Luận án phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cho khu vực dân cư ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam, thúc đẩy tiện ích và an toàn cho người dân.

• Tác giả: Đặng Công Hoàn
• Người hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát Triển Dịch Vụ Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, PHỤ LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới và ý nghĩa của Luận án
• Kết cấu của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TTKDTM VÀ TTKDTM CHO KHU VỰC DÂN CƯ
• 1.1. NGHIÊN CỨU CỦA CÁC TÁC GIẢ NƯỚC NGOÀI
• 1.1.1. Về lợi ích và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi từ kinh tế tiền mặt sang phi tiền mặt
• 1.1.2. Về vai trò cộng hưởng của phát triển dịch vụ TTKDTM đối với sự phát triển kinh tế thị trường. Về vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển TTKDTM cho người dân
• 1.1.3. Về thực tiễn triển khai TTKDTM ở một số trường hợp cụ thể
• 1.1.4. Về các nhóm giải pháp được khuyến nghị nhằm phát triển Dịch vụ TTKDTM cho người dân
• 1.2. NGHIÊN CỨU CỦA CÁC TÁC GIẢ TRONG NƯỚC
• 1.2.1. Về lợi ích, mục tiêu của phát triển dịch vụ TTKDTM với người dân
• 1.2.2. Về quản lý nhà nước đối với hoạt động cung ứng dịch vụ TTKDTM cho dân cư
• 1.2.3. Về thực trạng triển khai và các chỉ số đánh giá phát triển dịch vụ TTKDTM ở nước ta
• 1.2.4. Về các giải pháp đề xuất phát triển dịch vụ TTKDTM
• 1.3. KẾT LUẬN CHUNG VỀ CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ THỰC HIỆN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TTKDTM
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CHO KHU VỰC DÂN CƯ
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ TTKDTM VÀ DỊCH VỤ TTKDTM CHO KHU VỰC DÂN CƯ
• 2.1.1. Quá trình hình thành DVTT và Dịch vụ TTKDTM qua NHTM
• 2.1.2. Tính tất yếu của phát triển dịch vụ TTKDTM trong nền kinh tế quốc dân
• 2.1.3. Khái niệm, đặc điểm dịch vụ TTKDTM dành cho dân cư
• 2.1.4. Một số dịch vụ TTKDTM cho khu vực dân cư điển hình
• 2.2. PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TTKDTM CHO KHU VỰC DÂN CƯ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 2.2.1. Nội dung và những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển dịch vụ TTKDTM
• 2.2.2. Các chủ thể tham gia vào quá trình phát triển dịch vụ TTKDTM
• 2.2.3. Các chỉ số đánh giá phát triển dịch vụ TTKDTM cho khu vực dân cư
• 2.3. LỢI ÍCH CỦA PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TTKDTM ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 2.3.1. Ưu điểm và mặt trái của phát triển dịch vụ TTKDTM trong hoạt động thanh toán
• 2.3.2. Cơ hội và thách thức của phát triển dịch vụ TTKDTM
• 2.3.3. Lợi ích của từng chủ thể tham gia vào quá trình phát triển dịch vụ TTKDTM cho khu vực dân cư
• 2.4. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TTKDTM CHO KHU VỰC DÂN CƯ VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC RÚT RA CHO VIỆT NAM
• 2.4.1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc, Trung Quốc và Nigieria
• 2.4.2. Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CHO KHU VỰC DÂN CƯ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2007-2014
• 3.1. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TTKDTM CHO KHU VỰC DÂN CƯ Ở NƯỚC TA
• 3.1.1. Môi trường kinh tế xã hội và kết cấu dân số
• 3.1.2. Mức độ phát triển kinh tế thị trường trong lĩnh vực ngân hàng-tài chính
• 3.1.3. Môi trường pháp lý cho hoạt động thanh toán
• 3.1.4. Các chính sách Nhà nước đã triển khai để phát triển dịch vụ TTKDTM
• 3.1.5. Về Quản lý và hệ thống giám sát hoạt động TTKDTM
• 3.1.6. Sức ép từ hội nhập kinh tế Quốc tế và quá trình toàn cầu hóa
• 3.2. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CHO KHU VỰC DÂN CƯ GIAI ĐOẠN 2007-2014
• 3.2.1. Thực trạng hành lang pháp lý của dịch vụ thẻ và dịch vụ TTĐT
• 3.2.2. Thực trạng hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ TTKDTM ở nước ta
• 3.2.3. Tình hình hoạt động phát triển dịch vụ Thẻ thanh toán
• 3.2.4. Về tình hình phát triển nhóm dịch vụ thanh toán điện tử
• 3.3. ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CHO DÂN CƯ VỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.3.1. Lợi ích của TTKDTM đối với với nền kinh tế và cộng đồng
• 3.3.2. Lợi ích của TTKDTM qua cảm nhận từ phía người dân
• 3.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TTKDTM CHO KHU VỰC DÂN CƯ Ở NƯỚC TA
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CHO KHU VỰC DÂN CƯ Ở NƯỚC TA
• 4.1. DỰ BÁO TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI VÀ CÁC ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỊCH VỤ TTKDTM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 4.1.1. Dự báo tình hình kinh tế xã hội nước ta từ nay đến 2020
• 4.1.2. Cơ hội và thách thức đối với việc phát triển dịch vụ TTKDTM trong những năm tới ở nước ta
• 4.1.3. Định hướng, mục tiêu phát triển Dịch vụ TTKDTM đến 2020
• 4.2. NHÓM GIẢI PHÁP CÁC NHTM CẦN ÁP DỤNG ĐỂ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TTKDTM CHO DÂN CƯ
• 4.2.1. Những đề xuất cải thiện về mặt hệ thống cung ứng TTKDTM
• 4.2.2. Về chuẩn hóa công tác phát triển các nhóm dịch vụ TTKDTM
• 4.2.3. Khuyến nghị mô hình quản lý cung ứng dịch vụ TTKDTM
• 4.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT VỚI NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT
• 4.3.1. Các nhóm giải pháp đề xuất với Chính phủ và Quốc hội
• 4.3.2. Giải pháp đề xuất đối với Ngân hàng Nhà nước
• 4.3.3. Đề xuất sự phối hợp của một số Bộ ngành có liên quan
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Các mẫu phiếu điều tra phỏng vấn chuyên sâu các chuyên gia kinh tế và phỏng vấn khách hàng của tác giả
• Phụ lục 2: Các mô hình hệ cấu trúc hệ thống thanh toán quốc gia phổ biến và một số lưu đồ thực hiện xử lý giao dịch thẻ và TTĐT

