Chương 1: Cơ sở lí luận về du lịch cáng đồng -Chương 2: Thực tr¿ng phát triển du lịch cáng đồng t¿i bản Lô Lô Chải, Hà Giang -Chương 3: Đề xuất giải pháp , kiến nghị nhằm phát triển du lịch cáng đồng bền vững t¿i bản Lô Lô Chải, Hà Giang 3 PHÄN NàI DUNG CH¯¡NG 1. C¡ Sæ LÍ LUÂN VÀ DU LÞCH CàNG ĐàNG 1. Mát sß vÃn đÁ c¢ bÁn vÁ du lßch cáng đáng 1.1 Khái niệm Khái niệm cộng đồng Cáng đồng là mát khái niệm đưÿc công nhận bởi Liên hiệp quốc vào năm 1950 và khuyến khích các quốc gia sử dāng nó như mát công cā trong chương trình viện trÿ. Theo Keith và Ary (1998): "Mát nhóm người, sinh sống thường xuyên trên cùng khu vực địa lý, tự nhận mình là thành viên căa mát nhóm.
Những người trong cùng mát cáng đồng thường có mối quan hệ gia đình hoặc hôn nhân và có thể cùng thuác mát tôn giáo, tầng lớp chính trị" Theo Schuwuk (1999): "Cáng đồng là mát tập hÿp các nhóm người cùng sinh sống trong khu vực và có quyền sử dāng các nguồn tài nguyên địa phương" Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, tập 1, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 2000, tr.601, cáng đồng đưÿc hiểu là "Mát nhóm người lớn, có các đặc điểm chung về thành phần giai cấp, nghề nghiệp, địa điểm sinh sống và cư trú. Có các cáng đồng xã hái bao gồm mát dòng họ, mát dân tác" Theo Ths. Bùi Thị Hải Yến, 2012: "Cáng đồng là mát nhóm người cùng sinh sống trên lãnh thổ nhất định, đưÿc gọi là làng, xã, huyện, thị, tỉnh, thành phố, quốc gia. có các đặc điểm chung về thành phần giai cấp, truyền thống văn hóa, đặc điểm kinh tế - xã hái" Vì vậy, cáng đồng là mát nhóm người sống chung trên địa bàn đưÿc gọi là bản, làng, xã, huyện, thị, thành phố, tỉnh, quốc gia và chung những đặc điểm về kinh tế, truyền thống văn hóa.
❖ Khái niệm du lịch Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về du lịch, mát khái niệm ráng và trừu tưÿng. Hiện nay, du lịch đã phát triển trong suốt vài thập kỷ gần đây ở Việt Nam và đã có nhiều định nghĩa khác nhau đưÿc đưa ra. Theo chuyên gia t¿i hái nghị Liên Hiệp Quốc về du lịch ở Roma - Italia (21/8 – 05/9/1963), du lịch đưÿc hiểu là tổng thể các mối quan hệ, hiện tưÿng và ho¿t đáng kinh tế bắt nguồn từ hành trình và lưu trú căa cá nhân hoặc nhóm ở nơi khác thường xuyên 4 so với nơi cư trú căa họ với māc đích hòa bình. Địa điểm lưu trú không phải là nơi làm việc căa họ.
Du lịch cũng có thể hiểu là mát hình thức nghỉ dưỡng tích cực căa con người ở nơi khác so với nơi cư trú, với māc đích nghỉ ngơi, giải trí, tham quan danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, công trình văn hóa, nghệ thuật. Du lịch cũng là mát ngành kinh doanh tổng hÿp có hiệu quả cao, mang l¿i nhiều lÿi ích như nâng cao hiểu biết về thiên nhiên, truyền thống lịch sử và văn hóa dân tác, góp phần tăng thêm tình yêu đất nước. Đối với người nước ngoài, du lịch góp phần t¿o nên tình hữu nghị với dân tác căa họ. Kinh tế du lịch cũng mang l¿i hiệu quả kinh doanh lớn và có thể coi là hình thức xuất khẩu hàng hóa và lao đáng dịch vā t¿i chß.
