Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế chính trị (mã số: 931 01 02) với đề tài "Phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương", do nghiên cứu sinh Lê Thị Thanh Trà thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trương Tuấn Biểu, bảo vệ tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng năm 2019.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Dịch vụ y tế giữ vai trò thiết yếu trong việc bảo đảm sức khỏe nhân dân và tái tạo chất lượng nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Sau thời kỳ đổi mới, mạng lưới bệnh viện công lập tại Việt Nam nói chung và tỉnh Hải Dương nói riêng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong công tác khám chữa bệnh, phòng bệnh và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, trước tác động của cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xu thế hội nhập quốc tế và cơ chế tự chủ bệnh viện, hệ thống y tế công lập tại Hải Dương đang đối mặt với nhiều bất cập:

  • Sự cạnh tranh từ hệ thống y tế tư nhân ngày càng gia tăng trong khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân đòi hỏi chất lượng ngày càng cao.
  • Cơ cấu bệnh tật có nhiều biến đổi phức tạp gắn liền với quá trình đô thị hóa và ô nhiễm môi trường.
  • Năng lực cung ứng dịch vụ tại 24 bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh còn bộc lộ nhiều hạn chế: cơ sở vật chất ở một số đơn vị xuống cấp, tình trạng quá tải bệnh viện cục bộ theo mùa, số lượng giường bệnh còn hạn chế, mạng lưới y tế kỹ thuật cao và chuyên sâu chưa đồng bộ, chất lượng và cơ cấu dịch vụ y tế chưa thực sự cân đối.

Từ thực tế trên, việc nghiên cứu, luận giải cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ y tế công lập tại địa phương dưới góc độ kinh tế chính trị là khoảng trống nghiên cứu cần được giải quyết một cách có hệ thống.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương; từ đó đề xuất quan điểm và hệ thống giải pháp phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.

Luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án.
  2. Luận giải cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập; phân tích kinh nghiệm phát triển dịch vụ y tế của một số địa phương trong nước nhằm rút ra bài học cho tỉnh Hải Dương.
  3. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2014 - 2018; chỉ ra các thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra cần giải quyết.
  4. Xác lập hệ thống quan điểm và đề xuất các nhóm giải pháp nhằm phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương trong giai đoạn tiếp theo.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu:

  1. Quan niệm về dịch vụ, dịch vụ y tế, dịch vụ y tế công lập và phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập dưới góc độ kinh tế chính trị là gì; nội dung và các tiêu chí đánh giá sự phát triển dịch vụ y tế gồm những yếu tố nào?
  2. Những nhân tố khách quan và chủ quan nào tác động đến sự phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương; bài học kinh nghiệm từ các tỉnh lân cận được rút ra như thế nào?
  3. Thực trạng phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2014 - 2018 đã đạt được những kết quả và tồn tại những hạn chế gì, nguyên nhân do đâu và những vấn đề cấp bách nào cần tập trung xử lý?
  4. Cần thực hiện những quan điểm định hướng và nhóm giải pháp trọng tâm nào để thúc đẩy phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập.
  • Phạm vi nội dung: Tiếp cận dưới góc độ kinh tế chính trị, tập trung nghiên cứu sự phát triển về quy mô, số lượng, chất lượng và cơ cấu dịch vụ y tế (khám bệnh, điều trị nội trú, ngoại trú và tư vấn chăm sóc sức khỏe).
  • Phạm vi không gian: Hệ thống 24 bệnh viện công lập (bao gồm cả bệnh viện đa khoa và chuyên khoa tuyến tỉnh và tuyến huyện) trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
  • Phạm vi thời gian: Khảo sát, thu thập số liệu thực tiễn trong giai đoạn 2014 - 2018 và đề xuất các giải pháp định hướng ứng dụng cho thời gian tới.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã tiến hành tổng quan 39 công trình khoa học tiêu biểu (gồm 15 công trình nước ngoài và 24 công trình trong nước) được xuất bản dưới dạng sách chuyên khảo, luận án tiến sĩ và bài báo khoa học.

