chương 1 và chương 2. Từ đó đưa ra một số giải pháp phát triển du lịch về việc định hướng phát triển và tạo những điều kiện thuận lợi cho việc phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh Luang Prabang.Tính cấp thiết của đề tài Từ những năm xa xưa trong lịch sử nhận loại, du lịch đã được biết đến như một sở thích du ngoạn, khám phá nghỉ ngơi, giải trí hết sức thú vị của con người. Ngày nay, trong điều kiện xã hội hiện đai, đời sống kinh tế phát triển hơn, hội nhập quốc tế ngày càng mở rộng thì du lịch đã trở thành nhu cầu không thể thiếu của con người trên khắp thế giới. Ở nhiều quốc gia hiện nay, ngành du lịch được ví như “con gà đẻ trứng vàng” – ngành công nghiệp không khói đem lại lợi ích to lớn về nhiều mặt: một mũi nhọn trong tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, góp phần tăng ngân sách nhà nước, tạo công ăn việc làm, thu nhập cho người dân, nâng cao đời sống tinh thần của cong người, là cầu nối tạo nên tình hữu nghị, sự hiểu biết, giao lưu văn hóa giữa các dân tộc và nền văn hóa khác nhau.
Ngày nay, du lịch không chỉ đơn thuần phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi thư giãn của con người như trước đây, mà nó còn mang những giá trị tiềm ẩn sức lôi cuốn kỳ diệu, đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách như: văn hóa tri thức, hoạt động xã hội, tham quan, nghỉ ngơi, giải trí, cũng như khám phá vẻ đẹp bản sắc văn hóa tinh túy của mọi vùng miền trên khắp thế giới. Do điều kiện khách quan ấy mà rất nhiều loại hình du lịch đã ra đời, đáp ứng những nhu cầu đó của du khách: du lịch văn hóa, du lịch sinh thái, du lịch MICE, du lịch chữa bệnh, du lịch cộng đồng. Du lịch cộng đồng (CBT) cố gắng trao quyền cho người dân địa phương để tận dụng lợi thế của du lịch để sử dụng nó để có lợi cho cuộc sống của họ. CBT thường chứa đựng các yếu tố của "Du lịch Có trách nhiệm" hoặc "Du lịch bền vững" - nhằm giảm thiểu những tác động tiêu cực của du lịch đối với người dân và môi trường, và tối đa hoá lợi ích của nó.
Trong nhiều trường hợp, du lịch không có lợi cho người dân địa phương, quá nhiều tiền dành cho hàng nhập khẩu hoặc với các nhà khai thác du lịch nước ngoài và chỉ có khu đô thị mới nhìn thấy lợi ích kinh tế. Nếu quy hoạch kém, du lịch cũng có thể có những tác động tiêu cực đáng kể đến người dân địa phương, ví dụ như 2 bằng cách lấy đất và nhà ở cho cơ sở hạ tầng du lịch, làm xói mòn các chuẩn mực xã hội và văn hoá hoặc khuyến khích ăn xin và mại dâm. Chiến lược quy hoạch và phát triển du lịch của Lào hiện tại và đến 2020, định nghĩa khái niệm du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng như sau: "Vai trò của du lịch sinh thái hoặc du lịch dựa vào cộng đồng là thúc đẩy việc bảo tồn các nguồn tài nguyên và văn hoá, phát triển kinh tế xã hội địa phương và hiểu biết và đánh giá các địa điểm du lịch của khách du lịch. , cũng như tạo ra thu nhập thông qua du lịch trong cộng đồng địa phương”.
Chính quyền Lào và Chính quyền tỉnh Luang Prabang đang nỗ lực để đảm bảo rằng phát triển du lịch trong tỉnh tiến triển theo hướng không gây ra những tác động tiêu cực đến văn hoá địa phương, môi trường hoặc xã hội. Một trong những chương trình du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng theo các nguyên tắc sau: - Phát triển du lịch dựa trên thế mạnh và nguồn lực hiện có của các ủy ban. - Thiết lập các chương trình du lịch với sự tham gia và đồng ý của các thành viên cộng đồng. - Đảm bảo rằng du lịch có lợi cho cộng đồng, bao gồm phụ nữ, thanh niên và người cao tuổi.
Nhìn chung, du lịch cộng đồng ở Lào mới chỉ tập trung chủ yếu vào phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, bảo vệ môi trường tự nhiên, chưa 6 thật sự quan tâm đến yếu tố bảo tồn văn hóa truyền thống. Trong khi đó, giá trị văn hóa truyền thống dân tộc là nền tảng, nguồn lực tạo ra sản phẩm phục vụ phát triển du lịch thì chưa nhận được sự quan tâm đúng mức từ các Ban, Ngành, cơ quan, chính quyền địa phương và doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, du lịch cộng đồng được xem như một giải pháp để giải quyết những bất cập này. Tuy nhiên, từ lý thuyết đến sự phát triển du lịch cộng đồng trong thực tế còn gặp rất nhiều khó khăn.
Một loạt những câu hỏi đặt ra cần câu trả lời để phát triển du lịch cộng đồng là: 1/Văn hóa và du lịch có mối quan hệ với nhau như thế nào?. 2/ Du lịch có thực sự góp phần bảo tồn hay phá vỡ các giá trị văn hóa của người dân địa phương?. 3/Cộng đồng địa phương có vai trò như thế nào trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của họ 3 trước tác động của du lịch?. 4/Cộng đồng đã bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dưới tác động của du lịch như thế nào?.