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam

Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong lĩnh vực dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Sự phát triển này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giao dịch mà còn thúc đẩy nền kinh tế số. Các dịch vụ như thanh toán điện tử, thanh toán di động đang ngày càng trở nên phổ biến, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc thực hiện các giao dịch hàng ngày.

1.1. Tình hình hiện tại của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong thói quen tiêu dùng của người dân.

1.2. Lợi ích của việc phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Việc phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế, bao gồm giảm thiểu chi phí giao dịch, tăng cường tính minh bạch và an toàn trong các giao dịch tài chính. Điều này không chỉ giúp người tiêu dùng tiết kiệm thời gian mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

II. Những thách thức trong phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, sự thiếu hiểu biết của người dân về công nghệ mới, và các vấn đề liên quan đến tính bảo mật trong thanh toán vẫn còn tồn tại.

2.1. Cơ sở hạ tầng thanh toán chưa đồng bộ

Hệ thống cơ sở hạ tầng thanh toán hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu phát triển của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Nhiều khu vực nông thôn vẫn chưa có đủ thiết bị và công nghệ để thực hiện các giao dịch điện tử.

2.2. Tâm lý e ngại của người tiêu dùng

Nhiều người dân vẫn còn e ngại khi sử dụng dịch vụ thanh toán điện tử do lo ngại về tính bảo mật và sự phức tạp trong quy trình giao dịch. Điều này cản trở sự phát triển của dịch vụ và cần có các biện pháp giáo dục và truyền thông hiệu quả.

III. Phương pháp phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt hiệu quả

Để thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao nhận thức của người dân và phát triển các sản phẩm dịch vụ đa dạng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng thanh toán

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng thanh toán là cần thiết để đảm bảo rằng mọi người dân đều có thể tiếp cận và sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt một cách dễ dàng và thuận tiện.

3.2. Tăng cường giáo dục và truyền thông

Cần có các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của thanh toán điện tử. Việc này sẽ giúp giảm bớt sự e ngại và khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ giúp tăng cường hiệu quả giao dịch mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các ứng dụng như ví điện tử và thanh toán qua di động đang trở thành xu hướng mới.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đã giúp giảm thiểu chi phí giao dịch và tăng cường tính minh bạch trong các hoạt động tài chính. Điều này đã được chứng minh qua các số liệu thống kê từ các ngân hàng thương mại.

4.2. Các ứng dụng thành công trong thực tiễn

Nhiều ứng dụng thanh toán điện tử đã thành công trong việc thu hút người dùng, như MoMo, ZaloPay, và các dịch vụ ngân hàng trực tuyến. Những ứng dụng này không chỉ giúp người dân dễ dàng thực hiện giao dịch mà còn tạo ra một hệ sinh thái thanh toán phong phú.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Tương lai của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam rất hứa hẹn. Với sự phát triển của công nghệ và sự hỗ trợ từ chính phủ, dịch vụ này sẽ ngày càng trở nên phổ biến và dễ tiếp cận hơn cho người dân.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Điều này bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng và khuyến khích các ngân hàng thương mại phát triển sản phẩm dịch vụ mới.

5.2. Tầm quan trọng của sự hợp tác giữa các bên

Sự hợp tác giữa các ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và chính phủ là rất quan trọng để phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ, dịch vụ này mới có thể phát triển bền vững và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của tác giả Đặng Công Hoàn (2016) mang tựa đề "Phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cho khu vực dân cư ở Việt Nam" (Chuyên ngành Kinh tế chính trị, Mã số: 62 31 01 01, Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Thanh và TS. Lê Trung Thành) đặt nền móng học thuật cho việc tái cấu trúc các quan hệ kinh tế - tiền tệ trong khu vực hộ gia đình và người tiêu dùng cá nhân tại Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế bước qua 30 năm đổi mới và hội nhập sâu rộng vào các định chế quốc tế (WTO), việc hiện đại hóa hệ thống thanh toán quốc gia trở thành điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tốc độ chu chuyển vốn, gia tăng tính minh bạch tài chính và kiểm soát nền kinh tế ngầm.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định là: các nghiên cứu tiền nhiệm chủ yếu tiếp cận thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) dưới giác độ nghiệp vụ kỹ thuật thuần túy hoặc quản trị vi mô tại từng tổ chức tín dụng (như Hoàng Tuấn Linh 2008; Nguyễn Thu Hà 2012; Nguyễn Thị Thúy 2012), mà thiếu vắng cách tiếp cận toàn diện từ góc độ Kinh tế chính trị học để giải quyết bài toán hài hòa lợi ích giữa ba chủ thể: Nhà nước, Ngân hàng thương mại (NHTM) và Khu vực dân cư. Đề tài tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu trung tâm:

1. Bản chất kinh tế chính trị và các nhân tố quy định quá trình phát triển dịch vụ TTKDTM cho khu vực dân cư trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là gì?
2. Thực trạng phát triển hạ tầng và hành vi tiêu dùng dịch vụ TTKDTM của dân cư Việt Nam giai đoạn 2007–2014 bộc lộ những mâu thuẫn, điểm nghẽn nào?
3. Mô hình tổ chức cung ứng dịch vụ tại NHTM và cơ chế can thiệp chính sách của Nhà nước cần được thiết lập ra sao đến năm 2020?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Học thuyết lưu thông hàng hóa - tiền tệ của Karl Marx, Lý thuyết kinh tế học thể chế mới (New Institutional Economics), và Khung chỉ số GEAR (Government E-Payments Adoption Ranking) của Economist Intelligence Unit (EIU, 2012). Về mặt phạm vi, luận án khảo sát dữ liệu vĩ mô giai đoạn 1994–2014 (21 quan sát chuỗi thời gian) kết hợp dữ liệu sơ cấp từ 81 chuyên gia và 341 người tiêu dùng trên phạm vi 3 miền Bắc – Trung – Nam, tập trung vào đối tượng dân cư từ 15 tuổi trở lên có đủ năng lực hành vi dân sự theo quy định của Nghị định 101/2012/NĐ-CP.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu quốc tế cho thấy hai trường phái tiếp cận lớn về quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phi tiền mặt (cashless economy):

1. Trường phái Thể chế và Quản trị nhà nước: Các nghiên cứu tại Nigeria của Raymond Ezejiofor (2013) (An Appraisal of Cashless Economy Policy in Development of Nigerian Economy) với cỡ mẫu $N=135$ và Princewell N. Achor & Anuforo Robert (2013) (Afro Asian Journal of Social Sciences) với khảo sát $N=650$ chỉ ra rằng TTKDTM là động lực then chốt đẩy lùi tham nhũng, rửa tiền và cắt giảm chi phí xã hội. Tuy nhiên, họ cảnh báo rủi ro đứt gãy nếu trình độ dân trí tài chính thấp và hạ tầng công nghệ/điện lưới thiếu ổn định. Ngược lại, nghiên cứu của EIU & Visa (2012) thông qua bộ chỉ số GEAR (gồm 37 tiêu chí đo lường các kênh C2G, G2C, B2G, G2B) khẳng định vai trò kiến tạo hạ tầng thanh toán công của Chính phủ là biến số độc lập quyết định mức độ sẵn sàng số hóa giao dịch.
2. Trường phái Thị trường và Động lực tín dụng bán lẻ: Khảo sát của BC Card (2009) và Group Executive GP&S (2011) thuộc MasterCard (War Against Cash - Korea Experience) phân tích thực tiễn Hàn Quốc – quốc gia bùng nổ từ 39 triệu thẻ tín dụng (năm 1999) lên 106 triệu thẻ (năm 2009), đạt tỷ lệ 3,7 thẻ/người trưởng thành. Động lực chính đến từ các chính sách quyết liệt của Chính phủ: giảm trừ thuế thu nhập cá nhân đối với chi tiêu qua thẻ và áp đặt cơ chế thanh toán trả góp (installment credit).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trong nước phân rã theo từng mảng cục bộ:

• Hoàng Tuấn Linh (2008) phân tích nghiệp vụ thẻ nhưng giới hạn trong khối NHTM Nhà nước.
• Nguyễn Thu Hà và cộng sự (2012) nghiên cứu thanh toán điện tử nhưng thiên về mô tả kỹ thuật công nghệ.
• Nghiêm Thanh Sơn (2014) khảo cứu hạ tầng giám sát hệ thống thanh toán tổng thể nhưng chưa bóc tách hành vi tiêu dùng dân cư.
• KhamPha Panmalaythong (2012) xem xét TTKDTM qua hệ thống Kho bạc Nhà nước Lào, mang nặng tính chất ngân sách công.

Vị trí của luận án được xác lập tại giao điểm: Kết hợp phân tích kinh tế vĩ mô lượng hóa tác động của TTKDTM lên thu ngân sách và thu nhập bình quân đầu người, đồng thời xây dựng mô hình quản trị chuỗi dịch vụ thẻ và thanh toán điện tử tập trung cho các NHTM Việt Nam.

graph TD
    A["Văn hiến Quốc tế: Nghiên cứu Thể chế & Thị trường<br>(Ezejiofor 2013, Achor 2013, EIU 2012, BC Card 2009)"] --> C["Khoảng trống nghiên cứu:<br>Thiếu mô hình tích hợp Kinh tế Chính trị - Lợi ích đa bên cho Dân cư"]
    B["Văn hiến Trong nước: Nghiên cứu Kỹ thuật & Nghiệp vụ cục bộ<br>(Hoàng Tuấn Linh 2008, Nguyễn Thu Hà 2012, Nghiêm Thanh Sơn 2014)"] --> C
    C --> D["Luận án Đặng Công Hoàn (2016):<br>Khung phân tích Lợi ích Đa bên & Định lượng Hồi quy Kinh tế Chính trị"]

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Học thuyết hình thái tiền tệ và lưu thông của Karl Marx trong thời đại số hóa, chứng minh rằng sự chuyển hóa từ tiền giấy sang các phương tiện thanh toán điện tử (thẻ, ví điện tử, Mobile Banking) là bước phát triển tất yếu nhằm giảm thiểu thời gian lưu thông ($t_{lt}$), tối đa hóa thời gian sản xuất ($t_{sx}$), qua đó nâng cao tốc độ chu chuyển của tư bản xã hội ($n$).

Tác giả đưa ra định nghĩa chuẩn hóa: "Dịch vụ TTKDTM cho khu vực dân cư là quá trình các định chế tài chính trung gian (chủ yếu là NHTM) cung ứng phương tiện và hạ tầng kỹ thuật để người tiêu dùng cá nhân (từ 15 tuổi trở lên) thực hiện việc chuyển giao quyền sở hữu tiền tệ nhằm chi trả hàng hóa, dịch vụ và thực hiện nghĩa vụ tài chính mà không sử dụng tiền mặt thực thể."

Mô hình lý thuyết xác lập 4 mệnh đề cốt lõi:

• Mệnh đề $P_1$: Tỷ lệ TTKDTM/TPTTT tương quan thuận với hiệu quả huy động nguồn thu Ngân sách Nhà nước thông qua việc triệt tiêu giao dịch ngầm.
• Mệnh đề $P_2$: Phát triển TTKDTM tác động tích cực đến GDP bình quân đầu người thông qua việc tiết giảm chi phí giao dịch xã hội (transaction costs).
• Mệnh đề $P_3$: Mức độ thỏa mãn của người dân phụ thuộc nghịch biến vào rủi ro an ninh mạng và chi phí sử dụng dịch vụ ngầm định.
• Mệnh đề $P_4$: Mô hình quản trị cung ứng dịch vụ tập trung tại NHTM quyết định chất lượng kiểm soát rủi ro vận hành.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: Lý thuyết lưu thông tiền tệ Marxian, Lý thuyết thị trường hai phía (Two-Sided Markets) giải thích tương tác giữa người tiêu dùng và đơn vị chấp nhận thẻ (ĐVCNT/POS), và Lý thuyết lựa chọn công (Public Choice Theory) định vị vai trò điều tiết của Nhà nước.

flowchart LR
    subgraph State["Nhà nước & NHNN"]
        S1["Hành lang Pháp lý"]
        S2["Hạ tầng Quốc gia (IBPS, ACH)"]
        S3["Chính sách Thuế & Giám sát"]
    end

    subgraph Banks["Hệ thống NHTM"]
        B1["Trung tâm Thẻ tập trung"]
        B2["Hạ tầng ATM / POS / mPOS"]
        B3["Dịch vụ E-Banking / Mobile"]
    end

    subgraph Consumers["Khu vực Dân cư"]
        C1["Người tiêu dùng cá nhân (≥15 tuổi)"]
        C2["Hành vi chi tiêu không tiền mặt"]
        C3["Lợi ích: An toàn, Tiện ích, Minh bạch"]
    end

    State <-->|"Chính sách & Pháp lý"| Banks
    Banks <-->|"Sản phẩm & Phí dịch vụ"| Consumers
    Consumers <-->|"Thuế điện tử & Dịch vụ công"| State

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan duy vật biện chứng kết hợp với phương pháp luận thực chứng (positivism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed methods sequential design) kết hợp giữa phân tích định lượng chuỗi thời gian vĩ mô và khảo sát định tính - thống kê mô tả vi mô đa tầng:

• Tầng vĩ mô: Phân tích tác động kinh tế lượng của tỷ lệ TTKDTM/TPTTT đối với Tổng thu NSNN và GDP bình quân đầu người (GPC).
• Tầng vi mô: Khảo sát thực chứng cảm nhận của các chuyên gia đầu ngành và hành vi thực tế của người tiêu dùng cá nhân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết lập chặt chẽ:

• Mẫu chuyên gia ($N_1 = 81$): Chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) từ cán bộ quản lý Trung tâm Thẻ các NHTM, Vụ Thanh toán NHNN, Hội Thẻ Ngân hàng, các tổ chức thẻ quốc tế (Visa, MasterCard), phóng viên tài chính và các học giả kinh tế.
• Mẫu dân cư ($N_2 = 341$): Chọn mẫu phân tầng thuận tiện (stratified convenience sampling) theo chuẩn thực nghiệm của Nielsen và Cimigo, phủ sóng 3 miền Bắc (Hà Nội, Hải Phòng), Trung (Đà Nẵng, Huế), Nam (TP.HCM, Cần Thơ), cân đối giữa khu vực đô thị và nông thôn, đa dạng về độ tuổi (từ 15 tuổi trở lên) và mức thu nhập.
• Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp chéo dữ liệu thứ cấp được công bố chính thức (Tổng cục Thống kê, WB, NHNN) với dữ liệu điều tra thực địa nhằm triệt tiêu thiên lệch phản hồi (response bias).

graph TD
    Step1["Thu thập Dữ liệu Vĩ mô (1994-2014, N=21) & Khảo sát Sơ cấp (N1=81, N2=341)"] --> Step2["Kiểm định Làm sạch Dữ liệu & Thống kê Mô tả"]
    Step2 --> Step3["Phân tích Định lượng bằng Stata & Excel (Hồi quy Tuyến tính OLS, Kiểm định Tương quan)"]
    Step2 --> Step4["Phân tích Định tính & Đánh giá Cảm nhận qua Bảng hỏi Chuẩn hóa"]
    Step3 --> Step5["Đối chiếu Kết quả Thực nghiệm với Mô hình Kinh tế Chính trị"]
    Step4 --> Step5
    Step5 --> Step6["Đề xuất Hệ thống Giải pháp Đồng bộ cho Nhà nước, NHNN & NHTM"]

Data và phân tích

Hệ thống công cụ phân tích bao gồm phần mềm Stata và Microsoft Excel để xử lý các mô hình hồi quy tuyến tính cổ điển (OLS) trên chuỗi dữ liệu 21 năm (1994–2014).

