Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo Cho Học Sinh Lớp 8 Qua Dạy Học Dự Án

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học dự án một số nội dung hình học, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Bùi Thị Bảo Trang
• Người hướng dẫn: TS. La Đức Minh
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán Học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo Cho Học Sinh Thông Qua Dạy Học Dự Án Một Số Nội Dung Hình Học Lớp 8
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Đóng góp của luận văn
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu và các vấn đề ở trong nước
• 1.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở
• 1.2.1. Một số định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2.2. Xu hướng dạy học hiện nay
• 1.2.3. Hệ thống các khái niệm liên quan
• 1.2.4. Khái niệm năng lực sáng tạo
• 1.2.5. Những biểu hiện của năng lực sáng tạo trong môn Toán
• 1.2.6. Tổ chức dạy học dự án ở trường trung học cơ sở
• 1.2.6.1. Các hoạt động cơ bản trong dạy học dự án
• 1.2.6.2. Những kiểu dự án dạy học
• 1.2.6.3. Các bước thực hiện dạy học dự án
• 1.2.7. Mối quan hệ giữa dạy học dự án và phát triển năng lực sáng tạo
• 1.2.8. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.2.8.1. Điều tra thực trạng dạy học dự án và phát triển năng lực sáng tạo
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC DỰ ÁN MỘT SỐ NỘI DUNG HÌNH HỌC LỚP 8
• 2.1. Phân tích nội dung, mục tiêu của các chương I, II, IV hình học lớp 8
• 2.1.1. Chương I - Tứ giác
• 2.1.2. Chương II – Đa giác, diện tích đa giác
• 2.1.3. Chương IV – Hình lăng trụ đứng, hình chóp đều
• 2.2. Tiềm năng phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học theo dự án một số nội dung hình học lớp 8
• 2.2.1. Tiềm năng phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh
• 2.2.2. Một số năng lực sáng tạo cần phát triển cho học sinh thông qua dạy học theo dự án một số nội dung hình học lớp 8
• 2.3. Định hướng tổ chức dạy học theo dự án một số nội dung hình học lớp 8
• 2.3.1. Một số định hướng tổ chức dạy học theo dự án nội dung hình học lớp 8
• 2.3.2. Tiêu chí lựa chọn những nội dung hình học lớp 8 để tổ chức dạy học theo dự án
• 2.3.3. Tổ chức dạy học theo dự án một số nội dung hình học lớp 8
• 2.3.3.1. Dự án “Hoạ sĩ tí hon”
• 2.3.3.2. Dự án “Dấu ấn tuổi trẻ”
• 2.3.3.3. Dự án chương 2 – Ngôi nhà mơ ước
• 2.3.3.4. Dự án chương 4 – My Desk buddy
• 2.3.4. Tiêu chí đánh giá năng lực sáng tạo
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Thời gian và địa điểm và đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm. Quy trình thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.1. Nhận xét chung về tiến trình dạy học
• 3.4.2. Phân tích kết quả định tính
• 3.4.3. Phân tích kết quả định lượng
• 3.5. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo Cho Học Sinh Lớp 8

Phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh lớp 8 là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy mà còn tạo ra những sản phẩm học tập có giá trị. Dạy học dự án (DHTDA) là một phương pháp hiệu quả để đạt được mục tiêu này. Thông qua DHTDA, học sinh có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Sáng Tạo Trong Giáo Dục

Năng lực sáng tạo được hiểu là khả năng phát hiện, giải quyết vấn đề và tạo ra những ý tưởng mới. Trong bối cảnh giáo dục, năng lực này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn biết cách vận dụng chúng vào thực tiễn.

1.2. Vai Trò Của Dạy Học Dự Án Trong Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo

Dạy học dự án tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể làm việc nhóm, trao đổi ý tưởng và thực hiện các dự án thực tế. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực sáng tạo mà còn rèn luyện kỹ năng hợp tác và giao tiếp.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo

Mặc dù việc phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh lớp 8 qua DHTDA mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp. Ngoài ra, không phải tất cả giáo viên đều được đào tạo để thực hiện DHTDA một cách hiệu quả.

