Luận văn thạc sĩ về phát triển du lịch làng nghề tại Bến Tre

Khóa luận đánh giá Phát triển du lịch làng nghề Bến Tre: Luận văn thạc sĩ, tiếp cận đa chiều, kết quả có tính khả thi cao trong lĩnh vực chuyên ngành

• Tác giả: Võ Thị Ngọc Giàu
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Ánh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Du lịch học
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Làng Nghề Tại Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VÀ DU LỊCH LÀNG NGHỀ
• 1.1. Cơ sở lý luận về du lịch
• 1.2. Khái niệm du lịch
• 1.3. Các loại hình du lịch
• 1.4. Khách du lịch
• 1.5. Cơ sở lý luận về làng nghề
• 1.6. Một số đặc điểm của làng nghề truyền thống Việt Nam
• 1.7. Vai trò của làng nghề
• 1.8. Du lịch làng nghề
• 1.9. Khái niệm du lịch làng nghề
• 1.10. Những điều kiện để trở thành một làng nghề du lịch
• 1.11. Sơ lược du lịch làng nghề ở Việt Nam
• 1.12. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC ĐIỀU KIỆN VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ TẠI BẾN TRE
• 2.1. Giới thiệu sơ lược về tỉnh Bến Tre và các làng nghề nơi đây
• 2.2. Sơ lược đất và người Bến Tre
• 2.3. Tổng quan về các làng nghề trong tỉnh
• 2.4. Các làng nghề tiêu biểu
• 2.4.1. Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc, huyện Giồng Trôm
• 2.4.2. Làng nghề hoa kiểng Sơn Châu, Chợ Lách
• 2.5. Thực trạng phát triển du lịch ở các làng nghề
• 2.6. Thực trạng về sản phẩm của làng nghề
• 2.7. Thực trạng về cơ sở hạ tầng
• 2.8. Thực trạng về môi trường
• 2.9. Thực trạng về nguồn nhân lực
• 2.10. Thực trạng về chính sách phát triển
• 2.11. Hoạt động quảng bá
• 2.12. Tình hình khách du lịch đến với các làng nghề
• 2.13. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ TẠI BẾN TRE
• 3.1. Định hướng phát triển du lịch làng nghề ở Bến Tre
• 3.2. Định hướng phát triển du lịch
• 3.3. Định hướng phát triển làng nghề gắn với du lịch
• 3.4. Một số giải pháp
• 3.4.1. Giải pháp về cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật
• 3.4.2. Giải pháp về môi trường
• 3.4.3. Giải pháp về đào tạo nhân lực, nâng cao chất lượng sản phẩm
• 3.4.4. Giải pháp về chính sách phát triển
• 3.4.5. Giải pháp về thông tin thị trường, quảng bá làng nghề gắn với du lịch
• 3.4.6. Giải pháp về quy hoạch du lịch, liên kết và xây dựng các tuyến, điểm du lịch gắn với các làng nghề
• 3.4.7. Giải pháp về khai thác dịch vụ làng nghề, đa dạng hóa dịch vụ du lịch làng nghề
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển du lịch làng nghề Bến Tre

Du lịch làng nghề tại Bến Tre đang trở thành một trong những lĩnh vực tiềm năng, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương. Với sự phong phú của các làng nghề truyền thống, Bến Tre không chỉ thu hút du khách bởi cảnh quan thiên nhiên mà còn bởi những sản phẩm độc đáo từ nghề thủ công. Việc phát triển du lịch làng nghề không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

1.1. Đặc điểm nổi bật của du lịch làng nghề Bến Tre

Bến Tre nổi tiếng với các sản phẩm từ dừa như kẹo dừa, hàng thủ công mỹ nghệ. Những sản phẩm này không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn thể hiện bản sắc văn hóa độc đáo của vùng đất này.

1.2. Lợi ích của phát triển du lịch làng nghề

Phát triển du lịch làng nghề giúp tăng thu nhập cho người dân, bảo tồn văn hóa truyền thống và nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của các sản phẩm địa phương.

II. Thách thức trong phát triển du lịch làng nghề Bến Tre

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng du lịch làng nghề Bến Tre vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ, nguồn nhân lực còn hạn chế và việc quảng bá sản phẩm chưa hiệu quả là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch

Hệ thống giao thông và cơ sở lưu trú tại Bến Tre còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thu hút du khách. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ để cải thiện tình hình này.

