Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế phát triển của nghiên cứu sinh Ngô Văn Cương với đề tài "Phát triển đội ngũ doanh nhân trẻ Việt Nam trong hội nhập quốc tế" được thực hiện dựa trên các yêu cầu cấp thiết về mặt thực tiễn và lý luận:

  • Về mặt thực tiễn: Theo báo cáo của Hiệp hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, trong tổng số gần 600.000 doanh nhân ở nước ta, doanh nhân trẻ (DNT) mới chỉ chiếm tỷ trọng khoảng 1,7%. Đây là tỷ lệ thấp sau gần 30 năm hình thành và phát triển của Hiệp hội. Mặc dù Chính phủ và các tổ chức đại diện đều nhận thức được vai trò của đội ngũ này trong quá trình hội nhập quốc tế và ứng dụng khoa học công nghệ, việc triển khai các chính sách hỗ trợ phát triển DNT còn nhiều hạn chế, thiếu các căn cứ thực chứng được lượng hóa rõ ràng.
  • Về mặt lý luận: Hệ thống lý thuyết về phát triển đội ngũ DNT tại Việt Nam chưa được hoàn thiện. Các quan điểm học thuật hiện hành chưa có sự thống nhất về tiêu chí nhận diện DNT, chủ yếu tồn tại sự phân hóa giữa ba cách tiếp cận: (i) xác định theo độ tuổi sinh học; (ii) xác định theo số năm kinh nghiệm kinh doanh; và (iii) xác định theo số năm tồn tại của doanh nghiệp mà họ quản lý hoặc sở hữu. Việc thiếu vắng một khung lý luận chuẩn xác dẫn đến tình trạng các chính sách hỗ trợ chưa đạt được hiệu quả kỳ vọng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về đội ngũ DNT, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ DNT Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế, từ đó đề xuất quan điểm và hệ thống giải pháp chủ yếu nhằm phát triển đội ngũ này đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Để đạt được mục tiêu nêu trên, luận án triển khai 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài, kế thừa các kết quả nghiên cứu và xác định khoảng trống học thuật cần tiếp tục giải quyết.
  2. Hệ thống hóa, hoàn thiện và bổ sung cơ sở lý luận về DNT, vai trò của DNT trong đời sống kinh tế - xã hội (KT - XH) và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của đội ngũ này.
  3. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về phát triển đội ngũ doanh nhân và DNT, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
  4. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ DNT Việt Nam trên các chiều cạnh KT - XH và hội nhập quốc tế dựa trên khung lý thuyết đã thiết lập.
  5. Phân tích bối cảnh tác động, đề xuất quan điểm và các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm phát triển đội ngũ DNT Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

  • Câu hỏi nghiên cứu: Phát triển đội ngũ DNT ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế như thế nào?
  • Các giả thuyết nghiên cứu:
    • Giả thuyết 1 (H1): Phát triển đội ngũ DNT của Việt Nam chịu sự ảnh hưởng hai chiều của các thể chế có liên quan.
    • Giả thuyết 2 (H2): Phát triển đội ngũ DNT chịu sự tác động tích cực của bản thân chất lượng của đội ngũ này.
    • Giả thuyết 3 (H3): Phát triển đội ngũ DNT của Việt Nam chịu sự ảnh hưởng tích cực của môi trường kinh doanh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Đội ngũ DNT Việt Nam, được xác định là những cá nhân có quốc tịch Việt Nam, đang chịu trách nhiệm quản lý và điều hành các cơ sở sản xuất - kinh doanh (SX - KD) trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam và có tuổi đời không quá 45.
  • Phạm vi nội dung: Nội dung và giải pháp phát triển đội ngũ DNT Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tập trung vào việc nâng cao chất lượng đội ngũ.
  • Phạm vi không gian: Phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu điều tra thực trạng được thu thập và phân tích chủ yếu trong giai đoạn 2013 - 2018 (dựa trên khả năng tiếp cận cơ sở dữ liệu khảo sát). Các giải pháp và kiến nghị được định hình đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Các công trình nghiên cứu ngoài nước được tác giả tổng thuật theo 3 nhóm trọng tâm:

