CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.Tổng quan nghiên cứu về sự xung đột giữa các bên liên quan trong lĩnh vực du lịch 1. Tổng quan nghiên cứu bằng trắc lượng thư mục Tác giả tiến hành thu thập các bài báo, bài nghiên cứu, báo cáo, bài viết liên quan đến chủ đề nghiên cứu trên hệ thống cơ sở dữ liệu Scopus. Đây là một trong những cơ sở dữ liệu lớn nhất về bản tóm tắt và thông tin trích dẫn của các bài báo khoa học, sách và báo cáo hội thảo (Baas và cộng sự, 2020). Theo Norris và cộng sự (2007), hệ thống Scopus bao phủ rộng và sâu về dữ liệu, nên đây là công cụ tốt nhất để đánh giá nghiên cứu trong khoa học xã hội.
Pranckutė (2021) cũng cho rằng Scopus phù hợp với việc đánh giá kết quả nghiên cứu do nó cung cấp nội dung rộng hơn và toàn diện hơn so với Web of Sciences. Phần mềm VOSviewer được sử dụng để thực hiện phân tích trắc lượng thư mục. Phần mềm này là một công cụ trực quan, dễ sử dụng và linh hoạt, đồng thời giảm đáng kể chi phí cho người mới sử dụng (Kirby, 2023). Nhiều nghiên cứu về du lịch cũng sử dụng VOSviewer như một công cụ hiệu quả trong việc phân tích tổng quan theo chủ đề như các nghiên cứu của Niñerola và cộng sự (2019), Jiménez- García và cộng sự (2020), Mavric và cộng sự (2021), và cộng sự (2022), Wani và cộng sự( 2023)… Sau khi tập hợp được tài liệu, tiến hành phân tích các nội dung về sự xung đột giữa các bên liên quan trong phát triển du lịch.
Phương pháp này được Seuring và cộng sự (2005) cho rằng có sự kết nối chặt chẽ với các dạng bài nghiên cứu tổng quan về một chủ đề khoa học. Quá trình thực hiện nghiên cứu bao gồm 6 bước theo quy trình của Templier, M., & Paré (2015), cụ thể như sau: Bước 1: Xác định vấn đề: sử dụng các từ khóa “tourism”, “stakeholders”, “conflicts” để tìm kiếm tất cả các công trình liên quan đến sự xung đột giữa các bên liên quan trong du lịch, không giới hạn về mặt thời gian. 15 Bước 2: Tìm kiếm kết quả : kết quả tác giả tìm được 634 kết quả tính đến tháng 7/2024. Đây là kết quả sơ khởi nhất của tất cả các nghiên cứu có chứa các từ khóa tìm kiếm xuất hiện trong tiêu đề, tóm tắt, hoặc các từ khóa.
Bước 3: Sàng lọc kết quả : tác giả tiến hành lựa chọn, sàng lọc các bài nghiên cứu theo tiêu chuẩn đề ra bao gồm các tiêu chí: giới hạn trong lĩnh vực khoa học xã hội, quản lí ; chỉ lựa chọn các bài báo, báo cáo hội thảo; loại trừ các nghiên cứu không phải tiếng Anh…Kết quả còn lại 273 tài liệu được giữ lại. Bước 4: Đánh giá chất lượng: 273 tài liệu được sàng lọc từ bước 3 tiếp tục được tác giả chọn lọc thông qua phần tóm tắt để đảm bảo mục tiêu có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực du lịch. Sau bước này còn lại 135 tài liệu phục vụ cho việc tìm hiểu tổng quan về sự xung đột giữa các bên liên quan trong du lịch. Bước 5 (Trích xuất dữ liệu) – Bước 6 (Phân tích và tổng hợp dữ liệu) 135 tài liệu được giữ lại sau bước 4 sẽ được tác giả đọc và sử dụng phần mềm VOSviewer để phân tích mô tả và khám phá các mối quan hệ trong đề tài nghiên cứu, đồng thời nhằm phát hiện các chủ đề nghiên cứu phổ biến và các quan điểm khác nhau giữa các tác giả.
