Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục với đề tài "Phát triển đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Đăng Lăng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Ngô Quang Sơn và PGS.TS. Đỗ Thị Bích Loan, bảo vệ tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (năm 2020), chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 9 14 01 14).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa cùng tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 và Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09/06/2014 của Chính phủ, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đòi hỏi phải chuẩn hóa, nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý. Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 chuyển giao vai trò quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp sang Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, đặt các trường cao đẳng trước yêu cầu chuyển hướng đào tạo ứng dụng, thực hành nghề nghiệp. Trong hệ thống này, đội ngũ giảng viên giữ vị trí quyết định chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào giảng viên đại học hoặc giáo viên trung học phổ thông, chưa có công trình nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu về quản lý phát triển đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng (đặc biệt là khối kỹ thuật - công nghiệp) tại địa bàn kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng Sông Hồng trong điều kiện đổi mới giáo dục nghề nghiệp.

Mục tiêu, nhiệm vụ và giả thuyết khoa học

  • Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về đội ngũ giảng viên, phát triển đội ngũ giảng viên và kết quả phân tích, đánh giá thực trạng đội ngũ giảng viên cùng công tác phát triển đội ngũ giảng viên tại các trường cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng, luận án đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục nghề nghiệp.
  • Giả thuyết khoa học: Đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng thời gian qua cơ bản đáp ứng yêu cầu trước mắt, song trong bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp hiện nay vẫn còn bộc lộ những bất cập về số lượng, cơ cấu và chất lượng. Nếu đề xuất được các giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên có tính cấp thiết và khả thi thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu (4 nhiệm vụ):
    1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng viên trong thời kỳ mới (kinh tế tri thức, Cách mạng công nghiệp 4.0, đổi mới giáo dục nghề nghiệp); tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước, khái quát bài học kinh nghiệm quốc tế.
    2. Đánh giá thực trạng đội ngũ giảng viên và công tác phát triển đội ngũ giảng viên tại các trường cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng cùng các yếu tố ảnh hưởng.
    3. Đề xuất các nhóm giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp.
    4. Khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi của các nhóm giải pháp và tiến hành thử nghiệm giải pháp "Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng giảng viên theo chuẩn chức danh giảng viên giáo dục nghề nghiệp".

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ giảng viên giáo dục nghề nghiệp các trường cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng.
  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác phát triển đội ngũ giảng viên giáo dục nghề nghiệp các trường cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp.
  • Phạm vi không gian: Khảo sát tại 07 trường cao đẳng có khối ngành đào tạo kỹ thuật - công nghiệp tương đồng thuộc vùng Đồng bằng Sông Hồng; địa bàn thử nghiệm thực tế tại Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội.
  • Phạm vi thời gian: Số liệu thống kê, khảo sát thực trạng được thu thập và phân tích trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018.
  • Phạm vi nội dung: Nghiên cứu công tác quản lý phát triển đội ngũ giảng viên ở cấp độ vùng (tác động quản lý nhà nước) và quản trị nội bộ tại các trường cao đẳng kỹ thuật - công nghiệp.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân tích có hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến quản lý nguồn nhân lực, nhà giáo và phát triển đội ngũ giảng viên:

Các hướng nghiên cứu quốc tế

  • Lý thuyết nguồn nhân lực và quản lý nhân sự: Khái niệm vốn con người (Human Capital) và nguồn nhân lực (Human Resources) khởi xướng bởi Theodor Schultz và Gary Becker (đoạt giải Nobel Kinh tế năm 1992); mô hình 3 nhiệm vụ quản lý nguồn nhân lực của Leonard Nadle (1980) gồm phát triển, sử dụng và môi trường nguồn nhân lực; lý thuyết quản lý nguồn nhân lực trong khu vực công của Christian Batal (Pháp); sổ tay nhân sự của Becker và Mark A. Huselid.
  • Nghiên cứu về vai trò và chuẩn chất lượng giảng viên: Maurice Kogan và Ulrich Teichler (2007) với công trình về thách thức đối với nghề giảng dạy; báo cáo của UNESCO (1994) về định hướng phát triển đội ngũ giảng viên thế kỷ XXI; Lee Little Soldier (2009) về chiến lược hiệu quả cho nhà giáo dục trong kỷ nguyên toàn cầu; Daniel R. Beerens (về xây dựng văn hóa thúc đẩy và học tập trong nhà giáo); khung năng lực nhà giáo của OECD xác định 5 mặt chất lượng (kiến thức môn học, kỹ năng sư phạm, tư duy tự phê, sự cảm thông/tôn trọng nhân phẩm, năng lực quản lý); cùng chuẩn nghề nghiệp nhà giáo tại Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Các hướng nghiên cứu trong nước

  • Nguồn nhân lực và đổi mới giáo dục đại học: Các công trình về phát triển nguồn nhân lực của các tác giả trong nước; Đề án đổi mới giáo dục đại học giai đoạn 2006-2020 (Nghị quyết 14/NQ-CP); các dự án Giáo dục Đại học 1 và 2 (do Ngân hàng Thế giới tài trợ); báo cáo của Viện Khoa học Lao động và Xã hội phối hợp Ngân hàng Thế giới; nghiên cứu của Bùi Mạnh Nhị về nâng cao chất lượng giáo dục đại học.
  • Nghiên cứu chuyên sâu về đội ngũ giảng viên: Lê Đức Ngọc với quan điểm về kinh phí và tổ chức bồi dưỡng giảng viên đại học; Bùi Văn Quân và Nguyễn Ngọc Cầu với 3 cách tiếp cận nghiên cứu phát triển giảng viên; Đỗ Minh Cương và Nguyễn Thị Doan về phát triển nguồn nhân lực đại học; Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh và Đinh Thị Kim Thoa về nâng cao phẩm chất, năng lực người thầy; báo cáo của Viện Chiến lược và Chương trình Giáo dục về thực trạng nhà giáo theo Chỉ thị 40-CT/TW; đề tài cấp Bộ của Nguyễn Văn Hòa (Đại học Huế, năm 2001); các đề tài đào tạo nghề của Nguyễn Minh Đường (KX-05-10) và Phan Chính Thức (CB-19-2000).
  • Các luận án tiến sĩ liên quan: Nguyễn Thị Anh Đào (2011) về quản lý giảng viên đại học, cao đẳng ngoài công lập; Phạm Minh Giản (2011) về chuẩn hóa đội ngũ giáo viên THPT Đồng bằng sông Cửu Long; Nguyễn Văn Đệ (2011) về phát triển giảng viên đại học vùng Đồng bằng Sông Hồng; Nguyễn Mỹ Loan (2014) về quản lý giảng viên cao đẳng nghề vùng Đồng bằng Sông Cửu Long; Nguyễn Văn Lâm (2015) về giảng viên cao đẳng giao thông vận tải.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Các công trình đi trước phần lớn tiếp cận đội ngũ giảng viên ở bậc đại học hoặc giáo viên dạy nghề đơn lẻ, chưa giải quyết thấu đáo bài toán phát triển đội ngũ giảng viên cao đẳng khối kỹ thuật - công nghiệp tại vùng kinh tế Đồng bằng Sông Hồng trong bối cảnh phân cấp quản lý giáo dục nghề nghiệp mới. Luận án giải quyết khoảng trống này thông qua việc kết hợp giữa quản lý vĩ mô cấp vùng và quản trị cơ sở theo hướng gắn kết chuẩn hóa chức danh nghề nghiệp với liên kết doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm công cụ

Luận án vận dụng các khái niệm và cơ sở lý thuyết quản lý:

  • Khái niệm cơ bản: Quản lý (theo quan điểm C. Mác, Trần Khánh Đức, Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo - Nguyễn Thành Vinh); Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý đội ngũ giảng viên; Giảng viên giáo dục nghề nghiệp theo Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 (chia thành giảng viên dạy lý thuyết, giảng viên dạy thực hành, giảng viên dạy tích hợp); Khái niệm "Phát triển đội ngũ giảng viên" gắn với 5 yếu tố phát năng (chuẩn hóa/hiện đại hóa, chế độ chính sách, môi trường làm việc, tổ chức giảng dạy hợp lý, dân chủ hóa).
  • Khung phân tích năng lực giảng viên: Tiếp cận mô hình cấu trúc 4 thành tố: Hiểu (tri thức) - Làm (kỹ năng) - Cảm (thái độ) - Sáng tạo; mô hình người giảng viên dạy nghề của Nguyễn Viết Sự (chuyên môn, sư phạm, năng lực hỗ trợ); tiếp cận nhân cách - hoạt động - giao tiếp của Trần Khánh Đức; hệ thống tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giảng viên giáo dục nghề nghiệp (Hạng I, Hạng II, Hạng III) và chuẩn giảng viên theo Thông tư 03/2018/TT-BLĐTBXH, Thông tư 08/2017/TT-BLĐTBXH.

Phương pháp tiếp cận nghiên cứu

Phương pháp tiếp cận Nội dung vận dụng trong luận án
Tiếp cận hệ thống Xem xét công tác phát triển đội ngũ giảng viên trong mối quan hệ hữu cơ, tương hỗ giữa các thành tố quản lý và mục tiêu chung của nhà trường.
Tiếp cận chức năng quản lý Vận dụng các chức năng: quy hoạch/kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo điều hành, kiểm tra giám sát vào việc phát triển đội ngũ giảng viên.
Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực Vận dụng các nội dung phát triển, sử dụng và tạo lập môi trường phát triển nguồn nhân lực theo lý thuyết hiện đại.
Tiếp cận chuẩn hóa Xây dựng giải pháp nhằm giúp giảng viên đạt chuẩn về chức danh, chuyên môn, kỹ năng nghề, nghiệp vụ sư phạm, ngoại ngữ và tin học.

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật, nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Chính phủ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các tài liệu khoa học chuyên ngành.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Điều tra khảo sát bằng phiếu hỏi (thăm dò ý kiến cán bộ quản lý, giảng viên và sinh viên tại 07 trường cao đẳng kỹ thuật - công nghiệp vùng Đồng bằng Sông Hồng).
    • Phỏng vấn sâu, trao đổi trực tiếp với cán bộ quản lý và giảng viên.
    • Quan sát khoa học hoạt động giảng dạy, thực hành.
    • Phương pháp xin ý kiến chuyên gia, phương pháp tổng kết kinh nghiệm và phương pháp dự báo.
    • Phương pháp khảo nghiệm (đánh giá tính cấp thiết, tính khả thi) và thử nghiệm quản lý giáo dục.
  • Phương pháp xử lý số liệu: Nhập liệu, thống kê toán học (tính tỷ lệ %, giá trị trung bình, tương quan) bằng phần mềm SPSS và Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận về phát triển đội ngũ giảng viên trường Cao đẳng trong bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp

Chương 1 thiết lập khung lý luận toàn diện:

  • Hệ thống hóa các khái niệm nền tảng: quản lý, quản lý giáo dục, quản lý đội ngũ giảng viên, chuẩn nghề nghiệp giảng viên cao đẳng.
  • Phân tích bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp: chuyển giao quản lý nhà nước sang Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; đẩy mạnh 3 trọng tâm (chuẩn hóa, gắn kết nhà trường - doanh nghiệp, tự chủ cơ sở giáo dục nghề nghiệp); chuẩn đầu ra định hướng kỹ sư thực hành/cử nhân thực hành.
  • Xác định vị trí, vai trò của trường cao đẳng và giảng viên cao đẳng: là nhân tố quyết định chất lượng đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp.
  • Làm rõ các yêu cầu về số lượng, cơ cấu (theo ngành nghề, trình độ, độ tuổi, giới tính) và chất lượng (phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề, nghiệp vụ sư phạm, ngoại ngữ bậc 2 A2, tin học cơ bản, năng lực nghiên cứu khoa học).
  • Xác định 6 nội dung cơ bản của công tác phát triển đội ngũ giảng viên:
    1. Xây dựng quy hoạch phát triển.
    2. Tuyển dụng giảng viên.
    3. Bố trí, sử dụng giảng viên.
    4. Đào tạo, bồi dưỡng theo chuẩn.
    5. Đánh giá năng lực thực hiện nhiệm vụ.
    6. Thực hiện chính sách, tạo động lực và liên kết doanh nghiệp.
  • Chỉ ra 3 nhóm yếu tố ảnh hưởng: Môi trường quản lý, chủ thể quản lý và bản thân người giảng viên.

Chương 2: Thực trạng đội ngũ giảng viên và phát triển đội ngũ giảng viên các trường Cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng

Chương 2 trình bày kết quả điều tra, phân tích thực trạng tại 07 trường cao đẳng kỹ thuật - công nghiệp vùng Đồng bằng Sông Hồng giai đoạn 2014–2018:

  • Thực trạng đội ngũ giảng viên:
    • Quy mô và tỷ lệ cán bộ quản lý / giảng viên / nhân viên tại các trường khảo sát.
    • Cơ cấu trình độ chuyên môn: Tỷ lệ giảng viên có trình độ thạc sĩ, đại học; cơ cấu nguồn đào tạo (từ các trường đại học sư phạm kỹ thuật, đại học chuyên ngành kỹ thuật).
    • Trình độ kỹ năng nghề (KNN) và mức độ thực hiện kỹ năng nghề của giảng viên dạy thực hành, tích hợp còn nhiều hạn chế so với yêu cầu công nghệ sản xuất mới.
    • Trình độ ngoại ngữ (tiếng Anh A2 trở lên) và ứng dụng công nghệ thông tin còn thấp, chưa đồng đều giữa các nhóm ngành.
    • Trình độ nghiệp vụ sư phạm dạy nghề và năng lực nghiên cứu khoa học, cải tiến thiết bị dạy nghề chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.
    • Cơ sở vật chất, xưởng thực hành và trang thiết bị công nghệ phục vụ đào tạo tại các trường còn thiếu thốn, chưa đồng bộ với doanh nghiệp.
  • Thực trạng công tác quản lý phát triển đội ngũ giảng viên:
    • Công tác quy hoạch giảng viên còn mang tính ngắn hạn, thiếu tính chiến lược dự báo theo nhu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng.
    • Tuyển dụng và bố trí sử dụng còn bất cập, khó tuyển dụng được kỹ sư giỏi tay nghề do cơ chế đãi ngộ chưa đủ cạnh tranh.
    • Hoạt động đào tạo, bồi dưỡng chưa thường xuyên, thiếu kinh phí, chủ yếu tập trung bồi dưỡng lý thuyết, chưa chú trọng bồi dưỡng kỹ năng nghề thực tế tại doanh nghiệp.
    • Chính sách đãi ngộ, chế độ tiền lương, tiền vượt giờ và môi trường làm việc chưa tạo được động lực mạnh mẽ để giảng viên tự hoàn thiện.
    • Mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo, bồi dưỡng giảng viên còn lỏng lẻo, chủ yếu mang tính hình thức.
    • Công tác kiểm tra, đánh giá giảng viên định kỳ chưa thực sự gắn với chuẩn chức danh nghề nghiệp và hiệu quả đầu ra.

Chương 3: Giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên của các trường Cao đẳng vùng Đồng bằng Sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và quy trình thực nghiệm:

  • 5 nguyên tắc xây dựng giải pháp: Bảo đảm tính hệ thống; bảo đảm tính thực tiễn; bảo đảm tính kế thừa, hiệu quả và phát triển; phát huy tối đa nội lực, tranh thủ ngoại lực và kết hợp hài hòa nội - ngoại lực; định hướng sử dụng.
  • Hệ thống 6 nhóm giải pháp cụ thể:
    1. Nhóm giải pháp 1: Nâng cao năng lực quản lý: Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giảng viên về sứ mạng nhà trường; bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý cho cán bộ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị nhân sự.
    2. Nhóm giải pháp 2: Hoàn thiện cơ chế chính sách tuyển dụng, đãi ngộ, sử dụng: Điều chỉnh thu nhập, phụ cấp, tiền vượt giờ; thực hiện đúng chế độ nghỉ thai sản, ốm đau, nghỉ hè; xây dựng nội quy làm việc hợp lý; minh bạch chế độ khen thưởng, kỷ luật.
    3. Nhóm giải pháp 3: Quy hoạch đội ngũ giảng viên: Quy hoạch về số lượng và cơ cấu ngành nghề đào tạo; quy hoạch về chất lượng và chuẩn hóa chức danh.
    4. Nhóm giải pháp 4: Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng theo chuẩn chức danh nghề nghiệp: Lập kế hoạch và chiến lược đào tạo; đa dạng hóa nội dung và hình thức bồi dưỡng (kỹ năng nghề, nghiệp vụ sư phạm, ngoại ngữ, tin học, nghiên cứu khoa học); đảm bảo các điều kiện thời gian, cơ sở vật chất, tài chính.
    5. Nhóm giải pháp 5: Xây dựng môi trường thuận lợi: Hoàn thiện môi trường pháp lý, môi trường sư phạm, văn hóa tổ chức riêng của nhà trường; đầu tư cơ sở vật chất hạ tầng CNTT; thiết lập cơ chế hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp để giảng viên thực tập định kỳ.
    6. Nhóm giải pháp 6: Xây dựng cơ chế kiểm tra, đánh giá: Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn đánh giá theo chuẩn chức danh; lập kế hoạch kiểm tra định kỳ; tổ chức đánh giá thực chất, khách quan.
  • Khảo nghiệm và thử nghiệm:
    • Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của 6 nhóm giải pháp trên mẫu khảo sát cán bộ quản lý và giảng viên, kết quả thống kê khẳng định sự tương quan thuận, mức độ cấp thiết và khả thi đều đạt điểm đánh giá cao.
    • Thử nghiệm giải pháp bồi dưỡng theo chuẩn chức danh nghề nghiệp tại Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội qua 4 nội dung: chuẩn hóa và nâng chuẩn giảng viên giáo dục nghề nghiệp; bồi dưỡng ngoại ngữ và tin học; bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và năng lực nghiên cứu khoa học; bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ. Kết quả thử nghiệm cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về năng lực của giảng viên tham gia.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  • Cụ thể hóa và vận dụng sáng tạo lý thuyết quản lý nguồn nhân lực vào công tác quy hoạch, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo bồi dưỡng và tạo động lực cho đội ngũ giảng viên giáo dục nghề nghiệp trình độ cao đẳng.
  • Hệ thống hóa các bài học kinh nghiệm quốc tế và trong nước về phát triển nhà giáo giáo dục nghề nghiệp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng Sông Hồng.
  • Xác định rõ mô hình, chuẩn chức danh và cấu trúc năng lực của người giảng viên cao đẳng kỹ thuật - công nghiệp trong giai đoạn đổi mới giáo dục nghề nghiệp.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  • Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện, có căn cứ số liệu khoa học (giai đoạn 2014–2018) về số lượng, cơ cấu, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề, ngoại ngữ, tin học và năng lực sư phạm của giảng viên 07 trường cao đẳng kỹ thuật - công nghiệp vùng Đồng bằng Sông Hồng.
  • Chỉ rõ những điểm nghẽn trong công tác quy hoạch, chế độ đãi ngộ, hợp tác doanh nghiệp và kiểm tra đánh giá giảng viên tại các cơ sở đào tạo công lập.
  • Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính hệ thống và khả thi cao; đã được kiểm chứng thông qua khảo nghiệm khoa học và thử nghiệm thành công tại Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội.
  • Đề xuất tư tưởng quản lý theo cơ chế mở, tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các trường cao đẳng trong tuyển dụng, sử dụng và phát triển nhân sự.