  1. Lý thuyết về doanh nhân và chức năng kinh tế:

    • Richard Cantillon (1755): Đưa ra khái niệm doanh nhân đầu tiên trong tác phẩm "Essay on the Nature of Trade in General", định nghĩa doanh nhân là người chấp nhận chi trả chi phí cố định để thu về khoản thu nhập không cố định thông qua dự báo nhu cầu thị trường, đóng vai trò đưa thị trường về điểm cân bằng gắn với rủi ro và lợi nhuận.
    • Joseph A. Schumpeter (1934): Nhấn mạnh chức năng sáng tạo của doanh nhân trong việc kết hợp các yếu tố đầu vào để tạo ra giá trị mới và siêu lợi nhuận.
    • Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD): Xác định doanh nhân là tác nhân của sự thay đổi và tăng trưởng kinh tế thị trường thông qua ứng dụng ý tưởng sáng tạo và chấp nhận rủi ro.
    • Adam Smith (1776): Xác định ba chức năng cơ bản của doanh nhân trong tác phẩm "Của cải của các dân tộc" gồm: (i) chủ sở hữu, (ii) nhà quản lý, và (iii) người chấp nhận rủi ro.
    • Gibson và cộng sự (1976), Carton và cộng sự (1998): Tiếp cận doanh nhân từ góc độ nhà quản trị, điều hành, tập hợp nguồn lực và chịu trách nhiệm cao nhất trong tổ chức.

  2. Tố chất, kỹ năng và nhân tố thành công của doanh nhân:

    • Warren Blank (2001): Chia kỹ năng lãnh đạo thành 3 nhóm: kỹ năng nền tảng, kỹ năng định hướng và kỹ năng tạo ảnh hưởng.
    • Nghiên cứu của Tạp chí Nihon Keizai (Nhật Bản): Tổng kết đặc điểm doanh nhân thành đạt tại Trung Quốc gồm tư duy kinh doanh mới mẻ, quản lý cẩn trọng, không hoang phí, coi trọng nội lực và giá trị truyền thống.
    • Aulet (2013), MacLaughlin và cộng sự (2016): Xây dựng lộ trình khởi nghiệp 16 bước, nhấn mạnh kỹ năng lập chiến lược, huy động vốn đầu tư và quản trị nguồn nhân lực.
    • Carnegie (1936), Branson (2012): Đề cao kỹ năng thu phục nhân viên, niềm say mê và sự tự khẳng định bản thân.

  3. Môi trường, chính sách và nghiên cứu chuyên biệt về doanh nhân trẻ:

    • Acemoglu và Robinson (2012): Sử dụng kinh tế học thể chế chỉ ra vai trò của thể chế và sự tham gia của giới kinh doanh vào các vấn đề xã hội đối với sự thịnh vượng quốc gia.
    • Ko và An (2019): Đánh giá chính sách đào tạo văn hóa doanh nghiệp của chính phủ Hàn Quốc nhằm hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp.
    • Stogdill (1948, 1974): Tổng kết 27 đặc điểm của doanh nhân thành công và phân tích tác động của sự tương tác xã hội đối với DNT.
    • Reynolds (1974), McClelland (1961), Robinson (1987): Khẳng định vai trò của gia đình, trình độ học vấn, nhu cầu thành đạt và sự tự tin đến tiềm năng khởi nghiệp của thanh niên.
    • Driessen và Zwart (2006): Thiết lập mô hình E-Scan đo lường 10 yếu tố tính cách tác động đến tiềm năng khởi nghiệp của thanh niên (nhu cầu thành đạt, tự chủ, quyền lực, định hướng xã hội, tự tin, nhẫn nại, chấp nhận rủi ro, am hiểu thị trường, sáng tạo, thích ứng).
    • Ralston và cộng sự (1999), Holienka (2014): Nghiên cứu văn hóa kinh doanh của DNT tại Trung Quốc và so sánh tinh thần kinh doanh của DNT Slovakia với các quốc gia châu Âu.

