chương 1 Trong chương này, tác giả đã trình bày khái quát về đề tài nghiên cứu bao gồm: lý do chọn dé tài, mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa khoa học của đề tài, bố cục của bài nghiên cứu. Nội dung chương | thể hiện cái nhìn tổng thé về nghiên cứu va đưa ra định hướng cho toàn bộ công trình nghiên cứu. Đây cũng là cơ sở dé triển khai nghiên cứu trong những chương tiếp theo. Chương 2: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VA THUC TIEN 2.
Tổng quan tinh hình nghiên cứu Theo Nguyễn Công Thảo (2020), Thuật ngữ DLCĐ được biết đến từ những năm 70 của thế kỷ XX và đã phát triển ở nhiều châu lục trên thế giới [42]. Nhưng từ giữa những năm 80 của thế ky XX, DLCD mới thực sự được quan tâm và được đầu tư nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu về du lịch cộng đồng Về mặt lý luận có hai nghiên cứu nồi bật cua Pimrawee,R (2005) và Sue Beeton (2006). Trong “Community based Tourism: Perspectives and Future Possibilities”’ dựa trên thuyết Các Bên Liên quan và thuyết Đại diện Xã hội, Pimrawee, R đã phân tích cặn kẽ khái niệm DLCD, tìm ra những quan điểm khác nhau nhằm phát triển DLCD trong tương lai, đặc biệt với những nước đang phát triển [81].
Beeton,S trong “Community Development through Tourism (Landlinks)” sau đó cũng cung cấp hệ thống lý thuyết cơ bản về các van dé liên quan giữa DLCD và các hoạt động kinh doanh [64]. Bùi Thị Hải Yến (2012) trong cuốn “Du lịch cộng đồng” va Võ Qué (chủ biên, 2006) trong cuốn “Du lịch cộng đông - lý thuyết và vận dụng 1” đều cùng hướng hệ thống hóa cơ sở lý luận về DLCD, đồng thời, nghiên cứu mô hình phát triển ở một số quốc gia trên thế giới [63],[30]. Trong những nghiên cứu ứng dụng thực tiễn, các công trình chủ yếu nghiên cứu về chiến lược, mô hình, quy trình quy hoạch, phát triển và khai thác DLCD từ các khía cạnh khác nhau. Khởi điểm là Murphy, P.L và các cộng sự đã xuât bản cuôn câm nang hướng dân về việc quy hoạch, phát triển và đánh giá DLCĐ qua công trình “Community Tourism Assessment Handbook” (Oregon State University) [66].
Đây là cuốn sách mang tính thực tiễn cao khi chỉ ra rõ ràng 9 thành tố cũng như 9 bước trong quy trình phát triển DLCD là tổ chức cộng đồng, dữ liệu về tình hình kinh tế và khách du lịch đến địa phương, khảo sát thái độ CDDP, thiết lập sứ mệnh và mục tiêu, nghiên cứu và lập kế hoạch marketing, kiểm kê, đánh giá tài nguyên du lịch (TNDL) va cơ sở hạ tầng, lựa chọn và sắp xếp thứ tự ưu tiên trong từng dự án phát triển, phác thảo sơ bộ dự án. Các công trình nghiên cứu về mô hình và chiến lược thường được áp dụng vào một vài trường hợp cụ thé được chọn làm mẫu. Ngoài ra, nhóm tác giả Tosun, C. Cũng là đề xuất mô hình để triển khai phát triển DLCĐ nhưng Ellis, S (2011) lại đi từ những thách thức về nhận thức từ các bên liên quan.
