Phân tích tình hình sử dụng thuốc giảm đau chống viêm trong điều trị các bệnh cơ xương khớp tại bệnh viện viện y dược học cổ truyền và phục hồi chức năng tỉnh phú thọ

Phân tích tình hình sử dụng thuốc giảm đau chống viêm trong điều trị bệnh cơ xương khớp tại bệnh viện y dược học cổ truyền Phú Thọ.

• Tác giả: Cao Thị Kim Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Thúy Vân
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý và Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Thuốc Giảm Đau Chống Viêm Trong Điều Trị Bệnh Cơ Xương Khớp Tại Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tổng quan về bệnh cơ xương khớp
• 1.2. Khái niệm bệnh cơ xương khớp
• 1.3. Một số bệnh cơ xương khớp thường gặp tại bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ
• 1.4. Tổng quan về thuốc giảm đau chống viêm
• 1.4.1. Thuốc giảm đau nhóm opioid
• 1.4.2. Thuốc giảm đau, chống viêm không steroid
• 1.4.3. Thuốc chống viêm glucocorticoid (GC)
• 1.5. Khái quát về bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ và vấn đề sử dụng thuốc tại bệnh viện
• 1.5.1. Chức năng nhiệm vụ của bệnh viện
• 1.5.2. Khái quát về sử dụng thuốc giảm đau chống viêm trong điều trị các bệnh CXK tại bệnh viện YDCT&PHCN tỉnh Phú Thọ
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian tiến hành nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.4. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.2.5. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3. Đặc điểm của người bệnh trong mẫu nghiên cứu
• 2.4. Tính phù hợp của việc sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị của nhóm thuốc giảm đau, chống viêm
• 2.4.1. Một số qui ước đánh giá trong nghiên cứu
• 2.4.2. Đánh giá nguy cơ loét đường tiêu hóa của người bệnh
• 2.4.3. Khảo sát hiệu quả giảm đau và ảnh hưởng của đau
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của người bệnh trong mẫu nghiên cứu
• 3.1.1. Tuổi và giới tính
• 3.1.2. Tỷ lệ người bệnh mắc các bệnh cơ xương khớp trong mẫu nghiên cứu
• 3.1.3. Thời gian mắc các bệnh cơ – xương – khớp của người bệnh trong mẫu nghiên cứu
• 3.1.4. Bệnh mắc kèm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 3.2. Tính phù hợp của việc sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị của nhóm thuốc giảm đau, chống viêm
• 3.2.1. Phương pháp điều trị bệnh cơ – xương – khớp tại bệnh viện
• 3.2.2. Đặc điểm sử dụng các NSAID và paracetamol trong điều trị các bệnh cơ – xương - khớp tại bệnh viện
• 3.2.3. Đặc điểm sử dụng các GC trong điều trị các bệnh cơ – xương - khớp tại bệnh viện
• 3.2.4. Khảo sát liên quan giữa loại bệnh Cơ – xương – khớp và loại thuốc sử dụng trong điều trị tại bệnh viện
• 3.2.5. Các thuốc hỗ trợ giảm đau trong điều trị bệnh CXK tại bệnh viện
• 3.2.6. Khảo sát hiệu quả giảm đau và ảnh hưởng của đau
• 3.3. Đặc điểm về người bệnh trong mẫu nghiên cứu
• 3.3.1. Tuổi và giới tính
• 3.3.2. Các bệnh cơ xương khớp
• 3.3.3. Bệnh mắc kèm và thời gian mắc
• 3.4. Tính phù hợp của việc sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị của nhóm thuốc giảm đau, chống viêm
• 3.4.1. Phương pháp điều trị bệnh cơ xương khớp tại bệnh viện
• 3.4.2. Đặc điểm sử dụng các NSAID và paracetamol trong điều trị các bệnh cơ xương - khớp tại bệnh viện
• 3.4.3. Đặc điểm sử dụng thuốc giảm đau chống viêm glucocorticoid trong điều trị các bệnh cơ – xương - khớp tại bệnh viện
• 3.4.4. Liên quan giữa loại bệnh cơ – xương – khớp và loại thuốc sử dụng trong điều trị tại bệnh viện
• 3.4.5. Thuốc hỗ trợ giảm đau
• 3.4.6. Hiệu quả giảm đau và ảnh hưởng của đau
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Về đặc điểm người bệnh điều trị các bệnh cơ xương khớp tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ
• 4.2. Về tính phù hợp của việc sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị của nhóm thuốc giảm đau, chống viêm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình sử dụng thuốc giảm đau chống viêm tại Phú Thọ

Bệnh cơ xương khớp là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Phú Thọ. Tình hình sử dụng thuốc giảm đau chống viêm trong điều trị các bệnh này đang được quan tâm đặc biệt. Các loại thuốc như NSAID, glucocorticoid và thuốc giảm đau opioid được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, việc lạm dụng và không tuân thủ liều lượng có thể dẫn đến nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng. Nghiên cứu này nhằm phân tích tình hình sử dụng thuốc giảm đau chống viêm tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ.

