Phân Tích Danh Mục Thuốc Sử Dụng Tại Trung Tâm Y Tế Quận Hồng Bàng Thành Phố Hải Phòng Năm 2020

Tài liệu nghiên cứu Vũ thị hoa phân tích danh mục thuốc sử dụng tại trung tâm y tế quận hồng bàng thành phố hải phõng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Vũ Thị Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp II
• Đề tài: Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế Quận Hồng Bàng Năm 2020
• Loại tài liệu: Chuyên Đề
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Các văn bản pháp quy
• 1.2. Các phương pháp phân tích dữ liệu thuốc sử dụng tại cơ sở khám chữa bệnh
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Thực trạng cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại một số trung tâm y tế, bệnh viện tuyến quận, huyện
• 1.5. Nguyên nhân của một số bất cập trong danh mục thuốc
• 1.6. Giới thiệu Trung tâm y tế quận Hồng Bàng
• 1.7. Trung tâm y tế quận Hồng Bàng
• 1.8. Mô hình bệnh tật Trung tâm y tế quận Hồng Bàng
• 1.9. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Biến số nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5. Mẫu nghiên cứu
• 2.6. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.7. Các vấn đề liên quan đến đạo đức nghiên cứu và biện pháp làm tăng độ tin cậy của số liệu thu thập
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại trung tâm y tế quận Hồng Bàng năm 2020
• 3.1.1. Cơ cấu DMT sử dụng theo thuốc hóa dược và thuốc đông y, thuốc từ dược liệu
• 3.1.2. Cơ cấu DMT sử dụng theo nhóm tác dụng dược lý
• 3.1.3. Cơ cấu DMT sử dụng theo thuốc đơn thành phần, đa thành phần
• 3.1.4. Cơ cấu DMT sử dụng theo đường dùng
• 3.1.5. Cơ cấu DMT SD theo nguồn gốc xuất xứ
• 3.1.6. Cơ cấu DMT sử dụng theo phân nhóm thuốc BDG, thuốc generic
• 3.1.7. Cơ cấu DMT sử dụng theo phân tích ABC
• 3.1.8. Cơ cấu DMT sử dụng theo phân tích VEN
• 3.1.9. Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo ma trận ABC- VEN
• 3.1.10. Thuốc trúng thầu được sử dụng và không được sử dụng
• 3.2. Xác định nguyên nhân của một số bất cập trong danh mục thuốc của Trung tâm y tế quận Hồng Bàng năm 2020
• 3.2.1. Nguyên nhân chưa ưu tiên sử dụng thuốc trong nước thay thế thuốc nhập khẩu
• 3.2.2. Nguyên nhân các thuốc trúng thầu không được sử dụng
• 3.2.3. Nguyên nhân sử dụng các thuốc không cần thiết với chi phí cao
• 3.3. Phân tích cơ cấu DMT sử dụng tại trung tâm y tế quận Hồng Bàng Hải Phòng năm 2020
• 3.3.1. Về cơ cấu DMT sử dụng theo thuốc hóa dược, thuốc đông y, thuốc từ dược liệu
• 3.3.2. Về cơ cấu DMT sử dụng theo nhóm tác dụng dược lý
• 3.3.3. Về cơ cấu DMT sử dụng theo thuốc đơn thành phần, đa thành phần
• 3.3.4. Về cơ cấu DMT sử dụng theo đường dùng
• 3.3.5. Về cơ cấu DMT sử dụng theo nguồn gốc xuất xứ
• 3.3.6. Về cơ cấu DMT sử dụng theo phân nhóm thuốc BDG, thuốc generic
• 3.3.7. Về DMT sử dụng theo phương pháp phân tích ABC/VEN
• 3.3.8. Thuốc trúng thầu được sử dụng và không được sử dụng
• 3.4. Xác định nguyên nhân của một số bất cập trong danh mục thuốc của Trung tâm y tế quận Hồng Bàng năm 2020
• 3.4.1. Vấn đề thuốc nhập khẩu có khả năng thay thế
• 3.4.2. Vấn đề thuốc trúng thầu không được sử dụng
• 3.4.3. Vấn đề sử dụng thuốc nhóm AN, BN
• 3.5. Một số hạn chế của đề tài
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế Quận Hồng Bàng

Phân tích danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng năm 2020 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc trong bối cảnh y tế công cộng. Nghiên cứu này không chỉ giúp xác định cơ cấu thuốc mà còn chỉ ra những vấn đề tồn tại trong việc quản lý và sử dụng thuốc. Việc phân tích này có thể giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe và giảm thiểu chi phí cho người bệnh.

1.1. Mục Tiêu Của Nghiên Cứu Phân Tích Danh Mục Thuốc

Mục tiêu chính của nghiên cứu là phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng, từ đó xác định nguyên nhân của những bất cập trong việc sử dụng thuốc. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết để cải thiện quy trình quản lý thuốc.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Phân Tích Danh Mục Thuốc

Phân tích danh mục thuốc giúp xác định các loại thuốc cần thiết cho điều trị, từ đó tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả điều trị. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngân sách y tế hạn chế và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế

Quản lý danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng gặp phải nhiều thách thức, bao gồm việc sử dụng thuốc không hợp lý và thiếu sự đồng bộ trong quy trình cung ứng thuốc. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng điều trị mà còn làm tăng chi phí cho người bệnh.