2.1. Thiếu Tài Nguyên Và Hỗ Trợ Từ Nhà Trường

Nhiều trường học chưa có đủ tài nguyên để triển khai DHTDA, từ cơ sở vật chất đến tài liệu giảng dạy. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc thiết kế và thực hiện các dự án học tập.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Đánh Giá Kết Quả Học Tập

Việc đánh giá năng lực sáng tạo của học sinh qua DHTDA không dễ dàng. Các tiêu chí đánh giá cần phải rõ ràng và phù hợp với từng loại dự án, điều này đòi hỏi giáo viên phải có kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn vững vàng.

III. Phương Pháp Dạy Học Dự Án Hiệu Quả

Để phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh lớp 8, việc áp dụng các phương pháp DHTDA hiệu quả là rất cần thiết. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Thiết Kế Dự Án Học Tập Đa Dạng

Các dự án học tập cần được thiết kế đa dạng, phù hợp với sở thích và năng lực của học sinh. Điều này giúp học sinh cảm thấy hứng thú và có động lực hơn trong việc tham gia các hoạt động học tập.

3.2. Khuyến Khích Hợp Tác Giữa Các Học Sinh

Hợp tác giữa các học sinh trong quá trình thực hiện dự án là rất quan trọng. Việc này không chỉ giúp học sinh học hỏi lẫn nhau mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm, một kỹ năng cần thiết trong xã hội hiện đại.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Dự Án

Việc áp dụng DHTDA trong giảng dạy không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực sáng tạo mà còn tạo ra những sản phẩm học tập có giá trị. Các dự án thực tế có thể liên quan đến các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày, từ đó giúp học sinh thấy được sự liên kết giữa lý thuyết và thực tiễn.

4.1. Các Dự Án Tiêu Biểu Trong Dạy Học Hình Học

Một số dự án tiêu biểu có thể được áp dụng trong dạy học hình học lớp 8 như 'Ngôi nhà mơ ước' hay 'Hoạ sĩ tí hon'. Những dự án này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hình học mà còn khuyến khích sự sáng tạo trong thiết kế và thực hiện.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về DHTDA

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng DHTDA trong giảng dạy hình học đã giúp học sinh cải thiện đáng kể về năng lực sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Các kết quả này được ghi nhận qua các bài kiểm tra và đánh giá năng lực học tập của học sinh.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo

Phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh lớp 8 qua DHTDA là một xu hướng tất yếu trong giáo dục hiện đại. Tương lai của giáo dục cần phải chú trọng hơn đến việc phát triển năng lực này, nhằm chuẩn bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết trong thế kỷ 21.

5.1. Định Hướng Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo Trong Giáo Dục

Định hướng phát triển năng lực sáng tạo trong giáo dục cần được thực hiện đồng bộ từ cấp quản lý đến từng giáo viên. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ cho giáo viên trong việc áp dụng DHTDA.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Năng Lực Sáng Tạo Trong Thế Kỷ 21

Năng lực sáng tạo không chỉ giúp học sinh thành công trong học tập mà còn là yếu tố quyết định trong việc thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của xã hội hiện đại. Việc phát triển năng lực này cần được coi là một trong những mục tiêu hàng đầu trong giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, giáo dục phổ thông đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển dịch mạnh mẽ từ truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển phẩm chất, năng lực người học theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI. Năng lực sáng tạo được xác định là một trong những chỉ số cốt lõi định hình năng lực cạnh tranh của công dân thế kỷ XXI. Tuy nhiên, khảo sát thực tế tại các trường trung học cơ sở cho thấy việc giảng dạy môn Toán, đặc biệt là phân môn Hình học lớp 8, vẫn còn mang nặng tính lý thuyết hàn lâm. Khảo sát ban đầu chỉ ra điểm số nhận thức của học sinh về khả năng ứng dụng của môn Toán vào đời sống chỉ đạt mức trung bình 3,0 trên thang điểm 5,0, đồng thời mức độ gắn kết học tập giữa gia đình và nhà trường chỉ đạt mức 1,0 trên thang điểm 5,0.