1.1. Đặc điểm bệnh cơ xương khớp tại Phú Thọ

Bệnh cơ xương khớp tại Phú Thọ chủ yếu gặp ở người cao tuổi. Các bệnh thường gặp bao gồm viêm khớp, thoái hóa khớp và đau thần kinh tọa. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.

1.2. Tình hình sử dụng thuốc giảm đau chống viêm

Tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ, thuốc giảm đau chống viêm được sử dụng phổ biến. Các loại thuốc như NSAID và glucocorticoid được chỉ định cho nhiều bệnh nhân. Tuy nhiên, việc theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị vẫn còn nhiều hạn chế.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị bệnh cơ xương khớp

Mặc dù có nhiều loại thuốc giảm đau chống viêm, nhưng việc điều trị bệnh cơ xương khớp vẫn gặp nhiều thách thức. Tình trạng lạm dụng thuốc, không tuân thủ liều lượng và tác dụng phụ của thuốc là những vấn đề cần được giải quyết. Ngoài ra, việc thiếu thông tin và kiến thức về thuốc cũng là một yếu tố quan trọng.

2.1. Tác dụng phụ của thuốc giảm đau chống viêm

Các thuốc giảm đau chống viêm như NSAID có thể gây ra nhiều tác dụng phụ như loét dạ dày, suy thận và tăng huyết áp. Việc nhận thức rõ về các tác dụng phụ này là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

2.2. Thiếu thông tin và kiến thức về thuốc

Nhiều bệnh nhân không được cung cấp đầy đủ thông tin về cách sử dụng thuốc giảm đau chống viêm. Điều này dẫn đến việc sử dụng thuốc không đúng cách, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ tác dụng phụ.

III. Phương pháp điều trị bệnh cơ xương khớp hiệu quả

Để điều trị bệnh cơ xương khớp hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp điều trị đa dạng. Việc kết hợp giữa thuốc giảm đau chống viêm, vật lý trị liệu và các biện pháp hỗ trợ khác là rất cần thiết. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng thuốc đúng cách có thể cải thiện đáng kể tình trạng của người bệnh.

3.1. Sử dụng thuốc giảm đau chống viêm đúng cách

Việc sử dụng thuốc giảm đau chống viêm cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị. Các bác sĩ cần hướng dẫn bệnh nhân cách sử dụng thuốc để đạt hiệu quả tốt nhất và giảm thiểu tác dụng phụ.

3.2. Kết hợp vật lý trị liệu trong điều trị

Vật lý trị liệu là một phần quan trọng trong điều trị bệnh cơ xương khớp. Các phương pháp như điện trị liệu, nhiệt trị liệu và tập luyện phục hồi chức năng có thể giúp cải thiện tình trạng đau và tăng cường khả năng vận động cho bệnh nhân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Phú Thọ

Nghiên cứu về tình hình sử dụng thuốc giảm đau chống viêm tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ đã chỉ ra nhiều kết quả đáng chú ý. Việc áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả đã giúp cải thiện tình trạng sức khỏe của nhiều bệnh nhân. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để nâng cao chất lượng điều trị.

4.1. Kết quả điều trị bệnh cơ xương khớp

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng thuốc giảm đau chống viêm kết hợp với vật lý trị liệu đã mang lại hiệu quả tích cực cho bệnh nhân. Nhiều bệnh nhân đã giảm đau và cải thiện khả năng vận động sau khi điều trị.

4.2. Đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc

Đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc giảm đau chống viêm là rất quan trọng. Cần có các chỉ số rõ ràng để theo dõi tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và điều chỉnh phương pháp điều trị kịp thời.

V. Kết luận và hướng phát triển trong điều trị bệnh cơ xương khớp

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng thuốc giảm đau chống viêm trong điều trị bệnh cơ xương khớp tại Phú Thọ cần được cải thiện. Cần có các biện pháp nâng cao nhận thức cho bệnh nhân và bác sĩ về việc sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả. Hướng phát triển trong tương lai nên tập trung vào việc nghiên cứu các phương pháp điều trị mới và cải tiến quy trình điều trị.

5.1. Đề xuất cải tiến trong điều trị

Cần có các chương trình đào tạo cho bác sĩ và nhân viên y tế về việc sử dụng thuốc giảm đau chống viêm. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân.

5.2. Nghiên cứu các phương pháp điều trị mới

Nghiên cứu các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn cho bệnh cơ xương khớp là rất cần thiết. Việc áp dụng công nghệ mới và các liệu pháp điều trị tiên tiến có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Các bệnh lý cơ xương khớp hiện nay là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm khả năng vận động và tạo áp lực kinh tế nặng nề lên hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Theo thống kê y tế, các bệnh lý này xuất hiện ở mọi lứa tuổi và có xu hướng gia tăng nhanh chóng cùng với tốc độ già hóa dân số. Tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ, cơ sở y tế chuyên khoa hạng II với quy mô 400 giường bệnh và 207 cán bộ nhân viên y tế, nhóm bệnh cơ xương khớp luôn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu bệnh tật. Chỉ trong đợt khảo sát, bệnh viện đã tiếp nhận 620 lượt người bệnh điều trị nội trú, trong đó có tới 78,1% (484 lượt) phải chỉ định các thuốc giảm đau, chống viêm để kiểm soát triệu chứng.

Tuy nhiên, việc sử dụng các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) và glucocorticoid thường đi kèm với nhiều biến cố bất lợi nghiêm trọng trên hệ tiêu hóa, tim mạch và chức năng thận. Tình trạng này càng trở nên phức tạp ở người cao tuổi có nhiều bệnh lý mạn tính mắc kèm. Xuất phát từ thực tế đó, luận văn Dược sĩ Chuyên khoa cấp I của tác giả Cao Thị Kim Hòa, thuộc chuyên ngành Dược lý và Dược lâm sàng tại Trường Đại học Dược Hà Nội, được triển khai từ tháng 6 năm 2021 đến tháng 3 năm 2022. Đề tài tập trung vào hai mục tiêu then chốt: khảo sát đặc điểm lâm sàng của 170 người bệnh nội trú và phân tích tính phù hợp trong chỉ định thuốc cũng như đánh giá hiệu quả giảm đau thực tế. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu xác đáng giúp tối ưu hóa việc kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền, nâng cao chỉ số an toàn dùng thuốc và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng dược lý học lâm sàng và cơ chế sinh lý bệnh học của phản ứng viêm cơ xương khớp. Hai lý thuyết dược lý nòng cốt được vận dụng là cơ chế ức chế chọn lọc hoặc không chọn lọc enzym cyclooxygenase (COX-1 và COX-2) của nhóm NSAID và cơ chế ức chế phospholipase A2 thông qua kích thích tổng hợp lipocortin của nhóm glucocorticoid. Khái niệm enzym COX-1 gắn liền với việc duy trì các prostaglandin sinh lý giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày và điều hòa lưu lượng máu đến thận. Ngược lại, enzym COX-2 chủ yếu xuất hiện tại các tổ chức tổn thương để tạo ra các chất trung gian hóa học gây viêm và cảm giác đau.

Bên cạnh đó, đề tài áp dụng mô hình phân bậc giảm đau của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) gồm ba bậc điều trị từ thuốc giảm đau ngoại vi đơn thuần như paracetamol đến các thuốc phối hợp giảm đau trung ương. Để lượng hóa độ an toàn, nghiên cứu vận dụng khung hướng dẫn của Hội Tiêu hóa Hoa Kỳ về phân tầng nguy cơ loét đường tiêu hóa thành ba cấp độ gồm thấp, trung bình và cao dựa trên các yếu tố nguy cơ như tuổi trên 65, tiền sử viêm loét dạ dày, liều dùng NSAID và việc phối hợp với thuốc chống đông hoặc corticosteroid. Khái niệm thang đo mức độ đau Brief Pain Inventory (BPI) dạng rút gọn cũng được tích hợp để đo lường điểm số cường độ đau từ 0 đến 10 và mức độ ảnh hưởng của cơn đau đến sinh hoạt hàng ngày.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả tiến cứu, được thực hiện tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ trong khung thời gian từ tháng 6 năm 2021 đến tháng 3 năm 2022. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ 170 bệnh nhân mắc bệnh cơ xương khớp điều trị nội trú từ ngày 25 tháng 8 đến ngày 30 tháng 10 năm 2021 thỏa mãn tiêu chuẩn: có chỉ định dùng thuốc giảm đau chống viêm từ 3 ngày trở lên và đồng ý tham gia khảo sát. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ trong giai đoạn nghiên cứu giúp loại bỏ sai số lựa chọn và phản ánh chân thực mô hình sử dụng thuốc tại bệnh viện.

Dữ liệu được thu thập đa nguồn thông qua hồ sơ bệnh án điện tử, phiếu công khai thuốc hàng ngày và phỏng vấn trực tiếp người bệnh tại 3 thời điểm: khi mới nhập viện, sau 3 đến 5 ngày điều trị và trước khi xuất viện. Toàn bộ dữ liệu lâm sàng và chỉ số dùng thuốc được nhập liệu, xử lý và phân tích bằng phần mềm SPSS 20.0 và Microsoft Excel. Việc lựa chọn phương pháp phân tích thống kê y học mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm cho phép đánh giá chính xác mức độ phù hợp về liều lượng theo Dược thư Quốc gia Việt Nam năm 2018, đồng thời kiểm chứng mức độ thuyên giảm đau qua các mốc thời gian điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về đặc điểm người bệnh và mô hình bệnh tật: Trong 170 bệnh nhân tham gia nghiên cứu, nhóm tuổi từ 50 trở lên chiếm đa số với tỷ lệ 78,2% (133 người), trong đó độ tuổi 50 đến 60 chiếm tỷ lệ cao nhất là 32,3%, còn tỷ lệ nam giới chiếm 56,5% cao hơn so với nữ giới là 43,5%. Khảo sát ghi nhận 17 nhóm bệnh lý cơ xương khớp khác nhau với tổng cộng 225 lượt chẩn đoán (trung bình 1,3 bệnh trên mỗi bệnh nhân). Ba bệnh lý chiếm tỷ lệ cao nhất gồm: đau vùng cổ gáy chiếm 25,8% (58 lượt), đau dây thần kinh tọa chiếm 19,5% (44 lượt) và đau cột sống thắt lưng chiếm 16,9% (38 lượt). Đáng chú ý, có 31,2% bệnh nhân mắc đồng thời hai bệnh cơ xương khớp và 32,9% người bệnh có thời gian mắc bệnh kéo dài trên 3 năm.