Bên cạnh đó, tác giả cũng tìm kiếm thêm tài liệu trên hệ thống Google Scholar nhằm bổ sung thêm nội dung cho phần tổng quan về các nghiên cứu được đầy đủ hơn. Qui trình thực hiện tổng quan nghiên cứu được tác giả tóm tắt theo Hình 1. 16 Bước 1: Xác định vấn đề Sử dụng các từ khóa “Tourism”, “Stakeholders”, “Conflicts” Bước 2: Kết quả sơ khởi Các nghiên cứu có chứa các từ khóa tìm kiếm xuất hiện trong tiêu đề, tóm tắt, hoặc các từ khóa. n= 634 Bước 3: Sàng lọc kết quả Đưa ra tiêu chuẩn để sang lọc n= 273 Bước 4: Đánh giá chất lượng nội dung Đọc tóm tắt chọn các nghiên cứu phù hợp n=135 Bước 5+6: Trích xuất dữ liệu và phân tích tổng hợp dữ liệu Sử dụng phần mềm VOSviewer và đọc nội dung các tài liệu n=135 Hình 1.1 Quy trình thực hiện tổng quan nghiên cứu của tác giả Kết quả phân tích dựa trên 135 tài liệu được chọn lọc bao gồm bài báo và các báo cáo hội thảo từ cơ sở dữ liệu Scopus liên quan đến chủ đề nghiên cứu.
Với mục tìm kiếm cơ sở dữ liệu tổng quát về toàn bộ quá trình phát triển của đề tài sự xung đột giữa các bên liên quan trong du lịch, tác giả không giới hạn thời gian tìm kiếm tài liệu. Kết quả (Hình 1.2) cho thấy các nghiên cứu xuất hiện trong khoảng hơn hai 17 thập kỷ vừa qua, với số lượng hạn chế các nghiên cứu trong khoảng thời gian từ năm 1998-2004. Điều này cho thấy đây là nội dung nghiên cứu khá mới mẻ trong lĩnh vực du lịch học. Sau đó, có sự gia tăng rõ rệt các nghiên cứu nhưng không duy trì ổn định trong khoảng 10 năm tiếp theo.
Đến năm 2017, số lượng các nghiên cứu về đề tài này tăng nhanh chóng trở lại và liên tục duy trì việc tăng trưởng vượt bậc này trong những năm tiếp theo, đạt đỉnh vào năm 2020-2021. Như vậy, dễ dàng nhận thấy chủ đề xung đột giữa các bên liên quan trong du lịch thu hút nhiều sự chú ý của các học giả trong khoảng 7 năm gần đây.2 Thống kê số lượng các nghiên cứu theo năm (từ 1998-2024) 18 Hình 1.3 Địa bàn phân bố các nghiên cứu theo quốc gia Danh sách các nghiên cứu theo quốc gia cho thấy có hơn 40 quốc gia đóng góp. Rõ ràng là chủ đề này đã thu hút được sự quan tâm của toàn cầu.3 cho thấy 10 quốc gia hàng đầu về số lượng nghiên cứu về chủ đề này với Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Trung Quốc, Úc và Canada đứng đầu danh sách. Tổng số nghiên cứu từ năm quốc gia này chiếm gần một nửa tổng số nghiên cứu được liệt kê.
Điều này cho thấy chủ đề xung đột giữa các bên liên quan đến du lịch thu hút sự chú ý của các học giả ở nhiều quốc gia, nhưng sự phân bố địa lý của các nghiên cứu lại không đồng đều. Đáng chú ý, trong số mười quốc gia hàng đầu, phần lớn là các quốc gia phát triển, ngoại trừ Indonesia đại diện cho các quốc gia đang phát triển. Do đó, việc thúc đẩy sự hợp tác giữa các nước phát triển, đang phát triển và kém phát triển là rất quan trọng để thúc đẩy sự tiến bộ của chủ đề này.1 Danh sách các tạp chí xuất bản nhiều ấn phẩm nhất Tạp chí Số Tỷ lệ Xếp loại lượng (%) Journal Of Sustainable Tourism 13 9,63% Q1 Sustainability (Switzerland) 8 5,93% Q2 Tourism Management 7 5,19% Q1 Annals Of Tourism Research 6 4,44% Q1 Tourism Geographies 6 4,44% Q1 Tourism Planning And Development 6 4,44% Q2 Tourism Recreation Research 5 3,7% Q2 Journal Of Ecotourism 4 2,96% Q2 Nguồn: Tác giả tổng hợp (2024) Phần tiếp theo là phân tích mô tả số lượng ấn phẩm dựa trên các tạp chí xuất bản. Kết quả thống kê cho thấy, 135 tài liệu được xuất bản trên 65 tạp chí học thuật uy tín.
