Luận văn đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên cho mục đích phát triển bền vững du lịch huyện tam đảo tỉnh vĩnh phúc

Bài viết phân tích tổng hợp điều kiện tự nhiên của huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, đánh giá tiềm năng và hạn chế cho phát triển du lịch bền vững.

• Tác giả: Tác giả
• Trường học: Trường Đại học
• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Du lịch Tam Đảo: Đánh giá điều kiện tự nhiên và phát triển bền vững
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Vĩnh Phúc

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ MỤC ĐÍCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH
• 1.1. Khái niệm về du lịch bền vững
• 1.2. Điều kiện địa lý và tài nguyên du lịch
• 1.2.1. Điều kiện địa lý - Tài nguyên du lịch tự nhiên
• 1.2.2. Tài nguyên du lịch nhân văn
• 1.3. Phương pháp đánh giá điều kiện tự nhiên để phát triển du lịch
• 1.3.1. Cơ sở phương pháp luận
• 1.3.2. Các phương pháp đánh giá
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về du lịch Tam Đảo

Du lịch Tam Đảo là một trong những ngành có định hướng tài nguyên rõ rệt. Tài nguyên có vai trò đặc biệt quan trọng tới hiệu quả kinh tế của hoạt động du lịch cũng như tới phát triển, hình thành các điểm, cụm, tuyến du lịch. Phát triển du lịch bền vững dựa trên cơ sở khai thác sử dụng tài nguyên hướng tới việc thỏa mãn được các yêu cầu hiện tại và không làm tổn hại đến nhu cầu của các thế hệ mai sau. Để du lịch phát triển được một cách bền vững, việc đánh giá tổng hợp các điều kiện tự nhiên và tài nguyên là việc làm cần thiết nhằm xác định được giá trị của các hợp phần tự nhiên phù hợp cho việc khai thác phát triển du lịch.

1.1. Đặc điểm địa lý và tài nguyên du lịch

Huyện Tam Đảo nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Vĩnh Phúc, cách Thủ đô Hà Nội 60 km. Vị trí địa lý thuận lợi giúp huyện có khả năng kết nối các tuyến du lịch với các tỉnh lân cận. Huyện có diện tích tự nhiên là 23.587,6 ha và dân số 78.232 người, trong đó 44,5% là đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch tại đây chưa tương xứng với tiềm năng, cơ sở hạ tầng phục vụ cho phát triển du lịch còn yếu kém, sản phẩm du lịch nghèo nàn và chất lượng dịch vụ chưa đáp ứng nhu cầu của du khách.

II. Đánh giá điều kiện tự nhiên

Đánh giá điều kiện tự nhiên là một phần quan trọng trong việc phát triển du lịch bền vững. Các yếu tố như địa hình, khí hậu, thủy văn và sinh vật đều ảnh hưởng đến khả năng khai thác tài nguyên du lịch. Địa hình miền núi của Tam Đảo với vẻ đẹp hùng vĩ và khí hậu mát mẻ là những yếu tố thuận lợi cho hoạt động du lịch. Khí hậu cũng đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng đến mùa vụ và loại hình du lịch. Tài nguyên nước, bao gồm hệ thống nước mặt và nước ngầm, có giá trị lớn cho các hoạt động du lịch nghỉ dưỡng và chữa bệnh.

2.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên

Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm các yếu tố như địa chất, địa hình, khí hậu và hệ sinh thái. Những yếu tố này không chỉ tạo nên cảnh quan đẹp mà còn quyết định đến sự phát triển của các loại hình du lịch. Đặc biệt, tài nguyên nước và sinh vật có vai trò quan trọng trong việc thu hút khách du lịch, tạo nên các sản phẩm du lịch độc đáo và hấp dẫn.

III. Phát triển du lịch bền vững

Phát triển du lịch bền vững tại Tam Đảo cần dựa trên việc khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên. Các giải pháp cụ thể cần được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và sản phẩm du lịch. Việc xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng mang thương hiệu Tam Đảo sẽ giúp tăng cường sức hấp dẫn của điểm đến này. Đồng thời, cần có các chính sách bảo tồn môi trường và phát triển kinh tế xã hội để đảm bảo sự phát triển bền vững cho du lịch.