Thứ hai, về tỷ lệ bệnh lý mạn tính mắc kèm: Có tới 90,4% người bệnh (144 người) có bệnh mắc kèm ngoài bệnh cơ xương khớp, với số lượt bệnh mắc kèm là 244 (trung bình 1,7 bệnh mắc kèm trên mỗi người). Bệnh mắc kèm phổ biến nhất là rối loạn tuần hoàn não chiếm 24,8% (67 lượt), tiếp theo là tăng huyết áp chiếm 21,8% (59 lượt) và viêm loét dạ dày tá tràng chiếm 9,6% (26 lượt).

Thứ ba, về đặc điểm sử dụng thuốc và các phương pháp kết hợp: 100% bệnh nhân được điều trị phối hợp với vật lý trị liệu (trung bình 6,2 phương pháp trên một người), nổi bật là điện châm (98,2%), thủy châm (97,6%) và dòng điện xung (92,9%). Đồng thời, 91,2% bệnh nhân có sử dụng thuốc y học cổ truyền (Hoàn phong thấp chiếm 44,1%). Phác đồ phối hợp NSAID hoặc paracetamol với thuốc cổ truyền chiếm tỷ lệ cao nhất là 75,3%. Thuốc được dùng nhiều nhất là piroxicam dạng tiêm bắp 20mg chiếm 34,7% (84 lượt), celecoxib 100mg dạng uống chiếm 18,6% và meloxicam ở cả hai mức hàm lượng chiếm 26,5%. Tỷ lệ sử dụng đơn độc một loại thuốc giảm đau chống viêm chiếm 95,4%, và 100% liều dùng của các thuốc đều tuân thủ đúng liều khuyến cáo tối đa hàng ngày.

Thảo luận kết quả

Mô hình điều trị tại bệnh viện thể hiện rõ nét thế mạnh kết hợp đa mô thức giữa y dược cổ truyền, phục hồi chức năng và y học hiện đại. Dữ liệu khi được tổng hợp qua các bảng thống kê cơ cấu và biểu đồ cột cho thấy xu hướng ưu tiên kiểm soát cơn đau cấp tính bằng thuốc hóa dược trong thời gian ngắn, sau đó duy trì bằng vật lý trị liệu và thuốc thảo dược. Thời gian sử dụng trung bình của các thuốc NSAID rất hợp lý, cụ thể piroxicam dạng tiêm có thời gian dùng trung bình là 4,0 ngày (ngắn nhất 2 ngày, dài nhất 10 ngày), bám sát nguyên tắc lâm sàng chỉ tiêm bắp trong 2 đến 3 ngày đầu khi đau nhiều rồi chuyển sang đường uống. Celecoxib có thời gian dùng trung bình dài hơn là 8,6 ngày do được chỉ định điều trị duy trì cho các trường hợp mạn tính.

Khi đánh giá phân tầng nguy cơ loét đường tiêu hóa trên 148 bệnh nhân dùng NSAID, nghiên cứu ghi nhận 64,2% (95 người) thuộc nhóm nguy cơ trung bình do tuổi cao trên 65 hoặc có tiền sử loét dạ dày, và 35,8% (53 người) thuộc nhóm nguy cơ thấp. Mặc dù 100% người bệnh được dùng đúng liều lượng an toàn, tỷ lệ uống thuốc gần bữa ăn (sau ăn no) mới đạt 67,5%, vẫn còn 32,5% bệnh nhân uống xa bữa ăn. So với các nghiên cứu tương tự tại nhiều cơ sở y tế tuyến tỉnh, việc áp dụng đồng thời 16 kỹ thuật vật lý trị liệu và các bài thuốc cổ phương đã giúp bệnh viện kiểm soát tốt triệu chứng đau trên thang điểm BPI mà không cần lạm dụng tăng liều hoặc phối hợp nhiều loại NSAID cùng lúc.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa thời điểm dùng thuốc đường uống: Hội đồng Thuốc và Điều trị cùng Khoa Dược cần ban hành hướng dẫn thực hành lâm sàng chi tiết, tập huấn cho 100% điều dưỡng về việc hướng dẫn người bệnh uống NSAID ngay sau bữa ăn no, phấn đấu nâng tỷ lệ dùng thuốc đúng thời điểm từ 67,5% hiện tại lên mức 100% trong vòng 3 tháng tới.

