Luận Án Tiến Sĩ Về Phát Triển Dịch Vụ Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Cho Khu Vực Dân Cư Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam, thúc đẩy tiện ích và an toàn cho người dân.

• Tác giả: Đặng Công Hoàn
• Người hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát Triển Dịch Vụ Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam

Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong lĩnh vực dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Sự phát triển này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giao dịch mà còn thúc đẩy nền kinh tế số. Các dịch vụ như thanh toán điện tử, thanh toán di động đang ngày càng trở nên phổ biến, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc thực hiện các giao dịch hàng ngày.

1.1. Tình hình hiện tại của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong thói quen tiêu dùng của người dân.

1.2. Lợi ích của việc phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Việc phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế, bao gồm giảm thiểu chi phí giao dịch, tăng cường tính minh bạch và an toàn trong các giao dịch tài chính. Điều này không chỉ giúp người tiêu dùng tiết kiệm thời gian mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

II. Những thách thức trong phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, sự thiếu hiểu biết của người dân về công nghệ mới, và các vấn đề liên quan đến tính bảo mật trong thanh toán vẫn còn tồn tại.

2.1. Cơ sở hạ tầng thanh toán chưa đồng bộ

Hệ thống cơ sở hạ tầng thanh toán hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu phát triển của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Nhiều khu vực nông thôn vẫn chưa có đủ thiết bị và công nghệ để thực hiện các giao dịch điện tử.

2.2. Tâm lý e ngại của người tiêu dùng

Nhiều người dân vẫn còn e ngại khi sử dụng dịch vụ thanh toán điện tử do lo ngại về tính bảo mật và sự phức tạp trong quy trình giao dịch. Điều này cản trở sự phát triển của dịch vụ và cần có các biện pháp giáo dục và truyền thông hiệu quả.

III. Phương pháp phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt hiệu quả

Để thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao nhận thức của người dân và phát triển các sản phẩm dịch vụ đa dạng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng thanh toán

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng thanh toán là cần thiết để đảm bảo rằng mọi người dân đều có thể tiếp cận và sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt một cách dễ dàng và thuận tiện.

3.2. Tăng cường giáo dục và truyền thông

Cần có các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của thanh toán điện tử. Việc này sẽ giúp giảm bớt sự e ngại và khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ giúp tăng cường hiệu quả giao dịch mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các ứng dụng như ví điện tử và thanh toán qua di động đang trở thành xu hướng mới.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đã giúp giảm thiểu chi phí giao dịch và tăng cường tính minh bạch trong các hoạt động tài chính. Điều này đã được chứng minh qua các số liệu thống kê từ các ngân hàng thương mại.

4.2. Các ứng dụng thành công trong thực tiễn

Nhiều ứng dụng thanh toán điện tử đã thành công trong việc thu hút người dùng, như MoMo, ZaloPay, và các dịch vụ ngân hàng trực tuyến. Những ứng dụng này không chỉ giúp người dân dễ dàng thực hiện giao dịch mà còn tạo ra một hệ sinh thái thanh toán phong phú.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Tương lai của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam rất hứa hẹn. Với sự phát triển của công nghệ và sự hỗ trợ từ chính phủ, dịch vụ này sẽ ngày càng trở nên phổ biến và dễ tiếp cận hơn cho người dân.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Điều này bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng và khuyến khích các ngân hàng thương mại phát triển sản phẩm dịch vụ mới.

5.2. Tầm quan trọng của sự hợp tác giữa các bên

Sự hợp tác giữa các ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và chính phủ là rất quan trọng để phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ, dịch vụ này mới có thể phát triển bền vững và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT VÀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CHO KHU VỰC DÂN CƯ. NGHIÊN CỨU CỦA CÁC TÁC GIẢ NƯỚC NGOÀI. Trong khả năng tiếp cận của mình, tác giả nhận thấy các công trình liên quan đến TTKDTM do các tác giả nước ngoài thực hiện cũng không thật sự phổ biến ở phương diện nghiên cứu hình thành khái niệm và hệ thống hóa lý thuyết. Một phần do các hoạt động phát triển dịch vụ TTKDTM chủ đạo phục vụ cá nhân như thanh toán thẻ, TTĐT, thương mại điện tử…có thời gian chưa lâu nên cũng chưa hình thành những khái niệm và lý thuyết đầy đủ về các dịch vụ này.

Tuy nhiên các nghiên cứu của các nước, các tổ chức/cá nhân nước ngoài lại thường có tính nghiệp vụ chuyên sâu, tính thực tiễn khá cao phục vụ trực tiếp cho hoạt động quản trị kinh doanh của các đơn vị/cá nhân thường chiếm tỷ lệ lớn. Điển hình nhất các nghiên cứu mà tác giả thu thập được thường là hình thức nghiên cứu theo phương thức thức điều tra thông tin, phỏng vấn chuyên gia để đánh giá các nhân tố tác dộng đến loại hình dịch vụ này, trong khuôn khổ tìm kiếm phát hiện của tác gỉả, có một số chủ đề/vấn đề nghiên cứu đã được các tác giả nước ngoài đã đề cập gồm: (1) Về cơ sở lý luận, lợi ích, tính tất yếu khách quan và các nhân tố ảnh hưởng đến TTKDTM; (2) Về vai trò cộng hưởng của dịch vụ TTKDTM đối với sự phát triển của nền kinh tế; (3) Về ảnh hưởng của chính sách nhà nước và môi trường kinh tế xã hội đến phát triển dịch vụ TTKDTM; (4) Về thực tiễn triển khai TTKDTM và hệ thống thanh toán ở một số quốc gia và (5) Về một số giải pháp đề xuất phát triển TTKDTM của một số tác giả, cụ thể nội dung đã được đề cập như sau: 1. Về lợi ích và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển từ kinh tế tiền mặt sang phi tiền mặt. Ở phương diện lý thuyết, một số tác giả nước ngoài đã có những trình bày hoặc mô tả chung nhất về khái niệm dịch vụ TTKDTM, trong đó quan trọng nhất là chứng minh quá trình phát triển từ nền kinh tế tiền mặt sang phi tiền mặt là sự tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường.

Trong số các nghiên cứu ta giả thu thập được, có các công trình nghiên cứu của nhóm tác giả người Nigieria đã có quan điểm khá rõ ràng về TTKDTM 9 và quá trình chuyển đổi hoạt động TTKDTM trong nền kinh tế từ thực tiễn của một nước có điều kiện khá tương đồng với nước ta ở một số khía cạnh cụ thể sau: - Lợi ích của TTKDTM trong nền kinh tế Trong nghiên cứu có tựa đề đánh giá chính sách phát triển TTKDTM ở Nigieria trong quá trình phát triển nền kinh tế Nigieria (An Appraisal of Cashless Economy Policy in Devolopment of Nigierian Econnomy), Raymond Ezejiofor (2013) đã sử dụng phương pháp điều tra nghiên cứu chọn mẫu để phỏng vấn chuyên sâu với các giả thuyết được hình thành nhằm kiểm định sự phù hợp với mục đích của nghiên cứu. Mẫu sử dụng để điều tra trong nghiên cứu này kích cỡ 135 người và sử dụng kỹ thuật phân tích mẫu theo tiêu chuẩn quốc tế. Bộ câu hỏi điều tra là công cụ cơ bản thu thập dữ liệu để phân tích trả lời các câu hỏi theo giả thuyết và dữ liệu thu thập được xác thực qua các kiểm tra logic và phần mềm hỗ trợ xử lý dữ liệu. Các kết luận rút ra của tác giả Raymond Ezijofor (2013) đã cho thấy: + Phần lớn người dân Nigieria có nhận thức về chính sách phát triển TTKDTM và số đông nhận định chính sách này sẽ góp phần thúc đẩy: việc phòng chống rửa tiền, hạn chế tham nhũng và giảm rủi ro xảy ra khi mang theo tiền mặt.

+ Các rào cản chính sẽ có thể cản trở việc triển khai chính sách TTKDTM được tập trung nhận diện là: tội phạm công nghệ cao và trình độ dân trí của người dân sẽ ảnh hưởng đến khả năng “thẩm thấu” chính sách này. Cũng liên quan đến vấn đề này của phát triển dịch vụ TTKDTM trong nền kinh tế, trong nghiên cứu có tên là Quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế tiền dựa trên tiền mặt sang nền kinh tế phi tiền mặt- Kinh nghiệm Nigieria (Afro Asian Journal of Social Sciences, ISSN: 2229-5313), hai tác giả Princewell N Achor và Anuforo Robert (2013) tập trung vào trình bày về bài học kinh nghiệm của Nigieria trong việc chuyển từ nền kinh tế tiền mặt sang nền kinh tế phi tiền mặt và các đánh giá về các chính sách này dưới góc nhìn chuyên sâu của lý thuyết kinh tế. Trong báo cáo nghiên cứu, hai tác giả đã thực hiện mô tả bước chuyển của Nigeria từ một nền kinh tế tiền mặt sang nền kinh tế phi tiền mặt. Kể từ khi công bố lộ trình của nhà nước về phát triển các chính sách TTKDTM do Ngân hàng Trung ương Nigieria (CNB) đưa ra, các bên liên quan đã có những quan điểm rất khác nhau về chính sách này, trong đó ít nhiều cũng đã có sự tranh cãi trong giới học giả và các 10 nhà kinh tế.