2.1. Tình Trạng Sử Dụng Thuốc Không Hợp Lý

Nhiều nghiên cứu cho thấy tình trạng sử dụng thuốc không hợp lý diễn ra phổ biến, với tỷ lệ thuốc kháng sinh được sử dụng cao hơn mức cần thiết. Điều này dẫn đến nguy cơ kháng thuốc và làm tăng chi phí điều trị.

2.2. Thiếu Sự Đồng Bộ Trong Quy Trình Cung Ứng Thuốc

Sự thiếu đồng bộ trong quy trình cung ứng thuốc giữa các cơ sở y tế và nhà cung cấp thuốc gây ra tình trạng thiếu thuốc hoặc thừa thuốc, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ y tế hiệu quả.

III. Phương Pháp Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế

Để phân tích danh mục thuốc, Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm phân tích ABC, phân tích VEN và phân tích theo liều xác định trong ngày. Những phương pháp này giúp xác định mức độ tiêu thụ thuốc và chi phí liên quan.

3.1. Phân Tích ABC Trong Quản Lý Thuốc

Phân tích ABC giúp xác định các loại thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách, từ đó đưa ra quyết định hợp lý về việc mua sắm và sử dụng thuốc. Phương pháp này cho phép quản lý hiệu quả hơn các nguồn lực y tế.

3.2. Phân Tích VEN Để Xác Định Ưu Tiên Sử Dụng Thuốc

Phân tích VEN giúp xác định các thuốc thiết yếu cần ưu tiên trong việc mua sắm và tồn trữ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngân sách hạn chế, giúp đảm bảo rằng các thuốc cần thiết luôn có sẵn cho người bệnh.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy cơ cấu danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng năm 2020 có nhiều điểm cần cải thiện. Việc phân tích cho thấy tỷ lệ thuốc nhập khẩu vẫn cao, trong khi thuốc sản xuất trong nước chưa được ưu tiên sử dụng.

4.1. Cơ Cấu Danh Mục Thuốc Theo Nhóm Tác Dụng

Cơ cấu danh mục thuốc được phân loại theo nhóm tác dụng dược lý cho thấy sự phân bổ không đồng đều, với một số nhóm thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số thuốc sử dụng. Điều này cần được xem xét để tối ưu hóa việc điều trị.

4.2. Tỷ Lệ Sử Dụng Thuốc Nhập Khẩu So Với Thuốc Nội

Tỷ lệ sử dụng thuốc nhập khẩu vẫn chiếm ưu thế, điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thuốc của người bệnh. Cần có chính sách khuyến khích sử dụng thuốc sản xuất trong nước.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Danh Mục Thuốc

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc phân tích danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng là cần thiết để cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe. Các giải pháp cần được đề xuất để tối ưu hóa việc sử dụng thuốc và giảm thiểu chi phí cho người bệnh.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Tối Ưu Hóa Danh Mục Thuốc

Cần xây dựng một danh mục thuốc tối ưu, ưu tiên sử dụng thuốc sản xuất trong nước và giảm thiểu thuốc nhập khẩu. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng điều trị.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Viên Y Tế Về Quản Lý Thuốc

Đào tạo nhân viên y tế về quản lý thuốc và sử dụng thuốc hợp lý là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và cải thiện quy trình sử dụng thuốc tại các cơ sở y tế.

Nội dung chính

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1. Vấn đề và câu hỏi chính tài liệu giải quyết

• Đánh giá tính hợp lý của cơ cấu danh mục thuốc: Phân tích thực trạng danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng năm 2020 theo nhóm tác dụng dược lý, nguồn gốc xuất xứ, đường dùng, thành phần và phân nhóm kỹ thuật có phù hợp với mô hình bệnh tật hay không.
• Tối ưu hóa chi phí điều trị bằng công cụ kinh tế dược: Ứng dụng phương pháp phân tích ABC, phân tích VEN và ma trận ABC/VEN để nhận diện các nhóm thuốc chiếm ngân sách lớn nhưng hiệu quả điều trị chưa tương xứng (nhóm AN, BN).
• Kiểm soát tỷ lệ thực hiện thầu thuốc công lập: Đánh giá mức độ tuân thủ quy định sử dụng tối thiểu 80% giá trị hợp đồng trúng thầu theo Thông tư 15/2019/TT-BYT và xác định nguyên nhân thuốc trúng thầu không được sử dụng.
• Thúc đẩy sử dụng thuốc sản xuất trong nước: Khảo sát tiềm năng thay thế thuốc nhập khẩu bằng thuốc sản xuất trong nước theo định hướng của Thông tư 03/2019/TT-BYT và Đề án "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam" nhằm tiết kiệm chi phí cho quỹ BHYT.