Thứ hai, tăng cường chỉ định thuốc ức chế bơm proton dự phòng: Bác sĩ điều trị cần chủ động đánh giá phân tầng nguy cơ tiêu hóa theo thang hướng dẫn quốc tế ngay khi nhập viện, thực hiện kê đơn bổ sung thuốc ức chế bơm proton (PPI) hoặc misoprostol cho toàn bộ 64,2% bệnh nhân thuộc nhóm nguy cơ trung bình có sử dụng NSAID, hoàn thành đồng bộ trong quý đầu tiên của năm kế hoạch.

Thứ ba, đẩy mạnh hoạt động dược lâm sàng và cảnh giác dược: Ban Giám đốc bệnh viện cần bố trí dược sĩ lâm sàng thường trực tại các khoa điều trị nội trú để rà soát đơn thuốc hàng ngày, kiểm soát chặt chẽ các tương tác bất lợi giữa NSAID với thuốc điều trị tim mạch, huyết áp và chống đông máu, duy trì mục tiêu 0% sai sót về liều tối đa và hạn chế tối đa biến cố bất lợi.

Thứ tư, tối ưu hóa phác đồ kết hợp vật lý trị liệu và y học cổ truyền: Các khoa lâm sàng tiếp tục phát huy việc chỉ định sớm các phương pháp vật lý trị liệu như điện châm, thủy châm và ngâm thuốc y học cổ truyền cho trên 90% bệnh nhân cơ xương khớp, nhằm rút ngắn thời gian dùng NSAID đường tiêm xuống dưới 3 ngày trên mỗi đợt điều trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Bác sĩ chuyên khoa Cơ Xương Khớp và Y học Cổ truyền: Có thể khai thác mô hình phối hợp hiệu quả giữa 16 phương pháp vật lý trị liệu, các bài thuốc cổ phương và thuốc giảm đau chống viêm hiện đại để xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa cho bệnh nhân cao tuổi mắc nhiều bệnh lý nền.

Dược sĩ lâm sàng tại các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện: Sử dụng luận văn như tài liệu tham khảo chuẩn mực để xây dựng quy trình phân tầng nguy cơ loét tiêu hóa, kiểm duyệt liều tối đa 24 giờ và giám sát an toàn sử dụng thuốc NSAID và glucocorticoid trong điều trị nội trú.

Lãnh đạo bệnh viện và Hội đồng Thuốc và Điều trị: Ứng dụng số liệu thực chứng từ 170 hồ sơ bệnh án để xây dựng danh mục thuốc thiết yếu hợp lý, tối ưu hóa cơ cấu chi phí điều trị và nâng cao chất lượng quản lý an toàn người bệnh.

Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và sinh viên ngành Y Dược: Học hỏi phương pháp thiết kế nghiên cứu mô tả tiến cứu, kỹ thuật thu thập thông tin qua thang đo BPI và phương pháp phân tích số liệu y sinh học bằng phần mềm SPSS 20.0 phục vụ công tác nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ người bệnh mắc đồng thời nhiều bệnh cơ xương khớp tại bệnh viện là bao nhiêu? Theo kết quả khảo sát trên 170 người bệnh, trung bình mỗi bệnh nhân mắc 1,3 bệnh cơ xương khớp. Trong đó, có 31,2% người bệnh mắc cùng lúc 2 bệnh lý và 1,2% mắc 3 bệnh lý, phổ biến nhất là sự kết hợp giữa đau cột sống thắt lưng và đau thần kinh tọa.

Loại thuốc chống viêm không steroid nào được sử dụng phổ biến nhất trong nghiên cứu? Piroxicam dạng tiêm bắp 20mg chiếm tỷ lệ cao nhất với 34,7% tổng số lượt dùng nhờ tác dụng giảm đau nhanh trong đợt cấp. Ở dạng uống, celecoxib 100mg chiếm 18,6% và meloxicam ở hai mức hàm lượng chiếm 26,5% nhờ tính an toàn cao hơn trên đường tiêu hóa.

Tính an toàn về liều dùng của các thuốc giảm đau chống viêm được ghi nhận như thế nào? Toàn bộ 100% người bệnh trong mẫu nghiên cứu đều được chỉ định mức liều hoàn toàn phù hợp, không có trường hợp nào vượt quá liều tối đa theo Dược thư Quốc gia Việt Nam 2018. Đồng thời, tỷ lệ sử dụng đơn độc một loại thuốc đạt 95,4%.