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Các công trình nước ngoài tập trung vào các khía cạnh kinh tế y tế và quản trị bệnh viện công:

  • Tác động của y tế đến kinh tế và vốn nhân lực: David Bloom và David Canning (2000) trong công trình “Health and wealth of nations” khẳng định sức khỏe cùng với giáo dục là thành phần cơ bản của vốn nhân lực, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao thu nhập. Báo cáo của US Department of Health and Human Services (2010) về “National Action Plan to Improve Health Literacy” nhấn mạnh quyền tiếp cận thông tin y tế và trách nhiệm của nhà nước trong nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.
  • Chiến lược cung ứng và tài chính y tế: Peters và cộng sự (2009) trong “Improving Health Service Delivery in Developing Countries, From Evidence to Action” (World Bank) chỉ ra yêu cầu phải đánh giá tác động của chiến lược y tế đến nhóm người nghèo; Bradley và cộng sự (2010) đề xuất quy trình đánh giá hiệu quả can thiệp y tế; Berman và cộng sự (2011) nhấn mạnh sự phối hợp giữa tài chính, cơ sở vật chất và nhân lực; Kutzin, Cashing, Jakab (2010) của WHO tổng kết các bài học cải cách tài chính y tế tại các quốc gia chuyển đổi; Richard B. Saltman và Juha Teperi (2016) phân tích mô hình cải cách y tế và cơ cấu tài trợ công tại Phần Lan.
  • Quản trị bệnh viện công và tự chủ tài chính: Alexander S. Preker và April Harding (2000) phân tích vai trò của kinh tế công và kinh tế tư nhân trong y tế; Saltman, Duran, Dubois (2011) nghiên cứu xu hướng tự chủ thể chế ở bệnh viện công châu Âu; Jakubowski và Saltman (2013) làm rõ sự chuyển dịch vai trò của nhà nước từ quản lý trực tiếp sang định hướng, chỉ đạo; Pamela Halse và cộng sự (2014) chỉ rõ tính chất bất đối xứng thông tin trên thị trường y tế; Dale Huntington và Krishna Hort (2015) khảo sát quản trị bệnh viện công tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương; London (2013) nghiên cứu tác động thực tế của cải cách tự chủ bệnh viện theo nghị định tại Việt Nam.

Các hướng nghiên cứu trong nước

Các công trình trong nước được tác giả phân chia theo 3 nhóm chủ đề:

  1. Lý luận chung về dịch vụ và dịch vụ y tế: Phùng Kim Bảng, Lê Quang Hoành, Hồ Hữu Anh (1997) trình bày các vấn đề quản lý y tế và kinh tế y tế; Trần Trung Trực (2005) nghiên cứu thương mại dịch vụ y tế; Đinh Văn Ân, Hoàng Thu Hòa (2006) phân tích tính tất yếu của việc đổi mới cung ứng dịch vụ công; Nguyễn Thị Minh Châu (2011) đánh giá dịch vụ y tế ngoài lãnh thổ; Đặng Thị Lệ Xuân (2011) xây dựng hệ thống 17 nguyên tắc trong cơ chế y tế và phân tích 4 phương thức xã hội hóa; Khương Anh Tuấn (2013) thiết lập khung quản lý chất lượng dịch vụ y tế; Nguyễn Đình Tuấn (2014) khảo sát các yếu tố cản trở tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo; Trương Bảo Thanh (2015) luận giải chính sách cạnh tranh trong cung ứng dịch vụ y tế tại Việt Nam.
  2. Thực trạng tiếp cận và phát triển dịch vụ y tế địa phương: Nguyễn Thị Kim Chúc (2003) nghiên cứu tình hình sử dụng dịch vụ y tế tại Ba Vì; Vũ Quốc Tuấn (2006) phân tích cơ hội phát triển thị trường y tế; Trần Văn Hưởng (2011) nghiên cứu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Bình Dương; Mai Thị Thanh Xuân (2011) chỉ ra rào cản chi phí y tế đối với người nghèo tại Hà Nội; Trần Đăng Khoa (2013) đánh giá khả năng tiếp cận dịch vụ y tế công tại Như Xuân (Thanh Hóa); Vũ Thị Minh Hạnh và cộng sự (2013) khảo sát năng lực cung ứng y tế công lập tại 5 tỉnh Tây Nguyên; Nguyễn Văn Nghị, Nguyễn Thị Loan (2015) nghiên cứu y tế cơ sở tại Ngô Quyền (Hải Phòng); Trần Thị Mai Oanh, Dương Đức Thiện (2015) đánh giá vai trò của y tế cơ sở; Ông Thị Mai Thương (2016) khảo sát khả năng tiếp cận y tế của hộ nghèo tại TP. Vinh; Nguyễn Thị Thắng (2017) phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự khác biệt trong sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh giữa các vùng.
  3. Phát triển dịch vụ y tế tại các bệnh viện công lập: Lê Chi Mai (2003) đề xuất giải pháp cải cách hành chính công; Ngô Toàn Định (2004) nghiên cứu cơ chế quản lý và xã hội hóa bệnh viện công; Trương Thị Thanh Quý (2015) bàn về công bằng trong chăm sóc sức khỏe; Nguyễn Thị Lan Anh (2016) ứng dụng mô hình SERVQUAL đo lường chất lượng dịch vụ tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên; Nguyễn Nhật Hải (2016) nghiên cứu chính sách tài chính cho y tế công lập; Lê Thu Thủy (2018) luận giải vấn đề nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh tại các bệnh viện trung ương trên địa bàn Hà Nội dưới góc độ kinh tế chính trị.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

Mặc dù các công trình đã công bố đã làm sáng tỏ nhiều khía cạnh lý luận, quản lý và kỹ thuật y tế, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, chuyên sâu và có hệ thống về phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn một tỉnh cụ thể như Hải Dương dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế chính trị. Luận án lựa chọn giải quyết trực tiếp khoảng trống này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và các khái niệm sử dụng

Luận án vận dụng nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin về lưu thông hàng hóa, tư bản thương nghiệp, phân công lao động xã hội và tái sản xuất sức lao động; tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về phát triển y tế, an sinh xã hội và tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập.

Tác giả xác lập các quan niệm khoa học cơ bản:

  • Dịch vụ: Là những hoạt động lao động mang tính xã hội tạo ra hàng hóa tồn tại dưới dạng hình thái vô hình nhằm đáp ứng một nhu cầu nào đó của con người, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
  • Dịch vụ y tế (dưới góc độ kinh tế chính trị): Là kết quả mang lại nhờ sự tương tác giữa người cung cấp dịch vụ và khách hàng (người bệnh và người nhà người bệnh) nhằm đáp ứng nhu cầu về sức khỏe như khám bệnh, điều trị, tư vấn sức khỏe do các cơ sở y tế Nhà nước và tư nhân cung cấp, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
  • Bệnh viện công lập: Là đơn vị do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập theo quy định của pháp luật, thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực chuyên môn y tế (y tế dự phòng; khám bệnh, chữa bệnh; điều dưỡng và phục hồi chức năng; truyền thông giáo dục sức khỏe...) nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
  • Phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương: Là sự gia tăng về số lượng, mở rộng về quy mô, nâng cao về chất lượng, hoàn thiện về cơ cấu dịch vụ y tế tại các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương, góp phần bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho nhân dân, đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Hải Dương trong thời gian tới.