3.1. Định hướng phát triển

Định hướng phát triển du lịch tại Tam Đảo cần tập trung vào việc phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và tâm linh. Cần có sự kết hợp giữa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế để tạo ra lợi ích cho cộng đồng địa phương. Các hoạt động du lịch cần được tổ chức một cách đồng bộ và có kế hoạch để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Du lịch là một ngành kinh tế có định hướng tài nguyên rõ rệt, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội. Tại huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, với diện tích tự nhiên 23.587,6 ha và dân số khoảng 78.232 người (44,5% là đồng bào dân tộc thiểu số), du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tam Đảo có vị trí địa lý thuận lợi, cách Thủ đô Hà Nội 60 km, sân bay quốc tế Nội Bài 40 km, kết nối với các tỉnh lân cận như Tuyên Quang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Lào Cai, tạo điều kiện thu hút khách du lịch nội địa và quốc tế.

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế - xã hội sau hơn 10 năm tái lập, huyện Tam Đảo vẫn chưa khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch do cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, sản phẩm du lịch nghèo nàn và chất lượng dịch vụ chưa đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách. Do đó, việc đánh giá tổng hợp các điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch là cần thiết để xác định mức độ thuận lợi của tài nguyên đối với từng loại hình du lịch, từ đó đề xuất các định hướng phát triển bền vững.

Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2004 - 2015, với định hướng phát triển du lịch huyện Tam Đảo giai đoạn 2016 - 2020 và tầm nhìn đến năm 2025. Mục tiêu chính là đánh giá tiềm năng tự nhiên phục vụ phát triển du lịch, đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị du lịch của huyện. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hoàn thiện phương pháp luận đánh giá tổng hợp tài nguyên du lịch và ý nghĩa thực tiễn trong hoạch định chiến lược phát triển du lịch bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về du lịch bền vững, tài nguyên du lịch và phân vùng địa lý tự nhiên phục vụ phát triển du lịch. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Du lịch bền vững: Được định nghĩa là hoạt động du lịch đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, đồng thời bảo tồn môi trường tự nhiên và văn hóa địa phương. Du lịch bền vững khác biệt với du lịch đại chúng ở chỗ có kế hoạch bảo tồn, giáo dục và mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương.

2. Phân vùng địa lý tự nhiên: Phân chia lãnh thổ thành các tiểu vùng dựa trên đặc điểm tự nhiên như địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng, thảm thực vật nhằm xác định tính thuần nhất và đặc thù của từng vùng. Phân vùng giúp xác định mức độ thuận lợi của tài nguyên du lịch và phù hợp với các loại hình du lịch đặc trưng.

Các khái niệm chính bao gồm: tài nguyên du lịch tự nhiên (địa hình, khí hậu, thủy văn, sinh vật), tài nguyên du lịch nhân văn (văn hóa, di tích, lễ hội, làng nghề), sức chứa du lịch, độ hấp dẫn, độ bền vững của tài nguyên, vị trí và khả năng tiếp cận điểm du lịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp đa ngành, kết hợp các phương pháp sau:

• Phân tích tổng hợp và nghiên cứu hệ thống: Thu thập, phân tích tài liệu, số liệu thống kê từ các cơ quan quản lý như Ban quản lý khu du lịch Tam Đảo, Cục Thống kê tỉnh Vĩnh Phúc, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Sở Tài nguyên và Môi trường.

• Điều tra thực địa: Quan sát, phỏng vấn chính quyền địa phương và người dân để đánh giá thực trạng tài nguyên và hoạt động du lịch.

• Phương pháp bản đồ và GIS: Sử dụng bản đồ hành chính, bản đồ sinh khí hậu, thổ nhưỡng và GIS để phân vùng địa lý tự nhiên, xác định tiểu vùng và phân tích không gian tài nguyên du lịch.

• Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến các chuyên gia về quy hoạch, tổ chức lãnh thổ và phát triển du lịch để đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên.

• Phân vùng địa lý tự nhiên: Áp dụng nguyên tắc khách quan, tổng hợp, toàn vẹn lãnh thổ và yếu tố trội để phân chia huyện Tam Đảo thành các tiểu vùng địa lý tự nhiên phục vụ phát triển du lịch.