Nhóm người bệnh nào cần được chỉ định thuốc dự phòng loét dạ dày tá tràng? Nghiên cứu xác định có 64,2% bệnh nhân dùng NSAID thuộc nhóm nguy cơ loét tiêu hóa trung bình do tuổi trên 65 hoặc có tiền sử bệnh dạ dày. Những đối tượng này cần được chỉ định phối hợp thuốc ức chế bơm proton để phòng ngừa chảy máu tiêu hóa.

Vai trò của các phương pháp điều trị không dùng thuốc được thể hiện ra sao? Có 100% người bệnh được điều trị bằng vật lý trị liệu với trung bình 6,2 kỹ thuật trên một người. Trong đó điện châm đạt 98,2% và thủy châm đạt 97,6%, đóng vai trò then chốt giúp kiểm soát đau và rút ngắn thời gian dùng thuốc tân dược.

Kết luận

• Đề tài đã phân tích thực trạng sử dụng thuốc giảm đau chống viêm trên 170 bệnh nhân cơ xương khớp nội trú, làm rõ đặc điểm 78,2% người bệnh từ 50 tuổi trở lên và 90,4% có bệnh lý mạn tính mắc kèm.
• Ba bệnh lý chiếm tỷ lệ cao nhất trong mô hình bệnh tật là đau vùng cổ gáy (25,8%), đau dây thần kinh tọa (19,5%) và đau cột sống thắt lưng (16,9%).
• Tính an toàn và hợp lý trong kê đơn đạt mức rất cao với 100% liều dùng đúng khuyến cáo, 95,4% sử dụng đơn độc một loại thuốc và thời gian tiêm piroxicam trung bình ngắn (4,0 ngày).
• Mô hình kết hợp 100% vật lý trị liệu và 91,2% thuốc y học cổ truyền đã phát huy hiệu quả giảm đau vượt trội, hạn chế tác dụng phụ của thuốc hóa dược.
• Bệnh viện cần tập trung nâng cao tỷ lệ uống NSAID gần bữa ăn từ 67,5% lên 100% và chủ động dự phòng loét tiêu hóa cho 64,2% người bệnh có nguy cơ trung bình trong lộ trình 2022 - 2025.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện, khẳng định tính ưu việt của mô hình kết hợp y học hiện đại và y học cổ truyền trong kiểm soát đau an toàn. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu hãy liên hệ bộ phận thông tin thư viện để tra cứu chi tiết toàn văn công trình khoa học giá trị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ở Việt Nam, qua các cuộc điều tra dịch tễ, đều thấy nhóm các bệnh cơ xương khớp chiếm một tỷ lệ khá cao, gặp ở mọi lứa tuổi, mọi địa phương của đất nước. Các bệnh cơ xương khớp tuy ít gây tử vong nhưng thường để lại di chứng nặng nề làm người bệnh mất khả năng vận động và lao động, tạo ra một gánh nặng đối với toàn xã hội. Hiện nay, với những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị đã làm cải thiện chất lượng cuộc sống, làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và làm tăng tỷ lệ hồi phục của người bệnh. [25] Thuốc dùng để điều trị các bệnh cơ, xương, khớp chủ yếu gồm các nhóm thuốc giảm đau ngoại vi, nhóm thuốc giảm đau dạng opioid, nhóm thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID), nhóm thuốc chống viêm steroid, nhóm thuốc giãn cơ trung ương và một số nhóm thuốc giảm đau khác.

[12],[20],[22] Trên thị trường hiện nay các thuốc giảm đau, chống viêm rất đa dạng và phong phú. Các hoạt chất giảm đau, chống viêm hiện diện được bào chế dưới nhiều dạng dùng khác nhau. Các thuốc giảm đau, chống viêm này được sử dụng rất rộng rãi không chỉ trong các bệnh viện mà còn cả ở cộng đồng. Tuy nhiên tác dụng giảm đau, chống viêm bao giờ cũng đi kèm với một số tác dụng không mong muốn và việc lạm dụng dẫn đến những hậu quả không tốt cho sức khỏe.

Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ là bệnh viện chuyên khoa hạng II tuyến tỉnh, với qui mô 400 giường bệnh và 207 nhân viên y tế (tại thời điểm tháng 3/2022). Bệnh viện có nhiệm vụ khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trong toàn tỉnh bằng y học cổ truyền hết hợp với y học hiện đại. Hàng năm bệnh viện tiếp đón hàng nghìn lượt bệnh nhân đến khám và điều trị. Phần lớn bệnh nhân là người bệnh cao tuổi mắc rất nhiểu loại bệnh, trong đó bệnh về cơ xương khớp chiếm một tỷ lệ khá cao tại bệnh viện.

Với mong muốn đem lại hiệu quả tối ưu trong công tác điều trị, hạn chế tác dụng không mong muốn của thuốc, mang lại lợi ích thiết thực, sự hài lòng cho người bệnh; đồng hành với bác sỹ trong công tác điều trị, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích tình hình sử dụng thuốc giảm đau, chống viêm 1 trong điều trị các bệnh cơ xương khớp tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ” với các mục tiêu sau: 1. Khảo sát đặc điểm người bệnh điều trị các bệnh cơ xương khớp tại bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ 2. Phân tích tính phù hợp của việc sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị của nhóm thuốc giảm đau, chống viêm. Tổng quan về bệnh cơ xương khớp 1.

