Chương 1. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về phát triển thị trường Dịch vụ môi trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Thực trạng phát triển thị trường Dịch vụ môi trường ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Đề xuất giải pháp phát triển thị trường Dịch vụ môi trường ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
11 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Nhóm các công trình nghiên cứu chung về thị trường, môi trường và phát triển bền vững 1) GS. Nguyễn Duy Gia, 1993, Quản lý nhà nước nền kinh tế thị trường trong giai đoạn hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia: Công trình đã tập trung nghiên cứu vai trò quản lý Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, với các nội dung cơ bản như: Khái niệm; Chức năng; Thiết chế hành pháp của Nhà nước trong quản lý nền kinh tế; Quản lý Nhà nước về kinh tế ở địa phương và các loại hình doanh nghiệp; Đặc biệt, nội dung quản lý Nhà nước và nền kinh tế thị trường cũng được đề cập nghiên cứu sâu trong công trình này. Theo đó, bên cạnh sự vận hành của các quy luật kinh tế thị trường, Nhà nước còn sử dụng các công cụ kinh tế để tác động vào thị trường, điều tiết thị trường trong những trường hợp đặc biệt.
2) Trần Hậu Thư, 1994, Vai trò của Nhà nước về giá trong nền kinh tế thị trường ở nước ta, Nxb Chính trị Quốc gia: Công trình đã luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, đặc biệt trong việc quản lý về giá cả. Đề xuất phương hướng và giải pháp can thiệp và quản lý giá trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam. 3) Trương Mạnh Tiến (1996), Sự phát triển của thương mại tự do trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay với vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái, Luận án Tiến sỹ, Đại học Thương mại, Hà Nội: Công trình nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở khoa học của việc mở rộng và phát triển thương mại trong điều kiện nền kinh tế hiện nay ở Việt Nam; phân tích sự tác động của chính sách tự do thương mại tới môi trường sinh thái ở Việt Nam; đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm giải quyết mối quan hệ giữa tự do thương mại với vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái trong quá trình phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam. Công trình đề xuất một số giải pháp BVMT trong điều kiện tự do hóa thương mại như: Hoàn thiện cơ chế quản lý và chính sách Nhà nước ở tầm vĩ mô; Hoàn thiện cơ chế quản lý - chính sách và biện pháp về môi trường và thương mại; Thành lập hội đồng doanh nghiệp vì sự PTBV; Củng cố bộ máy tổ chức BVMT ở trung ương, cấp ngành và các địa phương; Đẩy mạnh đào tạo, giáo dục tuyên truyền về môi trường.
Tuy vậy, giải pháp về phát triển DVMT chưa được đề cập trong nghiên cứu này. 4) Bùi Văn Dũng (1999), Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường cho sự phát triển lâu bền, Luận án Tiến sỹ, Viện Triết học, Hà Nội: Công trình nghiên cứu nhằm góp phần làm rõ một trong những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp 12 bách là: Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và BVMT dưới góc độ triết học, quan niệm về phát triển lâu bền; Những điều kiện cần thiết để duy trì mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và BVMT cho sự phát triển lâu bền. Để đạt được mục tiêu nghiên cứu này, luận án đã xem xét mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và BVMT; Phân tích mâu thuẫn và những điều kiện cần thiết để giải quyết mâu thuẫn đó cho sự phát triển lâu bền; Luận giải sự phát triển lâu bền là sự thống nhất giữa tăng trưởng kinh tế và BVMT; Đề xuất mộ số giải pháp để kết hợp tăng trưởng kinh tế với BVMT cho sự phát triển lâu bền ở Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH. 5) Hồ Trung Thanh (2003), Cơ sở khoa học giải quyết mối quan hệ giữa chính sách thương mại và chính sách môi trường nhằm phát triển thương mại bền vững ở Việt Nam, Hà Nội: Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đưa ra cơ sở khoa học giải quyết mối quan hệ giữa chính sách thương mại và chính sách môi trường nhằm phát triển thương mại bền vững ở Việt Nam; từ đó đề xuất giải pháp, kiến nghị chính sách giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa chính sách thương mại và môi trường nhằm thúc đẩy phát triển thương mại bền vững ở Việt Nam.
Để đạt được mục tiêu này, đề tài đã giải quyết các nội dung nghiên cứu như sau: Cơ sở lý luận và thực tiễn của mối quan hệ giữa phát triển thương mại và BVMT; Thực trạng mối quan hệ giữa chính sách thương mại và chính sách môi trường và mức độ đáp ứng của nó đối với yêu cầu phát triển thương mại bền vững ở Việt Nam; Một số giải pháp giải quyết mối quan hệ giữa chính sách thương mại và chính sách môi trường nhằm đảm bảo phát triển thương mại bền vững ở Việt Nam. 6) Cung và cầu (Supply and Demand) của Sheperd Fairey (2006): Công trình đề cập đến cung, cầu hàng hóa trên các khía cạnh tổng cung, tổng cầu, mối quan hệ giữa cung - cầu hàng hóa và giá cả thị trường. Tuy nhiên, công trình chỉ dừng lại ở góc độ lý thuyết đối với các mô hình cung, cầu và điểm cân bằng giữa cung - cầu hàng hóa. 7) Đoàn Thị Thanh Hương (2008) Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường nhằm phát triển thương mại của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, Luận án Tiến sỹ, Viện Nghiên cứu Thương mại, Hà Nội: Công trình nghiên cứu đã làm rõ nội dung quản lý nhà nước về BVMT trong hoạt động thương mại, bản chất của mối quan hệ giữa các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu và quản lý thị trường đối với các vấn đề môi trường, ảnh hưởng của môi trường đến thương mại; Đánh giá những ưu điểm, hạn chế của cơ chế, chính sách quản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường trong hoạt động thương mại thời gian qua, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về BVMT trong hoạt động thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế.
13 8) Phí Mạnh Hồng (2010), Giáo trình kinh tế vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội: Công trình đã tập trung vào các nội dung cơ bản như: Lý luận về cung, cầu; Cân bằng cung cầu và các phương pháp ước lượng cầu; Các loại thị trường; Vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, các công cụ chủ yếu của Nhà nước tác động vào nền kinh tế; Các phương pháp điều tiết thị trường của Nhà nước thông qua điều tiết Giá và điều tiết sản lượng (cung); 9) Nguyễn Hoài Nam (2018), Phát triển thị trường điện lực tại Việt Nam, Luận án tiến sỹ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội: Luận án tập trung vào cơ sở lý luận, thực tiễn phát triển thị trường điện lực Việt Nam và một số giải pháp phát triển; luận án này có sự tương đồng về lý luận và một số nội dung để phát triển thị trường nói chung. Nhóm các công trình nghiên cứu về dịch vụ môi trường a) Công trình nghiên cứu trong nước 1) Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường, 2005, Cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng chính sách phát triển dịch vụ môi trường phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế ở nước ta: Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là nhằm xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ việc xây dựng chính sách phát triển DVMT phù hợp với xu thế hội nhập KTQT ở Việt Nam, từ đó đề xuất, kiến nghị về xây dựng chính sách phát triển DVMT và mô hình phát triển đối với một số DVMT ở nước ta trong quá trình nước ta hội nhập KTQT. Với mục tiêu trên, đề tài đã thu được những kết quả điển hình như sau: Xác định được những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam trong phát triển DVMT, đặt trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực hội nhập KTQT và trong xu hướng phát triển chung của lĩnh vực DVMT thế giới. Đánh giá thực trạng chính sách liên quan đến DVMT và thực trạng phát triển các DVMT ở Việt Nam.
Cụ thể, đánh giá về chủ trương của Đảng và Nhà nước, các chính sách về phát triển dịch vụ nói chung và các chính sách về bảo vệ môi trường; đánh giá nhu cầu hiện tại và tương lai của ngành, các thành phần kinh tế tham gia cung ứng và chất lượng các cung ứng đó. Tìm hiểu kinh nghiệm phát triển DVMT của một số nước và khu vực tiêu biểu như: Ấn Độ, Pakistan, Thái Lan, Trung Quốc, EU.; tập trung vào kinh nghiệm về chính sách quản lý, thực thi chính sách và rút ra các bài học cho Việt Nam. 14 Trên cơ sở các nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đưa ra một số đề xuất về xây dựng cơ chế, chính sách phát triển DVMT; đồng thời sơ bộ đề xuất mô hình phát triển cho một số loại hình DVMT. Mở ra một số hướng cần được tiếp tục nghiên cứu, đó là xây dựng một chiến lược ngành tổng thể cho phát triển DVMT, xây dựng mô hình phát triển cụ thể cho các lĩnh vực DVMT trọng tâm.
2) Hồ Trung Thanh, 2007, Điều tra đánh giá thực trạng phát triển DVMT ở Việt Nam - Đề xuất chính sách phát triển DVMT phù hợp với các cam kết quốc tế trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, Dự án điều tra cấp Bộ - Bộ Công Thương: Mục tiêu của dự án nhằm làm rõ các cam kết về mở cửa thị trường DVMT của Việt Nam trong hội nhập KTQT; Đánh giá thực trạng phát triển DVMT ở Việt Nam và mức độ đáp ứng yêu cầu thực hiện cam kết quốc tế; Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển DVMT đáp ứng yêu cầu thực hiện cam kết quốc tế. Phạm vi nghiên cứu của dự án bao gồm 5 lĩnh vực DVMT đã cam kết trong khuôn khổ WTO, gồm: Dịch vụ xử lý nước thải CPC 9401; Dịch vụ xử lý rác thải CPC 9402; Dịch vụ làm sạch khí thải CPC 94040; Dịch vụ xử lý tiếng ồn CPC 94050; Dịch vụ đánh giá tác động môi trường CPC 97090.