Phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp trên bệnh nhân điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa thành phố lào cai năm 2021

Phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại bệnh viện đa khoa Lào Cai năm 2021, cung cấp thông tin hữu ích cho bệnh nhân và bác sĩ.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Thỏa
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Vui
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp Tại Bệnh Viện Đa Khoa Lào Cai 2021
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Lào Cai

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP
• 1.2. Yếu tố nguy cơ, tổn thương cơ quan đích và phân tầng nguy cơ THA
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU TRỊ THA
• 1.3.1. Nguyên tắc và mục tiêu điều trị
• 1.3.2. Điều trị bằng thuốc
• 1.4. TỔNG QUAN VỀ BỆNH VIỆN ĐA KHOA THÀNH PHỐ LÀO CAI
• 1.5. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC SỬ DỤNG THUỐC ĐIỀU TRỊ THA
• 1.5.1. Trên thế giới
• 1.5.2. Tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.1.3. Mẫu nghiên cứu
• 2.1.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Đặc điểm bệnh nhân THA trong mẫu nghiên cứu
• 2.3.2. Phân tích việc sử dụng thuốc điều trị THA trên bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 2.3.3. Phân tích hiệu quả kiểm soát HA của bệnh nhân trong vòng 06 tháng điều trị
• 2.4. QUY ƢỚC TRONG NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân THA trong mẫu nghiên cứu
• 2.4.2. Phân tích sử dụng thuốc điều trị THA
• 2.4.3. Cơ sở đánh giá hiệu quả điều trị tăng huyết áp
• 2.4.4. Quy ƣớc trong đánh giá thay đổi phác đồ
• 2.4.5. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM BỆNH NHÂN THA TRONG MẪU NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Đặc điểm về tuổi, giới
• 3.1.2. Đặc điểm về bệnh mắc kèm của bệnh nhân THA tại thời điểm T0
• 3.1.3. Đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân tại thời điểm T0
• 3.1.4. Đặc điểm về kiểm soát HA của bệnh nhân tại thời điểm T0
• 3.2. PHÂN TÍCH VIỆC SỬ DỤNG THUỐC ĐIỀU TRỊ THA TRÊN BỆNH NHÂN TRONG MẪU NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Danh mục các thuốc điều trị THA sử dụng trong mẫu nghiên cứu
• 3.2.2. Tỷ lệ sử dụng các thuốc điều trị THA trong mẫu nghiên cứu
• 3.2.3. Tỷ lệ sử dụng thuốc điều trị THA tại từng thời điểm
• 3.2.4. Các phác đồ điều trị THA đã sử dụng
• 3.2.5. Sử dụng thuốc điều trị THA trên các bệnh nhân có chỉ định bắt buộc
• 3.3. PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT HA CỦA BỆNH NHÂN TRONG VÒNG 6 THÁNG ĐIỀU TRỊ
• 3.3.1. Đánh giá hiệu quả điều trị THA theo thời gian
• 3.3.2. Tỷ lệ bệnh nhân đạt HA mục tiêu tại các thời điểm từ T0 đến T5
• 3.3.3. Phân tích việc thay đổi phác đồ thuốc HA trên các bệnh nhân không đạt và đạt HA mục tiêu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. VỀ ĐẶC ĐIỂM BỆNH NHÂN TRONG MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đặc điểm về tuổi và giới
• 4.1.2. Đặc điểm về bệnh mắc kèm
• 4.1.3. Đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân tại thời điểm T0
• 4.1.4. Đặc điểm về kiểm soát HA tại thời điểm T0
• 4.2. VIỆC SỬ DỤNG THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP TRÊN BỆNH NHÂN TRONG MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Danh mục các thuốc điều trị THA sử dụng trong mẫu nghiên cứu
• 4.2.2. Tỷ lệ sử dụng các thuốc điều trị THA trong mẫu nghiên cứu
• 4.2.3. Tỷ lệ sử dụng thuốc điều trị THA tại từng thời điểm
• 4.2.4. Các phác đồ điều trị THA đã sử dụng
• 4.2.5. Sử dụng thuốc điều trị THA trên các bệnh nhân có chỉ định bắt buộc
• 4.3. HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT HUYẾT ÁP CỦA BỆNH NHÂN TRONG VÒNG 06 THÁNG ĐIỀU TRỊ
• 4.3.1. Đánh giá hiệu quả điều trị THA theo thời gian
• 4.3.2. Tỷ lệ bệnh nhân đạt HA mục tiêu tại các thời điểm từ T0 đến T5
• 4.3.3. Phân tích việc thay đổi phác đồ thuốc HA trên các bệnh nhân không đạt và đạt HA mục tiêu
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp

Bệnh tăng huyết áp (THA) là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Việt Nam, đặc biệt tại Bệnh viện Đa khoa Lào Cai. Việc phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị THA không chỉ giúp nâng cao chất lượng điều trị mà còn góp phần giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng thuốc điều trị THA tại bệnh viện trong năm 2021.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Tăng Huyết Áp

Tăng huyết áp được định nghĩa là huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg. Phân loại THA bao gồm THA nguyên phát và thứ phát, với nhiều nguyên nhân khác nhau như bệnh thận, bệnh lý nội tiết, và các yếu tố di truyền.

1.2. Tình Hình Tăng Huyết Áp Tại Việt Nam

Theo thống kê, tỷ lệ người mắc THA tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng. Năm 2021, có khoảng 25% dân số trưởng thành bị THA, trong đó nhiều người chưa được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Điều Trị Tăng Huyết Áp

Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị, nhưng việc kiểm soát huyết áp vẫn gặp nhiều khó khăn. Các thách thức bao gồm sự thiếu hiểu biết của bệnh nhân về bệnh lý, sự tuân thủ điều trị kém, và sự đa dạng trong các phác đồ điều trị.

2.1. Thiếu Hiểu Biết Về Bệnh Tăng Huyết Áp

Nhiều bệnh nhân không nhận thức được mức độ nghiêm trọng của THA và các biến chứng có thể xảy ra. Điều này dẫn đến việc họ không tuân thủ điều trị hoặc không đi khám định kỳ.

2.2. Sự Đa Dạng Trong Phác Đồ Điều Trị

Việc lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân là rất quan trọng. Tuy nhiên, sự đa dạng trong các loại thuốc và cách phối hợp thuốc có thể gây khó khăn cho bác sĩ trong việc điều trị hiệu quả.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu từ bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Lào Cai. Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án và phỏng vấn bệnh nhân để đánh giá tình hình sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp hồi cứu, phân tích dữ liệu từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2021. Mẫu nghiên cứu bao gồm các bệnh nhân được chẩn đoán THA và điều trị tại bệnh viện.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua hồ sơ bệnh án và bảng hỏi phỏng vấn bệnh nhân. Các thông tin bao gồm tuổi, giới tính, tình trạng bệnh lý kèm theo và loại thuốc điều trị.

IV. Kết Quả Phân Tích Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc điều trị THA tại Bệnh viện Đa khoa Lào Cai có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm bệnh nhân. Việc phân tích này giúp xác định các phác đồ điều trị hiệu quả và những vấn đề cần cải thiện.

4.1. Tỷ Lệ Sử Dụng Các Loại Thuốc

Trong mẫu nghiên cứu, thuốc ức chế men chuyển (ACEI) và chẹn kênh calci (CCB) là hai nhóm thuốc được sử dụng phổ biến nhất. Tỷ lệ sử dụng thuốc này đạt khoảng 70% trong tổng số bệnh nhân.

4.2. Hiệu Quả Kiểm Soát Huyết Áp

Kết quả cho thấy khoảng 60% bệnh nhân đạt được huyết áp mục tiêu sau 6 tháng điều trị. Tuy nhiên, vẫn còn một tỷ lệ lớn bệnh nhân không đạt được mục tiêu này, cho thấy cần có sự điều chỉnh trong phác đồ điều trị.

V. Kết Luận và Kiến Nghị Về Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng thuốc điều trị THA tại Bệnh viện Đa khoa Lào Cai cần được cải thiện. Cần có các biện pháp nâng cao nhận thức của bệnh nhân và cải thiện sự tuân thủ điều trị để đạt hiệu quả tốt hơn.

5.1. Đề Xuất Cải Thiện Nhận Thức Của Bệnh Nhân

Cần tổ chức các buổi hội thảo và chương trình giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức của bệnh nhân về bệnh THA và tầm quan trọng của việc điều trị.

5.2. Đề Xuất Cải Thiện Phác Đồ Điều Trị

Cần xem xét và điều chỉnh phác đồ điều trị dựa trên tình hình thực tế và đặc điểm của bệnh nhân để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp là một trong những bệnh lý tim mạch mạn tính phổ biến nhất trên toàn cầu và tại Việt Nam, được ví như kẻ giết người thầm lặng gây tàn phế và tử vong hàng đầu ở người cao tuổi. Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy hiện có hơn 1 tỷ người đang sống chung với bệnh tăng huyết áp và con số này dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng nhanh chóng. Mỗi năm, căn bệnh này cướp đi sinh mạng của gần 10 triệu người trên toàn cầu, trong đó có khoảng 4,9 triệu ca tử vong do bệnh mạch vành và 3,5 triệu ca do đột quỵ não. Tại Việt Nam, tăng huyết áp chiếm tới 59,3% nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tai biến mạch máu não. Niên giám thống kê y tế ghi nhận tỷ lệ mắc tai biến mạch máu não lên tới 47,6 trên 100.000 dân, tương đương gần 39.980 ca mắc mới mỗi năm, tiêu tốn hơn 144 tỷ đồng chi phí y tế trực tiếp, trong đó thiệt hại do tăng huyết áp gây ra chiếm tới 85,4 tỷ đồng.

Tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Lào Cai, một cơ sở khám chữa bệnh hạng II vùng miền núi phía Tây Bắc, công tác quản lý và điều trị tăng huyết áp gặp nhiều rào cản đặc thù do nhận thức về bệnh của người dân còn hạn chế cùng điều kiện kinh tế xã hội khó khăn. Luận văn Dược sĩ Chuyên khoa cấp I của học viên Nguyễn Xuân Thỏa, thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Đào Thị Vui tại Trường Đại học Dược Hà Nội, tập trung giải quyết 3 mục tiêu cốt lõi: Khảo sát đặc điểm dịch tễ và lâm sàng của bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú; Phân tích cơ cấu và mô hình sử dụng thuốc hạ áp qua 993 lượt kê đơn; Đánh giá hiệu quả kiểm soát huyết áp dọc theo thời gian trong 6 tháng liên tục trên mẫu nghiên cứu gồm 144 bệnh nhân. Nghiên cứu mang lại cơ sở thực chứng giá trị giúp nâng cao chất lượng kê đơn và đẩy mạnh hoạt động dược lâm sàng tại tuyến y tế cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp uy tín, trọng tâm là Khuyến cáo năm 2018 của Hội Tim mạch học Việt Nam và Phân hội Tăng huyết áp Việt Nam, kết hợp cùng các hướng dẫn quốc tế từ Hội Tim mạch Châu Âu năm 2018 và Ủy ban Liên hợp Quốc gia Hoa Kỳ lần thứ 8. Các khung lý thuyết này cung cấp hệ thống phân loại mức độ bệnh, đánh giá tổn thương cơ quan đích và phân tầng nguy cơ tim mạch toàn diện từ mức độ thấp, trung bình, cao đến rất cao.

Theo cơ sở lý thuyết chuẩn hóa, 5 nhóm thuốc hạ áp chủ lực được khuyến cáo sử dụng gồm: thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn thụ thể angiotensin II, thuốc chẹn kênh calci, thuốc chẹn beta giao cảm và thuốc lợi tiểu thiazid hoặc thiazide-like. Mục tiêu điều trị căn bản cho hầu hết bệnh nhân là đưa huyết áp phòng khám về dưới 140 trên 90 mmHg. Đối với người bệnh dưới 65 tuổi hoặc có nguy cơ tim mạch cao mắc kèm bệnh đái tháo đường hay bệnh mạch vành, mức đích tối ưu cần đạt là 120 đến 130 trên 70 đến 79 mmHg nếu người bệnh dung nạp tốt, đồng thời áp dụng phác đồ phối hợp hai thuốc ngay từ ban đầu dạng viên kết hợp liều cố định để tối ưu hóa hiệu quả hạ áp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả hồi cứu theo dõi dọc theo thời gian trên 144 bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú có hồ sơ bệnh án mạn tính đầy đủ tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Lào Cai. Cỡ mẫu nghiên cứu được sàng lọc từ tổng số 175 hồ sơ bệnh án có mã bệnh I10 trong tháng 1 năm 2021, loại trừ 31 trường hợp không tái khám liên tục đủ 6 tháng hoặc thuộc diện phụ nữ mang thai và cho con bú. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện không xác suất được áp dụng nhằm thu thập toàn bộ các trường hợp thỏa mãn tiêu chuẩn chọn mẫu trong khoảng thời gian xác định.

Dữ liệu được thu thập qua 6 mốc thời gian liên tiếp từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2021, quy ước từ thời điểm T0 đến T5. Bộ biến số bao gồm đặc điểm nhân khẩu học, chỉ số sinh hóa máu, danh mục thuốc, liều dùng và diễn biến chỉ số huyết áp tâm thu cùng huyết áp tâm trương qua từng tháng. Toàn bộ số liệu được mã hóa và phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 22. Nhóm tác giả sử dụng kiểm định đo lường lặp lại kết hợp phân tích hậu kiểm chuyên sâu nhằm đánh giá sự biến thiên có ý nghĩa thống kê của chỉ số huyết áp qua các giai đoạn điều trị, với ngưỡng xác suất P dưới 0,05 được xác lập làm chuẩn tin cậy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Về đặc điểm nhân khẩu học, tỷ lệ bệnh nhân nữ chiếm 51,4% (74 bệnh nhân) và nam chiếm 48,6% (70 bệnh nhân). Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 63,9 ± 11,3 tuổi, trong đó nhóm bệnh nhân dưới 65 tuổi chiếm 55,6% (80 người) và nhóm từ 65 tuổi trở lên chiếm 44,4% (64 người). Tỷ lệ bệnh mắc kèm phổ biến nhất tại thời điểm ban đầu T0 là đái tháo đường chiếm 7,6% (11 bệnh nhân) và rối loạn lipid máu chiếm 6,3% (9 bệnh nhân), tiếp theo là bệnh mạch vành và bệnh thận mạn đều chiếm 3,5% (5 bệnh nhân). Tình trạng chỉ định cận lâm sàng ban đầu còn rất hạn chế khi chỉ có 8 bệnh nhân được làm xét nghiệm glucose máu lúc đói và 3 bệnh nhân được xét nghiệm cholesterol toàn phần, trong khi tỷ lệ xét nghiệm HbA1C và LDL-cholesterol đạt 0%.

Phân tích 993 lượt dùng thuốc trong 6 tháng cho thấy nhóm chẹn kênh calci đơn độc được kê đơn nhiều nhất với tỷ lệ 37,8% (375 lượt), theo sau là dạng viên phối hợp ức chế men chuyển cùng lợi tiểu thiazid đạt 19,6% (195 lượt) và phối hợp chẹn kênh calci cùng ức chế men chuyển đạt 18,1% (179 lượt). Nhóm chẹn beta và tác động giao cảm trung ương chiếm tỷ lệ khiêm tốn lần lượt là 2,8% và 3,6%. Phác đồ đơn trị liệu chiếm ưu thế với tỷ lệ dao động từ 46,6% ở thời điểm T2 lên tới 61,0% ở thời điểm T5, trong khi phác đồ phối hợp 3 thuốc chỉ chiếm tỷ lệ rất thấp từ 1,2% đến 4,3%.

Về hiệu quả hạ áp, huyết áp tâm thu trung bình của bệnh nhân giảm rõ rệt từ 150,6 ± 11,8 mmHg tại T0 xuống 140,9 ± 16,6 mmHg tại T5, và huyết áp tâm trương giảm từ 85,5 ± 7,5 mmHg xuống 83,2 ± 9,8 mmHg. Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu tại thời điểm T0 chỉ ở mức 4,8% (7 trên 144 bệnh nhân). Tỷ lệ lựa chọn thuốc phù hợp trên các bệnh nhân có chỉ định bắt buộc dao động mạnh: ở nhóm đái tháo đường đạt 100% tại T2 nhưng giảm xuống 54,5% ở T4; ở nhóm bệnh mạch vành và bệnh thận mạn, tỷ lệ kê đơn không phù hợp chiếm tới 60% ở các thời điểm T4 và T5.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm chẹn kênh calci trong mẫu nghiên cứu phản ánh thực tế cung ứng dược phẩm tại tuyến y tế huyện, nơi kết quả trúng thầu thuốc định hình trực tiếp hành vi kê đơn của bác sĩ điều trị. Việc sử dụng chủ yếu các hoạt chất như amlodipin và nifedipin mang lại ưu thế hạ áp mạnh và ít chống chỉ định, nhưng việc tỷ lệ đơn trị liệu tăng dần lên 61,0% vào tháng thứ 6 lại chưa bám sát khuyến cáo hiện hành về ưu tiên phối hợp thuốc sớm.

Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ đường biểu diễn động học huyết áp và biểu đồ cột so sánh cơ cấu phác đồ qua 6 tháng, người đọc có thể nhận thấy rõ nét sự cải thiện huyết áp trung bình tương ứng với sự gia tăng các can thiệp đổi thuốc và chỉnh liều trong 3 tháng đầu. Khi so sánh với các nghiên cứu cùng tuyến tại Trung tâm Y tế huyện Văn Yên ghi nhận tuổi trung bình 65,7 tuổi với tỷ lệ chọn thuốc đúng khuyến cáo chỉ từ 0 đến 52,2%, hay Trung tâm Y tế huyện Trấn Yên có tỷ lệ dùng chẹn kênh calci lên tới 51,0%, kết quả tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Lào Cai thể hiện xu hướng tương đồng. Điểm sáng tại đơn vị là sự xuất hiện của các dạng viên phối hợp cố định liều chiếm hơn 37% lượt dùng, góp phần nâng cao tính tuân thủ cho người bệnh ngoại trú.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và nâng cao tính an toàn trong sử dụng thuốc cho bệnh nhân tăng huyết áp tại bệnh viện tuyến cơ sở, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

Thứ nhất, kiện toàn và mở rộng quy trình duyệt đơn thuốc ngoại trú của Tổ Dược lâm sàng theo đúng quy định tại Nghị định 131/2020/NĐ-CP. Đơn vị cần đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ kiểm tra tiền kiểm đạt 100% đơn thuốc bảo hiểm y tế, chủ động phát hiện và can thiệp kịp thời các chỉ định chưa phù hợp trên nhóm bệnh nhân có chỉ định bắt buộc như đái tháo đường, bệnh mạch vành và suy giảm chức năng thận trong vòng 3 đến 6 tháng tới.

Thứ hai, Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện cần tối ưu hóa danh mục thuốc đấu thầu hàng năm, tăng cường bổ sung các chế phẩm viên phối hợp cố định liều giữa ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể angiotensin II với chẹn kênh calci và lợi tiểu. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp độ 2 được khởi trị bằng phác đồ phối hợp 2 thuốc lên tối thiểu 70% trong năm tiếp theo.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình chỉ định cận lâm sàng thường quy cho người bệnh mạn tính. Khoa Khám bệnh và các phòng khám chuyên khoa cần bảo đảm ít nhất 80% bệnh nhân tăng huyết áp được thực hiện đầy đủ xét nghiệm đường huyết đói, bilan lipid máu toàn phần, creatinin huyết thanh và phân tích nước tiểu định kỳ mỗi 6 tháng để phân tầng chính xác nguy cơ tim mạch.

Thứ tư, xây dựng chương trình tư vấn giáo dục sức khỏe và quản lý bệnh tăng huyết áp ngoại trú tích hợp trên hệ thống phần mềm quản lý bệnh viện. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ điều trị và dược sĩ lâm sàng trong việc tư vấn lối sống và giám sát tuân thủ dùng thuốc sẽ hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân kiểm soát đạt huyết áp đích lên trên 65% sau 12 tháng triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao và là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Đa khoa công tác tại các bệnh viện tuyến quận, huyện và tuyến tỉnh, nhằm cập nhật các bằng chứng thực hành lâm sàng, nhận diện các sai sót thường gặp trong lựa chọn phác đồ cho bệnh nhân có bệnh mắc kèm.

2. Dược sĩ lâm sàng tại các cơ sở y tế công lập và tư nhân, sử dụng tài liệu làm cơ sở xây dựng quy trình duyệt đơn, thiết lập danh mục cảnh báo tương tác thuốc và quy trình can thiệp dược trong điều trị bệnh tim mạch mạn tính.

3. Nhà quản lý bệnh viện và thành viên Hội đồng Thuốc và Điều trị, khai thác các phân tích cơ cấu tiêu thụ thuốc để hoạch định danh mục trúng thầu sát với nhu cầu thực tế và hạn chế nguy cơ xuất toán bảo hiểm y tế.

4. Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và sinh viên chuyên ngành Y Dược, dùng làm mô hình tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu hồi cứu dọc, kỹ thuật xử lý số liệu lặp lại trên phần mềm thống kê chuyên dụng.

Câu hỏi thường gặp

Nhóm thuốc hạ huyết áp nào được kê đơn với tần suất cao nhất tại bệnh viện? Nhóm chẹn kênh calci đơn độc là nhóm thuốc được chỉ định nhiều nhất, chiếm 37,8% trong tổng số 993 lượt dùng thuốc trong suốt 6 tháng theo dõi, nhờ ưu thế hiệu quả hạ áp nhanh, phổ tác dụng rộng và nguồn cung ứng dồi dào từ danh mục trúng thầu.

Hiệu quả kiểm soát huyết áp của người bệnh thay đổi như thế nào sau 6 tháng điều trị? Chỉ số huyết áp trung bình của 144 bệnh nhân có sự cải thiện rõ rệt, trong đó huyết áp tâm thu giảm từ 150,6 ± 11,8 mmHg xuống 140,9 ± 16,6 mmHg và huyết áp tâm trương giảm từ 85,5 ± 7,5 mmHg xuống 83,2 ± 9,8 mmHg với ý nghĩa thống kê P dưới 0,05.

Tại sao tỷ lệ chỉ định xét nghiệm cận lâm sàng ban đầu cho bệnh nhân còn ở mức thấp? Tại thời điểm ban đầu T0, chỉ có 8 bệnh nhân được làm xét nghiệm glucose máu và 3 bệnh nhân xét nghiệm cholesterol do thói quen khám ngoại trú chủ yếu tập trung vào đo huyết áp nhanh, thiếu quy trình giám sát định kỳ các chỉ số sinh hóa chuyển hóa.

Hoạt động dược lâm sàng đóng vai trò cụ thể gì trong việc nâng cao chất lượng kê đơn? Tổ Dược lâm sàng gồm 5 dược sĩ đại học đã thực hiện rà soát 100% toa thuốc ngoại trú trên hệ thống, đối chiếu tương thích chẩn đoán, kiểm tra tương tác thuốc và tư vấn chỉnh liều, giúp giảm thiểu sai sót kê đơn và tránh xuất toán bảo hiểm.

Ưu điểm nổi bật của việc sử dụng viên phối hợp cố định liều trong điều trị tăng huyết áp là gì? Viên phối hợp cố định liều chứa 2 hoặc 3 hoạt chất giúp hiệp đồng tác dụng hạ áp, giảm tác dụng không mong muốn của từng đơn chất, đơn giản hóa số lượng viên thuốc phải uống mỗi ngày và nâng cao tính tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

Kết luận

• Luận văn đã cung cấp bức tranh toàn cảnh về đặc điểm dịch tễ, mô hình sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị trên 144 bệnh nhân tăng huyết áp ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Lào Cai.
• Phác đồ đơn trị liệu bằng chẹn kênh calci và các dạng viên phối hợp cố định liều 2 hoạt chất giữ vai trò chủ đạo, chiếm trên 75% tổng số lượt dùng thuốc trong toàn bộ thời gian nghiên cứu.
• Nghiên cứu chứng minh sự suy giảm có ý nghĩa thống kê của cả chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương sau 6 tháng theo dõi liên tục, khẳng định vai trò của việc tái khám định kỳ.
• Tỷ lệ lựa chọn thuốc trên các nhóm bệnh nhân có chỉ định bắt buộc như đái tháo đường hay bệnh mạch vành vẫn còn những bất cập cần được giám sát chặt chẽ bởi đội ngũ dược sĩ lâm sàng.
• Các cơ sở y tế tuyến huyện cần khẩn trương áp dụng quy trình kiểm soát chất lượng kê đơn đa ngành và tối ưu hóa danh mục thuốc nhằm nâng cao toàn diện hiệu quả điều trị bệnh lý tim mạch mạn tính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh tăng huyết áp (THA) là bệnh phổ biến trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam, là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe con ngƣời, là nguyên nhân gây tàn phế và tử vong hàng đầu ở ngƣời cao tuổi. Tần suất THA vẫn không ngừng gia tăng không những trên thế giới mà ngay tại nƣớc ta. Trên toàn cầu hiện có 1 tỷ ngƣời THA và dự kiến sẽ tăng 1. THA là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm với khoảng 10 triệu ngƣời năm 2015; trong đó có 4,9 triệu ngƣời do bệnh mạch vành và 3,5 triệu ngƣời do đột quỵ.

Nó cũng là yếu tố nguy cơ chính của suy tim, rung nhĩ, bệnh thận mạn, bệnh mạch máu ngoại vi, suy giảm chức năng nhận thức…[3] điều trị lâu dài, tốn kém tiền của. Cũng theo Tổ chức Y tế thế giới, THA là một trong những nguyên nhân gây tử vong quan trọng nhất, mỗi năm ƣớc tính THA gây tử vong cho gần 8 triệu ngƣời [14]. Chính vì thế, bệnh THA không chỉ ảnh hƣởng đến chất lƣợng cuộc sống của bản thân mà còn là gánh nặng cho gia đình và xã hội. Nguyễn Văn Đăng và cộng sự thuộc Bộ môn Thần kinh trƣờng Đại học Y Hà Nội đã điều tra 1.609 ngƣời dân và cho thấy THA là nguyên nhân chính (chiếm 59,3% các nguyên nhân) gây ra tai biến mạch máu não (TBMMN).

Theo niên giám thống kê của Bộ Y tế, tỷ lệ mắc TBMMN là 47,6/100. Nhƣ vậy, hàng năm có khoảng 39.980 ca bị TBMMN và chi phí trực tiếp để điều trị bệnh này là 144 tỷ VND/năm trong đó hậu quả do THA gây ra là 85,4 tỷ VND.990 ngƣời bị liệt, tàn phế, mất sức lao động do TBMMN/năm [10]. Bệnh viện đa khoa thành phố Lào Cai là bệnh viện đa khoa tuyến huyện hạng II của tỉnh Lào Cai. Do đặc thù là tỉnh miền núi phía Tây Bắc nên nhiều ngƣời dân chƣa nhận thức đƣợc hết tác hại, nguy hiểm và các tai biến gặp phải khi bị bệnh THA việc đi khám định kỳ và sử dụng thuốc thƣờng xuyên gặp rất nhiều khó khăn.

Hơn nữa, cho đến nay chƣa có nghiên cứu Dƣợc lâm sàng nào giải quyết vấn đề này, để góp phần nâng cao chất lƣợng điều trị bệnh nhân THA tại Bệnh viện đa khoa thành phố Lào Cai, chúng tôi nghiên cứu thực hiện đề tài “Phân tích tình 1 hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp trên bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa thành phố Lào Cai” với 03 mục tiêu sau: 1. Khảo sát đặc điểm của bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa thành phố Lào Cai từ tháng 01/2021 đến tháng 6/2021. Phân tích việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp trên bệnh nhân ngoại trú. Phân tích hiệu quả điều trị tăng huyết áp của bệnh nhân trong vòng 06 tháng điều trị.TỔNG QUAN VỀ BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP 1.Định nghĩa Tăng huyết áp (THA) là khi huyết áp tâm thu ≥ 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trƣơng ≥ 90 mmHg.

Định nghĩa này đƣợc áp dụng cho ngƣời ≥ 18 tuổi; huyết áp đƣợc đo lúc ngồi ít nhất 2 lần mỗi lần khám và ít nhất 2 lần khám khác nhau [1][2][11] [20]. Nguyên nhân Phần lớn THA ở ngƣời trƣởng thành là không rõ nguyên nhân (THA nguyên phát), chỉ có khoảng 10% các trƣờng hợp là có nguyên nhân (THA thứ phát). Nguyên nhân của THA có thể đƣợc phát hiện thông qua khai thác tiền sử, khám lâm sàng và các kết quả cận lâm sàng thƣờng quy [3][6]. Các nguyên nhân thƣờng gặp của THA thứ phát bao gồm: - Bệnh thận cấp hoặc mạn tính: viêm cầu thận cấp/mạn, viêm kẽ thận, sỏi thận, thận đa nang, thận ứ nƣớc, suy thận.

- Hẹp động mạch thận. - U tủy thƣợng thận (Pheocromocytome). - Cƣờng Aldosteron tiên phát. - Hội chứng Cushing.

- Bệnh lý tuyến giáp/cận giáp, tuyến yên. - Do thuốc, liên quan đến thuốc (kháng viêm phi steroid, thuốc tránh thai, corticoid …). - Hẹp eo động mạch chủ. - Nhiễm độc thai nghén.

- Ngừng thở khi ngủ. - Yếu tố tâm thần 1. Phân độ THA Có nhiều chứng cứ mới nhƣng cần tiếp tục nghiên cứu đánh giá để có sự thay đổi trong định nghĩa và phân loại. Ở đây chúng tôi lựa chọn phân độ THA theo 3 khuyến cáo của hiệp hội tim mạch Việt Nam năm 2018 [3], THA đƣợc chia theo rất nhiều cách khác nhau.

Các loại THA theo khuyến cáo đựợc chi tiết hóa trong bảng các bảng dƣới đây: Bảng 1. Định nghĩa và phân độ THA theo mức HA đo tại phòng khám, liên tục và tại nhà (mmHg) [3] HA Tâm thu HA Tâm trƣơng HA phòng khám ≥ 140 Và ≥ 90 HA liên tục (ambulatory) Trung bình ngày ≥ 135 Và/hoặc ≥ 85 (hoặc thức) Trung bình đêm ≥ 120 Và/hoặc ≥ 70 (hoặc ngủ) Trung bình 24 giờ ≥ 130 Và/hoặc ≥ 80 HA đo tại nhà trung bình ≥ 135 Và/hoặc ≥ 85 Bảng 1. Định nghĩa và phân độ THA theo mức HA đo tại phòng khám (mmHg)* HA Tâm thu HA Tâm trƣơng HA Tâm trƣơng Tối ƣu <120 Và <80 Bình thƣờng** 120 - 129 Và/hoặc 80 - 84 Bình thƣờng cao** 130 - 139 Và/hoặc 85 - 89 THA độ 1 140 - 159 Và/hoặc 90 - 99 THA độ 2 160 - 179 Và/hoặc 100 - 109 THA độ 3 ≥180 Và/hoặc ≥110 THA Tâm Thu đơn độc ≥140 Và <90 *Nếu HA không cùng mức để phân loại thì chọn mức HA tâm thu hay tâm trƣơng cao nhất. THA TT đơn độc xếp loại theo mức HATT **Tiền THA: khi HATT > 120-139mmHg và HATTr > 80-89 mmHg 4 Bảng 1.

Các th THA d a theo trị số HA phòng khám và HA tại nhà ho c HA liên tục HA phòng khám (mmHg) HATT < 140 và HATT ≥140 Hoặc HATTr < 90 HATTr ≥ 90 HA tại nhà hoặc HATT < 135 hoặc THA áo choàng HA bình thƣờng liên tục ban ngày HATTr < 85 trắng (mmHg) HATT ≥ 135 Hoặc THA ẩn giấu THA thật sự HATTr ≥ 85 1. Yếu tố nguy cơ, tổn thƣơng cơ quan đích và phân tầng nguy cơ THA - Yếu tố nguy cơ, tổn thương cơ quan đích Mức độ diễn biến của bệnh THA không chỉ dựa vào chỉ số HA (vì nhiều khi không hoàn toàn phản ánh đúng tình trạng bệnh lý và khả năng tử vong) mà còn theo các yếu tố nguy cơ và tổn thƣơng cơ quan đích. Các mức độ nguy cơ là nguy cơ thấp, trung bình, cao và rất cao để phân định tử vong và tần suất tim mạch. Khi đánh giá nguy cơ tim mạch khuyến cáo vẫn sử dụng các thông số liên quan đến tổn thƣơng cơ quan đích và tổn thƣơng cơ quan mức cận lâm sàng.

Các biến đổi cận lâm sàng do THA là chỉ điểm cho sự tiến triển của hệ tim mạch do đó nên chú ý theo dõi định kỳ trong quá trình điều trị: Theo Khuyến cáo của Hội tim mạch học Việt Nam năm 2018 các yếu tố nguy cơ đƣợc thể hiện trong bảng 1.4 dƣới đây: Bảng 1. Các yếu tố nguy cơ [3] Các yếu tố ảnh hƣởng nguy cơ tim Các yếu tố ảnh hƣởng nguy cơ tim mạch bệnh nhân THA mạch bệnh nhân THA (tt) Đặc điểm dân số Tổn thƣơng cơ quan đích và các thông số cận lâm sàng không có triệu chứng Cứng mạch: HA mạch (ở ngƣời lớn) ≥ Giới (nam > nữ) 60 mmHg Vận tốc sóng mạch (PWV) ĐMC- đùi > 10 m/s Tuổi ECG dày thất trái Thuốc lá – đang hút hoặc đã hút Siêu âm tim DTT 5 Các yếu tố ảnh hƣởng nguy cơ tim Các yếu tố ảnh hƣởng nguy cơ tim mạch bệnh nhân THA mạch bệnh nhân THA (tt) Albumine niệu vi thể hoặc tăng tỉ lệ Cholesterol toàn bộ và HDL-C albumin-creatinine Bệnh thận mạn mức độ vừa với eGFR > 30-59 mL/ph/1.73 m2 (BSA) hoặc bệnh *Uric acid thận mạn nặng với eGFR < 30 mL/phút/1.73 m2 Đái tháo đƣờng Chỉ số cẳng chân−cổ tay< 0.9 Bệnh võng mạc tiến triển: xuất huyết Tăng trọng hoặc béo phì hoặc xuất tiết, phù gai thị Tiền sử gia đình bị bệnh tim mạch sớm Bệnh tim mạch đã xác định (tuổi nam < 55 và nữ < 65) Tiền sử gia đình hoặc ngƣời thân mắc Bệnh mạch não: Đột quị thiếu máu cục bệnh THA sớm bộ, xuất huyết não, TIA Bệnh Mạch Vành: nhồi máu cơ tim, đau Mãn kinh sớm thắt ngực, tái tƣới máu cơ tim Lối sống tĩnh tại Hiện diện mảng vữa xơ qua hình ảnh Yếu tố tâm lý và xã hội Suy tim, bao gồm Suy tim với EF bảo tồn *Nhịp tim (trị số khi nghỉ > 80 l/phút) Bệnh lý ĐM ngoại biên Rung nhĩ - Phân tầng nguy cơ THA Theo Khuyến cáo của Hội tim mạch học Việt Nam năm 2018 phân tầng nguy cơ THA đƣợc thể hiện trong bảng 1.5 dƣới đây: Bảng 1. Phân tầng nguy cơ THA [3] Phân độ HA (mmHg) Các YTNC BT-Cao Độ 1 Độ 2 Độ 2 Giai đoạn khác, HATT 130- HATT 140- HATT 160- HATT ≥ Bệnh THA TTCQ đích 139 159 179 180 hoặc bệnh HATTr 85- HATTr HATTr 1 HATTr 89 90-99 00-109 ≥ 110 Không có Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ 6 Phân độ HA (mmHg) Các YTNC BT-Cao Độ 1 Độ 2 Độ 2 Giai đoạn khác, HATT 130- HATT 140- HATT 160- HATT ≥ Bệnh THA TTCQ đích 139 159 179 180 hoặc bệnh HATTr 85- HATTr HATTr 1 HATTr 89 90-99 00-109 ≥ 110 YTNC thấp thấp trung bình cao Giai đoạn Nguy cơ 1 hoặc 2 Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ 1 (không trung bình- YTNC thấp trung bình cao biến cao chứng) Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ ≥ 3 YTNC thấp - trung trung bình - cao cao bình cao Giai đoạn TTCQĐ, 2 (bệnh Bệnh thận không mạn giai Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ triệu đoạn 3 hoặc trung bình - cao – Rất cao cao chứng) ĐTĐ không cao cao tổn thƣơng cơ quan Giai đoạn Bệnh Tim 3 (bệnh có Mạch có triệu triệu chứng, chứng) Bệnh Thận Mạn giai Nguy cơ rất Nguy cơ rất Nguy cơ rất Nguy cơ rất đoạn ≥ 4, cao cao cao cao hoặc ĐTĐ có tổn thƣơng cơ quan đích 1. TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU TRỊ THA 1.

Nguyên tắc và mục tiêu điều trị THA là bệnh mạn tính nên cần theo dõi đều, điều trị đúng và đủ hàng ngày, điều trị lâu dài. Mục tiêu điều trị cần đạt đƣợc là đạt đƣợc “huyết áp mục tiêu” và giảm tối đa “nguy cơ tim mạch” [3]. 7 Hiện nay có rất nhiều hƣớng dẫn chẩn đoán, điều trị và quản lý THA. Mặc dù các hƣớng dẫn hay khuyến cáo đều dựa trên bằng chứng khoa học nhƣng lại không thống nhất về HA mục tiêu.

Hƣớng dẫn điều trị THA của châu Âu ESC/ESH 2018 và hƣớng dẫn điều trị của ACC/AHA 2017 hạ mức HA mục tiêu chung còn 130/80 mmHg.