Tổng quan nghiên cứu

Du lịch Việt Nam trong những năm gần đây đã có sự tăng trưởng ấn tượng với gần 13 triệu lượt khách quốc tế năm 2017, tăng 29,1% so với năm trước, và đạt 15,6 triệu lượt khách quốc tế năm 2018, tăng 27%. Ngành du lịch đóng góp khoảng 3% GDP quốc gia, tạo động lực phát triển kinh tế và xã hội. Tỉnh Lạng Sơn, với vị trí địa lý thuận lợi, hệ thống giao thông kết nối quốc tế và nguồn tài nguyên du lịch phong phú, đặc biệt là Khu danh thắng Nhất Nhị Tam Thanh, được xem là điểm đến quan trọng của tỉnh. Khu danh thắng có diện tích 59 ha, bao gồm các di tích lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên độc đáo như động Nhị Thanh, động Tam Thanh, núi Tô Thị và Thành Nhà Mạc. Lượng khách tham quan duy trì khoảng 210.000 - 250.000 khách/năm, doanh thu đạt từ 4 đến 5 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, so với 39 điểm du lịch khác trong tỉnh, Khu danh thắng chỉ đạt bằng 1/10 lượng khách và 1/152 doanh thu, cho thấy hiệu quả khai thác còn hạn chế. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý, khai thác tài nguyên du lịch tại Khu danh thắng trong giai đoạn 2014-2018, xác định giá trị kinh tế của tài nguyên, thiết kế mô hình sản phẩm du lịch có tính cạnh tranh cao, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý và khai thác hiệu quả cho giai đoạn 2019-2025. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên du lịch, góp phần phát triển kinh tế địa phương bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế học về quản lý tài nguyên và kinh tế thị trường, trong đó nhấn mạnh vai trò của nguồn lực hạn chế và nhu cầu vô hạn trong khai thác tài nguyên du lịch. Lý thuyết phát triển du lịch bền vững được áp dụng nhằm đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn môi trường, văn hóa. Mô hình đánh giá hiệu quả khai thác tài nguyên du lịch dựa trên các chỉ tiêu: giá trị kinh tế, sức chứa, mức độ hấp dẫn, phạm vi ảnh hưởng và khả năng khai thác. Phương pháp chi phí du lịch (Travel Cost Method - TCM) được sử dụng để lượng hóa giá trị kinh tế của tài nguyên du lịch, bao gồm hai cách tiếp cận chính: phương pháp chi phí du lịch theo vùng (ZTCM) và theo cá nhân (ITCM). Các khái niệm chính bao gồm: tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa, sản phẩm du lịch, khu du lịch, quản lý nhà nước và doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và khai thác tài nguyên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu thống kê từ các nguồn chính thức của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn, Ban Quản lý di tích tỉnh và các báo cáo liên quan giai đoạn 2014-2018. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 39 cán bộ quản lý và khai thác Khu danh thắng, cùng số liệu về lượng khách tham quan, doanh thu, đặc điểm khách du lịch và hoạt động khai thác tài nguyên. Phương pháp phân tích so sánh, thống kê mô tả và phân tích định tính được áp dụng để đánh giá thực trạng và hiệu quả khai thác. Ngoài ra, phương pháp phỏng vấn sâu với các cán bộ quản lý và doanh nghiệp liên quan được sử dụng để thu thập thông tin bổ sung. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2019 đến 2020, tập trung vào phân tích thực trạng giai đoạn 2014-2018 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2019-2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Lượng khách và doanh thu: Lượng khách tham quan Khu danh thắng duy trì ổn định từ 210.000 đến 250.000 khách/năm trong giai đoạn 2014-2018, doanh thu hàng năm đạt từ 4 đến 5 tỷ đồng. Tuy nhiên, so với tổng lượng khách 2 triệu lượt và doanh thu 910 tỷ đồng của toàn tỉnh, Khu danh thắng chỉ chiếm khoảng 10% lượng khách và 0,55% doanh thu, thấp hơn nhiều so với các điểm du lịch khác.

  2. Hiệu quả quản lý: Ban Quản lý di tích tỉnh với 39 cán bộ (16 biên chế, 23 hợp đồng) chịu trách nhiệm quản lý, bảo vệ và khai thác Khu danh thắng. Mô hình quản lý hiện tại là đơn vị sự nghiệp công lập, chưa chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, dẫn đến hạn chế về nguồn lực tài chính và khả năng tự chủ.

  3. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ: Hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ du lịch tại Khu danh thắng còn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của khách du lịch. Việc đầu tư chưa hoàn chỉnh, quy hoạch chưa khoa học, dẫn đến hạn chế trong phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng và thu hút đầu tư.

  4. Môi trường pháp lý: Các văn bản pháp luật như Luật Di sản Văn hóa, Luật Du lịch 2017 và các nghị định liên quan đã được áp dụng, nhưng còn thiếu quy định cụ thể về huy động nguồn lực ngoài ngân sách và cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và khai thác.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của hiệu quả khai thác thấp là do mô hình quản lý chưa phù hợp, thiếu nguồn lực tài chính và cơ chế vận hành linh hoạt. So với các tỉnh như Quảng Ninh hay Bắc Giang, nơi đã áp dụng mô hình doanh nghiệp quản lý khu du lịch và đầu tư mạnh vào hạ tầng, Khu danh thắng còn nhiều hạn chế. Việc thiếu sản phẩm du lịch đặc trưng, dịch vụ chưa đa dạng và chất lượng chưa cao làm giảm sức hấp dẫn đối với khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh lượng khách và doanh thu giữa Khu danh thắng và các điểm du lịch khác trong tỉnh, cũng như bảng phân tích cơ cấu nguồn lực quản lý.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây về phát triển du lịch bền vững, nhấn mạnh vai trò của quản lý hiệu quả và đầu tư đồng bộ. Việc áp dụng phương pháp chi phí du lịch theo vùng giúp lượng hóa giá trị kinh tế của tài nguyên, làm cơ sở cho các quyết định đầu tư và chính sách phát triển. Nghiên cứu cũng chỉ ra tầm quan trọng của việc xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù, gắn kết cộng đồng địa phương và bảo vệ môi trường sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Chuyển đổi mô hình quản lý: Đề xuất chuyển Ban Quản lý di tích từ đơn vị sự nghiệp công lập sang mô hình doanh nghiệp cổ phần nhằm tăng tính chủ động tài chính, nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác. Thời gian thực hiện dự kiến từ 2019 đến 2022, do UBND tỉnh và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì.