Trước thực trạng đó, nghiên cứu này được triển khai nhằm mục tiêu xây dựng quy trình, thiết kế hệ thống dự án học tập và thực nghiệm các biện pháp phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học dự án trong chương trình Hình học lớp 8, tập trung vào 3 nội dung trọng tâm: Chương I (Tứ giác), Chương II (Đa giác - Diện tích đa giác) và Chương IV (Hình lăng trụ đứng - Hình chóp đều). Phạm vi nghiên cứu được thực hiện thực nghiệm trực tiếp tại Trường Phổ thông Liên cấp Olympia và Trường Trung học cơ sở Kiều Phú (Hà Nội) trong giai đoạn từ năm học 2017 - 2018 đến năm học 2018 - 2019. Luận văn đóng góp hệ thống 4 bộ hồ sơ dự án học tập chuẩn hóa, bộ tiêu chí đánh giá năng lực sáng tạo gồm 8 biểu hiện cụ thể, giúp gia tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi môn Toán lên trên 25% và nâng mức độ hứng thú học tập của học sinh lên 85%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết cấu trúc nhân cách sáng tạo của Joy Paul Guilford (1967) và mô hình phát triển tư duy của Gestalt. Theo cấu trúc này, năng lực sáng tạo được cấu thành bởi 5 thuộc tính cốt lõi: tính độc đáo (khả năng tìm kiếm giải pháp mới lạ, hiếm gặp), tính mềm dẻo (sự linh hoạt trong việc chuyển đổi góc nhìn và phương thức tiếp cận), tính thành thục (tốc độ và số lượng ý tưởng được tạo ra), tính chi tiết - hoàn thiện (khả năng phát triển sâu sắc các ý tưởng cụ thể) và tính nhạy bén (khả năng phát hiện sớm những mâu thuẫn, bất ổn trong thực tiễn). Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp quan điểm tái định nghĩa của William Benn và hệ thống tiêu chí hành vi sáng tạo của Trần Thị Bích Liễu (2013).

Về lý thuyết dạy học, luận văn kế thừa mô hình Dạy học theo dự án (Project-Based Learning - PBL) khởi xướng bởi William Heard Kilpatrick, Karl Frey và Thomas Mergendoller, kết hợp với các định hướng đổi mới phương pháp dạy học tích cực tại Việt Nam của các chuyên gia giáo dục như Nguyễn Bá Kim và Nguyễn Văn Cường. Nghiên cứu làm sáng tỏ 4 khái niệm trung tâm:

1. Năng lực sáng tạo môn Toán: Khả năng vận dụng linh hoạt tri thức hình học để giải quyết vấn đề mới, đề xuất giả thuyết và thiết kế sản phẩm có giá trị thực tiễn.
2. Dạy học theo dự án: Hình thức tổ chức dạy học lấy người học làm trung tâm, giải quyết nhiệm vụ phức hợp thông qua sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành.
3. Bộ câu hỏi định hướng: Hệ thống gồm 3 tầng câu hỏi (câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học, câu hỏi nội dung) định hướng tư duy phân kỳ.
4. Sản phẩm học tập phức hợp: Các kết quả hữu hình thể hiện tư duy thẩm mỹ, kỹ thuật và toán học của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống nguồn dữ liệu đa chiều bao gồm: dữ liệu khảo sát thực trạng từ 82 giáo viên Toán THCS và 120 học sinh lớp 8; dữ liệu định tính thu được từ bảng kiểm quan sát 8 tiêu chí năng lực sáng tạo; cùng dữ liệu định lượng từ 132 phiếu khảo sát sau thực nghiệm và kết quả của 3 bài kiểm tra định kỳ phân môn Hình học 8.