Đặc điểm dịch vụ y tế công lập và khung phân tích

Luận án xác định 3 đặc điểm kinh tế chính trị của dịch vụ y tế công lập:

  1. Mang tính chất hàng hóa công cộng và tính ngoại lai tích cực, không lấy lợi nhuận thuần túy làm mục tiêu duy nhất, đòi hỏi sự đầu tư và điều tiết trực tiếp từ ngân sách nhà nước.
  2. Thị trường có rào cản gia nhập cao (chứng chỉ hành nghề, quy chuẩn kỹ thuật y tế) và tồn tại tính bất cân xứng thông tin nghiêm trọng giữa thầy thuốc và người bệnh, dẫn đến cơ chế "cung quyết định cầu".
  3. Nhà nước giữ vai trò chi phối và quyết định lâu dài thông qua cơ chế chính sách viện phí, bảo hiểm y tế và đầu tư phát triển kỹ thuật mũi nhọn.

Khung nội dung phát triển dịch vụ y tế công lập được cấu trúc thành 3 trụ cột:

  • Gia tăng số lượng và mở rộng quy mô dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh (số lượt khám, số bàn khám, số buồng/giường bệnh, kỹ thuật lâm sàng mới).
  • Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế (năng lực chẩn đoán, tỷ lệ điều trị khỏi bệnh, giảm tỷ lệ chuyển tuyến, nâng cao mức độ hài lòng của người bệnh, cải thiện hoạt động tư vấn sức khỏe).
  • Hoàn thiện cơ cấu dịch vụ y tế (phân bổ hợp lý giữa dịch vụ cơ bản và chuyên sâu, giữa dịch vụ bảo hiểm y tế và dịch vụ theo yêu cầu/tự nguyện, cơ cấu đối tượng ưu tiên chính sách).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp thống kê mô tả, so sánh kinh tế:

  • Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Gạt bỏ các yếu tố ngẫu nhiên để xác định bản chất kinh tế chính trị, khái niệm, nội dung và các tiêu chí đánh giá phát triển dịch vụ y tế công lập.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt 4 chương để xử lý các báo cáo, tài liệu lý luận và thực tiễn.
  • Phương pháp lịch sử và lôgic: Nghiên cứu quá trình phát triển nhận thức và chính sách y tế qua từng thời kỳ; phân tích bài học kinh nghiệm phát triển y tế của các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh.
  • Phương pháp thống kê, so sánh: Thu thập, tổng hợp và so sánh chuỗi số liệu thứ cấp qua các năm (2014 - 2018) nhằm đánh giá xu hướng biến động các chỉ tiêu phát triển y tế tại Hải Dương.

Nguồn dữ liệu

  • Báo cáo tổng kết, niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Hải Dương, UBND tỉnh Hải Dương.
  • Số liệu báo cáo thống kê chuyên ngành y tế của Sở Y tế tỉnh Hải Dương giai đoạn 2014 - 2018.
  • Báo cáo hoạt động chuyên môn hàng năm của 24 bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
  • Các văn bản quy phạm pháp luật: Thông tư số 43/2013/TT-BYT, Thông tư số 50/2014/TT-BYT, Quyết định số 803/2014/TT-BYT, Quyết định số 1895/1997/BYT-QĐ của Bộ Y tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa và phân loại các công trình khoa học trong và ngoài nước thành các nhóm chủ đề cụ thể:

  • Nhóm nghiên cứu về lý luận kinh tế y tế, mối quan hệ giữa sức khỏe và tăng trưởng kinh tế, vai trò của nhà nước và thị trường.
  • Nhóm nghiên cứu về chính sách tài chính y tế, cơ chế tự chủ bệnh viện và xã hội hóa y tế.
  • Nhóm nghiên cứu thực nghiệm về năng lực tiếp cận dịch vụ y tế của các nhóm đối tượng xã hội và chất lượng dịch vụ tại các cơ sở y tế công lập.

