Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN DẠY NGHỀ 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Sau hơn 70 năm xây dựng và trưởng thành, nước ta đã có một hệ thống giáo dục hoàn chỉnh từ bậc mầm non đến sau đại học, có một đội ngũ nhà giáo hùng hậu với hơn một triệu người. Vấn đề đào tạo, bồi dưỡng, phát triển đội ngũ nhà giáo luôn được Bác Hồ Đảng và Nhà nướcquan tâm. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy “không có thầy giáo thì không có giáo dục”, nhà nước cần phải chăm lo đào tạo và bồi dưỡng giáo viên.
Quan điểm của Đảng về phát triển giáo dục và đào tạo giáo viên được thể hiện rất rõ bằng các luận điểm sau đây: - Phát triển GD & ĐT là quốc sách hàng đầu, cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục là yếu tố quyết định sự tăng trưởng kinh tế, văn hóa, xã hội. - Phát triển GD & ĐT gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ và củng cố quốc phòng, an ninh. - Nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt chú trọng nhân lực khoa học công nghệ có trình độ cao, cán bộ quản lý, kinh doanh giỏi, trực tiếp góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.124) - “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được chuẩn hoá, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo; thông qua việc quản lý, phát triển đúng định hướng và có hiệu quả sự nghiệp giáo dục để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. (Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban Chấp hành trung ương Đảng) 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2010 - 2020 của Chính phủ đã xác định “phát triển đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và đạt chuẩn về chất lượng”.
Trong những năm cuối của thế kỷ XX ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu về việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, tiêu biểu là các tác giả Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sĩ Hồ, Trần Bá Hoành, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thanh Hoàn …. Tác giả Trần Bá Hoành đã nghiên cứu chất lượng giáo viên từ đặc điểm lao động sư phạm, theo ông chất lượng giáo viên bao gồm hai bộ phận cấu thành đó là phẩm chất và năng lực sư phạm. Ông cho rằng có bốn yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng giáo viên là: đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và năng lực tự học của chính giáo viên. Trong bài viết “Chất lượng giáo viên và những chính sách cải thiện chất lượng giáo viên” tác giả Nguyễn Thanh Hoàn đã phân tích kết quả nghiên cứu về chất lượng giáo viên của các nước thành viên OECD.
Tác giả đề cập tới những chính sách quản lý để cải thiện và duy trì chất lượng giáo viên ở cấp độ vĩ mô và vi mô. - Tác giả Phan Văn Kha với bài viết “Phát triển đội ngũ giảng viên và bài toán tương quan giữa quy mô với chất lượng giáo dục đại học”. Tác giả đã quan tâm tới việc phát triển số lượng đi đôi với việc nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo. Hiện nay trong các trường đại học sư phạm và đại học giáo dục đã có nhiều luận văn cao học về lĩnh vực quản lý phát triển đội ngũ giáo viên.
Ta có thể kể đến công trình của các tác giả tiêu biểu sau đây: - Nguyễn Thị Yến (2008) “Dự báo, quy hoạch, phát triển đội ngũ nhà giáo của huyện Nho Quan, Ninh Bình đến năm 2015”. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - “Quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên THCS huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương giai đoạn 2005 - 2010” của tác giả Vũ Hồng Hiên. - “Quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc” của tác giả Hoàng Ngọc Dũng. - “Quy hoạch phát triển đội ngũ giáo dục mầm non các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam đến năm 2015” của tác giả Nguyễn Bá Hứa.
- Nguyễn Sơn Thành “Một số giải pháp quản lý nhằm phát triển đội ngũ giảng viên trường Đại học Hải Phòng đến năm 2010”. Tác giả đi theo hướng nghiên cứu phát triển đội ngũ giảng viên ở bậc đại học. - Đặng Thị Thanh “Một số giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy ở trường Đại học Sân khấu Điện ảnh trước yêu cầu hiện nay” (Luận văn thạc sĩ QLGD Đại học Sư phạm Hà Nội, 2010). - “Quy hoạch đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học cơ sở thuộc phòng Giáo dục huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh giai đoạn 2006 - 2015” của tác giả Ngô Thanh Tùng.
Các công trình nghiên cứu kể trên đã tập trung vào các bậc học mầm non, phổ thông, đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp dưới góc độ quy hoạch, phát triển, tuyển chọn và sử dụng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý ở các địa phương, các ngành, vùng, miền và lãnh thổ, đã đề xuất nhiều biện pháp quản lý có tính khả thi. Tuy vậy, trong các công trình nghiên cứu kể trên còn thiếu bóng các để tài về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề nói chung và quản lý phát triển đội ngũ giáo viên ngành ngành xây dựng nói riêng. Vì vậy, đề tài này chúng tôi sẽ nối tiếp các vấn đề còn chưa hoàn thiện. Các khái niệm công cụ liên quan đến đề tài 1.
Giáo viên dạy nghề Giáo viên dạy nghề là những nhà giáo đang giảng dạy trong các trường dạy nghề.Giáo viên giảng dạy ở trình độ sơ cấp nghề (được gọi là giáo viên sơ cấp nghề), giáo viên giảng dạy ở trình độ trung cấp nghề (được gọi là giáo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viên trung cấp nghề), giáo viên giảng dạy ở trình độ cao đẳng nghề (được gọi là giáo viên cao đẳng nghề). (Thông tư Quy định chuẩn giáo viên dạy nghề số 30/2010/TT - BLĐTBXH) + Giáo viên dạy nghềgồm giáo viên dạy lý thuyết và giáo viên dạy thực hành hoặc giáo viên vừa dạy lý thuyết vừa dạy thực hành. + Giáo viên dạy nghề phải đáp ứng các tiêu chuẩn sau: - Có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt. - Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn và nghiệp vụ.
- Có đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp. Đội ngũ giáo viên dạy nghề Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Đội ngũ là một tập thể đông người gắn kết với nhau bởi một hoạt động chung, ràng buộc với nhau bởi lợi ích vật chất và tinh thần, làm việc theo một nguyên tắc thống nhất”[3,tr.24] Đồng tình với cách tiếp cận trên, chúng tôi cho rằng: Đội ngũ giáo viên dạy nghề là tập thể các nhà giáo đang giảng dạy trong các trường dạy nghề, họ gắn bó với nhau bởi mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực, bởi quyền lợi vật chất và tinh thần của người giáo viên. Đội ngũ giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng đào tạo ở các trường dạy nghề, như nhà giáo dục Nhật Bản đã khẳng định “không có cơ sở giáo dục nào có chất lượng vượt được tầm chất lượng đội ngũ nhà giáo”. Vì vậy, đội ngũ giáo viên phải là một tập thể sư phạm vững mạnh, ham học hỏi, có tinh thần đoàn kết, hợp tác trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, phục vụ cộng đồng và hết lòng vì sự tiến bộ của sinh viên.
Phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề Theo từ điển Triết học “Phát triển là sự vận động đi lên của các sự vật, hiện tượng từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Sự phát triển không bao quát toàn bộ sự vận động nói chung mà nói đến xu hướng vận động đi lên của sự vật, hiện tượng, nó làm thay đổi 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mối liên hệ, cơ cấu, phương thức tồn tại và các chức năng vốn có theo chiều hướng ngày càng hoàn thiện hơn”. Đồng tình với quan niệm trên, chúng tôi cho rằng: Phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề là sự gia tăng về số lượng, chất lượng và thành phần cơ cấu, đảm bảo cho sự phát triển lâu dài của nhà trường, trên cơ sở hoàn thiện về phẩm chất, năng lực sư phạm của đội ngũ nhà giáo một cách thường xuyên. Phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề cần được thể hiện ở ba phương diện: số lượng, thành phần cơ cấu và chất lượng của đội ngũ.
- Số lượng đội ngũ giảng viên các trường dạy nghề được tính bằng tỷ lệ học sinh/giáo viên. Tỷ lệ này theomức quy định chung của nhà nước là 20 học sinh, sinh viên vào năm 2010. Hiện nay, tỷ lệ học sinh quy đổi trên giáo viên mới đạt 26 học sinh/giáo viên chưa đạt được mục tiêu đặt ra. Với mục tiêu này số giáo viên dạy nghề cần đến năm 2016 có khoảng 51.000 người và đến năm 2020 là 77.
- Cơ cấu đội ngũ giáo viên được xem xét trên các yếu tố: + Các khoa, các bộ môn có đủ giáo viên dạy đúng chuyên ngành đào tạo. + Có tỷ lệ hợp lý giáo viên có trình độ trên chuẩn so với tổng số giáo viên. + Có tỷ lệ hợp lý giữa giảng viên nam, nữ. + Có tỷ lệ hợp lý giữa giáo viên trẻ mới vào nghề và giáo viên lớn tuổi có nhiều kinh nghiệm để hỗ trợ nhau làm việc.
Thực tế cho thấy trường nào có đủ số lượng giáo viên dạy đúng với chuyên ngành được đào tạo, có trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức tốt, nơi đó có triển vọng phát triển tốt. - Chất lượng đội ngũ giáo viên được thể hiện ở phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn theo chuẩn mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quy định. Trong nhà trường chất lượng đội ngũ giáo viên cần được đánh giá bởi những tiêu chí như sau: + Tỷ lệ giáo viên có trình độ vượt chuẩn trên tổng số giáo viên của trường. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Số giáo viên có thành tích nghiên cứu khoa học.
+ Số giáo viên đạt giải cao trong các kỳ thi dạy nghề cấp quốc gia và quốc tế. + Số học sinh của trường đoạt huy chương trong các kỳ thi tay nghề cấp quốc gia, quốc tế. + Số học sinh tốt nghiệp loại giỏi, có việc làm ngay từ năm đầu sau tốt nghiệp.