Du lịch là tổng hÿp các mối quan hệ và hiện tưÿng bắt nguồn từ hành trình và lưu trú t¿m thời căa cá nhân ở những nơi không phải là nơi cư trú và làm việc thường xuyên căa họ, theo định nghĩa căa Hunziker và Kraff. Du lịch trong tổng quan là việc đi chơi và trải nghiệm. Con người đã biết đi từ thời tiền sử, khi đã đứng đưÿc trên hai chân. Ban đầu đi là để kiếm ăn, sau đó là đi công chuyện, đi chơi hoặc kết hÿp cả hai.
Tuy nhiên, định nghĩa quan trọng và phổ biến nhất về du lịch đưÿc sử dāng trong Luật Du lịch Việt Nam (ban hành năm 2005) là du lịch đưÿc hiểu là các ho¿t đáng liên quan đến chuyến đi căa con người ra khỏi nơi cư trú thường xuyên căa họ nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong mát khoảng thời gian nhất định. ❖ Khái niệm du lịch cộng đồng Du lịch cáng đồng là mát phương thức du lịch nhằm thúc đẩy sự tương tác và gắn kết giữa du khách và cáng đồng địa phương mà họ đến thăm. Nó tập trung vào việc tham gia vào các ho¿t đáng và trải nghiệm địa phương, đồng thời t¿o ra lÿi ích kinh tế, xã hái và văn hóa cho cáng đồng địa phương. Cốt lõi căa du lịch cáng đồng là thúc đẩy sự tương tác, trao đổi văn hóa và gắn kết giữa du khách và cáng đồng địa phương.
Du khách không chỉ đến du lịch để khám phá và trải nghiệm, mà còn đưÿc khuyến khích tham gia vào các ho¿t đáng và trải nghiệm địa phương, chẳng h¿n như tham gia vào các ho¿t đáng nông nghiệp, thă công truyền thống, âm nh¿c, văn hóa địa phương, và công tác xã hái. 5 Theo Quỹ châu Á và Viện nghiên cứu và Phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam (2012), <Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp tổ chức, quản lý và làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế và bảo vệ được môi trường chung thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương=. Theo nhà nghiên cứu Nicole Hausle và Wolffgang Strasdas , năm 2009 <Du lịch cộng đồng là một hình thái du lịch trong đó chủ yếu là người dân địa phương đứng ra phát triển và quản lý, và lợi ích kinh tế từ du lịch sẽ đọng lại trong nền kinh tế địa phương. Theo quan điểm này thì vai trò tầm quan trọng căa cáng đồng địa phương trong phát triển du lịch cáng đồng đưÿc đặt lên hàng đầu.
Quỹ bảo tồn Thiên nhiên thế giới WWF cũng đưa ra mô tả < DLCĐ là một loại hình du lịch mà cộng đồng địa phương có sự kiểm soát và tham gia chủ yếu vào sự phát triển và quản lý các hoạt động du lịch, và lợi nhuận thu được từ hoạt động du lịch được giữ lại cho cộng đồng. Với dựa vào đặc điểm của cộng đồng dân cư, DLCĐ trong nghiên cứu này được coi là thành phần cốt lõi=. Viện Miền núi cho rằng: <Du lịch cộng đồng là nhằm bảo tồn tài nguyên du lịch tại điểm du lịch đón khách vì sự phát triển du lịch bền vững dài hạn. Du lịch cộng đồng khuyến khích sự tham gia của người dân địa phương trong du lịch và có cơ chế tạo các cơ hội cho cộng đồng.