2.2. Nguồn nhân lực trong ngành du lịch

Đội ngũ lao động trong lĩnh vực du lịch còn thiếu kỹ năng và kiến thức chuyên môn. Việc đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là rất cần thiết.

III. Phương pháp phát triển du lịch làng nghề hiệu quả

Để phát triển du lịch làng nghề Bến Tre một cách bền vững, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ. Việc quy hoạch phát triển, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường quảng bá là những yếu tố quan trọng.

3.1. Quy hoạch phát triển du lịch làng nghề

Cần có một quy hoạch tổng thể cho phát triển du lịch làng nghề, đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa.

3.2. Nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch

Chất lượng sản phẩm du lịch cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách. Việc đào tạo kỹ năng cho người dân là rất quan trọng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về phát triển du lịch làng nghề Bến Tre đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các làng nghề đã có sự chuyển mình mạnh mẽ, thu hút nhiều du khách và tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

4.1. Kết quả từ các làng nghề tiêu biểu

Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc và làng nghề hoa kiểng Sơn Châu đã chứng minh được tiềm năng phát triển du lịch, góp phần nâng cao đời sống người dân.

4.2. Tác động đến kinh tế địa phương

Sự phát triển của du lịch làng nghề đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm, giúp giảm nghèo và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của du lịch làng nghề Bến Tre

Phát triển du lịch làng nghề Bến Tre không chỉ là một xu hướng mà còn là một nhiệm vụ quan trọng trong việc bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Với những giải pháp hợp lý, du lịch làng nghề có thể trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh.

5.1. Tương lai của du lịch làng nghề

Với sự đầu tư và quan tâm đúng mức, du lịch làng nghề Bến Tre có thể phát triển mạnh mẽ, thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để phát triển bền vững du lịch làng nghề, bao gồm cả việc đào tạo và quảng bá sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Du lịch làng nghề là một loại hình du lịch văn hóa đặc sắc, khai thác các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể gắn liền với các làng nghề truyền thống. Tại Việt Nam, với hơn 3.000 làng nghề, trong đó có khoảng 400 làng nghề truyền thống với 53 nhóm nghề và gần 200 loại sản phẩm thủ công khác nhau, tiềm năng phát triển du lịch làng nghề là rất lớn. Tuy nhiên, việc khai thác loại hình này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, đặc biệt tại các địa phương mới phát triển như tỉnh Bến Tre.

Bến Tre, nằm trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, nổi tiếng với các làng nghề gắn liền với cây dừa như sản xuất kẹo dừa, hàng thủ công mỹ nghệ từ dừa, sản xuất chỉ xơ dừa, bánh tráng, cùng các làng nghề hoa kiểng, đan đát, dệt chiếu. Tỉnh có khoảng 50 làng nghề được công nhận, trong đó 20 làng nghề truyền thống, với lực lượng lao động đông đảo và đóng góp quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Năm 2013, doanh thu từ du lịch của tỉnh đạt 448 tỷ đồng, tăng 21,8% so với năm trước, cho thấy sự phát triển tích cực của ngành du lịch địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích thực trạng phát triển du lịch làng nghề tại hai làng nghề tiêu biểu của Bến Tre là bánh phồng Sơn Đốc và hoa kiểng Sơn Châu, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2013, với phạm vi khảo sát tại hai làng nghề trên, nhằm góp phần thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế địa phương trong bối cảnh hội nhập và phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về du lịch văn hóa và du lịch làng nghề, trong đó:

• Lý thuyết về du lịch văn hóa: Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc, với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Du lịch làng nghề là một loại hình du lịch văn hóa, khai thác các giá trị vật thể và phi vật thể của làng nghề truyền thống.

• Lý thuyết về làng nghề truyền thống: Làng nghề là cộng đồng dân cư có một hoặc nhiều nghề thủ công truyền thống, thu nhập từ nghề chiếm tỷ trọng cao trong tổng thu nhập của làng. Làng nghề truyền thống có đặc điểm lâu đời, bản sắc văn hóa đặc trưng, lao động chủ yếu thủ công và gắn liền với tên làng như một thương hiệu.