  2. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, điện, nước, viễn thông và các dịch vụ lưu trú, ăn uống tại Khu danh thắng. Mục tiêu tăng sức chứa và cải thiện trải nghiệm khách du lịch, dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2020-2025, phối hợp với các nhà đầu tư và doanh nghiệp du lịch.

  3. Phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng: Thiết kế các sản phẩm du lịch văn hóa, tâm linh, trải nghiệm thiên nhiên độc đáo, kết hợp các lễ hội truyền thống như lễ hội chùa Tam Thanh. Tăng cường quảng bá và xúc tiến thị trường trong nước và quốc tế. Thời gian triển khai từ 2019 đến 2023, do Ban Quản lý di tích và các doanh nghiệp du lịch thực hiện.

  4. Hoàn thiện chính sách và môi trường pháp lý: Xây dựng cơ chế huy động nguồn lực tài chính ngoài ngân sách, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư phát triển du lịch, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm về môi trường và an ninh trật tự. Thời gian thực hiện từ 2019 đến 2021, do UBND tỉnh và các cơ quan chức năng đảm nhiệm.

  5. Phát triển nguồn nhân lực: Đào tạo nâng cao năng lực quản lý, kỹ năng phục vụ và hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch hiện đại. Thời gian thực hiện liên tục từ 2019, phối hợp với các trường đại học và trung tâm đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch: Giúp xây dựng chính sách, quy hoạch và cơ chế quản lý hiệu quả tài nguyên du lịch, đặc biệt trong việc chuyển đổi mô hình quản lý và huy động nguồn lực đầu tư.

  2. Doanh nghiệp du lịch và nhà đầu tư: Cung cấp cơ sở khoa học để phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng, nâng cao chất lượng dịch vụ và khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch tại Khu danh thắng và các khu vực tương tự.

  3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành du lịch: Là tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, đánh giá giá trị tài nguyên du lịch, cũng như các giải pháp phát triển bền vững trong lĩnh vực du lịch.

  4. Cộng đồng dân cư địa phương: Nâng cao nhận thức về vai trò của cộng đồng trong bảo vệ tài nguyên, phát triển du lịch cộng đồng và hưởng lợi từ các hoạt động du lịch, góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường.

Câu hỏi thường gặp

  1. Tại sao Khu danh thắng Nhất Nhị Tam Thanh có lượng khách thấp so với tiềm năng?
    Nguyên nhân chính là do cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, sản phẩm du lịch chưa đa dạng và hấp dẫn, cùng với mô hình quản lý chưa hiệu quả, dẫn đến hạn chế trong thu hút và giữ chân khách du lịch.

  2. Phương pháp chi phí du lịch (TCM) được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu?
    Phương pháp TCM sử dụng chi phí mà khách du lịch bỏ ra để đến điểm du lịch làm đại diện cho giá trị kinh tế của tài nguyên, qua đó xây dựng hàm cầu và ước lượng giá trị tài nguyên du lịch một cách khách quan.

  3. Giải pháp chuyển đổi mô hình quản lý có lợi ích gì?
    Chuyển sang mô hình doanh nghiệp giúp tăng tính chủ động tài chính, nâng cao hiệu quả quản lý, thu hút đầu tư và cải thiện chất lượng dịch vụ, từ đó tăng sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

  4. Làm thế nào để phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng tại Khu danh thắng?
    Cần khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử, tâm linh độc đáo, kết hợp tổ chức các lễ hội truyền thống, phát triển dịch vụ trải nghiệm và quảng bá rộng rãi nhằm tạo sự khác biệt và thu hút khách.

  5. Vai trò của cộng đồng dân cư trong phát triển du lịch là gì?
    Cộng đồng dân cư giữ vai trò bảo vệ tài nguyên, duy trì bản sắc văn hóa, tham gia quản lý và hưởng lợi từ du lịch, góp phần tạo môi trường du lịch thân thiện, bền vững và phát triển kinh tế địa phương.

Kết luận

  • Nghiên cứu đã xác định giá trị kinh tế và tiềm năng phát triển của Khu danh thắng Nhất Nhị Tam Thanh, đồng thời đánh giá thực trạng quản lý và khai thác tài nguyên du lịch giai đoạn 2014-2018.
  • Hiệu quả khai thác còn hạn chế do mô hình quản lý chưa phù hợp, cơ sở hạ tầng và sản phẩm du lịch chưa phát triển đồng bộ.
  • Đề xuất chuyển đổi mô hình quản lý sang doanh nghiệp cổ phần, hoàn thiện cơ sở hạ tầng, phát triển sản phẩm đặc trưng và hoàn thiện chính sách pháp lý.
  • Nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức về quản lý tài nguyên du lịch bền vững, làm cơ sở cho các quyết định đầu tư và phát triển du lịch tại Lạng Sơn.
  • Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2019-2025, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và nâng cao chất lượng quản lý du lịch địa phương.

Hành động ngay để phát huy tiềm năng du lịch Khu danh thắng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho tỉnh Lạng Sơn.