Chương 1: Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu. 8 Chương 2: Đánh giá tiềm năng tự nhiên cho phát triển du lịch huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Chương 3: Định hướng giải pháp phát triển du lịch huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Nghiên cứu, Đánh giá ĐKTN, TNTN cho phát PTDL đã được quan tâm từ lâu nhiều bởi các tổ chức nghiên cứu và nhà khoa học trên thế giới. Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỷ XX được xem là giai đoạn đặt nền móng cho hướng nghiên cứu đánh giá ĐKTN, TNTN phục vụ PTDL. Phần lớn các công trình giai đoạn này đều đánh giá tổng hợp các hợp phần tự nhiên và dựa trên nền tảng cảnh quan học với 2 trường phái chính.
- Trường phái Liên Xô (cũ) và các nước Đông Âu: Điển hình có các nhà khoa học như V. - Trường phái Mỹ và các nước Tây Âu: Tuy ra đời muộn hơn các nước Liên Xô (cũ) và Đông Âu nhưng phát triển độc lập và hoàn thiện hơn về phương pháp luận.Gunn (1994) (dẫn theo [30])… đã coi đánh giá ĐKTN và tài nguyên là bước cơ bản trong quy hoạch phát triển DL địa phương. - Riêng các nước Châu Á, trong những thập niên gần đây, du lịch được coi là ngành kinh tế mũi nhọn, tiêu biểu như Trung Quốc, Thái Lan, Singarpore… Tác giả Liu Xiao của Trung Quốc đã đánh giá TNDL theo mô hình chất lượng, môi trường, vị trí và giá trị cộng đồng cho 41 điểm DL nổi bật ở Bắc Kinh thông qua 7 tiêu chí đánh giá (dẫn theo [31]). Một số học giả Ấn Độ thì tập trung nghiên cứu xây dựng các chỉ tiêu sinh khí hậu đối với con 10 người.
Các học giả Thái Lan thì chú ý phát triển DL văn hóa, giải trí và sinh thái, còn Singarpore thì thành công đối với phát triển DL bền vững và hợp tác toàn cầu trong DL. Ở Việt Nam Đã có nhiều công trình nghiên cứu về tự nhiên, kiểm kê tài nguyên DL của lãnh thổ thông qua công tác phân vùng ĐLTN, phân vùng sinh thái cảnh quan, nghiên cứu cấu trúc, TNTN và đặc điểm đới bờ biển, đánh giá ĐKTN cho phát triển KT - XH (bao gồm du lịch) của một số tác giả tiêu biểu như: Phạm Hoàng Hải [15], Đặng Duy Lợi [14],[12], Phạm Trung Lương [8],[9], Trần Đức Thạnh [5], [4]… Các công trình này đã xác định cơ sở khoa học của việc phân loại TNTN, định hướng khai thác tự nhiên phục vụ mục đích sử dụng hợp lý, hiệu quả TNTN, phát triển KT - XH và phát triển DL BVMT cho PTBV các vùng miền trên cả nước. Trong nghiên cứu ĐKTN, đánh giá tổng hợp tài nguyên phục vụ PTDL, nhiều tác giả đã có những công trình tổng quan về lịch sử hình thành, các xu hướng PTDL trên thế giới, các quan điểm, phương pháp nghiên cứu, phân loại tài nguyên DL, đánh giá tài nguyên cho PTDL (đánh giá theo từng dạng tài nguyên và đánh giá tổng hợp), phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động du lịch, quy hoạch lãnh thổ du lịch như: Lê Thông, Nguyễn Minh Tuệ, Phạm Trung Lương; Trương Quang Hải; Trần Đức Thanh [4], [5],[8],[14], [15]. Những nghiên cứu này đã góp phần giải quyết nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn nảy sinh trong PTDL liên quan tới ĐKTN và TNDL.