• Mô hình phát triển du lịch làng nghề bền vững: Bao gồm các yếu tố về cơ sở hạ tầng, môi trường, nguồn nhân lực, chính sách phát triển, quảng bá và liên kết du lịch nhằm đảm bảo phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Các khái niệm chính bao gồm: du lịch làng nghề, làng nghề truyền thống, du lịch văn hóa, phát triển bền vững, và thương hiệu làng nghề.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các tài liệu sách báo, báo cáo của Sở Văn hóa – Thể thao – Du lịch, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bến Tre, các website liên quan đến hoạt động làng nghề và du lịch địa phương.

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua khảo sát điều tra bằng bảng hỏi với hai nhóm đối tượng chính gồm 198 khách du lịch nội địa và quốc tế đến các làng nghề, và 99 cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm làng nghề tại Bến Tre. Bảng hỏi được thiết kế phù hợp, dịch sang tiếng Anh cho khách quốc tế, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS để xử lý số liệu định lượng, kết hợp với phương pháp phân tích định tính qua phỏng vấn chuyên gia gồm đại diện Sở Văn hóa – Thể thao – Du lịch, chủ cơ sở sản xuất, giám đốc công ty lữ hành, giảng viên du lịch và hướng dẫn viên.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong năm 2013, với các giai đoạn thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, xử lý số liệu và đề xuất giải pháp.

Phương pháp nghiên cứu liên ngành, kết hợp sử học, văn hóa học và quản lý du lịch nhằm đảm bảo tính toàn diện và sâu sắc của đề tài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phát triển du lịch làng nghề tại Bến Tre còn nhiều hạn chế: Mặc dù có hơn 50 làng nghề được công nhận, trong đó 20 làng nghề truyền thống, nhưng lượng khách du lịch đến các làng nghề vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Năm 2013, tổng doanh thu du lịch đạt 448 tỷ đồng, tăng 21,8% so với năm trước, nhưng thu nhập từ du lịch chỉ chiếm khoảng 25% tổng thu nhập của các làng nghề, chưa đạt mức tối thiểu để phát triển bền vững.

2. Hai làng nghề tiêu biểu có tiềm năng phát triển du lịch lớn: Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc với sản lượng 24.000 cái/năm, doanh thu 25 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho 210 lao động; làng nghề hoa kiểng Sơn Châu là trung tâm sản xuất cây giống và hoa kiểng lớn nhất Việt Nam, thu hút nhiều lao động và có thị trường xuất khẩu quốc tế. Cả hai làng nghề đều đang đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng, phát triển dịch vụ du lịch trải nghiệm.

3. Nguồn nhân lực và chất lượng dịch vụ còn hạn chế: Tỷ lệ lao động qua đào tạo chiếm 44,6%, nhưng kỹ năng phục vụ du lịch và nhận thức về giá trị du lịch làng nghề chưa cao. Các cơ sở sản xuất chủ yếu tập trung vào sản xuất thủ công, chưa có nhiều nhân viên thuyết minh, hướng dẫn khách du lịch chuyên nghiệp.

4. Cơ sở hạ tầng và môi trường chưa đồng bộ: Giao thông đến các làng nghề còn khó khăn, bảng chỉ dẫn chưa rõ ràng, dịch vụ ăn uống, chỗ đỗ xe chưa đáp ứng nhu cầu. Môi trường sản xuất một số nơi còn ô nhiễm, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc phát triển du lịch làng nghề tại Bến Tre còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch bài bản và đầu tư đồng bộ. So với các nghiên cứu về du lịch làng nghề ở các tỉnh khác như Thừa Thiên Huế hay An Giang, Bến Tre còn thiếu các chính sách hỗ trợ phát triển nhân lực và quảng bá sản phẩm du lịch.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ khách du lịch đến từng làng nghề, bảng so sánh thu nhập từ du lịch và sản xuất truyền thống, biểu đồ mức độ hài lòng của khách du lịch về dịch vụ và môi trường. Những kết quả này cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, địa phương và cộng đồng để phát triển du lịch làng nghề bền vững.

Việc phát triển du lịch làng nghề không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của du lịch trong phát triển kinh tế - xã hội. Đây là xu hướng phù hợp với chiến lược phát triển du lịch văn hóa và du lịch bền vững của Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch: Cải thiện giao thông, xây dựng bảng chỉ dẫn, phát triển các điểm dừng chân, khu vực ăn uống và chỗ đỗ xe tại các làng nghề. Mục tiêu nâng cao trải nghiệm khách du lịch, hoàn thành trong vòng 2 năm, do UBND tỉnh và Sở Giao thông vận tải chủ trì.

2. Đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng phục vụ, thuyết minh, quản lý du lịch cho người dân và nhân viên các cơ sở sản xuất. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 60% trong 3 năm, do Sở Văn hóa – Thể thao – Du lịch phối hợp với các trường đào tạo chuyên ngành thực hiện.

3. Xây dựng và phát triển thương hiệu du lịch làng nghề: Hỗ trợ đăng ký thương hiệu, chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm đặc trưng, đồng thời tổ chức các sự kiện quảng bá, hội chợ du lịch làng nghề. Mục tiêu nâng cao nhận diện thương hiệu trong và ngoài nước, hoàn thành trong 2 năm, do Sở Công Thương và Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phối hợp thực hiện.

4. Khuyến khích liên kết phát triển các tuyến du lịch làng nghề: Xây dựng các tuyến du lịch kết nối các làng nghề tiêu biểu với các điểm du lịch sinh thái, văn hóa trong tỉnh và vùng lân cận nhằm đa dạng hóa sản phẩm du lịch. Mục tiêu tăng lượng khách du lịch đến các làng nghề lên 30% trong 3 năm, do Sở Du lịch và các doanh nghiệp lữ hành chủ động phối hợp.

5. Bảo vệ môi trường và phát triển du lịch bền vững: Áp dụng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm trong sản xuất, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng, đảm bảo môi trường du lịch trong sạch, thân thiện. Mục tiêu đạt tiêu chuẩn môi trường du lịch trong 3 năm, do các cơ quan chức năng và cộng đồng dân cư cùng thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý du lịch và phát triển kinh tế địa phương: Nhận diện tiềm năng, thực trạng và các giải pháp phát triển du lịch làng nghề, từ đó xây dựng chính sách phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế địa phương.

2. Các doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch: Hiểu rõ đặc điểm, tiềm năng và nhu cầu phát triển dịch vụ tại các làng nghề, từ đó thiết kế sản phẩm du lịch phù hợp, khai thác hiệu quả thị trường khách du lịch nội địa và quốc tế.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành du lịch, văn hóa: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch làng nghề, giúp mở rộng nghiên cứu về phát triển du lịch văn hóa, bảo tồn giá trị truyền thống và phát triển bền vững.

4. Cộng đồng dân cư và nghệ nhân làng nghề: Nâng cao nhận thức về vai trò của du lịch trong phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa, từ đó tích cực tham gia vào các hoạt động du lịch, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Du lịch làng nghề là gì và có đặc điểm gì nổi bật?
   Du lịch làng nghề là loại hình du lịch văn hóa khai thác các giá trị vật thể và phi vật thể của làng nghề truyền thống. Đặc điểm nổi bật là khách du lịch được tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất thủ công, thưởng thức sản phẩm và trải nghiệm văn hóa địa phương.

2. Tại sao Bến Tre được xem là địa phương có tiềm năng phát triển du lịch làng nghề?
   Bến Tre có hơn 50 làng nghề, trong đó nhiều làng nghề gắn liền với cây dừa đặc trưng, sản phẩm đa dạng và có giá trị xuất khẩu. Ngoài ra, tỉnh có cảnh quan sông nước, văn hóa đặc sắc và lực lượng lao động dồi dào, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch làng nghề.

3. Những khó khăn chính trong phát triển du lịch làng nghề tại Bến Tre là gì?
   Khó khăn gồm cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, dịch vụ du lịch còn hạn chế, nhận thức và kỹ năng phục vụ của nguồn nhân lực chưa cao, môi trường sản xuất chưa được kiểm soát tốt, và thiếu sự liên kết phát triển các tuyến du lịch.

4. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển du lịch làng nghề bền vững tại Bến Tre?
   Các giải pháp bao gồm đầu tư cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng thương hiệu, liên kết phát triển tuyến du lịch, và bảo vệ môi trường. Các giải pháp này nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, thu hút khách và bảo tồn giá trị văn hóa.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư tham gia hiệu quả vào phát triển du lịch làng nghề?
   Cộng đồng cần được nâng cao nhận thức về lợi ích của du lịch, tham gia đào tạo kỹ năng, phối hợp với các đơn vị du lịch trong tổ chức hoạt động, đồng thời bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.