---

2. Danh mục 18 thuật ngữ chuyên ngành quan trọng

1. Danh mục thuốc (DMT)
2. Phân tích ABC (ABC Analysis)
3. Phân tích VEN (Vital - Essential - Non-essential Analysis)
4. Ma trận ABC/VEN (ABC/VEN Matrix)
5. Biệt dược gốc (BDG)
6. Thuốc Generic
7. Thuốc sản xuất trong nước (SXTN)
8. Thuốc nhập khẩu (NK)
9. Mô hình bệnh tật (MHBT)
10. Hội đồng Thuốc và Điều trị (HĐT&ĐT)
11. Tác dụng dược lý (TDDL)
12. Chi phí - hiệu quả (Cost-effectiveness)
13. Thuốc đơn thành phần / đa thành phần
14. Đường dùng (Tiêm, uống, dùng ngoài)
15. Nhóm thuốc AN / BN
16. Danh mục trúng thầu (DMTT)
17. Giá trị sử dụng (GTSD)
18. Bảo hiểm y tế (BHYT)

---

3. Đóng góp và điểm mới của tài liệu

• Cung cấp dữ liệu thực chứng hậu tự chủ tài chính: Đây là công trình đầu tiên phân tích toàn diện cơ cấu sử dụng thuốc tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng kể từ khi đơn vị chuyển đổi sang mô hình tự chủ tài chính từ ngày 01/01/2019.
• Kết hợp nghiên cứu định lượng và định tính: Không chỉ dừng lại ở các con số thống kê hồi cứu qua ma trận ABC/VEN, nghiên cứu còn phỏng vấn sâu các bác sĩ lâm sàng và thành viên HĐT&ĐT để bóc tách nguyên nhân cốt lõi của các bất cập cung ứng.
• Đề xuất giải pháp tiết kiệm ngân sách cụ thể: Xây dựng mô hình tính toán chi phí tiết kiệm giả định khi thay thế 50% thuốc nhóm A nhập khẩu bằng thuốc generic sản xuất trong nước có hiệu lực điều trị tương đương.

---

BƯỚC 2: VIẾT CONTENT THEO CẤU TRÚC

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống y tế công lập Việt Nam đẩy mạnh cơ chế tự chủ tài chính, việc quản lý và tối ưu hóa chi phí tiền thuốc tại các cơ sở khám chữa bệnh tuyến cơ sở trở thành nhiệm vụ sống còn. Thuốc luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, dao động từ 40% đến 60% tổng kinh phí hoạt động của các trung tâm y tế và bệnh viện tuyến huyện. Tuy nhiên, tình trạng lạm dụng thuốc, cơ cấu danh mục chưa bám sát mô hình bệnh tật, cũng như việc tồn đọng thuốc trúng thầu vẫn diễn ra phổ biến.

Chuyên đề Dược sĩ Chuyên khoa cấp II của tác giả Vũ Thị Hoa với đề tài "Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng – Thành phố Hải Phòng năm 2020" đã giải quyết trực tiếp khoảng trống quản trị dược bệnh viện tại tuyến y tế cơ sở. Nghiên cứu tập trung đánh giá mức độ tương thích giữa danh mục thuốc thực tế với mô hình bệnh tật của địa phương. Đồng thời, tác giả chỉ ra các điểm nghẽn trong công tác cung ứng và sử dụng thuốc sau khi trung tâm triển khai cơ chế tự chủ tài chính từ năm 2019.

Tác giả đã ứng dụng các công cụ quản lý kinh tế dược hiện đại theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế. Phương pháp phân tích ABC, phân tích VEN cùng ma trận kết hợp ABC/VEN được triển khai trên toàn bộ 266 khoản mục thuốc sử dụng trong năm 2020. Nghiên cứu không chỉ cung cấp bức tranh toàn cảnh về cơ cấu sử dụng thuốc mà còn đưa ra các giải pháp can thiệp thực tế cho Hội đồng Thuốc và Điều trị nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh.

---

Nội dung chi tiết

Cơ sở pháp lý và lý thuyết phân tích kinh tế dược bệnh viện

Quản trị danh mục thuốc bệnh viện là một quy trình kỹ thuật đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa các quy định pháp luật hiện hành và các nguyên lý kinh tế dược. Trong hệ thống y tế Việt Nam, hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị được định chuẩn bởi Thông tư số 21/2013/TT-BYT, yêu cầu ưu tiên lựa chọn thuốc đơn chất và kiểm soát nghiêm ngặt cơ cấu danh mục. Bên cạnh đó, Thông tư số 23/2011/TT-BYT hướng dẫn cụ thể về việc ưu tiên sử dụng thuốc đường uống nhằm giảm thiểu rủi ro tai biến và tiết kiệm chi phí điều trị so với đường tiêm truyền.

Để tối ưu hóa chính sách tài chính y tế, Nhà nước đã ban hành Quyết định số 4824/QĐ-BYT phê duyệt Đề án "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam", đặt mục tiêu tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nước tại tuyến huyện đạt 75%. Hơn nữa, Thông tư số 03/2019/TT-BYT quy định các cơ sở y tế không được chào thầu thuốc nhập khẩu khi thuốc sản xuất trong nước đã đáp ứng yêu cầu điều trị, giá cả và khả năng cung ứng. Về mặt kiểm soát giá trị, Công văn số 3968/BHXH-DVT của BHXH Việt Nam khống chế tỷ lệ sử dụng biệt dược gốc tại bệnh viện hạng III không được vượt quá 4% tổng chi phí thuốc.

