Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.Nước ngoài Từ xưa tới nay, giáo dục luôn là một lĩnh vực mà ở bất kỳ thời đại nào, quốc gia nào cũng dành được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà khoa học. Tuy nhiên, nghiên cứu các vấn đề trong giáo dục không phải là điều dễ dàng, bởi lẽ những vấn đề đó luôn luôn có sự gắn kết, ràng buộc với những lĩnh vực khác trong xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội. Chính vì vậy, nghiên cứu các biện pháp quản lý HĐDH của Hiệu trưởng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục là một vấn đề khó khăn và phức tạp.
Thực chất công tác quản lý trường học của Hiệu trưởng chủ yếu là quản lý HĐDH với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục của nhà trường. Để nâng cao chất lượng giáo dục thì trước tiên phải nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường. Để nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò của các biện pháp quản lý là hết sức quan trọng. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã nghiên cứu thực tiễn quản lý nhà trường để tìm ra các biện pháp quản lý hiệu quả nhất.
Khi xã hội phát triển thì giáo dục ngày càng được quan tâm về mọi mặt. Vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và nâng cao chất lượng QL HD DH nói riêng trong các nhà trường từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới. Trong HĐDH, kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục là quá trình thu thập thông tin về học tập và rèn luyện của HS. Edouard Claparède (1873 – 1940), nhà Tâm lý học người Thụy Sĩ, trong tác phẩm của mình Làm thế nào xác định những khả năng của HS, đã mở đường cho nhiều cuộc nghiên cứu mới.
Claparède “đã chỉ trích hệ thống cho điểm và xếp hạng; ông đã lên án những cuộc thi cử và cách thức sửa bài trong những kỳ thi này”[31, tr. Nhà hoạt động giáo dục Chikondi Mpokosa (2008), có nghiên cứu về công tác QL HĐ HD của giáo viên trong các trường Luan van 9 TPHT. Nghiên cứu này đã thu hút được sự quan tâm rất lớn của cộng đồng giáo dục, đặc biệt có ảnh hưởng đến các chương trình về giáo dục của UNICEF. Có thể nói, vai trò của quản lý hoạt động dạy học đóng vai trò rất to lớn trong việc làm ra chất lượng dạy học.
Tương tự, John Dewey (1859 – 1952) lý luận rằng nhà trường phải được tổ chức dưới hình thức một cộng đồng mang tính chất hợp tác để ở đó, nhiệt tình giao tiếp và tính chất dân chủ được bồi dưỡng và phát huy. Đây chính là xu hướng đổi mới phương pháp dạyhọc hiện nay nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS thông qua việc hợp tác giữa thầy và trò. Dewey đặt lên vai người thầy trách nhiệm hết sức nặng nề, “nếu người thầy làm tốt nhiệm vụ của mình, sẽ không cần bất kỳ một hình thức cải cách nào khác. Một cộngđồng dân chủ, hợp tác có thể được hình thành ngay từ trong lớp học”[53, tr.
Các nhà giáo dục học Xô Viết trước đây như: V.Axukhomlinxki, Giakharobva, Macarenco. đã tổng kết các kinh nghiệm quý báu về công tác quản lí trường học qua nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong đó các tác giả đã khẳng định người hiệu trưởng sẽ quản lí thành công HĐDH khi xây dựng được một đội ngũ giáo viên yêu nghề, vững mạnh về nghiệp vụ , phát huy được huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo môi trường phù hợp để họ hoàn thiện tay nghề sư phạm. Các tác giả nhấn mạnh rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động quản lí của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động dạy học của đội ngũ giáo viên” V.Axukhomlinxki cho rằng một trong những biện pháp để quản lý hoạt động dạy học hiệu quả là xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên trở thành tập hợp “những người yêu, biết giao tiếp với trẻ nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan đến các môn học trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lí học. trong thực tiễn công tác của mình đồng thời phải hình thành thạo kỹ năng trong một lĩnh vực nào đó.
” Luan van 10 Một nghiên cứu khác được thực hiện vào năm 2011, tại Hoa Kỳ, thảo luận về vai trò quản lý HĐDH của người làm hiệu trưởng trong các trường học. Nhóm nghiên cứu gồm hơn 30 nhà giáo dục cao cấp ở Hoa Kỳ đưa ra các giải pháp về quản lý HĐDH và đề ra các phương hướng phát triển các phương pháp quản lý HĐDH trong tương lai. Nghiên cứu đã đề xuất chuẩn nghề nghiệp dạy học (national professional teaching standards). Ngoài ra, trong các nghiên cứu về quản lý HĐ DH trong các trường THPT, việc nắm vững chương trình dạy học là một tiền đề để đảm bảo hiệu quả QL hoạt động dạy và học.