Kết luận

• Du lịch làng nghề tại Bến Tre có tiềm năng lớn với nhiều làng nghề truyền thống đặc sắc, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa địa phương.
• Thực trạng phát triển du lịch làng nghề còn nhiều hạn chế về cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và dịch vụ, chưa khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có.
• Nghiên cứu tập trung phân tích hai làng nghề tiêu biểu là bánh phồng Sơn Đốc và hoa kiểng Sơn Châu, làm cơ sở đề xuất các giải pháp phát triển bền vững.
• Các giải pháp đề xuất bao gồm đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực, xây dựng thương hiệu, liên kết phát triển tuyến du lịch và bảo vệ môi trường.
• Đề nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cộng đồng và nhà nghiên cứu phối hợp thực hiện để phát huy hiệu quả du lịch làng nghề, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh Bến Tre.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các bên liên quan triển khai các giải pháp đề xuất, tổ chức các chương trình đào tạo và quảng bá, đồng thời tiến hành đánh giá định kỳ để điều chỉnh chiến lược phát triển phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về du lịch và du lịch làng nghề Chương 2: Các điều kiện và thực trạng phát triển du lịch làng nghề tại Bến Tre Chương 3: Giải pháp phát triển du lịch làng nghề tỉnh Bến Tre 12 Footer Page 16 of 107. Header Page 17 of 107. CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VÀ DU LỊCH LÀNG NGHỀ 1. Cơ sở lý luận về du lịch 1.

Khái niệm du lịch Từ xa xƣa, du lịch đã đƣợc ghi nhận nhƣ một sở thích, một hoạt động nghỉ ngơi tích cực của con ngƣời. Ngày nay, du lịch trở thành một nhu cầu không thể thiếu đƣợc trong trong đời sống văn hóa – xã hội của các nƣớc. Hoạt động du lịch đang phát triển mạnh mẽ và trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng ở nhiều nƣớc trên thế giới. Tuy nhiên, cho đến nay, nhận thức về nội dung du lịch vẫn chƣa thống nhất, có rất nhiều khái niệm khác nhau về du lịch.

Theo quan điểm của Tổ chức du lịch thế giới (WTO – 1999) thì Du lịch là một tập hợp các hoạt động và các dịch vụ đa dạng liên quan đến việc di chuyển tạm thời của con ngƣời ra khỏi nơi cƣ trú thƣờng xuyên của họ nhằm mục đích tiêu khiển, nghỉ ngơi, và nhìn chung là nhiều lý do không phải kiếm sống. Theo Liên hiệp quốc tế các tổ chức lữ hành chính thức (International Union of Official Travel Oragnization - IUOTO) thì: “Du lịch đƣợc hiểu là hành động du hành đến một nơi khác với địa điểm cƣ trú thƣờng xuyên của mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc để kiếm tiền sinh sống”. 16] Còn theo Luật Du lịch của nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 01 tháng 01 năm 2006, tại chƣơng 1, điều 10 định nghĩa: "Du lịch là hoạt động của con ngƣời ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên của họ nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dƣỡng trong thời gian nhất định". 2] Nhƣ vậy, hầu hết các khái niệm này đều cho thấy du lịch là hoạt động ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên của con ngƣời, nhằm mục đích không phải để kiếm sống.

Các loại hình du lịch Theo cách phân loại tổng quát, du lịch đƣợc chia thành du lịch văn hóa và du lịch sinh thái. 13 Footer Page 17 of 107. Header Page 18 of 107. - Luật du lịch Việt Nam định nghĩa về du lịch văn hoá nhƣ sau: “Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hoá dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống.

4] Nhƣ vậy, Du lịch văn hoá là loại hình du lịch đƣa du khách tới tham quan và thẩm nhận các giá trị văn hoá vật thể, phi vật thể ở các địa phƣơng trên mọi miền đất nƣớc. Những yếu tố thu hút khách du lịch đến với loại hình này chủ yếu là các bản sắc văn hóa, nét đặc trƣng khác biệt của nền văn hóa đó ví dụ nhƣ lễ hội truyền thống, phong tục tín ngƣỡng, tôn giáo, lịch sử, nghệ thuật,… hình thành nên nền văn hóa của ngƣời dân nơi mà khách du lịch đến tham quan. Các loại hình du lịch văn hoá gồm: Du lịch tham quan, nghiên cứu; Du lịch lễ hội; Du lịch làng nghề; Du lịch làng bản; Du lịch tôn giáo, tín ngƣỡng; Du lịch phong tục, tập quán. - Theo Luật du lịch Việt Nam: “Du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phƣơng với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững” [23,tr.