Các hướng nghiên cứu trong nước

Các công trình tại Việt Nam được luận án phân tích qua các nhánh:

  • Nhận diện và đặc điểm doanh nhân: Dương (2006), Đỗ (2009), Lê (2017) phân tích doanh nhân dưới góc độ nghề nghiệp kinh doanh, hình thành từ nhiều tầng lớp xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nguyễn và cộng sự (2015), Nguyễn (2017) nghiên cứu về văn hóa kinh doanh của doanh nhân Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử.
  • Phẩm chất và năng lực quản lý: Nguyễn (2004) nghiên cứu nhân cách giám đốc doanh nghiệp tư nhân; Vũ (2004) nghiên cứu tiêu chuẩn và quy trình tuyển chọn giám đốc doanh nghiệp nhà nước; Vũ (2011), Vũ Tiến Lộc (2011) đánh giá thực trạng hạn chế về kiến thức pháp lý, kỹ năng quản trị và tính chuyên nghiệp của đội ngũ doanh nhân; Thuận Hữu (2004) nhấn mạnh đạo đức kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp.
  • Chính sách và vai trò DNT: Vũ Quốc Tuấn (2004), Nguyễn và Dương (2017) đề xuất các giải pháp cải cách hành chính, minh bạch quy hoạch và hỗ trợ đào tạo. CLB Doanh nhân TP.HCM (2004) phác thảo 9 phẩm chất DNT; Lê Quân (2010) khảo sát 159 doanh nhân dưới 30 tuổi giai đoạn 2000 - 2006, chỉ ra 3 giai đoạn phát triển phẩm chất (nhạy cảm với nghề, quan tâm cơ hội, quyết định khởi nghiệp); Nguyễn (2017, 2018) nghiên cứu trách nhiệm xã hội và văn hóa của DNT.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu chỉ ra các khoảng trống sau:

  1. Các nghiên cứu quốc tế và trong nước chưa xây dựng được khung lý thuyết hoàn chỉnh về DNT dựa trên tiêu chí độ tuổi sinh học phù hợp với điều kiện của quốc gia đang phát triển như Việt Nam.
  2. Thiếu vắng các phân tích thực nghiệm định lượng quy mô lớn nhằm đánh giá tác động cụ thể của các nhân tố (trình độ học vấn, kỹ năng, môi trường văn hóa, mạng lưới xã hội, nỗi lo thất bại) tới thu nhập và sự phát triển của DNT.
  3. Chưa có hệ thống giải pháp gắn kết giữa chính sách vĩ mô của Nhà nước với các chương trình hành động cụ thể của các tổ chức chính trị - xã hội (như Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam) trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khái niệm trung tâm

