CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH 1. Khái niệm về du lịch bền vững 1. Khái niệm về du lịch bền vững Khái niệm du lịch bền vững Ngày nay du lịch đã trở thành một trong những hình thức phổ biến của con người, cũng như ngành du lịch đã đóng góp vào phát triển kinh tế, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài tới Việt Nam. Theo Luật du lịch Việt Nam 2005, du lịch được hiểu như sau: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định.” Phát triển ngành du lịch là một trong những trọng điểm mà Việt Nam trú trọng, bởi du lịch đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, chính vì thế, ngành du lịch Việt Nam luôn hướng đến phát triển du lịch bền vững.
Tuy nhiên, làm thế nào có thể phát triển được du lịch bền vững, vừa có thể phát triển kinh tế mà không chịu nhiều tổn thất, cho đến nay vẫn còn nhiều những quan niệm về du lịch bền vững khác nhau. Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (1996) “Du lịch bền vững là việc di chuyển và tham quan đến các vùng tự nhiên môt cách có trách nhiệm với môi trường để tận hưởng và đánh giá cao tự nhiên (và tất cả những đặc điểm văn hóa kèm theo, có thể là trong quá khứ và cả hiện tại) theo cách khuyến cáo về bảo tồn, có tác động thấp từ du khách và mang lại những lợi ích cho sự tham gia chủ động về kinh tế - xã hội của cộng đồng địa phương.” Theo Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (1996): “Du lịch bền vững là việc đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo những khả năng đáp ứng nhu cầu cho các thế hệ du lịch tương lai” Tại Hội nghị về môi trường và phát triển của Liên hợp quốc tại Rio de Janeiro năm 1992, Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) đã đưa ra định nghĩa: “Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du 12 Luan van lịch trong tương lai. Du lịch bền vững nhằm thỏa mãn các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi đó vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống của con người.” Tại luật du lịch Việt Nam (2005), du lịch bền vững được khái niệm như sau: “Du lịch bền vững là những hoạt động du lịch với mục tiêu mang lại lợi ích kinh tế, tạo công ăn việc làm cho xã hội và cộng đồng, thỏa mãn các nhu cầu đa dạng của các thành phần tham gia du lịch… trên cơ sở khai thác các nguồn tài nguyên, đồng thời có ý thức đến việc đầu tư tôn tạo, bảo tồn và duy trì tính nguyên vẹn của các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo môi trường trong sạch, phải gắn với trách nhiệm và quyền lợi của cộng đồng trong việc khai thác sử dụng và bảo vệ tài nguyên, môi trường.” Đặc điểm du lịch bền vững Du lịch bền vững có 3 hợp phần chính (International Ecotourism Society, 2004): Thân thiện môi trường: du lịch bền vững có tác động đến nguồn lợi tự nhiên. Nó giảm thiểu tác động đến môi trường (động thực vật, các sinh cảnh sống, nguồn lợi sống, sử dụng năng lượng ô nhiễm…) và cố gắng có lợi cho môi trường.
Gần gũi về xã hội và văn hóa: du lịch bền vững không gây hại đến các cấu trúc xã hội hoặc văn hóa của cộng đồng nơi mà chúng được thực hiện. Thay vào đó thì nó lại tôn trọng văn hóa và truyền thống đia phương, Khuyến khích các bên liên quan (các cá nhân, cộng đồng, nhà điều hành tour, và quản lý chính quyền) trong tất cả các giai đoạn lập kế hoạch, phát triển và giám sát, giáo dục các bên liên quan về vai trò của họ. Kinh tế: du lịch bền vững góp về mặt kinh tế cho cộng đồng và tạo ra những thu nhập công bằng và ổn định cho cộng đồng địa phương cũng như càng nhiều bên liên quan khác. Nó mang lại lợi ích cho người chủ, cho nhân viên, và cả người xung quanh.
Điểm khác biệt của du lịch bền vững với du lịch đại chúng 13 Luan van Du lịch đại chúng không mang lại những lợi ích cho cộng đồng địa phương và có thể phá hủy nhanh chóng các môi trường nhạy cảm, không được lập kế hoạch cho việc nâng cao công tác bảo tồn giáo dục. Du lịch bền vững thì mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương, tôn trọng văn hóa, bảo tồn nguồn lợi tự nhiên và giáo dục du khách và cả cộng đồng địa phương. Các hoạt động của du lịch đại chúng có thể mang đến những tác động xấu đến bảo tồn thiên nhiên do việc thiếu các điều khiển quản lý và cơ chế lập kế hoạch hiệu quả, phần lớn lợi tức du lịch được đưa về cho các nhà điều hành và đầu tư. Du lịch đại chúng không cung cấp nguồn tài trợ cho việc bảo tồn thiên nhiên, do vậy không thể đảm bảo việc bảo tồn thiên nhiên, cũng như giữ được những nết truyền thống văn hóa của từng vùng, điều này sẽ gây ảnh hưởng xấu đến tương lai, khi mà không được trú trọng thì các nền văn hóa, cũng như cảnh đẹp thiên nhiên sẽ dần dần mai một.