• Biến phụ thuộc: GDP bình quân đầu người ($GPC$) và Tổng thu Ngân sách Nhà nước ($NSNN$).
• Biến độc lập trung tâm: Tỷ lệ $TTKDTM/TPTTT$.
• Các kiểm định mô hình bao gồm: kiểm định phân phối chuẩn của phần dư, kiểm định mức độ tương quan Pearson, và kiểm định độ trễ thời gian nhằm xác định "ngưỡng tác động hiệu quả" của chính sách tiền tệ.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Mối liên hệ nhân quả giữa TTKDTM và hiệu quả kinh tế vĩ mô: Kết quả hồi quy xác nhận tỷ lệ $TTKDTM/TPTTT$ có tương quan thuận mạnh mẽ và có ý nghĩa thống kê với sự gia tăng của GDP bình quân đầu người ($GPC$) và Tổng thu $NSNN$ trong giai đoạn 1994–2014. Sự mở rộng thanh toán điện tử đóng vai trò là chất xúc tác trực tiếp giảm thiểu chi phí phát hành và lưu thông tiền mặt của nền kinh tế.
2. Nghịch lý "Phát hành nhiều – Sử dụng lệch": Giai đoạn 2007–2014 chứng kiến sự bùng nổ vượt bậc về số lượng thẻ phát hành (từ vài triệu thẻ lên hàng chục triệu thẻ), nhưng có tới trên 85% giao dịch thẻ ghi nợ nội địa thực hiện qua hệ thống ATM chỉ nhằm mục đích rút tiền mặt, thay vì thanh toán qua POS hay thương mại điện tử. Thẻ thanh toán bị biến dạng thành "công cụ rút tiền mặt di động".
3. Cấu trúc thị trường phân hóa và điểm nghẽn POS: Số lượng ĐVCNT (POS) tăng trưởng nhanh tại các đô thị loại 1 nhưng doanh số giao dịch bình quân trên mỗi POS còn thấp; tình trạng ĐVCNT thu thêm phụ phí của chủ thẻ (1–2%) diễn ra phổ biến do thiếu chế tài nghiêm ngặt, triệt tiêu động lực thanh toán văn minh của người dân.
4. Khoảng cách nhận thức và rào cản an ninh mạng: Khảo sát $N=341$ người dân chỉ ra 3 nguyên nhân cốt lõi hạn chế sử dụng TTKDTM: thói quen dùng tiền mặt "ăn chắc mặc bền" (chiếm 68%), lo ngại mất an toàn thông tin tài khoản/tội phạm công nghệ cao (chiếm 54%), và mạng lưới chấp nhận thanh toán ở nông thôn còn quá thưa thớt.
5. Đồng thuận chuyên gia về vai trò can thiệp của Nhà nước: 92% trong số 81 chuyên gia kinh tế khẳng định sự chậm trễ của TTKDTM bắt nguồn từ việc thiếu cơ chế khuyến khích kinh tế đủ mạnh (như khấu trừ thuế, ưu đãi phí giao dịch) từ phía Chính phủ, tương tự bài học thành công của Hàn Quốc.

Dữ liệu và trích dẫn bằng chứng từ luận án

Luận án trích dẫn các dẫn chứng thực nghiệm và văn bản pháp quy:

"Về cơ chế thanh toán thẻ tín dụng, tại Hàn Quốc hình thức thanh toán trả góp (installment) rất phát triển, cho phép chủ thẻ chia khoản chi tiêu làm nhiều phần bằng nhau và trả dần gốc và lãi cho ngân hàng. Chủ thẻ được phép lựa chọn và thay đổi hình thức thanh toán linh hoạt... bằng cách đăng ký tại POS khi thanh toán hoặc liên hệ với tổ chức phát hành thẻ." (Chương 1, tr. 16)

"Chính phủ nên triển khai chiến lược tập trung vào đào tạo người dân ít hiểu biết về kinh tế phi tiền mặt. Đây có thể hiểu như là các hoạt động thông tin tuyên truyền, dẫn luận của nhà nước áp dụng cho triển khai hoạt động TTKDTM và triển khai một chương trình đào tạo 'khung' hướng tới tầng lớp dân cư để tăng các kiến thức an toàn cho các giao dịch thanh toán qua mạng..." (Chương 1, tr. 20, dẫn theo Raymond Ezejiofor, 2013)

"NHTM ra đời với tính chất là nhận tiền gửi, sử dụng vào nhiệm vụ cho vay, chứng khoán; cung cấp các DVTT và thực hiện một số loại hình các dịch vụ khác của ngân hàng để thực hiện vai trò của nó đối với sự phát triển kinh tế." (Chương 2, tr. 36)

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Xác lập nhánh nghiên cứu kinh tế chính trị về thanh toán bán lẻ số, bổ sung cơ sở lý luận về vai trò của hạ tầng tài chính công trong tái phân phối thu nhập quốc dân.
• Về mặt quản trị ngân hàng: Khuyến nghị chuyển đổi cấu trúc tổ chức tại các NHTM từ mô hình phân tán chi nhánh sang mô hình Trung tâm Thẻ và Dịch vụ Thanh toán tập trung, chuẩn hóa quy trình thẩm định rủi ro và phát triển hệ thống chấp nhận thanh toán di động mPOS chi phí thấp.
• Về mặt chính sách vĩ mô: Đề xuất Quốc hội và Chính phủ ban hành Luật Thanh toán, sửa đổi chính sách thuế (cho phép trừ chi phí hoặc hoàn thuế VAT đối với hóa đơn thanh toán điện tử), bắt buộc thực hiện chi trả lương và thu phí dịch vụ công (điện, nước, học phí, viện phí) 100% qua tài khoản ngân hàng tại khu vực đô thị.

Limitations và Future Research

• Giới hạn dữ liệu thời gian: Chuỗi số liệu định lượng dừng ở mốc 2014, chưa phản ánh trọn vẹn giai đoạn bùng nổ của công nghệ chuỗi khối (blockchain), mã phản hồi nhanh (QR code), và các siêu ứng dụng trung gian thanh toán (Fintech giai đoạn sau 2018).
• Phạm vi mẫu khảo sát: Cỡ mẫu 341 khách hàng dân cư tuy đảm bảo tính phân tầng nhưng chưa đủ lớn để chạy các mô hình cấu trúc tuyến tính phức tạp (SEM/PLS-SEM) theo từng nhóm nhân khẩu học chuyên biệt.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo:
  1. Đánh giá tác động của tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC - Central Bank Digital Currency) đối với việc thay thế hoàn toàn tiền mặt.
  2. Ứng dụng mô hình chấp nhận công nghệ mở rộng (UTAUT2) để lượng hóa hành vi thanh toán không tiếp xúc (contactless) và thanh toán qua sinh trắc học.
  3. Nghiên cứu kinh tế lượng không gian (spatial econometrics) về độ lan tỏa của hạ tầng thanh toán số từ đô thị về khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình luận án của Đặng Công Hoàn mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho tiến trình số hóa ngành ngân hàng Việt Nam:

• Tác động học thuật: Định hình hệ thống khái niệm, chỉ tiêu đo lường TTKDTM dân cư cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng và Kinh tế phát triển.
• Chuyển đổi ngành Ngân hàng: Đóng góp luận cứ khoa học để các NHTM tái cơ cấu Trung tâm Thẻ, thúc đẩy liên minh chuyển mạch thẻ quốc gia (Banknetvn và Smartlink sáp nhập thành NAPAS năm 2015).
• Định hình chính sách công: Cung cấp cơ sở thực chứng trực tiếp hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước tham mưu cho Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020 (Quyết định 2545/QĐ-TTg).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích lý luận kinh tế chính trị kết hợp phương pháp hồi quy vĩ mô và bộ chỉ số GEAR ứng dụng cho thanh toán bán lẻ.
• Ban lãnh đạo NHTM & Khối Bán lẻ: Ứng dụng mô hình quản trị vận hành thẻ tập trung, tối ưu hóa mạng lưới POS/mPOS và chiến lược thiết kế sản phẩm tài chính cá nhân.
• Các tổ chức Fintech & Trung gian thanh toán: Nắm bắt tâm lý e ngại rủi ro của người tiêu dùng để hoàn thiện giải pháp bảo mật và trải nghiệm người dùng (UX/UI).
• Nhà hoạch định chính sách (NHNN, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương): Khai thác các đề xuất về thể chế, chính sách miễn giảm thuế và lộ trình bắt buộc hóa dịch vụ công điện tử.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng thành công Học thuyết lưu thông tiền tệ của Karl Marx sang không gian kinh tế số, luận giải rằng sự chuyển đổi sang thanh toán phi tiền mặt trong khu vực dân cư không đơn thuần là thay đổi công nghệ thanh toán, mà là quá trình biến đổi quan hệ kinh tế - xã hội nhằm tối ưu hóa chu chuyển vốn xã hội, nâng cao tính minh bạch và công bằng phân phối.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam?
Khác với các nghiên cứu trước đây (như Hoàng Tuấn Linh 2008 chỉ thống kê mô tả; Nguyễn Thu Hà 2012 chỉ khảo sát vi mô định tính), luận án tiên phong sử dụng phương pháp hỗn hợp: xây dựng mô hình hồi quy kinh tế lượng OLS chuỗi thời gian 21 năm (1994–2014) trên Stata để chứng minh tác động vĩ mô đến GDP bình quân và Thu ngân sách, đồng thời kết hợp phương pháp tam giác đạc dữ liệu từ 81 chuyên gia và 341 người dân trên phạm vi cả nước.

3. Phát hiện thực chứng nào mang tính bất ngờ nhất từ dữ liệu?
Đó là hiện tượng "Bùng nổ số lượng nhưng đình trệ bản chất": Mặc dù tốc độ phát hành thẻ tăng trưởng phi mã, hơn 85% giao dịch thẻ ghi nợ nội địa chỉ dùng để rút tiền mặt tại ATM, phản ánh thực tế hạ tầng thanh toán điện tử chưa tạo ra giá trị gia tăng thực sự trong khâu lưu thông hàng hóa tiêu dùng cuối cùng.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản nghiên cứu (Replication Protocol) không?
Luận án cung cấp chi tiết tại Phụ lục 1 và Phụ lục 2 toàn bộ hệ thống phiếu điều tra phỏng vấn chuyên sâu chuyên gia, phiếu khảo sát người tiêu dùng, nguồn trích xuất dữ liệu vĩ mô (TCTK, WB, NHNN), cùng các lưu đồ xử lý giao dịch kỹ thuật thẻ/thanh toán điện tử, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập kiểm chứng và lặp lại quy trình.

5. Lộ trình phát triển nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?
Chuyển dịch trọng tâm từ thanh toán thẻ truyền thống sang hệ sinh thái ngân hàng mở (Open Banking), giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API), tích hợp công nghệ tài chính phi tập trung và xây dựng khuôn khổ pháp lý thử nghiệm (Regulatory Sandbox) cho các mô hình tiền di động (Mobile Money) phục vụ tài chính toàn diện.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đặng Công Hoàn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Xác lập hệ thống lý luận Kinh tế chính trị toàn diện về bản chất, nội dung và các nhân tố quyết định phát triển dịch vụ TTKDTM cho khu vực dân cư.
2. Chứng minh định lượng bằng mô hình kinh tế lượng về tác động tương quan thuận của tỷ lệ TTKDTM đến tăng trưởng GDP bình quân đầu người và thu Ngân sách Nhà nước giai đoạn 1994–2014.
3. Bóc tách toàn diện thực trạng phát triển dịch vụ thẻ và thanh toán điện tử giai đoạn 2007–2014, chỉ rõ mâu thuẫn giữa tốc độ phát hành và hành vi sử dụng tiền mặt cục bộ.
4. Đề xuất mô hình cung ứng dịch vụ thẻ và thanh toán điện tử tập trung chuẩn hóa dành cho hệ thống NHTM Việt Nam.
5. Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ và lộ trình chính sách cụ thể kiến nghị tới Quốc hội, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và các Bộ ngành nhằm kiến tạo hệ sinh thái thanh toán minh bạch, an toàn và hiện đại cho toàn xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT VÀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CHO KHU VỰC DÂN CƯ. NGHIÊN CỨU CỦA CÁC TÁC GIẢ NƯỚC NGOÀI. Trong khả năng tiếp cận của mình, tác giả nhận thấy các công trình liên quan đến TTKDTM do các tác giả nước ngoài thực hiện cũng không thật sự phổ biến ở phương diện nghiên cứu hình thành khái niệm và hệ thống hóa lý thuyết. Một phần do các hoạt động phát triển dịch vụ TTKDTM chủ đạo phục vụ cá nhân như thanh toán thẻ, TTĐT, thương mại điện tử…có thời gian chưa lâu nên cũng chưa hình thành những khái niệm và lý thuyết đầy đủ về các dịch vụ này.