• Phân tích đa chỉ tiêu (MCA): Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá như độ hấp dẫn, sức chứa, thời gian khai thác, độ bền vững, vị trí và cơ sở hạ tầng, gán trọng số và điểm để đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của tài nguyên.

• Phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của du lịch Tam Đảo nhằm đề xuất định hướng phát triển phù hợp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê toàn huyện, các điểm du lịch chính và các tiểu vùng địa lý tự nhiên được phân chia dựa trên đặc điểm tự nhiên. Phương pháp phân tích kết hợp định tính và định lượng nhằm đảm bảo kết quả khách quan, toàn diện và có tính ứng dụng cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân vùng địa lý tự nhiên thành 4 tiểu vùng chính: Dựa trên đặc điểm địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng và sinh vật, huyện Tam Đảo được chia thành các tiểu vùng gồm vùng núi cao trung bình Tam Đảo, vùng núi thấp và đồi cao sườn Tây Tam Đảo, vùng núi thấp và đồi cao sườn Đông Tam Đảo, thung lũng và đồng bằng chân Tam Đảo. Mỗi tiểu vùng có mức độ thuận lợi khác nhau cho phát triển các loại hình du lịch nghỉ dưỡng, sinh thái và tâm linh.

2. Mức độ thuận lợi tài nguyên tự nhiên: Đánh giá tổng hợp cho thấy tiểu vùng núi cao trung bình Tam Đảo có mức độ thuận lợi rất cao (trên 81% điểm tối đa), phù hợp phát triển du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng nhờ địa hình đa dạng, khí hậu ôn đới mát mẻ, hệ sinh thái phong phú với nhiều loài quý hiếm. Tiểu vùng đồi thấp và thung lũng có mức độ thuận lợi khá (61-80%), thích hợp phát triển du lịch tâm linh và du lịch văn hóa.

3. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch còn hạn chế: Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch chưa đồng bộ, nhiều công trình xuống cấp, sản phẩm du lịch nghèo nàn, chất lượng dịch vụ chưa đáp ứng yêu cầu. Sức chứa điểm du lịch trung bình từ 100-500 lượt khách/ngày, chưa khai thác hết tiềm năng.

4. Khí hậu và tài nguyên nước thuận lợi cho du lịch nghỉ dưỡng: Nhiệt độ trung bình năm khoảng 18-19°C, độ ẩm cao, lượng mưa trung bình 1.800 mm/năm, khí hậu ôn hòa quanh năm phù hợp cho các hoạt động nghỉ dưỡng, phục hồi sức khỏe. Nguồn nước mặt và nước ngầm dồi dào, chất lượng tốt, có các hồ chứa lớn phục vụ sinh hoạt và du lịch.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân vùng địa lý tự nhiên và đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi tài nguyên cho thấy tiềm năng phát triển du lịch bền vững của huyện Tam Đảo rất lớn, đặc biệt là du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng. Địa hình đa dạng với dãy núi Tam Đảo cao trên 1.500 m, khí hậu ôn đới mát mẻ, hệ sinh thái phong phú tạo nên sức hấp dẫn tự nhiên đặc sắc. Các tiểu vùng có sự phân hóa rõ rệt về điều kiện tự nhiên, phù hợp với các loại hình du lịch khác nhau, giúp định hướng phát triển chuyên biệt và hiệu quả.

So sánh với các nghiên cứu tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên trên thế giới, Tam Đảo có nhiều điểm tương đồng về đa dạng sinh học và cảnh quan, có thể học hỏi các mô hình phát triển du lịch sinh thái bền vững như tại Galapagos (Ecuador) hay Costa Rica. Tuy nhiên, hạn chế về cơ sở hạ tầng và dịch vụ là điểm nghẽn cần khắc phục để nâng cao sức cạnh tranh.