Du lịch cộng đồng là một quá trình tương tác giữa cộng đồng (chủ) và khách du lịch mà sự tham gia có ý nghĩa của cả hai phía mang lại các lợi ích kinh tế, bảo tồn cho cộng đồng và môi trường địa phương= Có thể nói, quan điểm về du lịch cáng đồng đưÿc đưa ra khác nhau do góc nhìn căa các nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, xét về bản chất thì du lịch cáng đồng về căn bản là lo¿i hình du lịch dựa trên những điều kiện về tài nguyên và cơ sở vật chất kỹ thuật, h¿ tầng căa địa phương, người dân địa phương đưÿc khuyến khích tham gia vào các ho¿t đáng du lịch và họ đưÿc chia sẻ lÿi ích từ du lịch để tăng thêm thu nhập, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hái theo hướng bền vững. Đặc điểm của du lịch cộng đồng Du lịch cáng đồng mang mát số đặc điểm sau: Thứ nhất, du lịch cáng đồng đảm bảo văn hoá, thiên nhiên bền vững: Du lịch cáng đồng là mát trong những cách tốt nhất vừa làm du lịch vừa giữ gìn bản sắc văn hoá, sử dāng dịch vā t¿i chß, và tôn trọng văn hoá địa phương. Du lịch cáng đồng thúc đẩy nghề nghiệp truyền thống phát triển và giữ gìn bản sắc văn hoá.
Đồng thời, du lịch 6 cáng đồng cần có người dân địa phương tham gia để dân có ý thức bảo vệ tài nguyên môi trường, giáo dāc nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường sinh thái, bản sắc văn hoá, vệ sinh cáng đồng. Du lịch cân bằng với các tiêu chuẩn kinh tế, văn hoá xã hái và môi trường; nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hoá đưÿc khai thác hÿp lý; bảo vệ môi trường sinh thái cảnh quan; bảo tồn đưÿc môi trường văn hoá. Thứ hai, du lịch cáng đồng cần có sở hữu cáng đồng: Cáng đồng là chă thể quản lý di sản dân tác, có phong cách và lối sống riêng cần đưÿc tôn trọng; cáng đồng có quyền sở hữu các tài nguyên và do vậy có quyền tham gia vào các ho¿t đáng du lịch. Thứ ba, thu nhập từ du lịch cáng đồng cần giữ l¿i cho cáng đồng: Lÿi nhuận thu đưÿc từ du lịch đưÿc chia sẻ công bằng cho cáng đồng để bảo vệ môi trường; cáng đồng thu lÿi nhuận và lÿi ích kinh tế trực tiếp để tái đầu tư cho địa phương ngoài hß trÿ căa Chính phă.
Thứ tư, du lịch cáng đồng cần tăng cường quyền lực cho cáng đồng: Du lịch cáng đồng là do cáng đồng tổ chức quản lý; du lịch cáng đồng là thúc đẩy, t¿o cơ hái cho cáng đồng tham gia nhiệt tình vào phát triển du lịch; cáng đồng dân cư đưÿc trao quyền làm chă, thực hiện các dịch vā và quản lý phát triển du lịch. Thứ năm, du lịch cáng đồng góp phần nâng cao nhận thức cho cáng đồng: Nâng cao trình đá chuyên môn nghiệp vā, bảo vệ môi trường và bảo tồn hệ sinh thái; nâng cao ý thức bảo vệ di sản văn hoá cáng đồng, chống các trào lưu du nhập. Thứ sáu, du lịch cáng đồng cần tăng cường hß trÿ căa các tổ chức phi chính phă và cơ quan nhà nước: Hß trÿ kinh nghiệm và vốn đầu tư; hß trÿ về cơ sở vật chất và ưu tiên về các chính sách cho cáng đồng trong việc phát triển du lịch và phát triển cáng đồng. - Các bên tham gia du lịch cáng đồng: Trong phát triển du lịch cáng đồng thì cáng đồng địa phương là yếu tố quan trọng nhất.
Cáng đồng địa phương là nguồn tài nguyên hấp dẫn đặc biệt đối với du khách, với các giá trị văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và truyền thống đặc biệt. Nên đảm bảo quản lý du lịch theo hướng bền vững, tôn trọng quyền lực và quan hệ truyền thống trong cáng đồng. Đ¿i diện căa cáng đồng và chính quyền địa phương có vai trò quan trọng trong quản lý và phát triển du lịch.