4] Từ khái niệm trên ta có thể hiểu du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, hòa vào thiên nhiên, bao gồm cả tìm hiểu, nghiên cứu thiên nhiên; tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa bản địa của cộng đồng. Tài nguyên du lịch sinh thái chính là các giá trị tự nhiên thể hiện trong một hệ sinh thái cụ thể và các giá trị văn hoá bản địa tồn tại và phát triển không tách rời hệ sinh thái tự nhiên đó. Du lịch sinh thái bao hàm nhiều loại hình khác nhau, nhƣ: Du lịch thiên nhiên (Nature Tourism), Du lịch dựa vào thiên nhiên (Nature - Based Tourism), Du lịch môi trƣờng (Environmental Tourism), Du lịch đặc thù (Particular Tourism), Du lịch xanh (Green Tourism), Du lịch mạo hiểm (Adventure Tourism), Du lịch bản xứ (Indigenous Tourism), Du lịch có trách nhiệm (Responsible Tourism), Du lịch nhạy cảm (Sensitized Tourism), Du lịch nhà tranh (Cottage Tourism), Du lịch bền vững (Sustainable Tourism),… Ở nƣớc ta hiện nay, loại hình Du lịch thiên nhiên (Nature Tourism) hay Du lịch dựa vào thiên nhiên (Nature - Based Tourism) đang đƣợc nhiều ngƣời ƣa thích. Theo cách phân loại cụ thể, ngƣời ta căn cứ vào những yếu tố sau đây để phân chia thành các loại hình du lịch: 14 Footer Page 18 of 107.

Header Page 19 of 107. - Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ: du lịch nội địa và du lịch quốc tế - Căn cứ vào nhu cầu đi du lịch của du khách: du lịch chữa bệnh; du lịch nghỉ ngơi giải trí; du lịch thể thao; du lịch tôn giáo; du lịch khám phá, du lịch công vụ - Căn cứ vào phƣơng tiện giao thông: du lịch bằng xe đạp; du lịch tàu hỏa; du lịch tàu biển; du lịch ô tô; du lịch hàng không. - Căn cứ theo phƣơng tiện lƣu trú: du lịch ở khách sạn; Motel; nhà trọ; camping. - Căn cứ vào đặc điểm địa lý của điểm đến: du lịch miền biển; du lịch miền núi; du lịch đô thị; du lịch đồng quê.

- Căn cứ vào hình thức tổ chức du lịch: du lịch theo đoàn; du lịch cá nhân. - Căn cứ vào thành phần của du khách: du khách thƣợng lƣu; du khách bình dân. - Căn cứ vào phƣơng thức ký kết hợp đồng đi lại: du lịch trọn gói, mua từng phần dịch vụ của tour du lịch. Khách du lịch Có nhiều khái niệm về khách du lịch.

Tuy nhiên do hoàn cảnh thực tế mỗi nƣớc, theo quan điểm khác nhau của các tác giả nên các khái niệm đƣa ra không hoàn toàn giống nhƣ nhau. Nhƣng hầu nhƣ tất cả các khái niệm, khách du lịch đều là những ngƣời rời khỏi nơi cƣ trú thƣờng xuyên của mình. Theo Luật Du lịch Việt Nam: "Khách du lịch là ngƣời đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trƣờng hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến". 2] Khách du lịch ở đây đƣợc chia thành khách du lịch nội địa và khách du lịch quốc tế.

- Khách du lịch nội địa là công dân Việt Nam, ngƣời nƣớc ngoài thƣờng trú tại Việt Nam đi du lịch trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam. - Khách du lịch quốc tế là ngƣời nƣớc ngoài, ngƣời Việt Nam định cƣ ở nƣớc ngoài vào Việt Nam du lịch; công dân Việt Nam, ngƣời nƣớc ngoài thƣờng trú tại Việt Nam ra nƣớc ngoài du lịch. 15 Footer Page 19 of 107. Header Page 20 of 107.