Khái niệm bệnh cơ xương khớp Bệnh cơ xương khớp là những bệnh lý gây rối loạn chức năng sinh lý của cơ xương khớp. Với các triệu chứng chính là hiện tượng đau nhức, hạn chế vận động [10], [16]. Các bệnh CXK thường gặp tại bệnh viện YDCT&PHCN Tỉnh Phú Thọ: đau thần kinh tọa, hội chứng cổ - vai - cánh tay, thoái hóa cột sống thắt lưng, đau cột sống thắt lưng, thoái hóa khớp gối, viêm quanh khớp vai…. Các phương pháp điều trị bệnh CXK gồm: điều trị không dùng thuốc, dùng thuốc và phẫu thuật [5], [8], [9].

- Điều trị không dùng thuốc: vật lý trị liệu (điện trị liệu, nhiệt trị liệu, ánh sáng trị liệu,…), châm cứu, phục hồi chức năng [5], [8], [9]. - Dùng thuốc: + Thuốc cổ truyền gồm: các thuốc thành phẩm YHCT, các bài thuốc cổ phương, tân phương gia giảm [5], [8], [9]. + Thuốc tân dược gồm: thuốc điều trị triệu chứng (nhằm cải thiện triệu chứng viêm, giảm đau, duy trì khả năng vận động: các thuốc chống viêm không steroid, corticosteroids) [[5], [8], [9]. + Thuốc điều trị cơ bản: điều trị theo cơ chế sinh bệnh, làm thay đổi tiến triển bệnh [5], [6].

Một số bệnh cơ xương khớp thường gặp tại bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ 1. Viêm quanh khớp vai - Định nghĩa: Viêm quanh khớp vai là thuật ngữ dùng chung cho các bệnh lý viêm các cấu trúc phần mềm quanh khớp vai: gân, túi thanh dịch, bao khớp; không bao gồm các bệnh lý có tổn thương đầu xương, sụn khớp và màng hoạt dịch như viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm khớp dạng thấp… Theo Welfling (1981) có 4 thể lâm sàng của viêm quanh khớp vai: + Đau vai đơn thuần thường do bệnh lý gân. 3 + Đau vai cấp do lắng đọng vi tinh thể. + Giả liệt khớp vai do đứt các gân của bó dài gân nhị đầu hoặc đứt các gân mũ cơ quay khiến cơ delta không hoạt động được.

+ Cứng khớp vai do viêm dính bao hoạt dịch, co thắt bao khớp, bao khớp dày, dẫn đến giảm vận động khớp ổ chảo - xương cánh tay [5]. - Nguyên nhân: + Thoái hóa gân do tuổi tác: Bệnh thường xảy ra ở người trên 50 tuổi. + Nghề nghiệp lao động nặng có các chấn thương cơ học lặp đi lặp lại + Tập thể thao quá sức, chơi một số môn thể thao đòi hỏi phải nhấc tay lên quá vai như chơi cầu lông, tennis, bóng rổ, bóng chuyền. + Chấn thương vùng vai do ngã, trượt, tai nạn ô tô, xe máy.

+ Một số bệnh lý khác (tim mạch, hô hấp, tiểu đường, thần kinh, lạm dụng thuốc ngủ…) [5]. - Điều trị: Điều trị viêm quanh khớp vai bao gồm điều trị đợt cấp và điều trị duy trì. Cần kết hợp nhiều biện pháp khác nhau như nội khoa, ngoại khoa, vật lý trị liệu, phục hồi chức năng. Điều trị cụ thể về nội khoa như sau: + Thuốc giảm đau thông thường: Sử dụng thuốc theo bậc thang của Tổ chức Y tế Thế giới.

Chọn một trong các thuốc sau: acetaminophen 0,5g x 2-4 viên /24h; acetaminophen kết hợp với codein hoặc tramadol 2-4 viên/ 24h. + Thuốc chống viêm không steroid: Chỉ định một trong các thuốc sau: diclofenac 50mg x 2 viên/24h; piroxicam 20mg x 1 viên/24h; meloxicam 7,5mg x 1-2 viên/24h; celecoxib 200mg x 1 – 2 viên/24h. + Tiêm corticoid tại chỗ áp dụng cho thể viêm khớp vai đơn thuần. Thuốc tiêm tại chỗ (vào bao gân, bao thanh dịch dưới cơ delta) thường sử dụng là các muối của corticoid như methylprednisolon acetat 40mg; betamethason dipropionat 5mg hoặc betamethason sodium phosphat 2mg tiêm 1 lần duy nhất; sau 3-6 tháng có thể tiêm nhắc lại nếu bệnh nhân đau trở lại.

