Chương 1 Vai trò của nguồn lực con người trong sụ nghiệp Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước ở Việt Nam hiện nay 1. Nguồn lực con người đối với sự phát triển xã hội 1. Quan điểm Mácxit về nguồn lực con người Các nhà triết học trước Mác, khi đề cập đến con người, bản chất con người, mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và xã hội đều giống nhau ở chỗ, coi bản chất con người là một số đặc tính nào đó vốn có của từng cá nhân riêng biệt, hoặc là một thực thể tinh thần tự ý thức và tự biểu hiện mình theo hình ảnh tuyệt đối của thượng đế, hoặc là một thực thể tự nhiên - sinh vật thuần tuý. Họ chưa thấy đựợc bán chất của con người ở tính chất xã hội, trong đó tự nhiên là cơ sở sinh học của bán chất con người và xã hội là cơ sỏ' quyết định của bản chất con người.
Tiếp thu có chọn lọc những tư tưởng tiến bộ của triết học tiền bối, vượt lên trên tất cả những hạn chế về mặt lịch sử, xã hội, triết học Mác đã xuất phát từ phạm trù thực tiễn để lý giải con người, bản chất con người. Trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội, dựa trên thê giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng, triết học Mác xem xét con người như một chỉnh thể thống nhất của mặt xã hội và mặt sinh học, của bán chất và tồn tại, trước hết là con người sinh vật, rồi sau đó mới là con người xã hội. Đó là một thực thể song trừng tự nhiên và xã hội, cái sinh vật kết hợp hữu CO' với cái xã hội. Sự vận động và phát triển của con người không thể tách rời quá trình vận động và phát triển giới tự nhiên.Mác đã khẳng định giới tự nhiên là môi trường tồn tại và phát triển của con người.
Trong tác phẩm “Tác dụng của lao động trong quá trình chuyển biến từ vượn thành người” , Ph.Ảngghen cho rằng, lao động là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự chuyển hoá từ vượn thành người. Lao động sán xuất là tiền đề đầu tiên cho sự tổn tại của con người và UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 lịch sử. Trong quá trình lao động sản xuất với tư cách là chủ thể, con người không chí tác động vào tự nhiên mà còn tác động lẫn nhau giữa người với người trong các mối quan hệ giao tiếp, từ đó hình thành nên các quan hệ xã hội. Con người với tư cách cá thể và xã hội của nó, là một chủ thể có ý thức, con người không tách rời khỏi môi trường tự nhiên, và cũng không thể tách rời khỏi môi trường lịch sử - xã hội.
Mỗi con người đều phái sinh ra, lớn lên, tồn tại trong một môi trường xã hội lịch sử.Mác: tiền đề đáu tiên của toàn bộ lịch sử nhân loại dĩ nhiên là sự tồn tại của cá thể cá nhân con ngươi sống, song cá nhân đó không tách rời khỏi xã hội, cộng đổng. Trong xã hội thì cá nhân mới biểu hiện phẩm chất và tài năng của mình. Xã hội là môi trường, là phương tiện để phát triển tài năng, tu dưỡng phẩm chất cho mỗi người. Trong quá trình hoạt động thực tiễn với tư cách là chủ thể nhận thức và hành động, con người nắm bắt các qui luật khách quan và vận dựng nó vào hoạt động thực tiễn ngày càng hiệu quả hơn.
Lẽ đương nhiên, tác dụng và hiệu quả của hoạt động sáng tạo lịch sử của con người đến đâu còn tuỳ thuộc vào bản chất chế độ xã hội mà con người tồn tại trong các quan hệ giai cấp, dân tộc, trong thể chế nhà nước. Hoàn cảnh mới, hoàn cảnh do con người và loài người sáng tạo ra, với tư cách là “tác phẩm” của con người lại được tiếp tục tác động trở lại con người. Chính điều đó giúp con người ngày càng có khá năng nắm bắt được qui luật khách quan và vận dụng nó một cách đúng đắn hon vào thực tiễn. Con người không chỉ là chủ thể của hơcỊt động sản xuất vật chất là yếu tố hàng đầu, đóng vai trò quyết định trong sự phát triển của LLSX, mà còn là chủ thể của quá trình lịch sử, của tiến bộ xã hội.
Bằng hoạt động lao động sản xuất, con người đã cải tạo tự nhiên để thoả mãn những nhu cầu của mình, đồng thời cải tạo cả bản thân con người.Ảngghen viết: Lao động là nguồn gô'c của mọi của cải. Lao (ÌỘHÍỊ là điều kiện cơ hàn của ttìùn bộ đời số n g lo à i n g ư ờ i và I IÌIIÍ t h ế ổ ế n m ộ t m ứ c m à trê n m ộ t V n ^ h ũ i n à o đ ó c h ú n g ta phái nói: lao động đã sáng tạo ra bản thân con người" [13,tr. 261 ] • Trong hoạt động lao động chinh phục tự nhiên, con người cải biến tự nhiên và trên cơ sở đó sáng tạo ra những điều kiện đàm bảo cho sự tồn tại của UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 bản thân mình, sáng tạo ra lịch sử của chính mình. Con người chinh phục, cải biến tự nhiên không phải với tư cách là những cá nhân riêng lẻ mà với tư cách là những thành viên của cộng đồng xã hội trong mối quan hệ với cộng đổng.