  • Khái niệm doanh nhân: Luận án tiếp cận doanh nhân là người đứng đầu các cơ sở SX - KD (doanh nghiệp), thực hiện nhiệm vụ sản xuất - kinh doanh, trực tiếp quản lý điều hành doanh nghiệp, chịu trách nhiệm về sự phát triển của doanh nghiệp, có lợi ích và trách nhiệm gắn liền với kết quả hoạt động kinh doanh.
  • Khái niệm doanh nhân trẻ Việt Nam: Tác giả đưa ra định nghĩa: "Doanh nhân trẻ Việt Nam là đội ngũ những người làm nghề kinh doanh, người chủ sở hữu, lãnh đạo, quản lý, hoạt động nghiệp vụ kinh doanh của các hộ gia đình và doanh nghiệp, có tuổi đời dưới 45". Tiêu chí mốc 45 tuổi được lập luận dựa trên quá trình tích lũy: tốt nghiệp đại học ở độ tuổi 22 và cần khoảng 23 năm để tích lũy kinh nghiệm, vượt qua rủi ro để khẳng định sự nghiệp ổn định.
Nội dung phân tích Đặc điểm / Tố chất của Doanh nhân trẻ theo Luận án
Đặc điểm cốt lõi 1. Có kiến thức chuyên sâu và toàn diện, đam mê, đầu óc kinh doanh nhạy bén, dám nghĩ dám làm.
2. Có trách nhiệm với xã hội, cộng đồng và quốc gia.
3. Thuộc nhóm dân cư có độ tuổi trẻ trong cơ cấu dân số, khả năng chịu đựng rủi ro cao.
4. Thuộc nhóm yếu thế trong kinh doanh (gồm nhóm kế thừa và không kế thừa truyền thống gia đình) cần sự hỗ trợ của Nhà nước và cộng đồng.
Tố chất cần có 1. Khả năng thu hút và tập hợp nguồn lực, dám mạo hiểm.
2. Quản trị rủi ro và xử lý tình huống bất ngờ (quản trị khủng hoảng và thay đổi).
3. Kết hợp giữa chấp nhận rủi ro và tính trách nhiệm.
4. Khả năng phát hiện và tranh thủ thời cơ khởi nghiệp trong hội nhập quốc tế.
5. Khả năng kết nối mạng lưới kinh doanh trong nước, khu vực và toàn cầu.
6. Tố chất làm giàu chính đáng dựa trên phát triển sự nghiệp kinh doanh.
Vai trò đối với doanh nghiệp 1. Người trực tiếp quản lý, điều hành, quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
2. Người chịu trách nhiệm hoạch định chiến lược, tổ chức và sắp xếp hoạt động sản xuất kinh doanh.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp luận: Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặt sự phát triển của đội ngũ DNT trong mối liên hệ phổ biến với môi trường KT - XH và bối cảnh lịch sử cụ thể của Việt Nam thời kỳ Đổi mới và hội nhập.
  • Phương pháp nghiên cứu định tính:
    • Nghiên cứu tổng hợp tài liệu tại bàn (Desk research): Tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước để xác định khoảng trống học thuật.
    • Phân tích dữ liệu văn bản (Normative analysis): Phân tích các chủ trương, chính sách, văn bản pháp luật nhằm làm rõ định hướng phát triển DNT.
  • Phương pháp nghiên cứu định lượng:
    • Kỹ thuật ước lượng: Sử dụng mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất (Ordinary Least Squares - OLS) và mô hình hồi quy đa biến Logistics thứ bậc (Multivariate Ordered Logistic Regression) để lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các biến số độc lập (giáo dục, gia đình, kỹ năng, mạng lưới xã hội, sự nhạy bén cơ hội, nỗi lo thất bại, môi trường làm việc) tới biến phụ thuộc (thu nhập và sự phát triển của DNT).
    • Thống kê mô tả: Phân tích xu hướng biến động, cơ cấu phân vị thu nhập, trình độ học vấn, tỷ trọng tham gia khởi nghiệp và tỷ lệ nắm giữ doanh nghiệp.
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu khảo sát thứ cấp từ Báo cáo Chỉ số Khởi nghiệp Việt Nam do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cơ quan Giám sát Doanh nhân Toàn cầu (GEM) thực hiện trong 2 năm: 2013 và 2018. Dung lượng mẫu gồm gần 3.500 doanh nhân (khoảng 1.700 doanh nhân mỗi năm), trong đó trích xuất nhóm đối tượng có độ tuổi dưới 45.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến phát triển đội ngũ doanh nhân trẻ

Chương này tập trung hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về doanh nhân và DNT. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu quốc tế đã làm rõ nền tảng lý luận về vai trò kinh tế, đặc điểm tâm lý học và mô hình đo lường tiềm năng khởi nghiệp (như mô hình E-Scan của Driessen & Zwart), song còn thiếu vắng các nghiên cứu đánh giá tác động của công cụ chính sách nhà nước tại các nền kinh tế chuyển đổi. Tại Việt Nam, các công trình đã bước đầu nhận diện đặc thù văn hóa và vai trò xã hội của doanh nhân nhưng chủ yếu dừng lại ở mức mô tả định tính, chưa có các phân tích định lượng chuyên sâu về các nhân tố quyết định sự phát triển của đội ngũ DNT trong hội nhập quốc tế.