Để tìm câu trả lời cho những câu hỏi trên, tác giả đã lựa chọn đề tài: Phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng tại tỉnh Luang Prabang, Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào với hy vọng sẽ góp thêm những hiểu biết về văn hóa cùng hoạt động du lịch, đồng thời góp phần gìn giữ và phát huy những giá trị di sản văn hóa quý báu của dân tộc, quảng bá giới thiệu nét văn hóa đặc sắc đến bạn bè, du khách trong nước và quốc tế. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài 2.Nghiên cứu du lịch cộng đồng ở nước ngoài Du lịch nói chung, du lịch cộng đồng nói riêng đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, góp phần xóa đói giảm nghèo, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Loại hình du lịch này đã thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà kinh tế, nhà quản lý, nhà khoa học trên thế giới. Du lịch cộng đồng hình thành và phát triển ở châu Âu, châu Mỹ, châu Úc vào những năm 1980.
Năm 2000, tác giả Nicole Hausler, Wolfgang Strasdas [23] trong công trình nghiên cứu du lịch bền vững dựa vào cộng đồng, nhấn mạnh: du lịch cộng đồng bền vững là hình thức du lịch liên kết sự phát triển bền vững của địa điểm du lịch sinh thái và các hoạt động quản lý của cộng đồng. Đặc trưng của du lịch cộng đồng bền vững là áp dụng các đặc điểm sinh thái, tự nhiên và kinh tế địa phương với các mô hình 8 kinh doanh du lịch sinh thái. Điều này cho phép sự tham gia của người dân địa phương ở cấp quản lý, từ đó tạo nên sự hiểu biết sâu sắc hơn về môi trường, góp phần đảm bảo môi trường và phát triển của cộng đồng. Tác giả Sue Beeton (2006) [27] với Community Development through Tourism (Landlinks) đã cung cấp hệ thống lý thuyết cơ bản về du lịch và các vấn đề liên quan đến cộng đồng trong việc phát triển du lịch do vậy cuốn sách này được xem là tài liệu vô cùng cần thiết cho các nghiên cứu về du lịch cộng đồng.
Tác giả phân tích sự phát triển của cộng đồng địa phương thông qua việc kết hợp hiệu quả giữa quy hoạch cộng đồng, lập kế hoạch kinh doanh và quy hoạch du lịch. Từ đó đưa ra những lý thuyết xác đáng nhất về du lịch và hoạt động kinh doanh nhằm 4 chuyển từ khâu lập kế hoạch chiến lược sang trao quyền cho người dân tạo điều kiện để họ tham gia vào hoạt động du lịch. Nhóm tác giả Tosun, C. (2003) [29] với Arguments for Community Participation in the Tourism Development Process (Journal of Tourism Studies) đã đưa ra mô hình chuẩn để quy hoạch du lịch cộng đồng bằng việc kết hợp ba chiến lược - viết tắt là “PIC” (Planning, Incremental, Collaborative), tuy nhiên nhóm tác giả cũng nhấn mạnh mô hình này không dùng để thay thế cho phương thức lập kế hoạch theo kiểu truyền thống mà nên ứng dụng trong một bối cảnh rộng hơn giúp các bước lập kế hoạch diễn ra một cách hợp lý, toàn diện.
Thêm vào đó, nhóm tác giả cũng khẳng định những nguyên tắc của mô hình sẽ đem lại hiệu quả hơn khi các thành viên trong cộng đồng được phép và được khuyến khích tham gia vào việc quy hoạch phát triển du lịch, sự cộng tác diễn ra và hoạt động du lịch phát triển theo chiều hướng tích cực. Nhóm tác giả Shalini Singh, Dallen J. Dowling (2003) [28] với Tourism in Destination Communities (CABI) thì đề cập đến những tác động của 5 hoạt động du lịch lên ba khía cạnh của điểm đến bao gồm môi trường tự nhiên, văn hóa – xã hội và kinh tế trong đó trình bày mối quan hệ giữa du lịch với cộng đồng điểm đến – khái niệm cộng đồng điểm đến đã được làm rõ trong nghiên cứu này. Ngoài ra, tác giả cũng nhấn mạnh những tác động của du lịch lên cộng đồng điểm đến từ đó chỉ ra những cơ hội và thách thức đối với cộng đồng điểm đến trong phát triển du lịch.
Dựa trên những tác động tích cực và tiêu cực của du lịch, đề tài xây dựng bảng câu hỏi khảo sát người dân nhằm tìm hiểu nhận thức của người dân và mức độ ủng hộ của họ đối với việc phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương. Từ góc độ lý thuyết để đi vào vận dụng thực tiễn tác giả Etsuko Okazaki (2008) [20], Đại học Kobe, Nhật Bản (Kobe university) đã xuất bản công trình nghiên cứu A Community-based Tourism Model: Its conception and Use với đề xuất mô hình du lịch dựa vào cộng đồng trên cơ sở tổng hợp hệ thống lý luận cơ bản về cộng đồng, sự tham gia của cộng đồng, du lịch dựa vào cộng đồng, và đặc biệt tác 5 giả đề cập đến lý thuyết Vốn xã hội trong nghiên cứu của mình từ đó áp dụng mô hình lý thuyết vào tình huống thực tế ở Palawan, Philippine.