Nghiên cứu này được thể hiện rõ trong công trình khoa hoc “Community based Tourism in Cambodia: Exploring the Role of Community for Successful Implementation in 7 Least Developed Countries” (Luan án tién sy, truong dai hoc Edith Cowan, Australia) nghiên cứu tình huống tại hai địa điểm ở Campuchia [72]. Đến năm 2013, một công trình mang tính ứng dụng hơn với Việt Nam là “Community-based Tourism Standard Handbook” (Thailand: REST project, 2013) cua tác gia Suansri (2009) [85]. Day là tài liệu hướng dẫn chuẩn dé phát triên DLCD cho các quốc gia ASEAN, trong đó, Thai Lan được chọn làm mô hình mẫu. Tài liệu này hướng dẫn chi tiết các bước thực hiện cho một địa phương nhằm cải thiện chất lượng dịch vụ, đáp ứng tiêu chuẩn phát trién bền vững và tăng khả năng tiếp cận thị trường trong phát triển du lịch có trách nhiệm.
Từ những bài học về xây dựng mô hình phát triển DLCĐ quốc tế, Việt Nam cũng có nhiều đề tài xây dựng mô hình phát trién DLCD ở những địa điểm cụ thé như “Nghiên cứu xây dựng mô hình phát triển DLCĐ tại chùa Hương — Hà Tây” của Võ Quê (2003) [29], “Nghiên cứu mô hình bảo vệ môi trường du lịch với sự tham gia của cộng đồng góp phan phát triển du lịch bên vững trên đảo Cát Bà — Hải Phòng” của Phạm Trung Lương (2002) [16]. Ngoài ra, nghiên cứu nhận thức con người trong phát triển DLCD cũng là một xu hướng tiêu biéu. Điển hình như công trình “Perception and Attitudes of Decision Making Groups in Tourism Centers” của Murphy (1983) nghiên cứu thái độ va nhận thức giữa ba nhóm liên quan gồm kinh doanh, quản lý nhà nước và người dân địa phương, từ đó, cân bằng các yếu tố dé đi đến thỏa hiệp về quy hoạch phát triển du lich trong tương lai [74]. Cùng hướng nghiên cứu, Jamal, T.
Đáng lưu ý là công trình “Local Residents’ Perceptions of Tourism Impacts and Their Support for Tourim Development: the Case of Ha Long Bay, Quang Ninh, Viet Nam” của Phạm Hồng Long (2012) dựa trên Thuyết Trao đổi xã hội dé giải thích và xây dựng mô hình về nhận thức và thái độ của CDDP đối với việc phát triển du lịch, từ đó khăng định nhận thức của người dân về tác động của du lịch và thái độ của họ đối với việc phát triển du lịch. Đây cũng là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của hoạt động du lịch [73]. Trên cơ sở kế thừa thành quả của những nghiên cứu về DLCD trên thé giới, đáp ứng thực tiễn phát triển ngày càng nhanh chóng của DLCD tại Việt Nam, rất nhiều các luận văn Thạc sĩ ngành Du lịch học có định hướng nghiên cứu phát triển DLCĐ ở các địa phương khác nhau tại Việt Nam như: Huỳnh Ngọc Phương (2014) “Nghiên cứu phát triển DLCPĐ tại các làng nghệ truyền thong ở thành phố Nha Trang” [28], Phạm Xuân An (2014) “Nghiên cứu phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại Cù Lao Ông Hồ - An Giang” [1], Nguyễn Thị Thanh Kiều (2016) “Nghiên cứu phát triển DLCĐ tại huyện Don Dương, tỉnh Lâm Đồng” [15]. Các nghiên cứu này đã đánh giá kha năng phát triển của DLCD tai địa phương dựa trên các điều kiện phát triển và sự tham gia của CDDP vào hoạt động du lịch.
Day là những nghiên cứu quan trọng, là tiền đề cho luận văn này nghiên cứu phát triển DLCĐ tại huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh. Tình hình nghiên cứu du lịch cộng đồng ở Bình Liêu Hiện nay, vẫn chưa có nhiều đề tài nghiên cứu về du lịch Bình Liêu đặc biệt là về DLCĐ. Một trong trong số ít những nghiên cứu đó là đề tài “Tìm hiểu văn hóa người Tày ở huyện Bình Liêu (Quảng Ninh) để khai thác phát triển du lịch” của Trần Thúy Hiền (2010) [11]. Đề tài đã chỉ ra những điều kiện tự nhiên và nhân văn dé xây dựng sản phẩm du lịch cho Huyện, đặc biệt là khai thác giá trị văn hóa của người Tay tại Bình Liêu dé phát triển du lịch.