Việc đánh giá tổng hợp dựa trên hệ thống tiêu chí đa chiều giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về tiềm năng và hạn chế, từ đó hỗ trợ hoạch định chính sách và quy hoạch phát triển du lịch phù hợp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố điểm đánh giá từng tiêu chí theo tiểu vùng, bảng so sánh mức độ thuận lợi và bản đồ phân vùng địa lý tự nhiên minh họa các tiểu vùng và điểm du lịch chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng du lịch: Tăng cường xây dựng và cải tạo hệ thống giao thông, điện, nước, viễn thông và các tiện ích phục vụ du khách. Mục tiêu đạt tiêu chuẩn quốc gia trong vòng 3 năm, do UBND huyện phối hợp Sở Giao thông Vận tải và Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch thực hiện.

2. Phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng theo tiểu vùng: Xây dựng các sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và tâm linh phù hợp với đặc điểm tự nhiên từng tiểu vùng, tạo thương hiệu riêng cho Tam Đảo. Thời gian triển khai 5 năm, do Ban Quản lý Khu du lịch Tam Đảo chủ trì phối hợp các doanh nghiệp và cộng đồng địa phương.

3. Bảo tồn và phát huy tài nguyên thiên nhiên và văn hóa: Thiết lập các khu bảo tồn sinh thái, bảo vệ đa dạng sinh học, di tích lịch sử và văn hóa, đồng thời tổ chức các hoạt động giáo dục môi trường cho du khách và cộng đồng. Thực hiện liên tục, có sự phối hợp của Vườn Quốc gia Tam Đảo, Sở Tài nguyên Môi trường và các tổ chức xã hội.

4. Nâng cao năng lực quản lý và đào tạo nguồn nhân lực du lịch: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên môn, kỹ năng phục vụ và quản lý du lịch bền vững cho cán bộ và người lao động địa phương. Kế hoạch 3 năm, do Sở Lao động Thương binh và Xã hội phối hợp Sở Du lịch thực hiện.

5. Xây dựng hệ thống quản lý và giám sát phát triển du lịch: Áp dụng công nghệ GIS và các công cụ phân tích đa chỉ tiêu để theo dõi, đánh giá hiệu quả khai thác tài nguyên và tác động môi trường, điều chỉnh kịp thời các chính sách phát triển. Thời gian triển khai 2 năm, do UBND huyện và các cơ quan chuyên môn phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách du lịch: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chiến lược phát triển du lịch bền vững, quy hoạch không gian du lịch theo tiểu vùng địa lý tự nhiên, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển ngành.

2. Các nhà quy hoạch và chuyên gia phát triển du lịch: Tài liệu chi tiết về phương pháp phân vùng, đánh giá tài nguyên và phân tích đa chỉ tiêu hỗ trợ trong việc thiết kế các dự án du lịch phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội địa phương.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư du lịch: Thông tin về tiềm năng tài nguyên, mức độ thuận lợi và các định hướng phát triển sản phẩm du lịch giúp lựa chọn địa điểm đầu tư, phát triển sản phẩm đặc thù và nâng cao sức cạnh tranh.

4. Cộng đồng địa phương và các tổ chức xã hội: Hiểu rõ về giá trị tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, vai trò của du lịch bền vững trong phát triển kinh tế - xã hội, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động bảo tồn và phát triển du lịch.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên cho phát triển du lịch?
   Đánh giá tổng hợp giúp xác định mức độ thuận lợi của tài nguyên tự nhiên đối với các loại hình du lịch, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, tránh khai thác quá mức và bảo vệ môi trường. Ví dụ, đánh giá khí hậu và địa hình giúp lựa chọn loại hình du lịch phù hợp như nghỉ dưỡng hay sinh thái.

2. Phân vùng địa lý tự nhiên có vai trò gì trong phát triển du lịch?
   Phân vùng giúp xác định các tiểu vùng có đặc điểm tự nhiên và tài nguyên du lịch tương đồng, tạo cơ sở khoa học để tổ chức không gian du lịch, phát triển sản phẩm đặc thù và quản lý hiệu quả. Tại Tam Đảo, phân vùng thành 4 tiểu vùng giúp định hướng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và tâm linh phù hợp.

3. Các tiêu chí chính để đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên du lịch là gì?
   Bao gồm độ hấp dẫn, sức chứa, thời gian khai thác, độ bền vững, vị trí và khả năng tiếp cận, cơ sở hạ tầng. Mỗi tiêu chí được đánh giá theo thang điểm và trọng số để tổng hợp mức độ thuận lợi toàn diện.

4. Làm thế nào để phát triển du lịch bền vững tại Tam Đảo?
   Cần kết hợp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, nâng cao chất lượng dịch vụ, đầu tư cơ sở hạ tầng đồng bộ, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng hệ thống quản lý hiệu quả. Ví dụ, bảo vệ rừng quốc gia Tam Đảo và phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái thân thiện môi trường.

5. Ai là đối tượng chính hưởng lợi từ nghiên cứu này?
   Nhà quản lý, nhà quy hoạch, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng địa phương đều được hưởng lợi thông qua việc phát triển du lịch bền vững, nâng cao thu nhập, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa bản địa.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng được phương pháp đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của tài nguyên tự nhiên phục vụ phát triển du lịch huyện Tam Đảo dựa trên phân vùng địa lý tự nhiên.
• Phân vùng thành 4 tiểu vùng địa lý tự nhiên với mức độ thuận lợi khác nhau, phù hợp với các loại hình du lịch nghỉ dưỡng, sinh thái và tâm linh.
• Kết quả đánh giá cho thấy tiềm năng phát triển du lịch bền vững lớn, nhưng cần cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ.
• Đề xuất các giải pháp đầu tư, bảo tồn, phát triển sản phẩm và nâng cao năng lực quản lý nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai quy hoạch chi tiết, huy động nguồn lực đầu tư và xây dựng hệ thống giám sát phát triển du lịch bền vững tại Tam Đảo.

Hành động ngay hôm nay để phát huy tiềm năng du lịch Tam Đảo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững và nâng cao vị thế du lịch tỉnh Vĩnh Phúc trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ TUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ MỤC ĐÍCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH 1.1 Khái niện về du lịch bền vững “Du lịch bền vững là việc di chuyển và tham quan đến các vùng tự nhiên một cách có trách nhiệm với môi trường để tận hưởng và đánh giá cao tự nhiên (và tất cả những đặc điểm văn hoá kèm theo, có thể là trong quá khứ và cả hiện tại) theo cách khuyến cáo về bảo tồn, có tác động thấp từ du khách và mang lại những lợi ích cho sự tham gia chủ động về kinh tê - xã hội của cộng đồng địa phương”. Du lịch bền vững là du lịch mà giảm thiểu các chi phí và nâng cao tối đa các lợi ích của du lịch cho môi trường tự nhiên và cộng đồng địa phương, có thể được thực hiện lâu dài nhưng không ảnh hưởng xấu đến nguồn lợi mà nó phụ thuộc vào [26]. Du lịch bền vững khác với du lịch đại chúng. Du lịch đại chúng không được lập kế hoạch cẩn thận cho việc nâng cao công tác bảo tồn hoặc giáo dục, không mang lại những lợi ích cho cộng đồng địa phương và có thể phá huỷ nhanh chóng các môi trường nhạy cảm.

Và kết quả là có thể phá huỷ hoặc làm thay đổi một cách không thể nhận ra được các nguồn lợi và văn hoá mà chúng phụ thuộc vào. Ngược lại, du lịch bền vững thì được lập kế hoạch một cách cẩn thận từ lúc bắt đầu để mang lại những lợi ích cho cộng đồng địa phương, tôn trọng văn hoá, bảo tồn nguồn lợi tự nhiên, giáo dục du khách và cả cộng đồng địa phương. Du lịch bền vững có thể tạo ra một lợi tức tương tự như du lịch đại chúng, nhưng có nhiều lợi ích được nằm lại với cộng đồng địa phương và các nguồn lợi tự nhiên, các giá trị văn hoá của vùng được bảo vệ.2 Điều kiện địa lý và tài nguyên du lịch Điều kiện địa lý là toàn bộ các thành phần của tự nhiên như địa hình, khí hậu, thủy văn, sinh vật… và các bộ phận của cảnh quan tự nhiên. Những nhân tố 5 này là môi trường sống, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, sinh hoạt và các hoạt động giải trí của con người.

Đối với hoạt động du lịch, do có định hướng tài nguyên rõ rệt nên cùng với các điều kiện địa lý thuận lợi, thì tài nguyên du lịch cũng là một trong những nhân tố quan trọng đối với phát triển du lịch của từng lãnh thổ. Tuy nhiên, trong thực tế khai thác và sử dụng tài nguyên cho mục đích du lịch thì chính các điều kiện địa lý thuận lợi, phù hợp lại được xem như là những dạng tài nguyên du lịch tự nhiên. Tài nguyên du lịch là một dạng đặc sắc của tài nguyên nói chung và là một bộ phận cấu thành quan trọng trong phát triển du lịch. Có nhiều quan niệm về tài nguyên du lịch, song nhìn chung có thể khái quát đó là những tổng thể tự nhiên, văn hóa lịch sử có khả năng đáp ứng cho các hoạt động du lịch [27, 39, 46, 49, 59, 75].

Theo Luật Du lịch Việt Nam (2005), tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử văn hóa, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch [49]. Về cấu trúc, tài nguyên du lịch được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau: phân loại theo nhóm cung cấp tiềm tàng, nhóm cung cấp hiện tại và nhóm tài nguyên kỹ thuật (UNTWO, 1997) (dẫn theo [27]); Phân loại theo hệ thống với ba phụ hệ: thiên nhiên, nhân văn và dịch vụ [27]; Phân loại theo ba nhóm: khí hậu, văn hóa xã hội, kinh tế [27] hoặc tài nguyên du lịch tự nhiên, tài nguyên du lịch nhân văn, tài nguyên kinh tế - kỹ thuật và bổ trợ [74,75]; Phân loại theo hai nhóm: tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn [39, 49, 58, 62]. Luận văn áp dụng hệ thống phân loại tài nguyên du lịch trong Luật Du lịch Việt Nam (2005) bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn [49].1 Điều kiện địa lý - Tài nguyên du lịch tự nhiên Tài nguyên du lịch tự nhiên gồm các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo, khí hậu, thủy văn, hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch [49]. Như vậy, riêng đối với tài nguyên du lịch tự nhiên có thể hiểu là 6 tất cả các điều kiện địa lý thuận lợi cho khai thác, phát triển du lịch.

- Vị trí địa lý: Là một trong những nhân tố quan trọng để phát triển du lịch nói chung cũng như tổ chức các điểm, cụm, tuyến du lịch nói riêng. Trong nghiên cứu của luận văn, vị trí địa lý không chỉ đơn thuần là vị trí hành chính của lãnh thổ mà được xem như một dạng tài nguyên du lịch tự nhiên - tài nguyên vị thế. Tài nguyên vị thế là những giá trị và lợi ích có được từ vị trí địa lý và các thuộc tính về cấu trúc, hình thể sơn văn, cảnh quan, sinh thái của một không gian, có thể sử dụng cho các mục đích phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh - quốc phòng và chủ quyền quốc gia [63]. Đối với phát triển du lịch, tài nguyên vị thế được xét dưới các góc độ: giá trị vị thế (địa) tự nhiên với các giá trị và lợi ích có được từ vị trí không gian; giá trị vị thế (địa) kinh tế với các giá trị và lợi ích có được từ các đặc điểm địa lý ảnh hưởng đến tiến trình phát triển kinh tế của lãnh thổ; giá trị vị thế (địa) chính trị với lợi ích kết hợp của lợi thế về địa lý tự nhiên và nhân văn trong các bối cảnh chính trị của từng quốc gia, khu vực.

- Địa hình: Sự phân hóa của địa hình góp phần tạo nên sự đa dạng của cảnh quan, tuy nhiên, đặc trưng hình thái và trắc lượng hình thái của địa hình cũng có thể là những yếu tố thuận lợi hoặc trở ngại cho các hoạt động du lịch. Ngoài ý nghĩa, bề mặt địa hình là nơi diễn ra các hoạt động của du khách, là địa bàn xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng - vật chất kỹ thuật thì đặc điểm của địa hình góp phần quyết định các loại hình du lịch, địa hình càng đa dạng thì càng có sức hấp dẫn du khách. Nhìn chung, địa hình miền núi thường có nhiều ưu thế hơn đối với hoạt động du lịch nhờ vẻ đẹp hùng vĩ và thơ mộng của thiên nhiên (rừng, núi, thác, suối, hang động.) cùng với khí hậu mát mẻ, không khí trong lành. Ngoài ra còn có các dạng địa hình có giá trị cao cho các hoạt động du lịch như các hồ, đầm, các đảo và quần đảo, bãi biển ven bờ, các di tích tự nhiên.