Từ việc phân tích tổng quan, chương 1 khẳng định giá trị kế thừa từ các công trình trước, đồng thời xác lập rõ tính độc lập, không trùng lặp của đề tài khi tiếp cận phát triển dịch vụ y tế tại 24 bệnh viện công lập tỉnh Hải Dương dưới góc độ kinh tế chính trị.

Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương và kinh nghiệm thực tiễn

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế của dịch vụ y tế, bệnh viện công lập và nội dung phát triển dịch vụ y tế công lập. Tác giả phân tích các nhân tố tác động đến sự phát triển dịch vụ y tế tại Hải Dương:

  • Nhân tố khách quan:
    • Vị trí địa lý và giao thông: Hải Dương nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, thuộc Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc (tam giác Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh), giáp 6 tỉnh/thành phố, có Quốc lộ 5, Quốc lộ 18, đường sắt Hà Nội - Hải Phòng chạy qua. Vị trí này tạo thuận lợi trong tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật từ trung ương nhưng cũng chịu áp lực dịch bệnh lây lan liên vùng.
    • Khí hậu và mô hình bệnh tật: Khí hậu nhiệt đới gió mùa 4 mùa rõ rệt, nhiệt độ trung bình 23°C, độ ẩm 78 - 87%, làm phát sinh các bệnh theo mùa (cúm, sởi, viêm não Nhật Bản vào mùa xuân - hè; bệnh tim mạch, khớp mãn tính vào mùa thu - đông) gây quá tải cục bộ.
    • Dân số và kinh tế: Dân số năm 2018 đạt trên 1,818 triệu người (trong đó 66% ở nông thôn, 34% thành thị; lực lượng trong độ tuổi lao động chiếm khoảng 58 - 62,8%). Toàn tỉnh có 25 khu công nghiệp, 11.115 doanh nghiệp với 267.150 lao động, tạo ra nhu cầu chăm sóc sức khỏe lao động công nghiệp rất lớn. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 87%.
  • Nhân tố chủ quan: Năng lực quản trị của ban giám đốc bệnh viện, trình độ chuyên môn và y đức của đội ngũ y bác sĩ, mức độ đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật và uy tín thương hiệu của từng bệnh viện.

Chương 2 đồng thời khảo sát kinh nghiệm phát triển y tế công lập tại 3 địa phương lân cận: Quảng Ninh (thu hút đầu tư kỹ thuật cao), Hải Phòng (phát triển y tế chuyên sâu vùng duyên hải) và Bắc Ninh (mô hình kết hợp y tế công nghiệp), từ đó rút ra các bài học về huy động vốn đầu tư, đào tạo nhân lực và quản trị tự chủ cho Hải Dương.

Chương 3: Thực trạng phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương

Chương 3 sử dụng hệ thống số liệu thực tế giai đoạn 2014 - 2018 để đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ y tế tại 24 bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh thông qua các nhóm chỉ tiêu được tổng hợp trong danh mục bảng:

Ký hiệu bảng Nội dung chỉ tiêu thống kê Vị trí trang
Bảng 3.1 Số lượng bệnh nhân đến khám tại các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương Trang 78
Bảng 3.2 Tổng số bàn khám của các bệnh viện qua các năm Trang 79
Bảng 3.3 Số giường bệnh của các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương Trang 80
Bảng 3.4 Tổng số giường bệnh điều trị tự nguyện, theo yêu cầu Trang 81
Bảng 3.5 Tổng số các phẫu thuật được thực hiện Trang 82
Bảng 3.6 Tổng số lượt điều trị bằng Y học cổ truyền (YHCT) Trang 83
Bảng 3.7 Số bệnh nhân điều trị ra viện Trang 84
Bảng 3.8 Số bệnh nhân điều trị khỏi bệnh Trang 84
Bảng 3.9 Cơ cấu bệnh nhân khám và điều trị tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trang 89
Bảng 3.10 Tổng số kỹ thuật lâm sàng mới của các bệnh viện tuyến huyện trên địa bàn tỉnh Hải Dương Trang 92
Bảng 3.11 Tổng số kỹ thuật lâm sàng mới của các bệnh viện tuyến tỉnh trên địa bàn tỉnh Hải Dương Trang 92
Bảng 3.12 Số lượng bệnh nhân chuyển tuyến tại các cơ sở y tế công Trang 94