Phương pháp chọn mẫu kết hợp giữa chọn mẫu thuận tiện và phân tầng địa bàn, bao gồm 1 trường tư thục có điều kiện cơ sở vật chất tiên tiến (THCS Olympia với quy mô lớp học nhỏ) và 1 trường công lập điển hình (THCS Kiều Phú với sĩ số lớp học đông). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả (tính điểm trung bình mean, độ lệch chuẩn, bảng phân phối tần suất) kết hợp phân tích đối sánh định tính là nhằm kiểm định chính xác sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng, loại trừ các biến thiên ngẫu nhiên về năng lực ban đầu của người học trong suốt tiến trình nghiên cứu kéo dài 24 tháng (từ tháng 9/2017 đến tháng 6/2019).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực trạng và tổ chức thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, nhận thức của giáo viên về vai trò của dạy học dự án đạt mức đánh giá vượt trội. Trong số các phương pháp dạy học tích cực được khảo sát, dạy học theo dự án được giáo viên chấm điểm trung bình cao nhất với 4,16 trên thang điểm 5,0 về tiềm năng phát triển năng lực sáng tạo, vượt qua phương pháp dạy học giải quyết vấn đề (đạt 3,92 điểm) và dạy học bàn tay nặn bột (đạt 3,65 điểm).

Thứ hai, vai trò của bộ câu hỏi định hướng trong việc kích thích tư duy phân kỳ được khẳng định rõ nét. Khảo sát 82 giáo viên cho thấy việc hướng dẫn học sinh tự đặt câu hỏi giúp nâng cao khả năng phân tích vấn đề đa chiều đạt điểm trung bình 4,31 trên 5,0 và kích thích tính tò mò khám phá đạt mức 4,10 trên 5,0.

Thứ ba, sự chuyển biến vượt bậc về kết quả học tập và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp thực nghiệm. Điểm số bài kiểm tra Chương I Hình học lớp 8 của lớp thực nghiệm đạt điểm trung bình 8,15 điểm, cao hơn 1,25 điểm so với lớp đối chứng (đạt 6,90 điểm). Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8,0 đến 10,0 điểm) ở lớp thực nghiệm chiếm 58,3%, cao hơn 24,1% so với lớp đối chứng chỉ đạt 34,2%.

Thứ tư, mức độ phát triển năng lực sáng tạo thông qua 4 dự án thực tế đạt tỷ lệ hài lòng cao. Dữ liệu từ 132 phiếu đánh giá sau thực nghiệm cho thấy dự án "Họa sĩ tí hon" và "Dấu ấn tuổi trẻ" (Chương I) đạt tỷ lệ đánh giá xuất sắc 84,8%; dự án "Ngôi nhà mơ ước" (Chương II) đạt 88,6%; dự án "My Desk Buddy" (Chương IV) đạt 91,2% về khả năng kích thích học sinh tái chế vật liệu và chế tạo mô hình hình học không gian.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc dạy học dự án đã phá vỡ rào cản thụ động của cách học truyền thống. Học sinh không chỉ học thuộc các định lý về hình bình hành, hình chữ nhật hay hình thoi mà được trực tiếp ứng dụng tính chất đối xứng trục, đối xứng tâm để thiết kế thiệp chúc mừng, tranh ghép tứ giác và bản vẽ kỹ thuật nhà ở. Khi đối chiếu với công trình của Đỗ Thị Ngọc Hằng (2012) trên đối tượng THPT hay nghiên cứu của Phạm Thị Bích Đào (2015) trong môn Hóa học, kết quả nghiên cứu này chứng minh rằng việc áp dụng PBL cho học sinh THCS ở môn Hình học mang lại hiệu ứng cộng hưởng mạnh mẽ hơn do lứa tuổi 13-14 có trí tưởng tượng không gian và tư duy trực quan đang trong giai đoạn phát triển nở rộ.

Về phương diện trình bày trực quan, dữ liệu thực nghiệm được thể hiện rõ ràng qua biểu đồ phân phối tần suất điểm số dạng đường cong chuẩn lệch phải ở nhóm thực nghiệm, phản ánh sự suy giảm rõ rệt của nhóm điểm dưới trung bình (từ 15,4% ở lớp đối chứng xuống chỉ còn 2,8% ở lớp thực nghiệm). Đồng thời, bảng kiểm quan sát 8 tiêu chí năng lực sáng tạo ghi nhận mức độ thành thục trong việc đề xuất giải pháp độc đáo tăng từ 22,5% ở tuần đầu tiên lên 78,3% ở giai đoạn tổng kết dự án thứ 4.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 giải pháp cụ thể nhằm mở rộng mô hình dạy học dự án:

1. Chuẩn hóa và tích hợp ngân hàng dự án học tập vào phân phối chương trình: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn Toán tại các trường THCS cần phê duyệt và đưa hệ thống 4 dự án ("Họa sĩ tí hon", "Dấu ấn tuổi trẻ", "Ngôi nhà mơ ước", "My Desk Buddy") vào kế hoạch giáo dục nhà trường, phân bổ thời lượng từ 2 đến 4 tiết học chính khóa kết hợp 1-2 tuần tự học có hướng dẫn cho mỗi dự án trong năm học.
2. Bồi dưỡng kỹ năng thiết kế bộ câu hỏi định hướng cho 100% giáo viên Toán: Phòng Giáo dục và Đào tạo cùng tổ bộ môn cần tổ chức các khóa tập huấn chuyên đề định kỳ 1 lần/học kỳ, hướng dẫn giáo viên chuyển đổi từ lối đặt câu hỏi kiểm tra tái hiện sang bộ câu hỏi mở 3 cấp độ (khái quát, bài học, nội dung) nhằm kích thích tư duy phân kỳ của học sinh.
3. Đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá theo hướng đa dạng hóa công cụ: Chuyển đổi cơ cấu điểm số định kỳ, dành 30% đến 40% tỷ trọng điểm đánh giá thường xuyên cho các sản phẩm dự án, nhật ký học tập, bảng tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào bài kiểm tra viết 45 phút.
4. Nâng cấp cơ sở vật chất và tăng cường liên kết phụ huynh: Nhà trường cần trang bị tối thiểu 1 phòng học bộ môn đa năng có kết nối internet và máy in màu, đồng thời thiết lập kênh tương tác trực tuyến giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh nhằm nâng tỷ lệ hợp tác gia đình - nhà trường từ mức 1,0 lên mức mục tiêu trên 4,0 điểm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Giáo viên giảng dạy môn Toán cấp THCS: Tài liệu cung cấp trọn bộ 4 giáo án dự án hình học chi tiết kèm phiếu học tập, bảng kiểm quan sát và tiêu chí chấm rubric, giúp giáo viên áp dụng ngay vào giảng dạy mà không mất nhiều thời gian xây dựng khung bài giảng từ đầu.

Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn: Cung cấp cơ sở lý luận vững chắc, dữ liệu thực chứng và quy trình 5 bước tổ chức dạy học dự án chuẩn hóa, hỗ trợ hiệu quả cho công tác chỉ đạo chuyên môn và triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông mới tại các nhà trường.

Học viên cao học và nhà nghiên cứu giáo dục: Tài liệu là nguồn tham khảo chuyên sâu về khung lý thuyết năng lực sáng tạo của Guilford, phương pháp đo lường đánh giá định tính kết hợp định lượng trong khoa học giáo dục, cùng hệ thống bảng hỏi khảo sát đã được chuẩn hóa độ tin cậy.

Sinh viên các trường Đại học Sư phạm ngành Toán: Giúp sinh viên nắm bắt sớm các phương pháp dạy học hiện đại, phương pháp thiết kế đồ dùng dạy học tái chế và kỹ năng điều phối hoạt động nhóm của học sinh trong thực tế giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học dự án môn Hình học 8 có làm quá tải thời lượng chương trình chính khóa không? Không gây quá tải nếu được phân bổ khoa học. Giáo viên chỉ cần sử dụng 1-2 tiết chính khóa để giao nhiệm vụ và báo cáo sản phẩm, phần lớn các hoạt động tìm kiếm tài liệu, thiết kế mô hình được học sinh thực hiện ngoài giờ theo nhóm trong khoảng thời gian từ 7 đến 10 ngày.

Làm thế nào để đánh giá công bằng năng lực của từng cá nhân khi học sinh làm việc theo nhóm? Luận văn đã thiết kế hệ thống đánh giá 3 lớp: phiếu tự đánh giá của cá nhân, phiếu đánh giá chéo giữa các thành viên do nhóm trưởng tổng hợp, kết hợp với bảng kiểm quan sát 8 tiêu chí hành vi sáng tạo của giáo viên trong suốt tiến trình thực hiện dự án.

Phương pháp dạy học dự án có áp dụng được cho các lớp học công lập có sĩ số đông (trên 40 học sinh) không? Hoàn toàn khả thi. Kết quả thực nghiệm tại Trường THCS Kiều Phú với quy mô 42 học sinh/lớp cho thấy khi chia lớp thành 6 nhóm (mỗi nhóm 7 học sinh) và phân công vai trò rõ ràng, 100% các nhóm đều hoàn thành sản phẩm đúng tiến độ với chất lượng cao.

Bốn dự án trong luận văn tương ứng với những chủ đề hình học cụ thể nào? Dự án "Họa sĩ tí hon" tương ứng với bài Tứ giác; dự án "Dấu ấn tuổi trẻ" áp dụng cho bài Đối xứng trục và Đối xứng tâm; dự án "Ngôi nhà mơ ước" gắn với bài Diện tích đa giác; và dự án "My Desk Buddy" gắn với bài Hình lăng trụ đứng và Hình chóp đều.

Học sinh có học lực trung bình hoặc yếu có thể tham gia tốt các dự án sáng tạo không? Có. Trong dạy học dự án, mỗi học sinh được đảm nhận các vai trò phù hợp với sở trường như thu thập vật liệu, đo đạc kích thước, vẽ phác thảo, thuyết trình hoặc viết báo cáo. Điểm số của nhóm học sinh trung bình tại lớp thực nghiệm tăng 1,18 điểm sau 3 đợt kiểm tra.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cấu trúc năng lực sáng tạo môn Toán và phương pháp dạy học theo dự án ở bậc THCS.
• Khảo sát thực trạng trên 82 giáo viên và 120 học sinh đã phản ánh chính xác những hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống và khẳng định nhu cầu cấp thiết phải đổi mới.
• Đã thiết kế thành công 4 dự án học tập thực nghiệm cho 3 chương trọng tâm của Hình học 8, gắn kết kiến thức trừu tượng với các ứng dụng đời sống sinh động.
• Dữ liệu thực nghiệm định lượng trên 132 học sinh khẳng định tính khả thi và hiệu quả vượt trội của mô hình, giúp tăng 24,1% tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi môn Hình học.
• Xây dựng hoàn chỉnh bộ công cụ đánh giá năng lực sáng tạo gồm bảng kiểm 8 tiêu chí hành vi, phiếu đánh giá đồng đẳng và rubric chấm sản phẩm.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm học tới, các tổ chuyên môn cần tiến hành số hóa tài liệu dự án lên các nền tảng học tập trực tuyến và mở rộng phạm vi áp dụng cho toàn bộ khối 6, 7 và 9. Quý thầy cô, nhà quản lý và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn công trình để áp dụng hiệu quả phương pháp dạy học dự án, góp phần phát triển toàn diện năng lực sáng tạo cho thế hệ học sinh Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận và 3 chƣơng cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu Chƣơng 2. Phát triển năng lực sáng tạo trong dạy học dự án một số nội dung hình học 8 Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan trên thế giới Chƣơng trình giáo dục phổ thông của Singapore đã nêu rõ để phát triển tƣ duy phê phán và tƣ duy sáng tạo, nếu học sinh biết cách suy luận để đƣa ra các kết quả hợp lí, hiểu cách phê phán, phản biện, bảo vệ ý tƣởng của mình một cách tích cực, thể hiện sự tò mò trƣớc các nội dung mới và có thể sáng tạo, tìm cách giải quyết các vấn đề phức tạp. [29] Trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông của Úc (2013) [30] đã đề xuất về 7 năng lực chung cần phát triển cho HS và một trong số đó có năng lực tƣ duy phê phán và sáng tạo. Chƣơng trình cũng xác định rõ: HS phát triển NLST bằng việc khám phá các ý tƣởng, kết nối với những kiến thức đã có.

HS sẽ cần thử nhiều cách khác nhau để giải quyết vấn đề cho trƣớc, hợp tác với nhau để cùng tìm ra giải pháp. HS sẽ cần đặt các câu hỏi để mở rộng ý tƣởng của mình sau đó kết hợp với ý tƣởng của những ngƣời khác, cùng nhau thực hiện trải nghiệm thực tếm đƣa ra các giả thuyết khác nhau cho sự lựa chọn thay thế hoặc đƣa ra giải pháp mới sáng tạo hơn và thực hiện ý tƣởng thông qua các ý tƣởng phù hợp cũng nhƣ trong hoàn cảnh thay đổi. Từ đó, HS phát triển năng lực tƣ duy phê phán và NLST theo cách khám phá và đánh giá kiến thức, tự xây dựng, làm rõ các khái niệm và ý tƣởng, tìm kiếm các khả năng có thể xảy ra, cuối cùng cân nhắc về các phƣơng án chọn lựa để giải quyết vấn đề. NLST và tƣ duy phê phán là một phần quan trọng của các hoạt động yêu cầu HS, sẽ rèn luyện cho học sinh khả năng suy nghĩ sâu sắc về việc sử dụng các kĩ năng, hành vi,.

cũng nhƣ nguyên nhân, tính logic, sắp xếp, sự tƣởng tƣợng, sẵn sàng đổi mới trong tất cả các lĩnh vực môn học trong nhà trƣờng hay trong cuộc sống của HS ngoài nhà trƣờng. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bộ Giáo dục và Quản lí chƣơng trình của Anh cho rằng, DH phát triển NLST không chỉ thực hiện ở một vài môn học hay tiết học mà cần đƣợc thực hiện trong thời gian dài, trong các môn học ứng với nội dung trong chƣơng trình học và điều này dẫn đến phải phát triển chuyên môn cho GV ở tất cả các cấp học và thậm chí thay đổi cách quản lí họ dể khuyến khích việc DH phát triển NLST [24, tr. Tình hình nghiên cứu và các vấn đề ở trong nước Chƣơng trình dự thảo giáo dục phổ thông năm 2015 đã đặt mục tiêu DH để phát triển năng lực cho HS, trong đó NLST đƣợc xem là một năng lực cơ bản của HS Việt Nam trong thế kỉ XXI. Phát triển năng lực sáng tạo cho ngƣời học đƣợc xác định cho từng cấp học, qua các môn học và các hoạt động trải nghiệm, cần thay đổi các phƣơng pháp DH mới, tích cực, hƣớng ngƣời học làm trung tâm và một trong số đó có DH dự án [3].

Việc phát triển NLST đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm từ nhiều năm về trƣớc. Ví dụ nhƣ, trong đó nhƣ tuần báo Vietnamnet ngày 03/06/2011 đã đăng bài viết của tác giả Phạm Duy bắt đầu bằng nền giáo dục sáng tạo ở một số nƣớc và các trăn trở về Giáo dục Việt Nam ngày đó. Tác giả Anh Vũ với bài viết Tiếp cận phƣơng pháp giáo dục sáng tạo trên Thời báo vi tính Sài Gòn đã chỉ ra tầm quan trọng của mô hình DH ứng dụng ICT lấy nền tảng của DH kiến tạo để phát triển NLST cho ngƣời học. Bộ GD&ĐT cũng đã tổ chức các cuộc thi để khuyến khích GV sáng tạo nhƣ cuộc thi GV sáng tạo trên nền tảng công nghệ thông tin kết hợp với tổ chức Microsoft.

Điều này phần nào cũng đã thể hiện mong muốn thay đổi nhận thức GV về các hình thức, phƣơng pháp dạy học tích cực hơn nữa. Trang web của Microsoft (https://www.com/vi-vn/education) đang là một diễn đàn trao đổi kinh nghiệm DH, tập trung vào ứng dụng ICT trong DH và cung cấp các tƣ liệu DH, trong đó có DH sáng tạo. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhạc sỹ Bùi Anh Tôn, (2013) trong bài đăng trên báo Giáo dục TP. Hồ Chí Minh online, đã chỉ ra một số PPDH phát triển sự sáng tạo cho HS.

Tác giả đã đúc kết rằng sự sáng tạo luôn gắn liền với cảm xúc và sự hứng thú. Nếu không chú trọng cảm xúc thì không có sự sáng tạo và ngƣợc lại, sáng tạo là ngọn nguồn của mọi cảm xúc. Những GV có học trò đạt thành tích cao là những ngƣời biết kết hợp nhiều PPDH và đặc biệt là luôn sáng tạo và đổi mới trong phƣơng pháp truyền tải kiến thức, khơi gợi đƣợc sự tò mò, trí tƣởng tƣợng và tạo cảm xúc cho các em. Một số nghiên cứu về Phát triển tƣ duy sáng tạo cho HS qua môn Toán bậc tiểu học của Đỗ Ngọc Miên, Viện nghiên cứu Khoa học giáo dục Việt Nam, Hồ Thị Nhật về DH phát triển NLST đã xem xét các PPDH phát triển khả năng sáng tạo của HS, luận án phó tiến sĩ của Trần Luận, về vận dụng tƣ tƣởng sƣ phạm của G.

Polya xây dựng nội dung và phƣơng pháp dạy học trên cơ sở các hệ thống bài tập theo chủ đề nhằm phát huy năng lực sáng tạo cho học sinh chuyên Toán cấp II [19], chuẩn bị cho sinh viên trƣờng sƣ phạm để DH Toán để phát huy tiềm năng về năng lực sáng tạo cho HS THCS [12]. Tác giả Nguyễn Cƣơng đã đƣa ra một số phƣơng pháp phát triển NLST cho học sinh nhƣ là: lựa chọn nội dung thích hợp với từng đối tƣợng HS, từ đó tạo động cơ hứng thú và tình huống có vấn đề để HS có thể đƣa ra những ý tƣởng mới, sáng tạo trong cách làm, GV kết hợp tổ chức thêm hoạt động phát triển NLST gắn với quá trình hình thành xây dựng kiến thức mới, sáng tạo trong luyện tập, rèn cho HS khả năng tự lực làm các đề tài nhỏ củng cố kĩ năng, ngoài ra, GV nên tổ chức hoạt động để có thể liên hệ lí thuyết và thực tiễn [11]. Tác giả Phạm Thị Bích Đào (2015) [13] đã nghiên cứu, đề xuất các biện pháp phát triển năng lực sáng tạo cho HS trong DH hóa học THPT với phƣơng pháp chính là PPDH giải quyết vấn đề, PPDH dự án, phƣơng pháp 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bàn tay nặn bột. Tác giả đã xây dựng đƣợc các tiêu chí đánh giá NLST của HS với các mức độ cụ thể; xây dựng các bài tập để phát triển NLST cho HS.

Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học cơ sở 1. Một số định hướng đổi mới phương pháp dạy học Trong bối cảnh hiện nay, việc đầu tƣ cho giáo dục hiện đang là nhiệm vụ trọng tâm bên cạnh việc phát triển văn hoá – xã hội của nhiều quốc gia trên thế giới. Khi mà chất lƣợng ngƣời lao động đang chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu của công việc thì việc dành cho giáo dục những đầu tƣ ƣu tiên, đẩy mạnh cải cách giáo dục nhằm giành ƣu thế cạnh tranh trên trƣờng quốc tế là điều nên thực hiện. Giáo dục đóng vai trò chủ đạo của việc chuẩn bị nguồn nhân lực có chất lƣợng của mỗi đất nƣớc và nâng cao chất lƣợng dân trí, giảm bớt các nguy cơ về tệ nạn xã hội.

Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy và học theo hƣớng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của ngƣời học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để ngƣời học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và phƣơng pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan.

Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bƣớc theo các tiêu chí tiên tiến đƣợc xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của ngƣời dạy với tự đánh giá của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngƣời học; đánh giá của nhà trƣờng với đánh giá của gia đình và của xã hội” [1]. Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 qui định: “Phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS”. Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI nêu rõ “Đổi mới chƣơng trình, nội dung, phƣơng pháp dạy và học, phƣơng pháp thi, kiểm tra theo hƣớng hiện đại; nâng cao chất lƣợng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tƣởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” [21].