Chương 2: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về phát triển đội ngũ doanh nhân trẻ

Chương 2 hoàn thiện khung lý thuyết về DNT:

  • Chuẩn hóa khái niệm DNT theo độ tuổi sinh học (dưới 45 tuổi) và phân tích các đặc trưng tâm lý - xã hội của nhóm tuổi này.
  • Làm rõ 4 đặc điểm, 6 tố chất cần thiết và 2 nhóm vai trò cơ bản của DNT đối với doanh nghiệp.
  • Xây dựng khung phân tích định lượng (Hình 1 trong luận án) mô tả tác động tương hỗ giữa ba trụ cột: thể chế chính sách, môi trường kinh doanh và chất lượng nội tại của DNT đối với sự phát triển của đội ngũ.
  • Tổng hợp kinh nghiệm phát triển DNT của một số quốc gia trên thế giới, rút ra bài học cho Việt Nam về cải cách hành chính, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, hỗ trợ vốn mạo hiểm và xây dựng mạng lưới cố vấn khởi nghiệp (Incubators, Angel Investors).

Chương 3: Thực trạng phát triển đội ngũ doanh nhân trẻ tại Việt Nam trong hội nhập quốc tế

Chương 3 trình bày các kết quả phân tích thống kê mô tả và mô hình hồi quy thực nghiệm dựa trên bộ dữ liệu GEM - VCCI giai đoạn 2013 - 2018:

STT Bảng / Hình dữ liệu trong Luận án Nội dung số liệu và phát hiện chính
1 Bảng 3: Mối tương quan giữa giáo dục và thu nhập của DNT Việt Nam năm 2013 và 2018 Trình độ học vấn và bằng cấp chuyên môn có mối tương quan thuận chiều rõ rệt với mức gia tăng thu nhập bình quân của DNT.
2 Bảng 3: Tác động của môi trường văn hóa và gia đình tới thu nhập DNT Sự ủng hộ từ gia đình và nền tảng truyền thống kinh doanh gia đình tạo động lực thúc đẩy thu nhập và giảm thiểu áp lực ban đầu.
3 Bảng 3: Tác động của kết nối với xã hội đến thu nhập DNT Mức độ mở rộng mạng lưới kết nối xã hội và mạng lưới kinh doanh giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và thu nhập của DNT.
4 Bảng 3: Ảnh hưởng của sự nhạy bén cơ hội kinh doanh tới thu nhập Khả năng phát hiện và đón đầu cơ hội thị trường tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của DNT.
5 Bảng 3: Tác động của môi trường làm việc và kỹ năng kinh doanh Kỹ năng quản trị, kỹ năng chuyên môn và môi trường làm việc năng động tác động trực tiếp đến thu nhập của DNT trong cả hai năm 2013 và 2018.
6 Bảng 3: Ảnh hưởng của nỗi lo thất bại khi ra quyết định kinh doanh Nỗi sợ thất bại có mối quan hệ nghịch chiều với việc ra các quyết định đầu tư mạo hiểm và mở rộng quy mô kinh doanh của DNT.
7 Hình 3: Tỷ trọng DNT, phân vị thu nhập, việc làm và khởi sự kinh doanh - DNT chỉ chiếm khoảng 1,7% tổng số doanh nhân cả nước.
- Phân tích thu nhập bình quân tháng theo nhóm phân vị, tam phân vị và giới tính giai đoạn 2013 - 2018.
- Đánh giá khả năng tạo việc làm mới và triển vọng tạo việc làm trong vòng 5 năm (tính từ 2018).
- Tỷ trọng DNT sở hữu và quản lý doanh nghiệp trong mức 42 tháng.
- Tương quan chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI 2018) và chỉ số khởi sự kinh doanh.