Tuy nhiên các nghiên cứu của các nước, các tổ chức/cá nhân nước ngoài lại thường có tính nghiệp vụ chuyên sâu, tính thực tiễn khá cao phục vụ trực tiếp cho hoạt động quản trị kinh doanh của các đơn vị/cá nhân thường chiếm tỷ lệ lớn. Điển hình nhất các nghiên cứu mà tác giả thu thập được thường là hình thức nghiên cứu theo phương thức thức điều tra thông tin, phỏng vấn chuyên gia để đánh giá các nhân tố tác dộng đến loại hình dịch vụ này, trong khuôn khổ tìm kiếm phát hiện của tác gỉả, có một số chủ đề/vấn đề nghiên cứu đã được các tác giả nước ngoài đã đề cập gồm: (1) Về cơ sở lý luận, lợi ích, tính tất yếu khách quan và các nhân tố ảnh hưởng đến TTKDTM; (2) Về vai trò cộng hưởng của dịch vụ TTKDTM đối với sự phát triển của nền kinh tế; (3) Về ảnh hưởng của chính sách nhà nước và môi trường kinh tế xã hội đến phát triển dịch vụ TTKDTM; (4) Về thực tiễn triển khai TTKDTM và hệ thống thanh toán ở một số quốc gia và (5) Về một số giải pháp đề xuất phát triển TTKDTM của một số tác giả, cụ thể nội dung đã được đề cập như sau: 1. Về lợi ích và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển từ kinh tế tiền mặt sang phi tiền mặt. Ở phương diện lý thuyết, một số tác giả nước ngoài đã có những trình bày hoặc mô tả chung nhất về khái niệm dịch vụ TTKDTM, trong đó quan trọng nhất là chứng minh quá trình phát triển từ nền kinh tế tiền mặt sang phi tiền mặt là sự tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường.

Trong số các nghiên cứu ta giả thu thập được, có các công trình nghiên cứu của nhóm tác giả người Nigieria đã có quan điểm khá rõ ràng về TTKDTM 9 và quá trình chuyển đổi hoạt động TTKDTM trong nền kinh tế từ thực tiễn của một nước có điều kiện khá tương đồng với nước ta ở một số khía cạnh cụ thể sau: - Lợi ích của TTKDTM trong nền kinh tế Trong nghiên cứu có tựa đề đánh giá chính sách phát triển TTKDTM ở Nigieria trong quá trình phát triển nền kinh tế Nigieria (An Appraisal of Cashless Economy Policy in Devolopment of Nigierian Econnomy), Raymond Ezejiofor (2013) đã sử dụng phương pháp điều tra nghiên cứu chọn mẫu để phỏng vấn chuyên sâu với các giả thuyết được hình thành nhằm kiểm định sự phù hợp với mục đích của nghiên cứu. Mẫu sử dụng để điều tra trong nghiên cứu này kích cỡ 135 người và sử dụng kỹ thuật phân tích mẫu theo tiêu chuẩn quốc tế. Bộ câu hỏi điều tra là công cụ cơ bản thu thập dữ liệu để phân tích trả lời các câu hỏi theo giả thuyết và dữ liệu thu thập được xác thực qua các kiểm tra logic và phần mềm hỗ trợ xử lý dữ liệu. Các kết luận rút ra của tác giả Raymond Ezijofor (2013) đã cho thấy: + Phần lớn người dân Nigieria có nhận thức về chính sách phát triển TTKDTM và số đông nhận định chính sách này sẽ góp phần thúc đẩy: việc phòng chống rửa tiền, hạn chế tham nhũng và giảm rủi ro xảy ra khi mang theo tiền mặt.

+ Các rào cản chính sẽ có thể cản trở việc triển khai chính sách TTKDTM được tập trung nhận diện là: tội phạm công nghệ cao và trình độ dân trí của người dân sẽ ảnh hưởng đến khả năng “thẩm thấu” chính sách này. Cũng liên quan đến vấn đề này của phát triển dịch vụ TTKDTM trong nền kinh tế, trong nghiên cứu có tên là Quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế tiền dựa trên tiền mặt sang nền kinh tế phi tiền mặt- Kinh nghiệm Nigieria (Afro Asian Journal of Social Sciences, ISSN: 2229-5313), hai tác giả Princewell N Achor và Anuforo Robert (2013) tập trung vào trình bày về bài học kinh nghiệm của Nigieria trong việc chuyển từ nền kinh tế tiền mặt sang nền kinh tế phi tiền mặt và các đánh giá về các chính sách này dưới góc nhìn chuyên sâu của lý thuyết kinh tế. Trong báo cáo nghiên cứu, hai tác giả đã thực hiện mô tả bước chuyển của Nigeria từ một nền kinh tế tiền mặt sang nền kinh tế phi tiền mặt. Kể từ khi công bố lộ trình của nhà nước về phát triển các chính sách TTKDTM do Ngân hàng Trung ương Nigieria (CNB) đưa ra, các bên liên quan đã có những quan điểm rất khác nhau về chính sách này, trong đó ít nhiều cũng đã có sự tranh cãi trong giới học giả và các 10 nhà kinh tế.

Để chứng minh cho luận điểm việc phát triển dịch vụ TTKDTM là tất yếu khách quan, tác giả đã sử dụng phương pháp điều tra nghiên cứu thực nghiệm bằng bảng hỏi với số người được hỏi trên 650 người (bao gồm doanh nhân, sinh viên, dân thành thị). Dựa trên các nghiên cứu của mình, các tác giả đã phần nào chỉ rõ về các lợi ích khách quan của phát triển dịch vụ TTKDTM ở các khía cạnh: + Phát triển dịch vụ TTKDTM sẽ giúp giảm được nạn ăn cắp, cướp giật tiền mặt do tình hình an ninh không ổn định như từng xảy ra + TTKDTM sẽ giúp giảm được tình trạng tham nhũng và tăng minh bạch hóa nền kinh tế. + TTKDTM sẽ giúp giảm được một số hành vi lừa đảo thường xuất phát trong quá trình TTKDTM trong thanh toán chi trả. + TTKDTM sẽ giúp giảm chi phí giao dịch thanh toán chi trả Các quan điểm này cũng phần nào giống với các quan điểm của các tác giả Raymond Ezejiofor (2013) khi ông cũng quan điểm rằng phòng chống rửa tiền, tham nhũng và giảm rủi ro xảy ra khi mang theo tiền mặt chính là các lợi ích căn bản nhất của TTKDTM.

- Về các mặt trái và các điều kiện triển khai TTKDTM Trong nghiên cứu của mình, Raymond Ezejiofor (2013) đã xuất phát từ thực tế Nigiêria chưa đủ tiềm lực để chấp nhận và xây dựng các chính sách kinh tế phi tiền mặt rộng khắp cả nước, do vậy CNB đã có các chính sách mang tính thí điểm, phát triển theo hướng có trọng tâm ở một số địa bàn, lĩnh vực cụ thể. Một vấn đề rõ ràng ở đây đã được tác giả nhấn mạnh là ảnh hưởng của yếu tố trình độ phát triển chưa cao cả về hạ tầng công nghệ và giáo dục đối với các hoạt động TTKDTM. Tác giả cũng cho rằng tội phạm công nghệ cao và trình độ dân trí của người dân sẽ ảnh hưởng đến khả năng thẩm thấu chính sách này đối với cộng đồng dân cư. Ở khía cạnh khác hai tác giả Princewell N Achor và Anuforo Robert (2013) đã dựa trên kết quả nghiên cứu để kết luận rằng: gian lận khi phát triển nền kinh tế phi tiền mặt, nạn mù chữ và phân cấp trong xã hội Nigeria, sự nghèo nàn và thiếu đồng bộ về cơ sở hạ tầng và các khoản thu phí bừa bãi từ các NHTM là nguyên nhân chính cản trở đến quá trình phát triển dịch vụ TTKDTM ở trong nền kinh tế.

Princewell N Achor and Anuforo Robert (2013) cũng chỉ rõ bất chấp những lợi ích mà CBN đưa ra, các bên liên quan vẫn bày tỏ ý kiến đối lập với việc chuyển đổi. Trong 11 khi một số người hoan nghênh sáng kiến của CBN, những người hoài nghi về sự thành công của chính sách này khi viện dẫn việc từ 1960 đến nay Nigeria đã trải qua một vài lần thay đổi chính phủ, cải tổ hiến pháp, cải tổ hệ thống ngân hàng nhưng đều chưa đem lại thay đổi tích cực đáng kể cho chỉ số phát triển con người của Nigeria. Sự chuẩn bị của CNB cho việc áp dụng chính sách mới đã khiến một số người đặt câu hỏi về môi trường văn hóa xã hội và các tệ nạn phát sinh liên quan đến phát triển dịch vụ TTKDTM. Điều này đồng nghĩa với sự khám phá thú vị của các tác giả về vai trò của thể chế kinh tế và sử ổn định chính trị có vai trò quan trọng trong chính sách phát triển dịch vụ TTKDTM.

Ngoài ra, các tác giả nhấn mạnh đến, sự thiếu ổn định của hệ thống điện lưới, cơ sở hạ tầng thanh toán, sự gian lận trong TTĐT và đăc biệt là lo ngại về nạn mù chữ và phân cấp trong xã hội Nigeria cũng là những mặt cản trở. Chính vì vậy việc nâng cao hiểu biết của người dân về thanh toán phi tiền mặt rất được ủng hộ, người dân cần được tham gia các buổi hội thảo, đào tạo để hiểu về phi tiền mặt [69, 72]. - Về các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển dịch vụ TTKDTM Trong nghiên cứu của mình, hai tác giả Princewell N Achor and Anuforo Robert (2013) đã chứng minh, ở nền kinh tế phát triển như Mỹ, Châu Âu…việc sử dụng tiền mặt để mua sắm hàng tiêu dùng đã giảm từ năm 1980. Còn hầu hết các nước kém phát triển hơn như Nigeria đang trong giai đoạn chuyển đổi từ nền kinh tế thuần túy tiền mặt sang phi tiền mặt nhằm mục tiêu phản triển kinh tế xã hội.

Việc đưa ra chính sách thúc đẩy dịch vụ TTKDTM từ từ cuối năm 2011, theo lý giải của CBA chủ yếu nhà mục tiêu đẩy mạnh việc phát triển và hiện đại hóa HTTT của Nigeria phù hợp với mục tiêu của nước này là lọt vào top 20 nền kinh tế hàng đầu thế giới vào năm 2020. Đó cũng là một thực tế khách quan vì một HTTT được xây dựng hiệu quả và hiện đại sẽ là động lực chính cho sự tăng trưởng của nên kinh tế và phải tương tác, ảnh hưởng tích cực tới sự phát triển kinh tế.