Những nội dung được đề cập đến nhiều là ĐKTN, đặc điểm TNDL; ảnh hưởng của TNDL đến tổ chức lãnh thổ du lịch; cách đánh giá tài nguyên phục vụ PTDL, xây dựng tiêu chí đánh giá TNDL, các LHDL, phân loại TNDL. Ngoài ra, còn có một số luận án tiến sĩ nghiên cứu, đánh giá tổng hợp ĐKTN, TNDL phục vụ PTDL ở các địa phương như Đánh giá ĐKTN, tài 11 nguyên thiên nhiên thành phố Đà Lạt và phụ cận phục vụ phát triển một số loại hình du lịch (Nguyễn Hữu Xuân - 2009) [15], Đánh giá tài nguyên du lịch và điều kiện sinh khí hậu phục vụ phát triển du lịch vùng Đông Nam Bộ Việt Nam (Hoàng Thị Kiều Oanh - 2019) [12]; Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững (Vũ Đình Chiến – 2021) [4]; Đánh giá ĐKTN, tài nguyên thiên nhiên tỉnh Phú Yên phục vụ phát triển du lịch (Nguyễn Thị Ngạn - 2022) [11]… Các đề tài nghiên cứu trên đã vận dụng các cơ sở lý thuyết và thực tiễn với một số chỉ tiêu, phương pháp đánh giá ĐKTN, tài nguyên để phục vụ PTDL trong lãnh thổ nghiên cứu cụ thể, trong đó có đánh giá riêng cho phát triển LHDL tham quan, nghỉ dưỡng. Các phương pháp và kết quả nghiên cứu được dựa trên cơ sở những nét đặc thù của từng lãnh thổ về các nhân tố ảnh hưởng đến sự PTDL (tự nhiên, KT - XH, thực tiễn PTDL. Chính vì vậy, việc xây dựng các tiêu chí đánh giá và đề xuất giải pháp gắn với lãnh thổ cũng có những lưu ý riêng và cách tiếp cận phù hợp.
Ở tỉnh Bình Định và huyện Phù Cát Từ trước đến nay đã có một số công trình của các đơn vị, cá nhân nghiên cứu, đánh giá ĐKTN, TNNT phục vụ phát triển DL trên địa bàn tỉnh Bình Định và huyện Phù Cát nhưng các công trình trên chưa được thực hiện chuyên sâu mà chỉ có những công trình nghiên cứu mang tính khái quát hoặc ở tầm vĩ mô. Các công trình tập trung phân tích các ĐKTN và TNTN phục vụ phát triển KT – XH địa phương, đề xuất giải pháp khai thác và bảo vệ tài nguyên. Một số công trình khác nghiên cứu về Địa lí tự nhiên và dân cư, xã hội trong Địa chí Bình Định; Các nghiên cứu về điều kiện khí hậu, thuỷ văn và tác động của thiên tai đến đời sống và sản xuất ở một số địa phương trên địa bàn tỉnh cũng được nghiên cứu bởi một số cơ quan như Sở Khoa học - Công nghệ tỉnh, Viện Nghiên cứu phát triển KT – XH tỉnh Bình Định, Trường Đại học Quy Nhơn và các tác giả như Nguyễn Tấn Hưng, Phan Thái Lê, Ngô Anh Tú, Nguyễn Hữu Xuân 12 [15], Đỗ Ngọc Mỹ [10]… Nghiên cứu giới thiệu một số danh lam thắng cảnh, di tích cho phát triển du lịch của tỉnh Bình Định như Vũ Minh Giang (2000) với công trình Bình Định - Danh thắng và di tích; Lê Đình Phụng (2002) Di tích văn hóa Chămpa ở Bình Định; UBND tỉnh Bình Định (2008) Cẩm nang du lịch Bình Định… Dưới góc nhìn về khía cạnh kinh tế trong đánh giá sản phẩm du lịch nhóm nghiên cứu của tác giả Đỗ Ngọc Mỹ với công trình Nghiên cứu phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng tỉnh Bình Định giai đoạn 2016 – 2030, đề tài đã đánh giá hiện trạng phát triển SPDL đề xuất và một số giải pháp phát triển SPDL đặc trưng của tỉnh. Kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả được Hội đồng nghiệm thu đánh giá vào loại xuất sắc (6/2027).