Chương 4: Phương hướng và giải pháp phát triển đội ngũ doanh nhân trẻ Việt Nam trong hội nhập quốc tế những năm sắp tới

Chương này đề xuất hệ thống giải pháp phát triển đội ngũ DNT đến năm 2025, tầm nhìn 2030:

  • Phương hướng: Xây dựng đội ngũ DNT có quy mô hợp lý, nâng cao chất lượng về trình độ chuyên môn, kỹ năng quản trị và đạo đức kinh doanh; gắn kết hoạt động của DNT với chiến lược phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế.
  • Nhóm giải pháp đối với Nhà nước: Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn tài chính và vốn mạo hiểm, tăng cường thực thi bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
  • Nhóm giải pháp đối với các tổ chức đại diện: Nâng cao vai trò của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam trong việc tổ chức các diễn đàn kết nối, chương trình đào tạo kỹ năng kinh doanh, vườn ươm doanh nghiệp và giải thưởng tôn vinh DNT tiêu biểu.
  • Nhóm giải pháp đối với bản thân DNT: Nâng cao tinh thần tự học tập suốt đời, chủ động xây dựng mạng lưới kinh doanh quốc tế, kết hợp giữa chấp nhận rủi ro và trách nhiệm xã hội.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  1. Hệ thống hóa và hoàn thiện khái niệm "Doanh nhân trẻ" dựa trên tiêu chí độ tuổi sinh học (dưới 45 tuổi), làm rõ cơ sở lý luận về thời gian tích lũy tri thức và kinh nghiệm thực tiễn của DNT tại các quốc gia đang phát triển.
  2. Xây dựng khung phân tích lý thuyết toàn diện bao gồm 4 đặc điểm, 6 tố chất và 2 vai trò nòng cốt của DNT đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
  3. Bổ sung cơ sở khoa học về cơ chế tác động hai chiều giữa hệ thống thể chế, môi trường kinh doanh và các yếu tố nội tại của DNT đối với sự tăng trưởng kinh tế.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp nghiên cứu thực chứng quy mô lớn sử dụng phương pháp định lượng (OLS và Multivariate Ordered Logistic Regression) trên tập dữ liệu điều tra gần 3.500 doanh nhân của GEM và VCCI (năm 2013 và 2018).
  2. Lượng hóa mức độ tác động của các yếu tố học vấn, môi trường gia đình, mạng lưới xã hội, kỹ năng kinh doanh, sự nhạy bén cơ hội và nỗi lo thất bại đến thu nhập cũng như khả năng phát triển của DNT Việt Nam.
  3. Cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng về tỷ trọng DNT (1,7%), hiện trạng sở hữu doanh nghiệp trong thời hạn 42 tháng và tiềm năng tạo việc làm mới của DNT trong quá trình hội nhập.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

  • Đề xuất các chính sách hoàn thiện thể chế hỗ trợ khởi sự kinh doanh, giảm thiểu chi phí tuân thủ thủ tục hành chính và bảo hộ sở hữu trí tuệ cho các mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo.
  • Đề xuất khung chương trình hỗ trợ và đào tạo DNT phục vụ trực tiếp cho công tác điều hành của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam giai đoạn đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

  • Hạn chế về nguồn dữ liệu: Do Việt Nam chưa có hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia chuyên biệt về đội ngũ DNT (chỉ có số liệu thống kê chung về doanh nghiệp), luận án phải phụ thuộc vào bộ dữ liệu thứ cấp của GEM - VCCI.
  • Hạn chế về chuỗi thời gian: Dữ liệu định lượng mới chỉ bao quát được hai mốc điều tra là năm 2013 và năm 2018 do tính sẵn có của chuỗi báo cáo GEM tại Việt Nam, chưa thể phản ánh chuỗi số liệu liên tục hàng năm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

  • Mở rộng khảo sát định lượng với chuỗi thời gian dài hơn và cập nhật số liệu sau năm 2018 khi có các cuộc điều tra tiếp theo của GEM hoặc dữ liệu quốc gia.
  • Đi sâu phân tích tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và tiến trình chuyển đổi số đối với từng nhóm ngành kinh doanh cụ thể của DNT.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo trong các lĩnh vực:

  • Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cung cấp căn cứ khoa học và dữ liệu thực chứng để xây dựng các chính sách cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ vốn mạo hiểm, và điều chỉnh các quy định pháp lý khuyến khích thanh niên khởi nghiệp kinh doanh.
  • Đối với các tổ chức chính trị - xã hội: Đặc biệt hữu ích cho Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Hiệp hội Doanh nhân trẻ Việt Nam trong việc thiết kế các chương trình đào tạo, phát triển hội viên, vườn ươm khởi nghiệp và chính sách tôn vinh DNT.
  • Đối với giới học thuật, giảng viên và nghiên cứu sinh: Cung cấp khung phân tích lý thuyết và phương pháp ứng dụng các mô hình hồi quy (OLS, Ordered Logistic Regression) trên dữ liệu khảo sát GEM - VCCI trong nghiên cứu kinh tế phát triển và quản trị kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa doanh nhân trẻ Việt Nam theo tiêu chí nào?

Luận án định nghĩa doanh nhân trẻ Việt Nam là những cá nhân có quốc tịch Việt Nam, làm nghề kinh doanh, là chủ sở hữu, lãnh đạo, quản lý hoặc hoạt động nghiệp vụ kinh doanh của các hộ gia đình và doanh nghiệp trên lãnh thổ Việt Nam, có độ tuổi đời dưới 45.

2. Tỷ trọng doanh nhân trẻ trên tổng số doanh nhân tại Việt Nam được luận án ghi nhận là bao nhiêu?

Theo số liệu từ Hiệp hội Doanh nhân trẻ Việt Nam được luận án trích dẫn, trong tổng số gần 600.000 doanh nhân ở nước ta, đội ngũ doanh nhân trẻ mới chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn khoảng 1,7%.

3. Luận án sử dụng phương pháp định lượng và nguồn dữ liệu nào để phân tích thực trạng?

Luận án sử dụng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất (OLS) và hồi quy đa biến Logistics thứ bậc (Multivariate Ordered Logistic Regression) cùng thống kê mô tả. Nguồn dữ liệu là khảo sát Chỉ số Khởi nghiệp Việt Nam của VCCI phối hợp với GEM thực hiện trong hai năm 2013 và 2018 với quy mô gần 3.500 doanh nhân (khoảng 1.700 mẫu mỗi năm).

4. Những nhân tố chính nào được lượng hóa có ảnh hưởng đến thu nhập và sự phát triển của doanh nhân trẻ trong luận án?

Các nhân tố được lượng hóa gồm: trình độ học vấn/giáo dục, môi trường văn hóa và gia đình, mức độ kết nối mạng lưới xã hội, sự nhạy bén đối với cơ hội kinh doanh, môi trường làm việc, kỹ năng kinh doanh và nỗi lo thất bại khi ra quyết định kinh doanh.

5. Khung thời gian đề xuất giải pháp của luận án được xác định như thế nào?

Các giải pháp và kiến nghị chính sách trong luận án được xây dựng và giới hạn thực hiện cho giai đoạn đến năm 2025 và định hình tầm nhìn phát triển đến năm 2030.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Phát triển đội ngũ doanh nhân trẻ Việt Nam trong hội nhập quốc tế" của tác giả Ngô Văn Cương đã chuẩn hóa khung lý luận về DNT gắn với tiêu chí độ tuổi sinh học dưới 45 tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với các kỹ thuật hồi quy OLS và Logistic thứ bậc trên bộ dữ liệu khảo sát GEM - VCCI (2013 và 2018), luận án đã lượng hóa các nhân tố tác động đến sự phát triển của DNT. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác hoạch định chính sách của Nhà nước và các chương trình hành động của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh nhằm phát triển đội ngũ DNT đến năm 2025, tầm nhìn 2030.