Các kiến nghị và giải pháp đề xuất

  • Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp): Hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành kịp thời các quy định về định mức kinh tế - kỹ thuật, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và cơ chế đặt hàng đào tạo; hỗ trợ kinh phí bồi dưỡng kỹ năng nghề quốc gia cho giảng viên.
  • Đối với Ủy ban nhân dân các tỉnh/thành phố vùng Đồng bằng Sông Hồng: Quy hoạch mạng lưới trường cao đẳng phù hợp quy hoạch phát triển kinh tế vùng; ban hành chính sách thu hút nhân tài và hỗ trợ liên kết đào tạo giữa nhà trường với các khu công nghiệp, doanh nghiệp trên địa bàn.
  • Đối với các trường Cao đẳng: Chủ động rà soát quy hoạch, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giảng viên đạt chuẩn chức danh nghề nghiệp; đổi mới quy chế chi tiêu nội bộ, tăng thu nhập cho giảng viên giỏi; chủ động liên kết doanh nghiệp để gửi giảng viên đi thực tập thực tế sản xuất.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát giới hạn trong 07 trường cao đẳng thuộc khối kỹ thuật - công nghiệp vùng Đồng bằng Sông Hồng; dữ liệu thực trạng dừng ở mốc thời gian 2014–2018. Do điều kiện thời gian và năm học thực tế, phần thử nghiệm chỉ tiến hành đối với 01 nhóm giải pháp (đào tạo, bồi dưỡng theo chuẩn chức danh) tại 01 đơn vị (Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội).
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các khối ngành đào tạo khác của bậc cao đẳng (kinh tế, y dược, nghệ thuật, du lịch - dịch vụ) trên địa bàn vùng Đồng bằng Sông Hồng và các vùng kinh tế khác.
    • Tiếp tục thử nghiệm các nhóm giải pháp còn lại (cơ chế chính sách đãi ngộ, mô hình liên kết hợp tác nhà trường - doanh nghiệp) và theo dõi tác động lâu dài đến chất lượng đầu ra của học sinh sinh viên.

Giá trị tham khảo

Đối tượng sử dụng Nội dung và giá trị tham khảo cụ thể
Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ LĐ-TB&XH, Sở LĐ-TB&XH) Tham khảo căn cứ thực tiễn và cơ sở lý luận để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, quy định chuẩn chức danh nghề nghiệp, chính sách tuyển dụng và phân bổ ngân sách đào tạo bồi dưỡng nhà giáo giáo dục nghề nghiệp.
Ban Giám hiệu các trường Cao đẳng Sử dụng làm cẩm nang quản trị nhân sự: lập quy hoạch đội ngũ, đổi mới quy trình tuyển dụng, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng nghề và thiết lập quan hệ hợp tác với doanh nghiệp.
Nghiên cứu sinh, học viên cao học Quản lý giáo dục Tham khảo khung lý thuyết quản lý nguồn nhân lực giáo dục nghề nghiệp, phương pháp thiết kế công cụ điều tra thực trạng, phương pháp khảo nghiệm và quy trình tổ chức thử nghiệm quản lý giáo dục.
Giảng viên các trường Cao đẳng Tham khảo các yêu cầu về chuẩn chức danh nghề nghiệp (Hạng I, II, III), tiêu chuẩn kỹ năng nghề, nghiệp vụ sư phạm để tự lập lộ trình học tập, rèn luyện và phát triển nghề nghiệp cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm giảng viên giáo dục nghề nghiệp theo Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 được quy định như thế nào?

Theo quy định tại Điều 53 và Điều 54 Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 được luận án trích dẫn, nhà giáo trong các trường cao đẳng được gọi là giảng viên. Giảng viên giáo dục nghề nghiệp gồm 3 loại hình: giảng viên dạy lý thuyết (yêu cầu tốt nghiệp đại học trở lên chuyên ngành phù hợp), giảng viên dạy thực hành (yêu cầu có bằng cao đẳng nghề hoặc chứng chỉ kỹ năng nghề phù hợp) và giảng viên dạy tích hợp (vừa dạy lý thuyết vừa dạy thực hành, phải đạt cả chuẩn lý thuyết và chuẩn thực hành). Trường hợp không tốt nghiệp sư phạm kỹ thuật thì bắt buộc phải có chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm dạy nghề.

2. Tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp của giảng viên trường cao đẳng bao gồm những hạng nào?

Căn cứ các thông tư hướng dẫn của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (Thông tư 03/2018/TT-BLĐTBXH, Thông tư 08/2017/TT-BLĐTBXH), chức danh nghề nghiệp giảng viên giáo dục nghề nghiệp được phân hạng gồm:

  • Giảng viên giáo dục nghề nghiệp cao cấp (Hạng I).
  • Giảng viên giáo dục nghề nghiệp chính (Hạng II).
  • Giảng viên giáo dục nghề nghiệp lý thuyết (Hạng III).
  • Giảng viên giáo dục nghề nghiệp thực hành (Hạng III).

3. Những hạn chế nổi bật nhất của đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng khảo sát tại vùng Đồng bằng Sông Hồng là gì?

Số liệu khảo sát giai đoạn 2014–2018 của luận án chỉ ra: cơ cấu ngành nghề chưa thật sự đồng bộ; trình độ kỹ năng nghề thực tế và khả năng tiếp cận công nghệ sản xuất hiện đại tại doanh nghiệp của nhiều giảng viên dạy thực hành còn hạn chế; trình độ ngoại ngữ (tiếng Anh A2) và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin chưa đồng đều; năng lực nghiên cứu khoa học, cải tiến thiết bị đào tạo tự làm chưa cao; hoạt động thực tế định kỳ tại doanh nghiệp chưa được duy trì thường xuyên.

4. Luận án đã lựa chọn giải pháp nào để triển khai thử nghiệm thực tế và tại địa bàn nào?

Tác giả đã lựa chọn giải pháp "Đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên trường cao đẳng theo chuẩn chức danh nghề nghiệp giảng viên giáo dục nghề nghiệp" để tổ chức thử nghiệm thực tế tại Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội. Nội dung thử nghiệm tập trung vào 4 tiêu chí: đào tạo chuẩn hóa/nâng chuẩn giảng viên; bồi dưỡng ngoại ngữ và tin học; bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và năng lực nghiên cứu khoa học; bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và tay nghề.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Đăng Lăng là một công trình nghiên cứu khoa học chuyên khảo, có hệ thống và chuyên sâu về quản lý phát triển đội ngũ giảng viên cao đẳng khối kỹ thuật - công nghiệp vùng Đồng bằng Sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp. Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận quản lý nguồn nhân lực giáo dục nghề nghiệp, phản ánh bức tranh thực trạng giai đoạn 2014–2018 và đề xuất 6 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với chuẩn chức danh nghề nghiệp và liên kết doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu, khảo nghiệm và thử nghiệm thực tế tại Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách cũng như các nhà quản lý cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.