Con người và xã hội không thể tách rời tự nhiên. Nó chỉ có thê tồn tại và phát triển dựa vào tự nhiên và trên CO' sở làm biến đổi tự nhiên. Nếu không có tự nhiên và xã hội thì con người không thể tiến hành sán xuất được. Song đến lượt mình, sản xuất xã hội lại trỏ' thành điều kiện tiên quyết để con người cải biến tự nhiên, biến đổi xã hội.
Trình độ sán xuất của con người càng cao thì con người càng có điều kiện để thoả mãn những nhu cầu vật chất của mình và do đó làm phong phú hơn đời sống xã hội, đời sống tính thần của con người. Như vậy, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển của lịch sử. Tuy nhiên, để sản xuất ra những con người phát triển toàn diện cần phải có một nền kinh tế phát triển cao, một văn hoá tiên tiến, một nền khoa học kỹ thuật hiện đại, một nền giáo dục phát triển. Và việc tạo ra những thành tựu kinh tế - xã hội đó “khôiiiỊ phai chỉ là một phưoitiỊ pháp âê làm tănạ thêm nền sản xuất x ã hội mà còn lủ một phương pháp duy nhất đ ể sản xuất ra những con người phát triển toàn diện'\[ 13,tr.688] nguồn nhân lực cho sự phát triển và tiến bộ xã hội.
Tóm lại, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tự nhiên - con người - lịch sử là một chỉnh thể thống nhất và có mối quan hệ biện chúng với nhau. Tự nhiên là nguồn gốc vật chất sinh ra con người. Đổng thời, con người cũng là sản phẩm của lịch sử, xã hội. Khi nói đến con người là nói tới bản chất xã hội của nó.
Phải xem xét con người trong tính tương quan biện chúng giữa tự nhiên và xã hội. Bản chất con người không phải là cái gì đó có sẩn, C.Mác cho rằng: “bản chất con người không phái ìà cái gì trừu tượng, trong tính hiện thực của nó bản chất co/ì nẹười ìà íổ/iiỊ ìtoà các mối quan hệ x ã hội” [12,tr. 493] - Thấm nhuần quan niệm của C.Mác về bán chất con người, Đảng ta cho rằng, sự nghiệp đổi mới của chúng ta xuất phát từ con người, lấy con người làm trung tâm và trở về với con người trong sự phát triển xã hội. Sự phát triển của lịch sử nhân loại được qui định bởi sự phát triển của LLSX, trong đó nhân tố người lao động giữ vai trò quap trọng.
Đảng ta đã khảng định rằng con UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 người là vốn quí nhất, chăm lo cho hạnh phúc con người là mục tiêu cao nhất của c h ế độ ta. “ P ln ứ /IIÍỊ hướng IỚII n ia c h ín h sách x ã h ộ i là : p h á t h u y n h â n tô con người trê n co’ sở đảm hảo cô /iiỊ b ằ iiiỊ, hình đẳ niỊ về n iỊỈiĩa VII và quyên lợ i câng dân, kết hợp tốt tăng trưởniỊ kinh tứ với tiến bộ xã hội, giữa dời sống vật chất và dời sốiìiị tình thần, giữa đáp ửinỊ /lìm cầu trước mắt và chăm ìo lợi ích lâu dài, giữa củ nhân với tập tliể và CỘHÌỊ đồniỊ xã //(}/”,[ 18,tr.CNH, HĐH phải hướng tới mục tiêu con người bằng cách không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân lao động, kết họp hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội. Vấn đề con người, nhân tố con người luôn luôn ở vị trí trung tâm của nhiều hệ thống quan điểm chính trị-xã hội từ trước đến nay. Nhận thức và giải quyêt đúng đắn vấn đề con người, phát huy nhân tố con người là điều kiện đảm bảo cho sự phát triển và tiến bộ xã hội.
Nhưng nhăn tố con người là gì? Cấu trúc và nội dung của nó ra sao? Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin thì nhân tố con người dưới CNXH là tổng thể những dấu hiệu đặc thù thể hiện vai trò chủ thể của con người trong hệ thống các quan hệ kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội trong sự nghiệp xây dụng CNXH. Phạm trù nhân tố con người có hai mặt cá thể và xã hội, có sự thống nhất giữa số lượng và chất lượng. Nói đến nhân tố con người, cũng có nghĩa là nói đến tính chất, ý nghĩa của nó như một động lực quan trọng bậc nhất trong các nhân tố liên quan đến sự phát triển xã hội. Nhân tố con người là một khái niệm rộng bao hàm các nội dung sau: Một là: nhân tố con người là chủ thể tổng hợp của đời sống xã hội bao gồm các giai cấp, các tầng lóp xã hội khác nhau nhưng liên kết chặt chẽ với nhau, tác động qua lại.
Và các hoạt động của giai cấp, tầng lớp ấy bảo đảm cho sư phát triển của xã hội. Hai là: nhân tố con người bao gồm tiêu chí về chất lượng, số lượng nói lên khá năng con người và cộng đổng người như là một tiềm năng cần khai thác và phát huy: học vấn, dân số, mức sống v. trong quá trình cái tcỊO và xây dựng xã hội. UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.