Đánh giá thành tựu và hạn chế:

  • Thành tựu: Quy mô khám chữa bệnh mở rộng, số lượng bàn khám và giường bệnh thực kê tăng; số ca phẫu thuật phức tạp và lượt điều trị bằng y học cổ truyền tăng đều qua các năm; các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện đã làm chủ và triển khai nhiều kỹ thuật lâm sàng mới; số bệnh nhân điều trị khỏi ra viện tăng, bước đầu giảm tải tỷ lệ chuyển tuyến không cần thiết lên tuyến trên.
  • Hạn chế: Một số bệnh viện tuyến huyện cơ sở vật chất đã xuống cấp; trang thiết bị y tế kỹ thuật cao chưa đồng bộ; tình trạng quá tải bệnh viện vẫn diễn ra trong các đợt dịch mùa; cơ cấu giữa dịch vụ kỹ thuật cao và dịch vụ chăm sóc cơ bản chưa đồng đều; năng lực tự chủ tài chính còn gặp vướng mắc.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương thời gian tới

Chương 4 xác định các quan điểm chỉ đạo và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển dịch vụ y tế công lập:

  • Quan điểm: Phát triển dịch vụ y tế công lập phải bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa, lấy mục tiêu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân làm trung tâm; kết hợp chặt chẽ giữa phát triển quy mô với nâng cao chất lượng chuyên môn; bảo đảm hài hòa giữa tính công bằng xã hội (thông qua BHYT, hỗ trợ người nghèo, đối tượng chính sách) và nâng cao hiệu quả kinh tế của đơn vị sự nghiệp tự chủ.
  • Giải pháp:
    1. Hoàn thiện quy hoạch mạng lưới 24 bệnh viện công lập, phân tuyến kỹ thuật hợp lý và đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng, trang thiết bị y tế.
    2. Đổi mới cơ chế tài chính y tế, thực hiện lộ trình tự chủ bệnh viện gắn liền với quản lý chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHYT.
    3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế thông qua đào tạo chuyên sâu, thu hút bác sĩ trình độ cao và nâng cao y đức, thái độ phục vụ.
    4. Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật lâm sàng mới từ tuyến trung ương và mở rộng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị bệnh viện.
    5. Phát triển và hoàn thiện cơ cấu dịch vụ, mở rộng các dịch vụ điều trị tự nguyện, kỹ thuật cao song song với củng cố dịch vụ y tế dự phòng và y học cổ truyền.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa và làm sáng tỏ quan niệm về dịch vụ y tế, bệnh viện công lập và phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế chính trị.
  • Xác định rõ nội dung 3 trụ cột (quy mô/số lượng, chất lượng, cơ cấu) cùng hệ thống tiêu chí và các nhân tố khách quan, chủ quan đặc thù tác động đến sự phát triển dịch vụ y tế công lập tại một địa bàn cấp tỉnh thuộc Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  • Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển dịch vụ y tế tại hệ thống 24 bệnh viện công lập tỉnh Hải Dương giai đoạn 2014 - 2018 dựa trên nguồn dữ liệu thống kê chuyên ngành thực tế.
  • Nhận diện đúng đắn các thành tựu, tồn tại, nguyên nhân và chỉ ra các vấn đề cốt lõi đặt ra cho y tế Hải Dương trong bối cảnh tự chủ và thay đổi cơ cấu bệnh tật.
  • Đề xuất hệ thống quan điểm định hướng và nhóm giải pháp có cơ sở khoa học, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh Hải Dương, phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý nhà nước về y tế địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát số liệu thực tế tại 24 bệnh viện công lập tỉnh Hải Dương trong mốc thời gian 2014 - 2018; chưa mở rộng so sánh định lượng sâu với toàn bộ hệ thống bệnh viện ngoài công lập trên cùng địa bàn.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động toàn diện của lộ trình tự chủ tài chính hoàn toàn tại các bệnh viện công lập cấp huyện; nghiên cứu mô hình kết hợp công - tư (PPP) trong đầu tư trang thiết bị y tế kỹ thuật cao tại các bệnh viện công lập địa phương.

Giá trị tham khảo

  • Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Là tài liệu tham khảo cho Sở Y tế, UBND tỉnh Hải Dương và các cơ quan hoạch định chính sách y tế cấp tỉnh trong việc xây dựng quy hoạch mạng lưới y tế, giao quyền tự chủ và phân bổ nguồn lực đầu tư y tế công lập.
  • Đối với các bệnh viện công lập: Cung cấp khung tiêu chí đánh giá chất lượng, quy mô, cơ cấu dịch vụ và các giải pháp tổ chức quản trị bệnh viện nhằm nâng cao mức độ hài lòng của người bệnh.
  • Đối với nghiên cứu và giảng dạy: Làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy học phần Kinh tế chính trị, Kinh tế công cộng, Quản lý y tế tại các trường đại học, học viện và viện nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận phát triển dịch vụ y tế theo chuyên ngành nào và sử dụng phương pháp luận gì?

Luận án được thực hiện thuộc chuyên ngành Kinh tế chính trị (mã số: 931 01 02). Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phân tích - tổng hợp, lịch sử - lôgic và phương pháp thống kê, so sánh mô tả kinh tế.

2. Khung nội dung phát triển dịch vụ y tế công lập trong luận án gồm những trụ cột nào?

Khung nội dung gồm 3 trụ cột chính:

  • Gia tăng số lượng và mở rộng quy mô dịch vụ (số bàn khám, lượt khám, số giường bệnh, buồng bệnh, kỹ thuật lâm sàng mới).
  • Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế (chẩn đoán, tỷ lệ điều trị khỏi bệnh, giảm tỷ lệ chuyển tuyến, mức độ hài lòng, tư vấn sức khỏe).
  • Hoàn thiện cơ cấu dịch vụ y tế (cân đối giữa khám chữa bệnh và dự phòng, y tế chuyên sâu và cơ bản, dịch vụ BHYT và dịch vụ theo yêu cầu).

3. Phạm vi không gian và thời gian khảo sát thực tế của luận án là gì?

Khảo sát toàn bộ hệ thống 24 bệnh viện công lập (gồm cả đa khoa và chuyên khoa tuyến tỉnh và huyện) trên địa bàn tỉnh Hải Dương với chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2014 - 2018.

4. Những nhân tố khách quan chủ yếu nào thuộc về địa bàn Hải Dương ảnh hưởng đến dịch vụ y tế được luận án phân tích?

Bao gồm: vị trí địa lý trung tâm Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ gắn với mạng lưới giao thông thuận tiện; đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa 4 mùa gây biến động dịch bệnh theo mùa; quy mô dân số trên 1,818 triệu người với hơn 267.000 lao động tại 25 khu công nghiệp; và tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 87%.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Lê Thị Thanh Trà đã giải quyết một cách có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển dịch vụ y tế ở các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Hải Dương dưới góc độ Kinh tế chính trị. Dựa trên việc phân tích chuỗi dữ liệu thực tế giai đoạn 2014 - 2018 tại 24 bệnh viện công lập, công trình đã làm rõ các kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế về cơ sở vật chất, quá tải theo mùa và cơ chế tự chủ tài chính. Hệ thống quan điểm và giải pháp được đề xuất trong luận án có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn, đóng góp thiết thực cho công tác quản lý và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế công lập tại địa phương.