Bên cạnh đó, Bùi Thị Ngọc Anh (2018) công bố công trình “Tim hiểu và khai thác văn hóa Then của người Tày tại huyện Bình Liêu - tỉnh Quảng Ninh phục vụ hoạt dong du lich” [2]. Luận văn này tập trung vào khai thác những giá tri của văn hóa Then — bản sắc văn hóa của người Tay, sự phát triển và thực trạng khai thác. Từ đó đưa ra những đề xuất để đưa văn hóa Then vào phát triển du lịch. Cũng tìm hiểu về văn hóa Then nhưng phạm vi nghiên cứu hẹp hon là công trình “Then của người Tay ở xã Lục Hon, huyện Bình Liêu ” của Đặng Thị Huyền (2015).
Đề tài trên trình bày khái quát về người Tay cùng các hình thức diễn xướng Then ở xã Lục Hồn, từ đó đề xuất giải pháp dé 10 Then trở thành nguồn lực phát triển du lịch văn hóa ở xã Lục Hồn [13]. Bên cạnh đó, Tô Thị Thanh Nga (2018) cũng công bố công trình “Báo ton va phát huy văn hóa truyền thống của người Dao Thanh Phán - huyện Bình Liêu - tỉnh Quảng Ninh với phát triển du lịch ” [20]. Đề án này nêu lên thực trạng bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của người Dao Thanh Phán, đồng thời đưa ra những định hướng và giải pháp. Ngoài ra, công trình “Xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù tại huyện Bình Liêu — tỉnh Quảng Ninh ” của Hoang Thị Thương(2020) được thực hiện dé đánh giá các nguồn lực và hiện trang phát trién sản phâm du lịch của huyện Bình Liêu, từ đó đưa ra những định hướng xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù, đề xuất khai thác và giải pháp phát triển các sản phẩm du lich đặc thù ở Bình Liêu [46].
Bên cạnh những công trình nghiên cứu khoa học còn có Đề án “Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch huyện Bình Liêu đến 2020, định hướng đến 2030” của UBND huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh, phê duyệt năm 2016 [53]. Trong đề án này, các cấp quản lý đã có những định hướng phát triển du lịch theo hướng du lịch văn hóa — lịch sử, du lịch sinh thái, giữ gin và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế — xã hội, xóa đói giảm nghèo, giữ vững an ninh quốc phòng: đưa du lịch Bình Liêu trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Gần đây nhất, Huyện ủy, HĐND, UBND huyện Bình Liêu công bố công trình “Huyện Bình Liêu — 100 năm hình thành, xây dựng và phát triển (1919 — 2019)” [55]. Đây là một công trình dày dặn và tâm huyết nhất của chính quyền địa phương từ trước đến nay.
Công trình này giới thiệu khái quát về vùng đất, con người và văn hóa truyền thông Bình Liêu, đặc biệt là đi sâu vào lịch sử phát triển qua từng giai đoạn và đưa ra định hướng phát triển cho mọi lĩnh vực trong đó có du lịch. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới chỉ khái quát được một phần TNDL huyện Bình Liêu, một khía cạnh cua kinh tế - văn hóa góp phần phát triển du lịch mà chưa có công trình nảo đi sâu 11 vào nghiên phát triển DLCD huyện Bình Liêu một cách tổng thể. Khoáng tréng nghiên cứu Những công trình trên là tiền đề giúp tác giả luận văn định hướng được nghiên cứu về phát triển DLCĐ ở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh.