Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển kỹ năng sử dụng phương tiện công nghệ theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội Chương 2: Một số biện pháp phát triển kỹ năng sử dụng phương tiện công nghệ theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội - Thực nghiệm sư phạm 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG SỬ DỤNG PHƢƠNG TIỆN CÔNG NGHỆ THEO HƢỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC CHO GIÁO VIÊN LỊCH SỬ TỐT NGHIỆP TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC – ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI 1. Các khái niệm cơ bản 1. Phương tiện công nghệ * Khái niệm Cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật và công nghệ phát triển như vũ bão, nhiều lĩnh vực khoa học kỹ thuật mới, nhiều ngành nghề mới đang hình thành và phát triển rất nhanh. Điều này đòi hỏi phải có đổi mới về mục tiêu và phương pháp đào tạo, cũng như cải cách về nội dung và hình thức đào tạo.
Từ đó, khái niệm “công nghệ dạy học” đã xuất hiện và đều được hiểu cùng một ý nghĩa với từ tiếng Anh được dùng phổ biến nhất hiện nay: Technology of teaching. Trong gần bốn thập kỷ qua, vấn đề “công nghệ dạy học” đã thu hút được sự quan tâm rộng lớn của các nhà giáo dục, sư phạm trên khắp thế giới, song vẫn chưa có những kiến giải thống nhất về ranh giới nội hàm giữa các thuật ngữ "công nghệ giáo dục", "công nghệ đào tạo", "công nghệ dạy học", "công nghệ sư phạm". Tuy còn nhiều ý kiến trái chiều nhau về khái niệm công nghệ dạy học nhưng hầu hết các nhà nghiên cứu đều thống nhất ba cách hiểu cơ bản về bản chất của công nghệ dạy học [9, tr. Thứ nhất đó là một quá trình "công nghệ hoá" dạy học.
Bản chất “công nghệ” trong quá trình dạy học được thể hiện ở những khía cạnh sau: Công nghệ dạy học ở đây được hiểu như một quá trình cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết cho một đơn vị kiến thức, sự tương tác khoa học giữa người dạy và người học và sự đảm bảo một môi trường học tập thuận lợi. Tóm lại, “công nghệ hoá” quá trình dạy học đã mô phỏng lại nguyên lý cơ bản của công nghệ sản xuất công nghiệp: phân giải quá trình sản xuất thành các 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuỗi, công đoạn, tuân thủ nguyên tắc thứ tự, logic hoạt động, đảm bảo kiểm soát được sản phẩm đầu ra. Thứ hai đó là sản phẩm (kết quả) được "đóng gói" để chuyển giao. Trên thực tế, quá trình "công nghệ hoá” dạy học được thể hiện rất rõ trong những nỗ lực xác lập và triển khai hiệu quả các mô hình dạy học, phương pháp, kỹ thuật dạy học cụ thể nhằm đáp ứng các mục tiêu dạy học.
Các mô hình, cách thức, kỹ thuật, qui trình dạy học này đã được nghiên cứu, thử nghiệm để cho ra những kết quả tương đương trong những điều kiện cụ thể, đã được "đóng gói" để sử dụng. Việc áp dụng triệt để các mô hình, phương pháp dạy học cụ thể này sẽ giúp đảm bảo đạt được mục tiêu dạy học đề ra. Thứ ba, công nghệ dạy học được hiểu là việc tích hợp các yếu tố, sản phẩm công nghệ vào quá trình dạy học. Đó là việc sử dụng, tích hợp các phương tiện, sản phẩm công nghệ vào trong các quá trình dạy học, các hình thức tổ chức dạy học, trong và ngoài lớp học.
Đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học được coi là có ảnh hưởng mạnh mẽ và sáng giá nhất. Các nhà giáo dục, sư phạm coi công nghệ dạy học (theo cách hiểu trên) là cuộc cách mạng thứ tư trong giáo dục sau sự ra đời của nhà trường, chữ viết, in ấn và sách. Công nghệ dạy học và PPDH có mối liên hệ qua lại mật thiết, bổ sung, hỗ trợ cho nhau. Nếu như PPDH được coi là cách chiếm lĩnh mục tiêu dạy học thì công nghệ dạy học lại đảm bảo cho cách đó được thực hiện hiệu quả.
Do vậy, đổi mới PPDH nói chung và PPDHLS nói riêng trong giai đoạn hiện nay nhất thiết phải có sự tích hợp công nghệ. Theo đó, có thể khẳng định: PTCN là tập hợp các công cụ, thiết bị, vật liệu, sản phẩm công nghệ được sử dụng theo những quy trình chặt chẽ hướng đến những mục tiêu dạy học nhất định. Việc sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại góp phần nâng cao tính tích cực trong DH. Một công cụ điển hình hiện nay là máy tính với các chức năng vượt trội sẽ làm thay đổi môi trường học tập, vai trò và vị trí của người dạy và người học trong từng công đoạn của quá trình dạy học: công cụ mô phỏng các hiện tượng, thí nghiệm không cho phép quan sát được trên thực tế, công cụ lưu giữ thông tin, công 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cụ chuẩn bị bài giảng… Ngoài ra, còn rất nhiều phần mềm tin học đơn giản, phổ biến và các thiết bị kỹ thuật hiện đại đều là những PTCN hỗ trợ tích cực cho quá trình DH.