Tránh tiêm corticoid ở bệnh nhân có đứt gân bán phần do thoái hóa. Tiêm corticoid ở bệnh nhân này có thể dẫn đến hoại tử gân và gây đứt gân hoàn toàn. Nên tiêm dưới hướng dẫn của siêu âm. 4 + Nhóm thuốc chống thoái hóa khớp tác dụng chậm: Glucosamin sulfat: 1500mg x 1gói/24h; diacerein 50mg: 01-02 viên mỗi ngày.

Có thể duy trì 3 tháng. + Có chế độ sinh hoạt vận động hợp lý. Trong giai đoạn đau vai cấp tính cần phải để cho vai được nghỉ ngơi. Sau khi điều trị có hiệu quả thì bắt đầu tập luyện để phục hồi chức năng khớp vai, đặc biệt thể đông cứng khớp vai.

Tránh lao động quá mức trong thời gian dài, tránh các động tác dạng quá mức hay nâng tay lên cao quá vai; Nội soi ổ khớp lấy các tinh thể calci lắng đọng. + Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu tự thân áp dụng cho các thể đứt bán phần các gân mũ cơ quay do chấn thương ở bệnh nhân < 60 tuổi. Thoái hoá cột sống thắt lưng - Định nghĩa: Thoái hóa cột sống thắt lưng là bệnh mạn tính tiến triển từ từ, tăng dần gây đau, hạn chế vận động, biến dạng cột sống thắt lưng mà không có biểu hiện viêm. Tổn thương cơ bản của bệnh là tình trạng thoái hóa sụn khớp và đĩa đệm cột sống phối hợp với những thay đổi ở phần xương dưới sụn và màng hoạt dịch [5], [6].

- Nguyên nhân: Thoái hóa cột sống là hậu quả của nhiều yếu tố: tuổi cao; nữ; nghề nghiệp lao động nặng; một số yếu tố khác như: tiền sử chấn thương cột sống, bất thường trục chi dưới, tiền sử phẫu thuật cột sống, yếu cơ, di truyền, tư thế lao động … Do tình trạng chịu áp lực quá tải lên sụn khớp và đĩa đệm lặp đi lặp lại kéo dài trong nhiều năm dẫn đến sự tổn thương sụn khớp, phần xương dưới sụn, mất tính đàn hồi của đĩa đệm, xơ cứng dây chằng bao khớp tạo nên những triệu chứng và biến chứng trong thoái hóa cột sống [5]. - Điều trị: Nguyên tắc: Điều trị theo triệu chứng (thuốc chống viêm, giảm đau, giãn cơ.) kết hợp với các thuốc chống thoái hóa tác dụng chậm; nên phối hợp các biện pháp điều trị nội khoa, vật lý trị liệu, phục hồi chức năng. Trường hợp có chèn ép rễ có thể chỉ định ngoại khoa. Điều trị nội khoacụ thể như sau: + Thuốc giảm đau theo bậc thang giảm đau của WHO: Bậc 1: Paracetamol 500 mg/ngày uống 4 đến 6 lần, không quá 4g/ngày.

Thuốc có thể gây hại cho gan. 5 Bậc 2: Paracetamol kết hợp với codein hoặc kết hợp với tramadol: Ultracet liều 2-4 viên/24giờ, tuy nhiên uống thuốc này thường gây chóng mặt, buồn nôn; Efferalgan-codein liều 2-4 viên/24giờ. Bậc 3 - Opiat và dẫn xuất của opiat. + Thuốc chống viêm không steroid: Chọn một trong các thuốc sau.

Lưu ý tuyệt đối không phối hợp thuốc trong nhóm vì không tăng tác dụng điều trị mà lại có nhiều tác dụng không mong muốn Diclofenac viên 25mg, 50 mg, 75mg: liều 50 - 150mg/ ngày, dùng sau khi ăn no. Có thể sử dụng dạng ống tiêm bắp 75 mg/ngày trong 2-3 ngày đầu khi bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống. Meloxicam viên 7,5 mg: 2 viên/ngày sau khi ăn no hoặc dạng ống tiêm bắp 15 mg/ngày x 2- 3 ngày nếu bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống; piroxicam viên hay ống 20 mg, uống 1 viên /ngày uống sau khi ăn no, hoặc tiêm bắp ngày 1 ống trong 2-3 ngày đầu khi bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống. Celecoxib viên 200 mg liều 1 đến 2 viên/ngày sau khi ăn no.

Không nên dùng cho bệnh nhân có bệnh tim mạch và thận trọng ở người cao tuổi. Etoricoxib (viên 60mg, 90mg, 120mg), ngày uống 1 viên, thận trọng dùng ở người có bệnh lý tim mạch. Thuốc chống viêm bôi ngoài da: diclofenac gel, profenid gel, xoa 2-3 lần/ngày ở vị trí đau. + Thuốc giãn cơ: eperison (viên 50mg): 3 viên/ngày, hoặc tolperisone (viên 50mg, 150mg): 2-6 viên/ngày.