- Khí hậu: Trong các chỉ tiêu về khí hậu, nhiệt độ và độ ẩm không khí là những yếu tố quan trọng nhất, ngoài ra, còn có các yếu tố khác như gió, áp suất khí quyển, ánh nắng mặt trời và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Các điều kiện khí hậu được xem như một dạng tài nguyên đặc biệt và được 7 khai thác, phục vụ cho các mục đích du lịch, nghỉ dưỡng khác nhau. Nhìn chung, đối với nhu cầu nghỉ dưỡng, phục hồi sức khỏe và các hoạt động du lịch thuần túy, đòi hỏi nhiều các yếu tố thuận lợi về áp suất không khí, nhiệt độ, độ ẩm, ánh nắng, lượng ôxy và độ trong lành của không khí. Tuy nhiên, đối với các loại hình du lịch đặc thù như thể thao nhảy dù, tàu lượn, khinh khí cầu, thả diều, thuyền buồm lại yêu cầu các yếu tố thời tiết thích hợp như hướng gió, tốc độ gió, quang mây, không có sương mù.

Do các hoạt động du lịch, nghỉ dưỡng phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu nên tính mùa của khí hậu có ảnh hưởng rất rõ đến tính mùa vụ trong hoạt động du lịch. - Thủy văn: Tài nguyên nước bao gồm hệ thống nước mặt và nước ngầm được khai thác, sử dụng cho các mục đích tham quan, du lịch, nghỉ dưỡng. Tài nguyên nước mặt bao gồm biển, sông, suối, hồ., ngoài ý nghĩa khai thác cho các hoạt động dân sinh còn có vai trò điều hòa khí hậu, nhiều nơi tạo được cảnh quan đẹp đã trở thành những điểm đến hấp dẫn du khách. Tài nguyên nước ngầm có giá trị cho hoạt động du lịch là các nguồn nước khoáng.

Nhiều nguồn nước khoáng tự nhiên đạt tiêu chuẩn, được sử dụng trực tiếp làm nước uống, nước giải khát. Đối với mục đích du lịch chữa bệnh, nhiều nguồn nước khoáng có thành phần hóa học đa dạng, độ khoáng hóa và hàm lượng các vi nguyên tố khá cao như nhóm nước khoáng cacbonic, nhóm silic, nhóm brôm-iôt-bo, nhóm sunfua hydrô, nhóm phóng xạ, và nhóm nước khoáng nóng. Các nguồn nước khoáng này đáp ứng được nhu cầu an dưỡng, chữa bệnh, đặc biệt với một số bệnh về hệ vận động, thần kinh, tiêu hóa, da liễu và nội tiết. - Sinh vật: Tài nguyên sinh vật bao gồm toàn bộ các loài thực vật, động vật sống trên lục địa và dưới nước vốn có sẵn trong tự nhiên và do con người thuần dưỡng, chăm sóc, lai tạo.

Tài nguyên sinh vật có ý nghĩa quan trọng về tính đa dạng sinh học, đặc trưng của các loài quý hiếm, đặc hữu và các hệ sinh thái đặc thù thường tập trung tại các VQG, các khu rừng ngập mặn, các rạn san hô, sân chim. Tài nguyên sinh vật vừa góp phần cùng với các loại tài nguyên khác tạo nên phong cảnh đẹp, hấp dẫn vừa có ý nghĩa bảo vệ môi trường (bảo tồn các nguồn gen, che phủ mặt đất, chống xói mòn), vừa có giá trị đối với các hoạt động du lịch, tham 8 quan, nghiên cứu khoa học.2 Tài nguyên du lịch nhân văn Theo Luật Du lịch Việt Nam (2005), tài nguyên du lịch nhân văn gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động sáng tạo của con người và các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể khác có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch [49].