Để chứng minh cho luận điểm việc phát triển dịch vụ TTKDTM là tất yếu khách quan, tác giả đã sử dụng phương pháp điều tra nghiên cứu thực nghiệm bằng bảng hỏi với số người được hỏi trên 650 người (bao gồm doanh nhân, sinh viên, dân thành thị). Dựa trên các nghiên cứu của mình, các tác giả đã phần nào chỉ rõ về các lợi ích khách quan của phát triển dịch vụ TTKDTM ở các khía cạnh: + Phát triển dịch vụ TTKDTM sẽ giúp giảm được nạn ăn cắp, cướp giật tiền mặt do tình hình an ninh không ổn định như từng xảy ra + TTKDTM sẽ giúp giảm được tình trạng tham nhũng và tăng minh bạch hóa nền kinh tế. + TTKDTM sẽ giúp giảm được một số hành vi lừa đảo thường xuất phát trong quá trình TTKDTM trong thanh toán chi trả. + TTKDTM sẽ giúp giảm chi phí giao dịch thanh toán chi trả Các quan điểm này cũng phần nào giống với các quan điểm của các tác giả Raymond Ezejiofor (2013) khi ông cũng quan điểm rằng phòng chống rửa tiền, tham nhũng và giảm rủi ro xảy ra khi mang theo tiền mặt chính là các lợi ích căn bản nhất của TTKDTM.

- Về các mặt trái và các điều kiện triển khai TTKDTM Trong nghiên cứu của mình, Raymond Ezejiofor (2013) đã xuất phát từ thực tế Nigiêria chưa đủ tiềm lực để chấp nhận và xây dựng các chính sách kinh tế phi tiền mặt rộng khắp cả nước, do vậy CNB đã có các chính sách mang tính thí điểm, phát triển theo hướng có trọng tâm ở một số địa bàn, lĩnh vực cụ thể. Một vấn đề rõ ràng ở đây đã được tác giả nhấn mạnh là ảnh hưởng của yếu tố trình độ phát triển chưa cao cả về hạ tầng công nghệ và giáo dục đối với các hoạt động TTKDTM. Tác giả cũng cho rằng tội phạm công nghệ cao và trình độ dân trí của người dân sẽ ảnh hưởng đến khả năng thẩm thấu chính sách này đối với cộng đồng dân cư. Ở khía cạnh khác hai tác giả Princewell N Achor và Anuforo Robert (2013) đã dựa trên kết quả nghiên cứu để kết luận rằng: gian lận khi phát triển nền kinh tế phi tiền mặt, nạn mù chữ và phân cấp trong xã hội Nigeria, sự nghèo nàn và thiếu đồng bộ về cơ sở hạ tầng và các khoản thu phí bừa bãi từ các NHTM là nguyên nhân chính cản trở đến quá trình phát triển dịch vụ TTKDTM ở trong nền kinh tế.

Princewell N Achor and Anuforo Robert (2013) cũng chỉ rõ bất chấp những lợi ích mà CBN đưa ra, các bên liên quan vẫn bày tỏ ý kiến đối lập với việc chuyển đổi. Trong 11 khi một số người hoan nghênh sáng kiến của CBN, những người hoài nghi về sự thành công của chính sách này khi viện dẫn việc từ 1960 đến nay Nigeria đã trải qua một vài lần thay đổi chính phủ, cải tổ hiến pháp, cải tổ hệ thống ngân hàng nhưng đều chưa đem lại thay đổi tích cực đáng kể cho chỉ số phát triển con người của Nigeria. Sự chuẩn bị của CNB cho việc áp dụng chính sách mới đã khiến một số người đặt câu hỏi về môi trường văn hóa xã hội và các tệ nạn phát sinh liên quan đến phát triển dịch vụ TTKDTM. Điều này đồng nghĩa với sự khám phá thú vị của các tác giả về vai trò của thể chế kinh tế và sử ổn định chính trị có vai trò quan trọng trong chính sách phát triển dịch vụ TTKDTM.

Ngoài ra, các tác giả nhấn mạnh đến, sự thiếu ổn định của hệ thống điện lưới, cơ sở hạ tầng thanh toán, sự gian lận trong TTĐT và đăc biệt là lo ngại về nạn mù chữ và phân cấp trong xã hội Nigeria cũng là những mặt cản trở. Chính vì vậy việc nâng cao hiểu biết của người dân về thanh toán phi tiền mặt rất được ủng hộ, người dân cần được tham gia các buổi hội thảo, đào tạo để hiểu về phi tiền mặt [69, 72]. - Về các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển dịch vụ TTKDTM Trong nghiên cứu của mình, hai tác giả Princewell N Achor and Anuforo Robert (2013) đã chứng minh, ở nền kinh tế phát triển như Mỹ, Châu Âu…việc sử dụng tiền mặt để mua sắm hàng tiêu dùng đã giảm từ năm 1980. Còn hầu hết các nước kém phát triển hơn như Nigeria đang trong giai đoạn chuyển đổi từ nền kinh tế thuần túy tiền mặt sang phi tiền mặt nhằm mục tiêu phản triển kinh tế xã hội.

Việc đưa ra chính sách thúc đẩy dịch vụ TTKDTM từ từ cuối năm 2011, theo lý giải của CBA chủ yếu nhà mục tiêu đẩy mạnh việc phát triển và hiện đại hóa HTTT của Nigeria phù hợp với mục tiêu của nước này là lọt vào top 20 nền kinh tế hàng đầu thế giới vào năm 2020. Đó cũng là một thực tế khách quan vì một HTTT được xây dựng hiệu quả và hiện đại sẽ là động lực chính cho sự tăng trưởng của nên kinh tế và phải tương tác, ảnh hưởng tích cực tới sự phát triển kinh tế.