Cơ sở lý luận về làng nghề 1. Làng Theo tiến sĩ Phạm Côn Sơn trong cuốn “Làng nghề truyền thống Việt Nam” thì: “Làng là một đơn vị hành chính cổ xƣa mà cũng có nghĩa là nơi quần cƣ đông ngƣời sinh hoạt, có tổ chức, có kỷ cƣơng, tập quán riêng theo nghĩa rộng. 9] Làng là một đơn vị cộng cƣ có một vùng đất chung của cƣ dân nông nghiệp, một hình thức tổ chức xã hội nông nghiệp tiểu nông tự cấp, tự túc. Mặt khác, làng là mẫu hình xã hội phức hợp, là cơ chế thích ứng với sản xuất tiểu nông, với gia đình tông tộc, gia trƣởng, đảm bảo sự cân bằng bền vững của xã hội nông nghiệp ấy.

Làng còn nơi lƣu trữ những giá trị văn hóa vật chất và tinh thần của ngƣời Việt. Làng Việt ở Bắc Bộ đƣợc bao bọc bởi lũy tre xanh, đây cũng là biểu tƣợng cho tính chất “nửa kín” (từ dùng của GS. Trần Quốc Vƣợng) hay tính “tự trị” (từ dùng của GS. Trần Ngọc Thêm) của làng Việt.

“Rặng tre bao kín quanh làng, trở thành một thứ thành lũy kiên cố bất khả xâm phạm: đốt không cháy, trèo không đƣợc, đào đƣờng hầm thì vƣớng rễ không qua. Lũy tre là đặc điểm quan trọng của xóm làng Việt Nam, khác với ấp lí Trung Hoa có thành quách bằng đất bao bọc. Bởi vậy lũy tre có thể đƣợc coi là bức tƣờng rào kiên cố để ngăn cách làng với thế giới bên ngoài. Để vào đƣợc trong làng thì phải đi qua cổng làng, cổng làng là cầu nối giữa làng với bên ngoài.

Một số làng để ra đƣợc bên ngoài làng không chỉ qua cổng làng mà còn vƣợt thuyền qua sông với những làng Việt giáp sông. Nhƣng cổng làng vẫn là con đƣờng chính, có những làng có nhiều cổng nhƣ cổng tiền cổng hậu hay cổng chính, cổng phụ để thuận tiện cho việc đi làm đồng. Cổng làng có thể coi là biểu tƣợng cho tính chất “nửa hở”(từ dùng của GS. Trần Quốc Vƣợng) hay tính “cộng đồng” (từ dùng của GS.Trần Ngọc Thêm).

Thƣờng thì mỗi làng, bên cạnh cổng làng là một, hai cây đa hoặc cây gạo, là nơi nghỉ mát, gặp gỡ của những ngƣời đi làm đồng sau những giờ lao động nặng nhọc vất vả hay của những khách qua đƣờng. Cổng làng cũng đƣợc coi là một nét văn hóa đặc sắc của làng quê Bắc Bộ. 16 Footer Page 20 of 107. Header Page 21 of 107.

Chúng ta thƣờng nghe nói “cây đa, bến nƣớc (giếng nƣớc), sân đình”, làng nào không có dòng sông chảy qua thì thƣờng có một giếng nƣớc ở giữa làng. Đình làng là nơi sinh hoạt văn hóa của dân làng, là trung tâm chính trị, văn hóa của làng, là nơi diễn ra hội làng, tế lễ, thờ cúng Thành Hoàng làng. Đây là những biểu tƣợng đặc trƣng của làng quê truyền thống đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam. Trong quá trình phát triển của lịch sử hay trong thời đại hiện nay, ngƣời Việt Nam vẫn không phủ nhận vai trò của làng xã.

Làng xã Việt Nam có vị trí hết sức quan trọng trong sản xuất, cũng nhƣ trong đời sống của mỗi ngƣời dân, đặc biệt là ngƣời dân ở những vùng nông thôn. Qua thử thách của những biến động thăng trầm, những lệ làng phép nƣớc và phong tục tập quán ở nông thôn vẫn đƣợc duy trì, phát triển. Nghề Nghề đồng nghĩa với nghề nghiệp, nghề làm để mƣu sống. Ở hầu hết các địa phƣơng trên cả nƣớc, làng quê nào ngoài sản xuất nông nghiệp đều có làm thêm một vài nghề phụ.