Hai giáo sư chuyên ngành về giáo dục là Jon Wiles, Joseph Bondi tác giả của Xây dựng chương trình học: Hướng dẫn thực hành đã giới thiệu về các vấn đề có liên quan đến chương trình học của Hoa Kỳ, lịch sử phát triển và quá trình xây dựng và các nỗ lực đổi mới chương trình học ở Hoa Kỳ, về các nhà xây dựng chương trình học nổi tiếng, về tư tưởng và ảnh hưởng của họ đối với nền giáo dục Hoa Kỳ. Pollock, trên cơ sở các công trình nghiên cứu thực tế giảng dạy và tổng hợp lý thuyết, đã giới thiệu Các phương pháp dạy học hiệu quả với mục đích phát huy cao độ khả năng học tập của HS, nâng cao chất lượng giảng dạy của GV đứng lớp. Trong đó, các tác giả cho rằng nhà trường và CBQL có nhiệm vụ đào tạo và huấn luyện GV các phương pháp dạy học (PPDH) hiệu quả, cần chuẩn bị chủ trương và hệ thống để tuyên dương GV thành công trong khi thực hiện một phương pháp mới. Stronge, tác giả của cuốn Những phẩm chất của người giáo viên hiệu quả đề cập đến quá trình đào tạo, QL cách GV soạn bài, dạy bài và cách QL lớp học.
Trong đó QL hoạt động học của HS bao gồm HS giỏi, HS có năng khiếu và những HS yếu kém.Pickering trình bày chi tiết hơn nhiều khía cạnh khác nhau của QL lớp học mà mỗi GV có thể tiến hành QL lớp học của mình qua Quản lý hiệu quả lớp học. Bên cạnh đó, các tác giả xem xét vai trò của CBQL nhà trường trong việc QL một bối cảnh rộng hơn là QL ở cấp trường học. Luan van 11 Tại các quốc gia khác, ví dụ như ở Nam Phi, Bộ Giáo dục Nam Phi đã yêu cầu các nhóm nghiên cứu giáo dục quốc gia này đưa ra Bộ hướng dẫn về công tác quản lý HĐ DHnhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong các trường THPT từ năm 2008. Điều này cho thấy rằng không chỉ ở các quốc gia phát triển, mà ngay cả ở các quốc gia đang phát triển cũng rất quan tâm đến công tác QL dạy và học nhằm hỗ trợ GV, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giáo dục các công dân tương lai của đất nước.
Ở Việt Nam Đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận như quản lý và các chức năng quản lý, về tiêu chuẩn và các chức năng cần có của người quản lý, về vai trò của Hiệu trưởng và đội ngũ CBQL, về sự liên hệ giữa khoa học quản lý và các khoa học khác. Cũng có những công trình nghiên cứu về chân dung người cán bộ quản lý nhà trường. Có thể kể đến các công trình của các tác giả: Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sĩ Hồ, Lê Tuấn. Trong các công trình đó, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò của quản lý trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục.
Một số nghiên cứu khác của các tác giả Tôn Thân (2011), Phan Văn Kha (2011) cũng tập trung vào vấn đề đổi mới quản lý HĐDH cấp THPT. Các tác giả đặc biệt lưu ý đến vai trò của người làm lãnh đạo (Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn) trong công tác này. Ngoài ra, các tác giả như Trần Ngọc Giao (2012), Nguyễn Hữu Độ (2011), Đỗ Thị Bích Loan (2011) trong nghiên cứu của mình đã đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ trong quản lý HĐ DH. Từ các nghiên cứu của các tác giả nêu trên cho thấy mối quan tâm của các nhà nghiên cứu giáo dục về quản lý HĐ DH trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam.
Từ yêu cầu đổi mới Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) nói chung và đổi mới nội dung, PPDH nói riêng, nhiều người nghiên cứu đã nghiên cứu sâu về vấn đề đổi mới nội dung dạy học theo phương pháp nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy HS làm trung tâm trong hoạt động dạy học của các tác giả như: Đặng Quốc Bảo, cẩm nang nâng cao năng lực quản lí nhà Luan van 12 trường(Đặng Quốc Bảo, 2007); Thái Duy Tuyên, Giáo dục học hiện đại (những nội dung cơ bản) (Thái Duy Tuyên, 2001); Tác giả Trần Kiểm với những tài liệu, giáo trình chuyên khảo về khoa học quản lí giáo dục như “Khoa học quản lí nhà trường phổ thông”(Trần Kiểm, 2002),“Khoa học quản lí giáo dục - Một số vấn đề lí luận và thực tiễn (Trần Kiểm, 2008),“Những vấn đề cơ bản của Khoa học quản lí giáo dục (Trần Kiểm, 2008).