Trong đó, Journal Of Sustainable Tourism có số lượng ấn phẩm liên quan đến chủ đề nghiên cứu nhiều nhất với 13 công bố (chiếm 9. Tiếp theo là Sustainability (Switzerland) và Tourism Management với lần lượt 8 và 7 ấn phẩm. Theo thống kê (Bảng 1.1), 8 tạp chí có số lượng ấn phẩm công bố nhiều nhất (55 công bố chiếm 40,74 %), tất cả các tạp chí này đều thuộc nhóm thứ hạng cao trong bảng xếp hạng Scopus với 4 tạp chí thuộc nhóm Q1 và 4 tạp chí thuộc nhóm Q2. Điều này thể hiện các bài báo được lựa chọn để nghiên cứu đều có chất lượng tốt.4 Các tác giả có năng suất cao nhất Nguồn: Phân tích Scopus 2024 Kể từ khi xuất hiện xung đột giữa các bên liên quan đến nghiên cứu du lịch, nhiều tác giả đã có những đóng góp đáng kể cho lĩnh vực này.
Cơ sở dữ liệu mở rộng đã tiết lộ tổng cộng 160 tác giả đã xuất bản các bài viết liên quan đến lĩnh vực này trong khoảng thời gian từ năm 1998 đến năm 2024.4 thể hiện 10 tác giả có năng suất công bố cao nhất. Các tác giả có năng suất cao nhất là Almeida, J. từ Vương quốc Anh, Jamal, T từ Hoa Kỳ, Kruczek, Z, Szromek, A. và Walas, B đều đến từ Ba Lan, những người đã xuất bản 3 bài viết đáng chú ý.
Các tác giả còn lại đóng góp 2 ấn phẩm mỗi người. Phân tích đồng trích dẫn của tác giả Kể từ khi được White và Griffith giới thiệu vào năm 1981, phân tích đồng trích dẫn của tác giả (ACA) đã trở thành một công cụ quan trọng trong nghiên cứu trắc lượng thư mục. Bằng cách đếm tần suất mà bất kỳ tác phẩm nào của một tác giả được đồng trích dẫn với một tác giả khác trong các tài liệu tham khảo trích dẫn, ACA được sử dụng để xác định, theo dõi và trực quan hóa cấu trúc trí tuệ của một ngành học thuật (Bayer và cộng sự, 1990). Mục tiêu chính của ACA là xác định cấu trúc trí tuệ của một lĩnh vực kiến thức khoa học bằng cách sử dụng các cụm được tạo ra bởi các dấu vết đồng trích dẫn tích lũy trong tài liệu khoa học.5 cho thấy mạng lưới đồng trích dẫn của các tác giả.
Ngưỡng trích dẫn được đặt thành 20 để đảm bảo rằng các bài viết đặc biệt có liên quan được hiển thị (Ertz & Leblanc- Proulx, 2019). Trong số 8965 tác giả được đề cập trong tập dữ liệu, 16 người đã đạt 21 ngưỡng. Hơn nữa, điều này dẫn đến ba cụm chính. Trong cụm màu đỏ, Bramwell, B được trích dẫn thường xuyên nhất, với 63 lần trích dẫn.
Nghiên cứu của ông tập trung vào các khái niệm về khía cạnh du lịch bền vững. Không có gì ngạc nhiên khi nghiên cứu của ông được trích dẫn nhiều nhất, bởi để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững trong du lịch, việc kiểm soát và giải quyết xung đột giữa các bên liên quan trong du lịch là vô cùng cần thiết. Đây cũng là nội dung thảo luận chung của các nhóm tác giả trong nhóm này. Với 67 trích dẫn, Hall, CM đạt được số lượng trích dẫn cao nhất trong nhóm xanh lá cây.
Bối cảnh nghiên cứu của ông chủ yếu bao gồm các chủ đề về quy hoạch du lịch cũng như chính sách công.