Ngược lại, du lịch bền vững có những kế hoạch để có thể giảm thiểu các tác động xấu đến du lịch, đồng thời đóng góp vào bảo tồn và sức khỏe của cộng đồng về cả mặt kinh tế và xã hội. Du lịch bền vững cũng tạo ra những lợi nhuận, nhưng điểm khác biệt ở đây là cộng đồng địa phương được hưởng nhiểu hơn tự lợi tức du lịch và nguồn tài nguyên thiên nhiên, văn hóa xã hội các vùng được bảo vệ. Từ những định nghĩa trên, ta có thể thấy được tầm quan trọng của du lịch bền vững. Phát triển du lịch theo hướng bền vững sẽ giúp bảo vệ môi trường sống, hiện nay vấn đề môi trường là một vấn đề nhức nhối đối với toàn xã hội.
Phát triển du lịch bền vững còn giúp phát triển kinh tế, tạo công ăn việc làm, giúp cân bằng xã hội, giảm tải các vấn đề xã hội, như thiếu việc làm, khai thác nguồn tài nguyên có ý thức và khoa học hơn. Phát triển theo hướng du lịch bền vững tương đối tốt, du lịch bền vững phát triển mạnh, đi đôi với việc nền kinh tế sẽ tăng trưởng, và xã hội sẽ bền vững. Nhưng ta cũng có thể thấy, mỗi một thời kỳ phát triển của xã hội, là những bước ngoặt mới, luôn luôn có sự thay đổi, chính vì vậy, sự bền vững của du lịch cũng sẽ làm ảnh hưởng đến các yêu tố bền vững của các ngành khác, bởi phát triển du lịch bền vững là sự liên kết và gắn bó của nhiều yếu tố khác 14 Luan van nhau. Điều này có thể khẳng định một điều, không một xã hội nào, một nền kinh tế nào, ngành nào, trong đó có du lịch có thể đạt được sự bền vững tuyệt đối, mà chỉ có thể đạt được sự bền vững ở mức tương đối.
Khái niệm về khách du lịch Khách du lịch: là những người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, thực hiện công việc để nhận thu thập ở địa điểm đến. Theo đấy, khách du lịch bao gồm: du khách nội địa, du khách quốc tế đến nước ta, và du khách ra nước ngoài (Theo Luật du lịch 2017): - Khách du lịch trong nước: là công dân nước ta, người nước ngoài cư trú ở Việt Nam đi du lịch trong lãnh thổ nước ta. - Khách du lịch quốc tế đến nước ta: là người nước ngoài, người nước ta định cư ở nước ngoài vào đất nước ta du lịch. - Khách du lịch ra nước ngoài: là công dân của Việt Nam và người nước ngoài cư trú ở nước ta đi du lịch nước ngoài.
Theo Tổ chức du lịch toàn cầu du khách gồm có khách du lịch quốc tế và du khách nội địa: - Khách du lich quốc tế: là một người ra khỏi quốc gia đang sinh sống trong thời gian ít nhất 24h và không quá 12 tháng liên tục với mục tiêu không phải là làm việc để nhận thu nhập ở nơi đến. - Khách du lịch nội địa: là một người ra khỏi nơi cư trú thường xuyên của mình trong phạm vi lãnh thổ quốc gia đó với thời gian ít nhất 24h và không quá 12 tháng liên tục với mục tiêu không phải là làm việc để nhận thu nhập ở nơi đến. Khái niệm về khu, điểm, tuyến du lịch Khu du lịch là khu vực có ưu thế về tài nguyên du lịch, được quy hoạch, đầu tư phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách du lịch. Khu du lịch bao gồm khu du lịch cấp tỉnh và khu du lịch cấp quốc gia (Theo Luật du lịch Việt Nam 2017).
15 Luan van Điểm du lịch là nơi có tài nguyên du lịch được đầu tư, khai thác phục vụ khách du lịch (Theo Luật du lịch Việt Nam 2017). Các điểm du lịch tồn tại các yếu tố sơ cấp đặc thù như khí hậu, sinh thái, truyền thống văn hoá, … cùng các yếu tố thứ cấp như các khách sạn, giao thông – vận tải và các khu vui chơi giải trí được quy hoạch bài bản. Tuyến du lịch lộ trình liên kết các khu du lịch, điểm du lịch, cơ sở cung cấp các dịch vụ du lịch, gắn với các tuyến giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không (Theo Điều 4, Điều 25 - Luật du lịch Việt Nam 2005). Trong từng trường hợp cụ thể, các tuyến du lịch có thể là tuyến nội tỉnh, tuyến nội vùng, tuyến liên vùng hoặc tuyến liên quốc gia.
Nếu dựa vào loại hình phương tiện vận chuyển, chúng ta có thể phân chia ra tuyến du lịch đường bộ, đường không, đường thủy… Các tuyến du lịch được xem là những sản phẩm du lịch đặc biệt và việc xác định các tuyến du lịch phải dựa vào một số tiêu chuẩn nhất định, nhằm đảm bảo được tính hấp dẫn cao của sản phẩm du lịch.