Ở góc độ Địa lí tự nhiên, luận án Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững của Vũ Đình Chiến (2021) đã xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá ĐKTN, TNTN và phân vùng thích hợp, mức độ thuận lợi của các điểm tài nguyên cho khai thác DL theo hướng bền vững. Trong đó đề tài cũng có đề cập đến việc đánh giá cho phát triển LHDL tham quan và DL nghỉ dưỡng theo các vùng và một số điểm DL nổi bật trên phạm vi toàn tỉnh Bình Định. Như vậy, có thể thấy các công trình nghiên cứu nêu trên đã có ý nghĩa nhất định trong việc cung cấp cơ sở khoa học quan trọng và phương pháp nghiên cứu để tác giả vận dụng vào thực hiện đề tài, xây dựng các chỉ tiêu, tiêu chí cụ thể đánh giá ĐKTN, TNTN cho phát triển DL tham quan và DL nghỉ dưỡng theo các tiểu vùng trên địa bàn huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Một số khái niệm liên quan - Điểm du lịch: Là nơi có TNDL được đầu tư, khai thác phục vụ khách du lịch [7].
13 - Tuyến du lịch: Là lộ trình liên kết các khu du lịch, điểm du lịch, cơ sở cung cấp dịch vụ du lịch gắn với các tuyến giao thông đường bộ, đường thủy, đường hàng không” [7]. - Loại hình du lịch: Là các hình thức du lịch được tổ chức nhằm thỏa mãn mục đích du lịch của khách du lịch [7]. Theo Nguyễn Văn Đính và cộng sự (2008) cho rằng “LHDL được hiểu là một tập hợp các sản phẩm du lịch có những đặc điểm giống nhau, hoặc chúng thỏa mãn những nhu cầu, động cơ du lịch tương tự, hoặc được bán cho cùng một nhóm khách hàng, hoặc chúng có cùng một cách phân phối, một cách tổ chức như nhau, hoặc được xếp chúng theo một mức giá bán nào đó” (dẫn theo[4], [11]). Các LHDLrất phong phú và đa dạng, tuỳ theo yêu cầu và mục đích mà loại hình đó được hiểu và phân loại khác nhau.
Có thể phân loại theo theo TNDL, tính chất/mục đích, nhu cầu của du khách, theo vị trí địa lý, theo thời gian của hành trình, theo việc sử dụng phương tiện giao thông… Trong đề án này, tác giả tham khảo cách phân loại LHDL của Tổ chức UNWTO như sau: Hình 1. Phân loại loại hình du lịch theo UNWTO [9] 14 Tác giả cũng đã kế thừa và có quan điểm cá nhân liên quan tới việc phân loại LHDL dựa theo các vấn đề nghiên cứu như sau: Ngoài việc được xếp vào LHDL theo sở thích, ý muốn thì Du lịch sinh thái, Du lịch cộng đồng cũng có thể được xếp vào LHDL nghĩa vụ, trách nhiệm. Hiện nay, các chương trình mục tiêu Quốc gia về PTBV được chú trọng, các tour DL sinh thái, DL cộng đồng ngày càng nâng cao vai trò nhận thức người dân, xã hội trong việc bảo vệ môi trường. Việc phân chia các LHDL giúp cho việc tiếp cận, quản lý, khai thác được thuận lợi hơn, từ đó có thể đánh giá vai trò, mức độ ảnh hưởng của từng LHDL đối với phát triển KT – XH và môi trường của lãnh thổ.
Mặt khác, đây còn là cơ sở cho việc quy hoạch, định hướng, quảng bá điểm đến và phát triển các hoạt động tiếp thị đến du khách trên cơ sở khai thác có hiệu quả các thế mạnh, tiềm năng mà TNDL đó mang lại. + Loại hình du lịch tham quan: Là loại hình mà du khách tới thăm nơi có TNDL với mục đích tìm hiểu, thưởng thức những giá trị của TNDL.