Trong dạy học LS, việc sử dụng phương tiện công nghệ mà cụ thể là của máy tính, các phần mềm tin học: MS. PowerPoint, Proshow Gold, Paint, Photozoom, Easy Video Splitter, Hot Potatoes… và bộ công cụ hỗ trợ tìm kiến thông tin trên Internet cũng chính là một trong những biện pháp nâng cao tính tích cực của người dạy và người học LS. * Phân loại Ở trường THPT hiện nay, bên cạnh cơ sở vật chất, phương tiện truyền thống phục vụ cho việc giảng dạy môn học LS như: phòng bộ môn Lịch sử, toàn bộ đồ dùng giảng dạy và học tập trực quan như: bản đồ, tranh ảnh, mô hình, mẫu vật, các thiết bị nghe – nhìn, các tài liệu để cung cấp những tri thức cơ bản cho GV và HS như sách giáo khoa, các sách tham khảo Lịch sử, có không ít PTCN được sử dụng như: máy chiếu (projector); máy vi tính; các thiết bị, phần mềm tin học… Để nâng cao hiệu quả và thuận lợi trong quá trình sử dụng PTCN trong DH, cần chú ý đến việc phân loại PTCN. Có nhiều cách phân loại PTCN khác nhau, dựa vào mục đích sử dụng trong DH Lịch sử có thể chia thành 4 loại: PTCN hỗ trợ tìm kiếm và lưu trữ thông tin Chính thức ra đời năm 1986, đến nay với khả năng kết nối mở, Internet đã trở thành một mạng kết nối lớn nhất trên thế giới, mạng của các mạng.
Trên Internet, thông tin được lưu trữ và biểu diễn dưới nhiều dạng khác nhau, được cập nhật liên tục từ tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội. Việc sử dụng Internet trong học tập và giảng dạy đã được nhiều nước trên thế giới tiến hành rất hiệu quả. GV có thể truy cập các trang web để đọc tài liệu hay tìm kiếm tư liệu phục vụ bài giảng của mình. Nhưng điều quan trọng là GV phải có kỹ năng tìm kiếm và chọn lọc trong vô số những tư liệu ấy để chọn tư liệu tốt nhất phù hợp với mục đích dạy học của mình.
Sử dụng sự hỗ trợ của PTCN với bộ công cụ tìm kiếm thông tin trên Internet như: Wolfram alpha; Google Search; Yahoo Search; Bing; Amazon… Trong đó, Google Search hiện đang là công cụ hữu ích và được sử dụng rộng rãi nhất. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Google Search là công cụ tìm kiếm nổi tiếng. Google Search liên kết với hàng tỷ trang web, vì thế người sử dụng có thể tìm kiếm thông tin mà họ muốn thông qua các từ khóa và thuật toán đơn giản. Chỉ với từ khóa đơn giản, GV có thể tìm được trên Google rất nhiều thông tin liên quan đến từ khóa đó ở nhiều định dạng khác nhau như: văn bản, hình ảnh, âm thanh, phim tư liệu… Bên cạnh đó, Google Search cũng tận dụng công nghệ tìm kiếm của mình vào nhiều dịch vụ tìm kiếm khác, bao gồm: Image Search (tìm kiếm ảnh), Google News (tìm kiếm tin tức), Google Translate (Dịch)… Sau khi tìm kiếm, lựa chọn được thông tin thì việc tổ chức, sắp xếp và lưu trữ nguồn thông tin cũng rất quan trọng.
Nó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khai thác, sử dụng thông tin sau này. Hiện nay, ngoài việc lưu trữ bằng cách tải tài liệu xuống (download) máy tính, GV còn có thể sử dụng những phương thức lưu trữ thông tin linh hoạt, tiện dụng và sắp xếp chúng một cách khoa học, hợp lý dựa vào sự hỗ trợ của bộ công cụ lưu trữ dữ liệu trên các trang web trực tuyến: Google Drive, Mediafire, 4shared, Gmail. Google Drive là công cụ giúp lưu trữ thông tin mới được đưa vào sử dụng nhưng nó đã thể hiện sự tiện dụng và linh hoạt vượt trội của mình. Google Drive có tính năng cho phép tạo các thư mục có khả năng đồng bộ tự động với tất cả các file liên quan đến tài khoản Google của người dùng.
Theo cách này, việc tìm kiếm tài liệu cũng sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều. Google Drive có khả năng đồng bộ dữ liệu ổn định, nhanh chóng. Người dùng chỉ cần đưa các tập tin cần lưu trữ vào thư mục do ứng dụng Google Drive tạo ra trên máy tính là xong. Người dùng cũng có thể chọn cài đặt và chỉ định thư mục bất kỳ làm thư mục đồng bộ.
Google Drive giúp lưu trữ thông tin một cách an toàn và truy cập bất cứ nơi nào (đặc biệt là trong khi bạn di chuyển. Người dùng có thể truy cập vào dữ liệu từ bất cứ nơi nào trên web, tại nhà, tại lớp học. Có thể cài đặt Google Drive trên máy tính và có thể tải về ứng dụng Google Drive cho điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng. PTCN hỗ trợ hiệu chỉnh tư liệu dạy học Nguồn tài liệu tìm kiếm được không phải bao giờ cũng phù hợp hoàn toàn với mục tiêu bài học và mục đích sử dụng của GV.
Do vậy, GV gặp những khó 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khăn nhất định khi sử dụng những tư liệu này trong quá trình dạy học. Với sự hỗ trợ của PTCN, GV có thể hiệu chỉnh những phần nhất định trong tư liệu để phù hợp với mục đích sử dụng của mình.