Về mặt lý thuyết, phương pháp phân tích ABC phân định các thuốc thành ba nhóm dựa trên giá trị tiêu thụ lũy tích:

• Hạng A: Chiếm 75% - 80% tổng giá trị tiền thuốc nhưng chỉ chiếm 10% - 20% tổng số khoản mục.
• Hạng B: Chiếm 15% - 20% tổng ngân sách và chiếm khoảng 10% - 20% số lượng khoản mục.
• Hạng C: Chiếm 5% - 10% tổng ngân sách nhưng lại chiếm tới 60% - 80% tổng số mặt hàng thuốc.

Song song đó, phân tích VEN phân loại thuốc dựa trên tính chất cấp thiết lâm sàng:

• Thuốc V (Vital): Nhóm tối cần, có vai trò cứu sống người bệnh hoặc duy trì dịch vụ chăm sóc cơ bản.
• Thuốc E (Essential): Nhóm thiết yếu, dùng điều trị các bệnh lý nghiêm trọng nhưng không thuộc diện đe dọa trực tiếp tính mạng tức thì.
• Thuốc N (Non-Essential): Nhóm không thiết yếu, dùng cho bệnh nhẹ hoặc thuốc hỗ trợ điều trị có chi phí hiệu quả chưa rõ ràng.

Khi ghép nối thành ma trận ABC/VEN, người quản lý có thể bóc tách chính xác nhóm AN hoặc BN (những thuốc có chi phí cao nhưng độ ưu tiên lâm sàng thấp) để tiến hành cắt giảm hoặc thay thế bằng phác đồ kinh tế hơn.

---

Phương pháp nghiên cứu và quy trình xử lý dữ liệu dược bệnh viện

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp hồi cứu toàn bộ số liệu sử dụng thuốc và kết quả trúng thầu trong năm 2020 tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 266 khoản mục thuốc hóa dược và đông y thực tế xuất dùng, cùng 278 khoản mục thuốc thuộc danh mục trúng thầu được phân bổ. Dữ liệu gốc được trích xuất trực tiếp từ phần mềm quản lý dược bệnh viện (phần mềm Minh Lộ) và được làm sạch trên bảng tính Microsoft Excel nhằm gộp các thuốc trùng hoạt chất, hàm lượng và đường dùng.

Quy trình thu thập và xử lý biến số nghiên cứu được chuẩn hóa qua các bước chặt chẽ:

1. Phân loại theo nhóm tác dụng dược lý: Căn cứ theo Thông tư số 30/2018/TT-BYT đối với thuốc hóa dược và Thông tư số 05/2015/TT-BYT đối với thuốc y học cổ truyền.
2. Phân tích tỷ trọng đường dùng và cấu trúc hoạt chất: Phân định rõ tỷ lệ thuốc đơn thành phần so với đa thành phần, cùng tỷ lệ thuốc dùng đường uống so với đường tiêm truyền theo tiêu chuẩn an toàn điều trị.
3. Thiết lập ma trận ABC/VEN: Tính toán tổng giá trị tiêu thụ, sắp xếp phần trăm giảm dần để phân hạng A, B, C; sau đó đối chiếu chéo với danh mục V, E, N do Hội đồng Thuốc và Điều trị của trung tâm phê duyệt.
4. Khảo sát mức độ thực hiện hợp đồng thầu: So sánh số lượng sử dụng thực tế với số lượng trúng thầu theo quy định của Thông tư số 15/2019/TT-BYT, chia thành các khoảng: <80%, 80% - 120%, và >120%.
5. Nghiên cứu định tính bổ trợ: Thực hiện phỏng vấn sâu bán cấu trúc đối với 5 cán bộ y tế chủ chốt (01 thành viên HĐT&ĐT, 01 bác sĩ Nội, 01 bác sĩ Ngoại, 01 bác sĩ Khám bệnh, 01 bác sĩ Y học cổ truyền) nhằm làm rõ nguyên nhân của các bất cập phát hiện được.

---

Kết quả thực trạng cơ cấu thuốc và các bất cập tại TTYT quận Hồng Bàng

Dữ liệu nghiên cứu năm 2020 tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng cho thấy tổng giá trị sử dụng thuốc đạt hơn 8,53 tỷ đồng với 266 khoản mục. Về cơ cấu chủng loại, thuốc hóa dược chiếm ưu thế vượt trội với 236 khoản mục (88,72%), tương ứng 80,13% giá trị sử dụng. Trong khi đó, nhóm thuốc đông y và thuốc từ dược liệu có 30 khoản mục (11,28%), chiếm 19,87% tổng giá trị tiêu thụ. Tỷ lệ này cho thấy việc khai thác thuốc y học cổ truyền tại trung tâm chưa đạt mục tiêu 30% theo Chiến lược quốc gia phát triển ngành Dược.

Xét theo nhóm tác dụng dược lý, cơ cấu sử dụng thuốc phản ánh sự tương thích rất cao với mô hình bệnh tật của đơn vị:

• Nhóm thuốc tim mạch: Chiếm tỷ trọng cao nhất với 46 khoản mục (17,29%), tương ứng 33,79% tổng giá trị sử dụng. Điều này hoàn toàn phù hợp với mô hình bệnh tật khi bệnh hệ tuần hoàn đứng thứ 2 với 16.228 lượt khám (19,48%).
• Nhóm hormon và thuốc tác động vào hệ nội tiết: Đứng thứ hai về giá trị, chiếm 20,47% (1,116 tỷ đồng), phục vụ trực tiếp cho nhóm bệnh nội tiết, dinh dưỡng và chuyển hóa (chiếm vị trí số 1 với 23,45% tổng số lượt khám).
• Nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn: Chiếm 39 khoản mục (14,66%) và 9,82% tổng giá trị. Đây là chỉ số tích cực khi tỷ lệ chi phí kháng sinh được kiểm soát ở mức hợp lý so với mặt bằng chung các bệnh viện tuyến huyện (thường chiếm 20% - 30%).

Bên cạnh những điểm sáng về việc tuân thủ tỷ lệ thuốc Generic (>90%) và kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ biệt dược gốc (<4%), nghiên cứu đã chỉ rõ 3 bất cập quản trị cốt lõi:

1. Bất cập thực hiện hợp đồng thầu: Tồn tại nhiều khoản mục thuốc trúng thầu không được sử dụng hoặc đạt tỷ lệ dưới 80%. Nguyên nhân do dịch bệnh COVID-19 làm thay đổi lưu lượng người bệnh, nhà thầu không cung ứng kịp thời hoặc do bác sĩ không có nhu cầu sử dụng.
2. Sử dụng thuốc nhập khẩu có thể thay thế: Trung tâm vẫn sử dụng một số thuốc nhập khẩu có hoạt chất, nồng độ và dạng bào chế tương đương với thuốc sản xuất trong nước thuộc danh mục Thông tư 03/2019/TT-BYT. Nếu thay thế 50% các mặt hàng này bằng thuốc nội, đơn vị có thể tiết kiệm hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
3. Tồn tại thuốc nhóm AN trong phân tích ma trận: Một số thuốc hỗ trợ điều trị hoặc thuốc có chi phí cao thuộc nhóm không thiết yếu vẫn được kê đơn, đòi hỏi HĐT&ĐT phải rà soát để loại bỏ khỏi danh mục mua sắm định kỳ.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu là tài nguyên tham khảo giá trị cho nhiều nhóm chuyên môn trong hệ thống y tế:

• Dược sĩ bệnh viện và Thành viên Hội đồng Thuốc và Điều trị: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác để xây dựng, thẩm định và hiệu chỉnh danh mục thuốc hàng năm; hỗ trợ kỹ năng phân tích ma trận ABC/VEN để kiểm soát ngân sách khoa Dược.
• Lãnh đạo các Trung tâm Y tế và Bệnh viện tuyến huyện: Nắm bắt mô hình quản lý cung ứng thuốc trong điều kiện tự chủ tài chính, từ đó đưa ra các quyết định điều hành mua sắm và đàm phán hợp đồng thầu hiệu quả.
• Cán bộ Giám định Bảo hiểm Y tế (BHXH): Hiểu rõ cơ cấu chi phí thuốc tại tuyến y tế cơ sở, hỗ trợ công tác giám định thanh quyết toán chi phí khám chữa bệnh minh bạch, hợp lý.
• Học viên sau đại học và Sinh viên Dược khoa: Là tài liệu tham khảo mẫu mực về cấu trúc, phương pháp nghiên cứu và cách xử lý dữ liệu cho các đề tài chuyên đề Chuyên khoa II, Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược.

Yêu cầu kiến thức nền tảng: Độc giả cần có kiến thức cơ bản về dược lý học, quản lý dược bệnh viện, các văn bản quy phạm pháp luật về đấu thầu thuốc (Thông tư 15/2019/TT-BYT, Thông tư 30/2018/TT-BYT) và nguyên lý thống kê y tế.

---

Câu hỏi thường gặp

Phân tích ma trận ABC/VEN trong quản lý dược bệnh viện là gì?

Phân tích ma trận ABC/VEN là phương pháp kết hợp chéo giữa phân tích giá trị tiêu thụ (ABC) và mức độ thiết yếu lâm sàng (VEN). Công cụ này giúp phân nhóm thuốc thành các phân đoạn quản lý đặc thù (như AV, AE, AN, BV, BE, BN, CV, CE, CN), giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị nhận diện chính xác các thuốc đắt tiền nhưng không thiết yếu để cắt giảm ngân sách.

Quy trình phân tích danh mục thuốc tại trung tâm y tế được thực hiện như thế nào?

Quy trình gồm 5 bước tiêu chuẩn: (1) Trích xuất và làm sạch dữ liệu tiêu thụ thuốc từ phần mềm quản lý; (2) Phân loại thuốc theo tác dụng dược lý, nguồn gốc, đường dùng; (3) Tính toán giá trị lũy tích để chia nhóm ABC; (4) Hội đồng Thuốc và Điều trị thẩm định phân hạng VEN; (5) Thiết lập ma trận ABC/VEN và đề xuất giải pháp can thiệp.

Tại sao trung tâm y tế cần kiểm soát và hạn chế các thuốc thuộc nhóm AN và BN?

Thuốc nhóm AN và BN là những thuốc chiếm tỷ trọng chi phí cao (hạng A, B) nhưng có độ ưu tiên lâm sàng thấp (nhóm N - không thiết yếu, thuốc hỗ trợ điều trị). Việc kiểm soát chặt chẽ hoặc thay thế nhóm này bằng các thuốc thiết yếu có chi phí thấp hơn sẽ giúp cơ sở y tế tiết kiệm ngân sách đáng kể mà không ảnh hưởng đến chất lượng điều trị.

Khi nào cơ sở y tế phải thay thế thuốc nhập khẩu bằng thuốc sản xuất trong nước?

Cơ sở y tế phải ưu tiên thay thế khi thuốc sản xuất trong nước đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí kỹ thuật, sinh khả dụng/tương đương sinh học, giá thành hợp lý và khả năng cung ứng theo quy định tại Thông tư 03/2019/TT-BYT của Bộ Y tế và định hướng của Đề án "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam".

Nguyên nhân nào dẫn đến việc không thực hiện đủ 80% giá trị hợp đồng trúng thầu?

Tình trạng này xuất phát từ 3 nhóm nguyên nhân chính: (1) Từ phía bệnh viện do thay đổi mô hình bệnh tật hoặc bác sĩ không kê đơn; (2) Từ phía nhà thầu do đứt gãy chuỗi cung ứng hoặc thiếu nguyên liệu sản xuất; (3) Do các yếu tố khách quan như biến động dịch bệnh làm sụt giảm số lượng bệnh nhân khám chữa bệnh.

---

Kết luận

Chuyên đề nghiên cứu của tác giả Vũ Thị Hoa đã phác thảo bức tranh toàn diện và sâu sắc về thực trạng sử dụng thuốc tại Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng trong giai đoạn đầu chuyển đổi tự chủ tài chính.

• Sự phù hợp với mô hình bệnh tật: Danh mục thuốc tập trung cao vào nhóm bệnh tim mạch và nội tiết, phản ánh sát nhu cầu khám chữa bệnh thực tế của nhân dân trên địa bàn quận Hồng Bàng.
• Kiểm soát tốt nhóm biệt dược gốc: Tỷ lệ thuốc Generic chiếm trên 90% giá trị sử dụng, duy trì tỷ lệ biệt dược gốc dưới ngưỡng 4% theo đúng quy định của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam.
• Tối ưu hóa nguồn thuốc nội: Cần tiếp tục đẩy mạnh tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nước và thuốc y học cổ truyền nhằm đạt các chỉ tiêu quốc gia.
• Tăng cường vai trò của Hội đồng Thuốc và Điều trị: Cần áp dụng thường quy công cụ ma trận ABC/VEN để rà soát, tinh giản các mặt hàng nhóm AN/BN và nâng cao độ chính xác khi lập kế hoạch đấu thầu hàng năm.

Trong thời gian tới, các cơ sở y tế tuyến huyện cần mở rộng nghiên cứu sang phân tích liều xác định trong ngày (DDD) và đánh giá chi phí - hiệu quả của từng phác đồ điều trị cụ thể để hoàn thiện toàn diện công tác Dược lâm sàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sử dụng thuốc thiếu hiệu quả, bất hợp lý nói chung và trong bệnh viện nói riêng đã và đang là vấn đề bất cập của nhiều quốc gia. Theo một số nghiên cứu, chi phí mua thuốc chiếm khoảng 30 - 40% ngân sách ngành Y tế của nhiều nƣớc và phần lớn số tiền đó bị lãng phí do sử dụng thuốc không hợp lý và các hoạt động cung ứng thuốc không hiệu quả [33]. Các nghiên cứu đã cho thấy tình trạng sử dụng thuốc bất hợp lý xảy ra tại nhiều nƣớc trên thế giới. Tại các nƣớc đang phát triển, 30 – 60% bệnh nhân sử dụng thuốc kháng sinh gấp 2 lần so với tình trạng cần thiết và hơn một nửa số ca viêm đƣờng hô hấp trên điều trị kháng sinh không hợp lý [31].

Ở nƣớc ta, với những chính sách mở cửa của cơ chế thị trƣờng và đa dạng hóa các loại hình cung ứng thuốc, thị trƣờng thuốc ngày càng phong phú về số lƣợng, chủng loại và cả nhà cung cấp. Điều này giúp cho việc cung ứng thuốc nói chung và cung ứng thuốc trong bệnh viện nói riêng trở lên dễ dàng và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, nó cũng tác động không nhỏ tới hoạt động sử dụng thuốc trong bệnh viện, dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh cũng nhƣ tình trạng lạm dụng thuốc. Việc dùng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý trong bệnh viện là nguyên nhân làm tăng đáng kể chi phí cho ngƣời bệnh, tăng khả năng kháng thuốc trong điều trị.

Việc quản lý DMT là rất quan trọng, có ảnh hƣởng đến chất lƣợng chăm sóc y tế. Do đó phân tích DMT giúp lựa chọn thuốc phù hợp và xác định vấn đề sử dụng thuốc, thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả và giảm chi phí điều trị. Để có DMT tốt các trung tâm y tế, bệnh viện cần thu thập, phân tích tình hình sử dụng các năm trƣớc để bổ sung hoặc loại bỏ các thuốc mới một cách hợp lý, khoa học. DMT sử dụng phù hợp là yêu cầu cần thiết để đảm bảo cân bằng giữa hiệu quả điều trị, hiệu quả kinh tế trong việc cung ứng thuốc, đồng thời mức độ phù hợp giữa DMT sử dụng và DMT trúng thầu cũng cần đƣợc quan tâm nghiên cứu.

Có bất cập gì trong DMT sử dụng hay không? Trung 1 tâm sử dụng nhóm thuốc nào/đƣờng dùng nào nhiều nhất? Tỷ lệ thuốc nhập khẩu/ thuốc biệt dƣớc gốc chiếm tỷ trọng nhƣ thế nào? Đó là những câu hỏi mà trung tâm y tế quận Hồng Bàng mong có câu trả lời để công tác lựa chọn sử dụng thuốc đƣợc thực hiệt tốt hơn. Để có cái nhìn tổng thể về hoạt động cung ứng thuốc từ đó đƣa ra các đề xuất giúp HĐT&ĐT có giải pháp phù hợp, giải quyết các vấn đề tồn tại đảm bảo DMT đƣợc xây dựng sát với nhu cầu sử dụng, tối ƣu hóa trong lựa chọn thuốc và nâng cao hiệu quả kinh tế chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại trung tâm y tế quận Hồng Bàng – thành phố Hải Phòng năm 2020” với các mục tiêu: Mục tiêu 1: Phân tích cơ cấu thuốc sử dụng của Trung tâm y tế quận Hồng Bàng – thành phố Hải Phòng năm 2020. Mục tiêu 2: Xác định nguyên nhân của một số bất cập trong danh mục thuốc của Trung tâm y tế quận Hồng Bàng – thành phố Hải Phòng năm 2020. Các văn bản pháp quy - Thông tƣ số 23/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế Hƣớng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giƣờng bệnh “Chỉ dùng đƣờng tiêm khi ngƣời bệnh không uống đƣợc thuốc hoặc khi sử dụng thuốc theo đƣờng uống không đáp ứng đƣợc yêu cầu điều trị hoặc với thuốc chỉ dùng đƣờng tiêm”.

- Quyết định số 4824/QĐ-BYT ngày 03/12/2012 của Bộ trƣởng Bộ Y tế về việc phê duyệt Đề án Ngƣời Việt Nam ƣu tiên dùng thuốc Việt Nam: “mục tiêu giai đoạn 2 của đề án “Ngƣời Việt Nam ƣu tiên dùng thuốc Việt Nam” đặt ra đến 2020 tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nƣớc chiếm khoảng 75% ở tuyến huyện”. - Thông tƣ 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ y tế quy định hoạt động của HĐT & ĐT : „Ƣu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất. Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải có đủ tài liệu chứng minh liều lƣợng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tƣợng ngƣời bệnh đặc biệt và có lợi thế vƣợt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất”. “Thông thƣờng, sản phẩm hạng A chiếm 10 – 20% tổng số sản phẩm, hạng B chiếm 10 – 20% và còn lại là hạng C chiếm 60 -80%”.

- Quyết định số 68/QĐ-TTg về việc phê duyệt chiến lƣợc quốc gia phát triển ngành dƣợc Việt Nam giai đoạn đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 của thủ tƣớng chính phủ ngày 10/01/2014 thì mục tiêu cụ thể đến năm 2020 thuốc sản xuất trong nƣớc chiếm 80% tổng giá trị thuốc tiêu thụ trong năm, trong đó thuốc từ dƣợc liệu chiếm 30%. 3 - Thông tƣ 05/2015/TT-BYT ngày 17/3/2015 của Bộ y tế ban hành danh mục thuốc đông y, thuốc từ dƣợc liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế. - Công văn số 3968/BHXH-DVT của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam gửi Bộ Y tế ngày 8/9/2017 về thống nhất tỷ lệ sử dụng BDG tại các cơ sở khám chữa bệnh theo chỉ đạo của Chính phủ: “Đối với bệnh viện hạng 3 trực thuộc Sở Y tế các tỉnh, thành phố và các cơ sở khám chữa bệnh tƣơng đƣơng: tỷ lệ sử dụng BDG không quá 4% so với tổng chi thuốc”. - Thông tƣ 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ y tế về danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dƣợc, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi đƣợc hƣởng của ngƣời tham gia bảo hiểm y tế.

