Dạy Học Trải Nghiệm Chủ Đề Thống Kê và Xác Suất Ở Lớp 8

Khám phá phương pháp dạy học trải nghiệm về thống kê và xác suất cho học sinh lớp 8 tại trường trung học cơ sở trong luận văn thạc sĩ sư phạm toán học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Trân Mạnh Cường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán học
• Đề tài: Dạy Học Trải Nghiệm Chủ Đề Thống Kê và Xác Suất Ở Lớp 8
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Khách thể nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 0.6.2. Phương pháp điều tra, quan sát
• 0.6.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 0.7. Giả thuyết khoa học
• 0.8. Cấu trúc của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM
• 1.1. Cơ sở lý luận
• 1.1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.1.1.1. Lịch sử nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.1.2. Lịch sử nghiên cứu trong nước
• 1.1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.2.1. Kinh nghiệm
• 1.1.2.2. Trải nghiệm
• 1.1.2.3. Học tập trải nghiệm
• 1.1.2.4. Dạy học trải nghiệm
• 1.1.3. Quy trình tổ chức dạy học trải nghiệm trong dạy học Toán trung học cơ sở
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI DẠY TRONG DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM CHỦ ĐỀ THỐNG KÊ VÀ XÁC SUẤT Ở LỚP 8 TRƯỜNG THCS
• 2.1. Yêu cầu cần đạt
• 2.1.1. Về kiến thức, năng lực
• 2.1.2. Về phẩm chất
• 2.2. Một số phương tiện, công cụ thường dùng trong dạy học trải nghiệm chủ đề Thống kê và xác suất lớp 8
• 2.2.1. Đối với giáo viên
• 2.2.2. Đối với học sinh
• 2.3. Một số kế hoạch dạy học trải nghiệm chủ đề Thống kê và xác suất lớp 8 trường trung học cơ sở
• 2.3.1. Phân tích đặc điểm khí hậu Việt Nam
• 2.3.2. Mô tả thí nghiệm ngẫu nhiên với phần mềm Excel
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng và thời gian thực nghiệm
• 3.3. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.6. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực nghiệm
• 3.7. Đề xuất một số điểm cần lưu ý để hạn chế những khó khăn trong quá trình thực nghiệm
• 3.8. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Dạy Học Trải Nghiệm

Dạy học trải nghiệm là một phương pháp giáo dục hiện đại, nhấn mạnh vào việc học sinh tham gia trực tiếp vào quá trình học tập thông qua các hoạt động thực tiễn. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Theo Lý thuyết học tập trải nghiệm của David Kolb, học tập là quá trình biến đổi và chuyển hóa kinh nghiệm, trong đó học sinh có thể tạo ra tri thức mới thông qua hành động và phản ánh. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc dạy các chủ đề như thống kê và xác suất, nơi mà việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn là cần thiết để hiểu rõ hơn về dữ liệu và xác suất. Việc dạy học trải nghiệm không chỉ giúp học sinh lớp 8 phát triển kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và tự tin.

1.1. Khái niệm Dạy Học Trải Nghiệm

Dạy học trải nghiệm được định nghĩa là phương pháp giáo dục trong đó học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành, trải nghiệm và khám phá. Phương pháp này khuyến khích học sinh tự mình tìm ra kiến thức thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ cụ thể, từ đó hình thành kỹ năng và phẩm chất cần thiết. Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học trải nghiệm giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Theo Giáo dục phổ thông, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán, đặc biệt là chủ đề thống kê và xác suất, là cực kỳ quan trọng nhằm giúp học sinh nhận thức rõ hơn về vai trò của toán học trong cuộc sống hàng ngày.

II. Thực trạng Dạy Học Thống Kê và Xác Suất

Trong thực tế, việc dạy học chủ đề thống kê và xác suất ở lớp 8 tại các trường trung học cơ sở gặp nhiều khó khăn. Nhiều giáo viên chưa áp dụng phương pháp dạy học trải nghiệm một cách hiệu quả, dẫn đến việc học sinh thiếu hứng thú và không hiểu sâu về các khái niệm. Theo khảo sát, một số giáo viên cho rằng việc dạy học trải nghiệm là cần thiết nhưng họ gặp khó khăn trong việc thiết kế các hoạt động học tập phù hợp. Kiểm tra và đánh giá cũng là một vấn đề lớn, khi nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thống, không khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh. Điều này làm giảm khả năng học sinh tiếp cận và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là dạy học trải nghiệm, sẽ giúp cải thiện tình hình này.

2.1. Khó khăn trong việc dạy học

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc dạy học chủ đề thống kê và xác suất là sự thiếu hụt tài liệu và nguồn lực hỗ trợ cho giáo viên. Nhiều giáo viên không được đào tạo bài bản về phương pháp dạy học trải nghiệm, dẫn đến việc áp dụng còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc thiếu sự hỗ trợ từ phía nhà trường trong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dạy học. Học sinh lớp 8 thường không có nhiều kinh nghiệm thực tiễn để áp dụng vào các bài học, điều này khiến cho việc học trở nên khó khăn và không thú vị. Do đó, việc xây dựng một hệ thống hỗ trợ giáo viên và học sinh trong việc áp dụng thống kê và xác suất qua dạy học trải nghiệm là vô cùng cần thiết.

III. Đề xuất và Giải pháp

Để nâng cao hiệu quả của việc dạy học chủ đề thống kê và xác suất, cần thiết phải có một kế hoạch cụ thể cho việc áp dụng dạy học trải nghiệm. Đầu tiên, giáo viên cần được đào tạo về các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là các hình thức tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học cũng nên được khuyến khích, như việc sử dụng phần mềm để mô phỏng các thí nghiệm xác suất. Hơn nữa, việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa, như tham quan thực tế hoặc các cuộc thi về thống kê, sẽ giúp học sinh có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh để tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và hứng thú học tập.

3.1. Kế hoạch tổ chức hoạt động học tập

Một kế hoạch tổ chức hoạt động học tập hiệu quả cần bao gồm việc xác định rõ mục tiêu học tập, nội dung bài học và các hoạt động trải nghiệm phù hợp. Giáo viên có thể thiết kế các bài học dựa trên các tình huống thực tế liên quan đến thống kê và xác suất, từ đó tạo ra các hoạt động nhóm, thảo luận và thực hành. Việc tổ chức các cuộc thi hoặc hội thảo về thống kê cũng là một cách để khuyến khích học sinh tham gia và thể hiện khả năng của mình. Hơn nữa, việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như phần mềm Excel để phân tích dữ liệu sẽ giúp học sinh hình thành kỹ năng sử dụng công nghệ trong việc học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê và xác suất là những lĩnh vực khoa học quan trọng, được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngành như giáo dục, y học, kinh tế, và khoa học xã hội. Theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018, môn Toán lớp 8 tích hợp nội dung Thống kê và xác suất nhằm phát triển năng lực phân tích dữ liệu và nhận thức về xác suất cho học sinh trung học cơ sở. Tuy nhiên, thực trạng dạy học chủ đề này còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc áp dụng phương pháp dạy học trải nghiệm để nâng cao hiệu quả học tập. Nghiên cứu này nhằm khảo sát thực trạng dạy học Thống kê và xác suất lớp 8 tại một số trường THCS ở Hà Nội, xây dựng quy trình dạy học trải nghiệm phù hợp và đề xuất các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực cốt lõi của học sinh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các trường THCS tại huyện Thường Tín và một số quận phía Nam Hà Nội trong năm học 2023-2024. Mục tiêu cụ thể gồm khảo sát thực trạng, xây dựng kế hoạch bài dạy trải nghiệm và thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi, hiệu quả của phương pháp. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới phương pháp dạy học Toán, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, phát triển năng lực toán học và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên Lý thuyết học tập trải nghiệm của David Kolb, trong đó học tập là quá trình tạo ra tri thức thông qua biến đổi kinh nghiệm thực tế qua bốn giai đoạn: kinh nghiệm cụ thể, quan sát có tư duy, khái niệm hóa trừu tượng và thử nghiệm tích cực. Lý thuyết này được áp dụng để thiết kế quy trình dạy học trải nghiệm môn Toán trung học cơ sở, đặc biệt trong chủ đề Thống kê và xác suất.

Ngoài ra, nghiên cứu còn tham khảo các khái niệm cơ bản về kinh nghiệm, trải nghiệm, học tập trải nghiệm và dạy học trải nghiệm trong giáo dục toán học. Các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, đóng vai, dạy học dự án, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề cũng được tích hợp nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Kinh nghiệm: tri thức thu được qua hành động và thực tiễn.
• Trải nghiệm: quá trình tham gia hoạt động, cảm nhận và tương tác với đối tượng học tập.
• Dạy học trải nghiệm: tổ chức các hoạt động học tập nhằm giúp học sinh trực tiếp tham gia, khám phá và xây dựng tri thức mới dựa trên kinh nghiệm thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

• Nghiên cứu tài liệu: phân tích sách giáo khoa, giáo trình, các công trình khoa học liên quan đến dạy học trải nghiệm và chủ đề Thống kê - xác suất theo chương trình GDPT 2018.
• Điều tra, quan sát: khảo sát 20 giáo viên và 150 học sinh lớp 8 tại các trường THCS Duyên Thái, Liên Phương, Hòa Lâm, Tri Trung qua bảng hỏi, phỏng vấn và quan sát hoạt động học tập trên lớp.
• Thực nghiệm sư phạm: triển khai kế hoạch dạy học trải nghiệm chủ đề Thống kê và xác suất tại trường THCS Duyên Thái, thu thập dữ liệu đánh giá qua phiếu đánh giá của giáo viên và học sinh, phân tích số liệu nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của phương pháp.

Cỡ mẫu gồm 20 giáo viên và 150 học sinh được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, đảm bảo đại diện cho thực trạng dạy học tại các trường THCS khu vực nghiên cứu. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá định tính qua quan sát, phỏng vấn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học Thống kê và xác suất:

   • 100% giáo viên được đào tạo chính quy, nhiệt tình với công việc, nhiều người đạt danh hiệu giáo viên giỏi cấp huyện.
   • Tuy nhiên, 70% giáo viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thụ, thuyết trình, ít tổ chức thí nghiệm, hoạt động thực hành cho học sinh.
   • 80% giáo viên chưa có kế hoạch bài dạy rõ ràng, thiếu sự chuẩn bị về phương tiện, công cụ hỗ trợ dạy học trải nghiệm.

2. Thái độ và phương pháp học tập của học sinh:

   • 70,7% học sinh hiếm khi hoặc không bao giờ tham gia thực hành, làm thí nghiệm trong học tập chủ đề Thống kê và xác suất.
   • 68,7% học sinh hiếm khi hoặc không chủ động chuẩn bị bài học mới.
   • Học sinh còn thụ động, lười tư duy, ít đặt câu hỏi, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế còn hạn chế.

3. Cơ sở vật chất và trang thiết bị:

   • Hai trường nghiên cứu có khuôn viên rộng, trang bị máy tính, máy chiếu cho lớp học.
   • Phòng thí nghiệm còn thiếu thốn, chật chội, không có nhân viên chuyên trách.
   • Thiết bị thí nghiệm phục vụ dạy học Toán, đặc biệt Thống kê và xác suất, chưa đảm bảo, mạng Internet không ổn định.

4. Hiệu quả của dạy học trải nghiệm:

   • Qua thực nghiệm sư phạm, học sinh tham gia tích cực hơn, phát triển năng lực tư duy, sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề.
   • Giáo viên đánh giá cao tính khả thi và hiệu quả của quy trình dạy học trải nghiệm được xây dựng.
   • Học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc thu thập, phân tích dữ liệu và hiểu biết về xác suất.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy mặc dù giáo viên có trình độ chuyên môn tốt và quan tâm đến việc tổ chức dạy học trải nghiệm, nhưng phương pháp truyền thống vẫn chiếm ưu thế, hạn chế sự phát triển năng lực thực hành và sáng tạo của học sinh. Điều này phù hợp với báo cáo của ngành giáo dục về thực trạng đổi mới phương pháp dạy học tại các trường phổ thông.

Việc học sinh thiếu chủ động và ít tham gia thực hành phản ánh sự thiếu hụt về phương tiện, công cụ hỗ trợ và chưa có môi trường học tập trải nghiệm hiệu quả. Cơ sở vật chất chưa đáp ứng đủ cũng là nguyên nhân khiến giáo viên khó tổ chức các hoạt động trải nghiệm phong phú.

Thực nghiệm sư phạm chứng minh rằng việc áp dụng quy trình dạy học trải nghiệm theo lý thuyết Kolb, kết hợp các phương pháp tích cực như thảo luận nhóm, đóng vai, dạy học dự án giúp học sinh phát triển toàn diện hơn về kiến thức, kỹ năng và thái độ. Dữ liệu thu thập có thể được trình bày qua biểu đồ mức độ tham gia thực hành của học sinh trước và sau thực nghiệm, bảng so sánh kết quả đánh giá năng lực toán học, giúp minh họa rõ nét hiệu quả của phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về dạy học trải nghiệm

   • Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp dạy học trải nghiệm và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Thống kê và xác suất.
   • Thời gian: trong năm học 2024-2025.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm.

2. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học

   • Trang bị phòng thí nghiệm Toán học với các dụng cụ thí nghiệm như con xúc xắc, đồng xu, vòng quay may mắn, máy tính có kết nối Internet ổn định.
   • Thời gian: trong 2 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu các trường THCS, hỗ trợ từ ngân sách địa phương.

3. Xây dựng và áp dụng quy trình dạy học trải nghiệm chuẩn

   • Phổ biến quy trình dạy học trải nghiệm môn Toán THCS đã xây dựng, tích hợp các phương pháp như thảo luận nhóm, đóng vai, dạy học dự án.
   • Thời gian: áp dụng từ năm học 2024-2025.
   • Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn, tổ chuyên môn các trường.

4. Tăng cường đánh giá và phản hồi quá trình học tập

   • Sử dụng đa dạng các hình thức đánh giá như quan sát, đánh giá sản phẩm, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng để nâng cao tính khách quan và phát triển năng lực học sinh.
   • Thời gian: liên tục trong quá trình dạy học.
   • Chủ thể thực hiện: Giáo viên, học sinh và các lực lượng liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán trung học cơ sở

   • Lợi ích: Nắm vững quy trình và phương pháp dạy học trải nghiệm, áp dụng hiệu quả trong giảng dạy chủ đề Thống kê và xác suất.
   • Use case: Thiết kế bài giảng, tổ chức hoạt động học tập tích cực, đánh giá năng lực học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học, từ đó xây dựng kế hoạch đào tạo và đầu tư phù hợp.
   • Use case: Lập kế hoạch bồi dưỡng giáo viên, phân bổ nguồn lực cơ sở vật chất.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Toán

   • Lợi ích: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm về dạy học trải nghiệm.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, chuẩn bị bài giảng thực hành.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục

   • Lợi ích: Cơ sở khoa học để xây dựng chính sách đổi mới chương trình, phương pháp dạy học và đánh giá học sinh.
   • Use case: Xây dựng chương trình đào tạo, chính sách hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học trải nghiệm là gì và tại sao cần áp dụng trong môn Toán?
   Dạy học trải nghiệm là phương pháp giúp học sinh trực tiếp tham gia hoạt động học tập, từ đó xây dựng tri thức mới dựa trên kinh nghiệm thực tế. Áp dụng trong môn Toán giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề, tránh học thụ động.

2. Quy trình dạy học trải nghiệm môn Toán gồm những bước nào?
   Quy trình gồm bốn bước: Chuẩn bị (giao nhiệm vụ, chuẩn bị công cụ), Trải nghiệm (hình thành kiến thức mới), Đánh giá (đánh giá quá trình và kết quả), Vận dụng (áp dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn).

3. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả dạy học trải nghiệm?
   Có thể đánh giá qua quan sát hoạt động học sinh, sản phẩm học tập, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng. Sử dụng các công cụ như bảng kiểm, phiếu đánh giá, rubric để đảm bảo khách quan và toàn diện.

4. Những khó khăn thường gặp khi tổ chức dạy học trải nghiệm là gì?
   Khó khăn gồm thiếu trang thiết bị, giáo viên chưa quen với phương pháp mới, học sinh chưa chủ động, thời gian tổ chức hạn chế và khó kiểm soát hoạt động nhóm.

5. Phần mềm nào hỗ trợ tốt cho dạy học Thống kê và xác suất?
   Phần mềm Excel được sử dụng phổ biến để mô phỏng thí nghiệm ngẫu nhiên, lập bảng thống kê, tạo biểu đồ và tính toán xác suất. Ngoài ra, các phần mềm giả lập máy tính cầm tay và các website giáo dục cũng hỗ trợ hiệu quả.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng thành công quy trình dạy học trải nghiệm môn Toán THCS, áp dụng hiệu quả trong chủ đề Thống kê và xác suất lớp 8.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế về phương pháp và cơ sở vật chất, ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh.
• Dạy học trải nghiệm giúp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và nâng cao năng lực toán học cho học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về đào tạo giáo viên, đầu tư trang thiết bị, xây dựng kế hoạch bài dạy và đánh giá học sinh.
• Khuyến nghị các trường THCS và cơ quan quản lý giáo dục triển khai áp dụng rộng rãi phương pháp dạy học trải nghiệm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Các giáo viên và nhà quản lý giáo dục nên nghiên cứu kỹ quy trình và phương pháp được đề xuất, bắt đầu triển khai thí điểm trong năm học tới để đánh giá và điều chỉnh phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Cơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM 1. Co’sở lý luận 1. Lịch sử nghiên cứu l.

Lịch sử nghiên cứu trên thế giới Trong các công trình nghiên cứu nổi tiếng liên quan đến dạy học trải nghiệm có thể kể đến Lý thuyết học tập trải nghiệm của D. Kolb là một công trình nghiên cứu với sự kế thừa và phát triển những lý thuyết có liên quan đến học tập dựa trên kinh nghiệm của các nhà tâm lý học, giáo dục học như: Kurt Lewin (1890-1947), Jean Piaget (1896-1980), Jodn Deway (1859-1952), Lev Vygotsky (1896-1934), William Jeams (1842-1910), John Broadus Watson (1878 - 1958), K.Skinner (1904-1990) và một số nhà tâm lý học, giáo dục học khác. Trong đó, các tác phẩm nghiên cứu của ba nhà tâm lý học K. Deway làm nền tảng, cơ sở trực tiếp để D.

Kolb tạo nên Lý thuyết học tập trãi nghiệm và được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực cũng như nhiều nước trên thế giới. Kolb (1984) đã chỉ ra rằng “Học tập là một quá trình mà ở đó tri thức được tạo ra thông qua sự biến đôi, chuyên hóa kinh nghiệm. Đó là quá trình thông qua hành động, chủ thê tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải nghiêm thực tế, dựa trên đánh giá, phân tích những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có nhờ sự tác động của kiến thức tiếp thu được qua hành động với đối tượng" [18]. Trong đó, Kolb đã xây dựng chu trình học tập trải nghiệm bao gồm bốn giai đoạn: kinh nghiệm cụ thế, quan sát có tư duy, khái niệm hóa trừu tượng, thử nghiệm tích cực [1, tr.

Lịch sử nghiên cứu trong nước Chương trình GDPT (2018) thể hiện mục tiêu GDPT, đề cao việc phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, quy định những nội dung giáo dục cơ bản, thiết thực, hiện đại, đối mới phương pháp giáo dục, tạo điều kiện đế học sinh được lựa chọn môn học, chủ đề học tập và tăng cường các HĐ thực hành. Có nhiều tác giã trong nước đã nghiên cứu những vấn đề xoay quanh Lý thuyết học tập trải nghiệm, có thể kể đến một số tác giả: Bùi Ngọc Diệp, Nguyễn Thị Liên. Trong đó, tác phẩm Hình thức tổ chức các HĐTN sảng tạo trong nhà trường phô thông của tác giả Bùi Ngọc Diệp đưa ra những quan điểm về HĐTN sáng tạo và tập 4 trung nghiên cứu về các hình thức tố chức HĐTN sáng tạo [6, tr. Nguyễn Thị Liên (2016) trong cuốn Tô chức HĐTN sảng tạo trong nhà trường phô thông đã trình bày tổng quan về HĐTN sáng tạo, trong đó có đề cập đến đánh giá trải nghiệm bằng nhiều hình thức, phương pháp khác nhau, chú trọng đến đánh giá cá nhân và đánh giá tập thể [15].

Có thể thấy, có rất nhiều nghiên cứu liên quan đến Lý thuyết học tập trải nghiệm. Học tập trải nghiệm được coi là cầu nối giữa giáo viên với học sinh, giữa tri thức khoa học và thực tiễn, giữa bản thân học sinh với xã hội, tạo cơ hội để học sinh được phát triển tối đa về năng lực, những kỹ năng sống cần thiết làm hành trang vững bước vào cuộc sống. Tuy nhiên, các tác giả chú trọng đến các HĐTN của học sinh mà chưa chú trọng đến vai trò thiết kế, tố chức, hướng dẫn, điều chỉnh các HĐHT của giáo viên; các tác phẩm chưa đề cập đến một quy trình cụ thể trong việc dạy học trải nghiệm môn Toán THCS. Vì vậy, tác giả hệ thống cơ sở lý luận, xây dựng quy trình và đề xuất một số phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù họp với dạy học trải nghiệm môn Toán THCS và áp dụng vào chủ đề Thống kê và xác suất ở lớp 8.

Một so khái niệm Cffbản • • ỉ. Kinh nghiệm Theo Nguyễn Văn Hạnh (2017), “Kinh nghiệm là tri thức hay sự thông thạo của chủ thể về một sự kiện hay một chủ đề nào đó thông qua việc tiếp xúc trực tiếp hoặc tham gia thực hiện công việc liên quan đến sự kiện, chủ đề đó”. Thuật ngữ “kinh nghiệm” nhấn mạnh vào kết quả thực hiện hành động của chủ thể [3, tr. 1 rai nghiệm rT~' 7 • 1 • Nguyễn Văn Hạnh (2017), “Trải nghiệm là quá trình chủ thể trực tiếp tham gia hoạt động, thể nghiệm cảm xúc khi tương tác với một đối tượng hoặc tham gia giải quyết một tình huống cụ thể nào đó trong một môi trường phù họp, với sự kỳ vọng của bản thân đế thu thập những kinh nghiệm mong muốn” [3, tr.

197], Như vậy, có thể hiểu rằng, kinh nghiệm là kết quả của trải nghiệm. Kinh nghiệm nhấn mạnh vào kết quả của hành động còn trải nghiệm nhấn mạnh vào quá trình thực hiện hành động. Qua đó, có thể hiểu một số khái niệm trong DHTN môn Toán như sau: 5 Kinh nghiệm Toán học là mức độ đáp ứng hiện tại của học sinh vê năng lực Toán học với yếu tố cốt lõi là những tri thức và những năng lực đặc thù môn Toán; Trải nghiêm là quá trình học sinh được quan sát, được thực hành tính toán, áp dụng những kinh nghiêm vốn có, thể hiện những cảm xúc tích cực của bản thân để giải quyết bài toán hoặc một tình huống toán học cụ thê để tìm kiếm thêm những tri thức Toán học, nâng cao dần vốn kinh nghiệm đã củ. Học tập trải nghiệm Học tập trải nghiệm bao quát nhiều cách tiếp cận học tập khác nhau khi nó diễn ra bằng kinh nghiệm và trải nghiệm (Bates, 2015).

Học tập trải nghiệm là một quá trình; trong đó, kiến thức được tạo ra thông qua chuyển đổi kinh nghiệm được các học giả nghiên cứu thừa nhận, ủng hộ và sử dụng vào các bối cảnh giáo dục khác nhau (Kolb và cộng sự, 2001; Kolb và cộng sự, 2005). Dựa vào định nghĩa về học tập trải nghiệm của Kolb, tác giả đưa ra định nghĩa học tập trải nghiệm trong dạy học môn Toán: Học tập trải nghiêm môn Toán là một quá trình; trong đó, học sinh được thê hiện cảm xúc tích cực của cá nhăn tích cực; sử dụng vốn kinh nghiệm Toán học đã có, chủ động tham gia các HĐHT, phát triển hon vốn kinh nghiệm Toán học đã có của mình [3, tr. Dạy học trải nghiệm Trần Thị Bích Thủy (2021), Dạy học được định nghĩa là quá trỉnh tương tác qua lại giữa giáo viên và học sinh; dưới sự hướng dẫn của thầy cô, học sinh có thể khám phá những tri thức mới mà bản thân chưa biết, hình thành thói quen tư duy độc lập, phát huy khả năng sáng tạo; đồng thời phát triển toàn diện các kỳ năng sống và nhừng phẩm chất đạo đức phù hợp với chuẩn mực xã hội [17]. Dạy học trải nghiệm là tập hợp nhiều phương pháp dạy học khuyến khích người học khám phá, trực tiếp tham gia thực hành, làm thí nghiệm hay giải quyết vấn đề học tập, huy động và liên hệ kiến thức cũ với các hoạt động học tập.

Từ đó, học sinh tổng kết kinh nghiệm, cô đọng thành tri thức mới và đưa ra phân tích, kết luận của bản thân về tri thức ấy. Dạy học trải nghiệm đề cao vai trò của giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, điều chỉnh các HĐHT của học sinh [11]. Như vậy, có thể hiểu dạy học trải nghiệm môn Toán là giảo viên thiết kế và tô chức các hoạt động học tập thông qua nội dung Toán học với những phương pháp 6 và hình thức phù họp với đặc trưng của môn Toán nhằm hình thành và phát triển nhữngphâm chất chủ yếu cũng như các năng lực Toán học ở học sinh [3, tr. Quy trình tố chức dạy học trải nghiệm trong dạy học Toán trung học cơ sở Trong các tác phẩm nghiên cứu liên quan đến dạy học trải nghiệm, có thể kể đến Lý thuyết học tập trải nghiệm của David Kolb.

Ở đó, Kolb đã chỉ ra rằng “học tập là một quá trình mà ở đó tri thức được tạo ra thông qua sự biến đổi, chuyển hóa kinh nghiệm. Đó là quá trình thông qua hành động, chủ thể tạo ra tri thức mới trên co sở trải nghiệm thực tế, dựa trên đánh giá, phân tích những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có nhờ sự tác động của kiến thức tiếp thu được qua hành động với đối tượng.” [18] Kinh nghiệm cụ thế Cỏm giác Ihích nghi Phân kỳ cám giác và cám giác và thửnahiém quan sát Hành đõnf» c huyên hóa Thử nghiệm tích cực Quan sát cỏ tư duy Hành động Quan sát •S ỉ Đống hóa HÔI tụ c 5ưy nghỉ vò thử ‘2 5ưy nghĩ và z quan sớt nghiệm Khái niệm hóa trừu tượng Tư duy Hình 1. Chu trình học trải nghiệm của David Kolb [1, tr.471 Chu trình trên gồm 4 giai đoạn [1, tr.47] Giai đoạn 1: Kinh nghiệm cụ thể. Học tập thông qua các hoạt động, hành vi, thao tác cụ thể, trực tiếp gắn với bối cảnh và phương tiện cụ thể.

Hoặc người học suy ngẫm về nhũng kinh nghiệm đã có. Giai đoạn 2: Quan sát có tư duy. Học tập thông qua các quan sát các hoạt động do người khác thực hiện hoặc chiêm nghiệm lại bản thân suy ngầm và đúc kết những ý tưởng trải nghiệm mới. Giai đoạn 3: Trừu tượng hóa khái niệm.

Học tập thông qua xây dựng các khái niệm, tổng hợp và phân tích những gì quan sát được. Người học hình thành các 7 khái niệm, định luật, quy tăc. Giai đoạn 4: Thử nghiệm tích cục. Học tập thông qua những đề xuất, thử nghiệm các phương án giải quyết vấn đề.

Các đồ xuất cùa người học như những ý tưởng để giải quyết vấn đề cần tiến hành thử nghiệm kiểm tra. Cụ thể [1, tr.48] về các kinh nghiệm cụ thê: Các kinh nghiệm cụ thề của học sinh trong học tập môn Toán là những kiến thức, kỳ năng đã học tập được; hiểu biết về hiện tượng tự nhiên, kỳ thuật, đời sống; sử dụng các bộ dụng cụ thực hành; tiến hành thực hành, thí nghiệm để thu thập thông tin; hiểu biết sâu rộng về ứng dụng của Toán học qua sách vở hoặc qua mạng internet. Những kinh nghiệm đã có cùa học sinh là cơ sở và điều kiện để sau một chu trình phát triển thành các kinh nghiệm mới. về quan sát có tư duy: Học sinh quan sát hiện tượng tự nhiên sẽ đặt câu hói cần nghiên cứu TL.

Học sinh nhắc lại các sự kiện thực nghiệm và phát hiện ra vấn đề học tập. Học sinh bố trí, tiến hành TN, quan sát hiện tượng xảy ra, thu thập và xử lý số liệu. Các em thực hiện TN quan sát hiện tượng xảy ra nhàm kiểm tra giả thuyết/dự đoán. Hoặc học sinh quan sát, chứng kiến bạn làm TN, xem các đoạn clip hiện tượng tự nhiên trên mạng internet.

Giai đoạn này, người học thường phát hiện mâu thuẫn giữa trải nghiệm và hiểu biết vốn cỏ.