Thông tƣ quy định về 1030 thuốc tân dƣợc phân thành 27 nhóm tác dụng dƣợc lý và 59 thuốc phóng xạ và hợp chất đánh dấu nằm trong phạm vi thanh toán quỹ BHYT. - Thông tƣ 03/2019/TT-BYT ngày 28/3/2019 của Bộ y tế ban hành danh mục thuốc sản xuất trong nƣớc đáp ứng nhu cầu điều trị, giá thuốc và khả năng cung ứng thay thế cho thông tƣ 10/2016/TT-BYTcó hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 06 năm 2019. „Các cơ sở y tế khi lập hồ sơ yêu cầu, hồ sơ mời thầu phải quy định rõ không đƣợc chào thầu thuốc nhập khẩu cùng nhóm tiêu chí kỹ thuật với nhóm sản xuất trong nƣớc thuộc danh mục ban hành kèm theo thông tƣ này‟. - Thông tƣ số 15/2019/TT-BYT ngày 11/7/2019 của Bộ y tế Quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập thay thế thông tƣ 11/2016/TT-BYT có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 10 năm 2019: “Thủ trƣởng cơ sở y tế và nhà thầu trúng thầu chịu trách nhiệm thực hiện hợp đồng cung cấp thuốc theo đúng các quy định của pháp luật có liên quan về hợp đồng kinh tế, phải thực hiện tối thiểu 80% giá trị của từng phần trong hợp đồng đã ký kết.

Đối với thuốc cấp cứu, thuốc giải độc, thuốc hiếm, thuốc kiểm soát đặc biệt, dịch truyền và những tình huống khác sau khi báo cáo cơ quan có 4 thẩm quyền, cơ sở y tế bảo đảm thực hiện tối thiểu 50% giá trị của từng phần trong hợp đồng đã ký kết. Trƣờng hợp cơ sở y tế không thực hiện tối thiểu 80% giá trị của từng phần trong hợp đồng đã ký kết thì Thủ trƣởng cơ sở y tế phải báo cáo, giải trình lý do với ngƣời có thẩm quyền. Các trƣờng hợp sau đây đƣợc phép mua vƣợt nhƣng số lƣợng không đƣợc vƣợt quá 20% so với số lƣợng của nhóm thuốc đó trong hợp đồng đã ký và không phải trình duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu bổ sung: a) Đã sử dụng hết số lƣợng thuốc của các nhóm khác có cùng hoạt chất, nồng độ hoặc hàm lƣợng và chỉ còn số lƣợng thuốc trong gói thầu thuốc biệt dƣợc gốc hoặc tƣơng đƣơng điều trị; b) Các nhóm thuốc khác có cùng hoạt chất, cùng nồng độ hoặc hàm lƣợng đã trúng thầu nhƣng buộc phải dừng cung ứng hoặc thuốc bị đình chỉ lƣu hành, thuốc bị rút ra khỏi Danh mục thuốc có chứng minh tƣơng đƣơng sinh học sau khi đã trúng thầu; c) Nhà thầu chƣa cung cấp hết số lƣợng thuốc của một nhóm thuốc trong hợp đồng đã ký nhƣng không có khả năng cung cấp tiếp vì các lý do bất khả kháng, trong trƣờng hợp này phải có thông báo bằng văn bản kèm theo tài liệu chứng minh”. - Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020 của Bộ y tế về việc hƣớng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện nhƣ sau: “Xây dựng hƣớng điều trị một số bệnh thƣờng gặp tại bệnh viện.

Xây dựng các kháng sinh dự phòng phẫu thuật. Xây dựng danh mục các kháng sinh cần ƣu tiên quản lý và các quy định giám sát sử dụng tại các cơ sở khám, chữa bệnh (Phụ lục 2) bao gồm hai nhóm: - Kháng sinh cần ƣu tiên quản lý - Nhóm 1; Kháng sinh cần theo dõi, giám sát sử dụng – Nhóm 2”. Các phƣơng pháp phân tích dữ liệu thuốc sử dụng tại cơ sở khám chữa bệnh Sử dụng thuốc không hợp lý là vấn đề đƣợc quan tâm trên toàn cầu vì những hậu quả nghiêm trọng mà nó mang lại nhƣ làm tăng đáng kể chi phí cho hoạt động chăm sóc sức khỏe, giảm chất lƣợng điều trị, tăng nguy cơ xảy ra các phản ứng có hại của thuốc. Trong các bệnh viện, HĐT&ĐT với nhiệm vụ tƣ vấn cho Giám đốc bệnh viện về việc sử dụng thuốc nhằm mục đích đảm bảo thuốc đƣợc sử dụng một cách hiệu quả, an toàn, hợp lý và kinh tế.

Để quản lý đƣợc việc sử dụng thuốc một cách hiệu quả cần có các phƣơng pháp phân tích dữ liệu và tổng hợp thông tin về thuốc. Từ những kết quả thu đƣợc, HĐT&ĐT sẽ có những biện pháp thích hợp nhằm quản lý và phát hiện ra các vấn đề về sử dụng thuốc. Để phân tích hoạt động sử dụng thuốc trong bệnh viện Hội đồng thuốc cần áp dụng các phƣơng pháp nhƣ: Phân tích ABC, phân tích nhóm điều trị, phân tích VEN, phân tích theo liều xác định trong ngày- DDD (Defined Daily Dose) và giám sát các chỉ số dùng thuốc [4]. Phương pháp phân tích ABC - Khái niệm: là phƣơng pháp phân tích mối tƣơng quan giữa lƣợng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách.