ĐẶT VẤN ĐỀ Cung ứng thuốc trong bệnh viện cần đảm bảo đƣợc nhu cầu khám và điều trị bệnh nội ngoại trú, đáp ứng chất lƣợng với giá hợp lý. Hoạt động cung ứng là đƣa thuốc từ nơi sản xuất đến ngƣời sử dụng. Hoạt động này đƣợc thực hiện theo một chu trình, bao gồm các hoạt động lựa chọn mua sắm, tồn trữ cấp phát và sử dụng. Sử dụng thuốc là căn cứ để lựa chọn thuốc và cả chu trình tiếp theo.
Việc phân tích danh mục thuốc công việc có ý nghĩa quan trọng, dựa vào kết quả này để lựa chọn, dự trù kinh phí mua thuốc cho năm sau. Trong thời gian qua, việc thực hiện chính sách quốc gia của Việt Nam với hai mục tiêu cung ứng đủ thuốc có chất lƣợng đáp ứng nhu cầu sử dụng của ngƣời dân và sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả đã đạt đƣợc những kết quả quan trọng. Hiện nay, nƣớc ta đang ƣu tiên sản xuất, sử dụng thuốc trong nƣớc góp phần phong phú nguồn thuốc cả về số lƣợng và chất lƣợng. Về cơ bản không còn tình trạng thiếu thuốc phục vụ nhu cầu điều trị.
Hiện nay, các bệnh viện đang xây dựng danh mục thuốc phù hợp với nhu cầu điều trị, đảm bảo an toàn cho ngƣời bệnh, khả năng thanh toán của ngƣời dân kể cả ngƣời có thẻ BHYT. Trung tâm Y tế Thị xã Phú Mỹ tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu, là Trung tâm Y tế hạng III. Với mô hình bệnh tật tƣơng đối phức tạp hàng năm Trung tâm Y tế sử dụng một lƣợng kinh phí khá lớn để mua thuốc phục vụ công tác khám chữa bệnh. Vấn đề phân tích và đánh giá DMT tại Trung tâm Y tế Thị xã Phú Mỹ tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu là cần thiết để có nhìn nhận khái quát về thực trạng sử dụng thuốc tại Trung tâm Y tế, từ đó có các biện pháp điều chỉnh danh mục thuốc trong những năm tiếp theo để nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc cho ngƣời bệnh và tiết kiệm chi phí trong công tác khám chữa bệnh.
Mặt khác giúp việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả, giúp giải 1 quyết nhiều bất cập từ khi đấu thầu đến khi sử dụng phát sinh nhƣ thiếu thừa thuốc liên tục diễn ra. Tại Trung tâm Y tế, hội đồng thuốc và điều trị có nhiệm vụ tƣ vấn cho giám đốc lựa chọn thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế. Các nghiên cứu tổng quát về tình hình sử dụng thuốc nhƣ phân tích ABC, phân tích VEN sẽ giúp ích cho hội đồng thuốc và điều trị cũng nhƣ các nhà quản lý xác định những vấn đề về sử dụng thuốc, làm nền tảng cho các hoạt động can thiệp tiếp theo. Tuy nhiên từ trƣớc đến nay tại Trung tâm Y tế chƣa có đề tài nào đánh giá danh mục thuốc đƣợc thực hiện do vậy việc tiến hành nghiên cứu là hết sức cần thiết.
Với mong muốn tìm hiểu thực trạng danh mục thuốc đƣợc sử dụng hiện nay tại Trung tâm Y tế là nhƣ thế nào; các thuốc trong nhóm A đƣợc sử dụng có hợp lý hay không. Do đó, nhóm chúng tôi tiến hành đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế Thị xã Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu năm 2020”. Với 2 mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế Thị xã Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu năm 2020; 2.
Phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế Thị xã Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu năm 2020, theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Từ kết quả nghiên cứu đề xuất các giải pháp xây dựng danh mục thuốc hợp lý, hiệu quả nhằm phục vụ tốt cho bệnh nhân tại Trung tâm Y tế Thị xã Phú Mỹ tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu cho nhu cầu những năm tiếp theo. DANH MỤC THUỐC VÀ XÂY DỰNG DANH MỤC THUỐC 1. Khái niệm danh mục thuốc, danh mục thuốc sử dụng DMT là 1 danh sách các thuốc đƣợc sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và bác sĩ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): “DMT bệnh viện là một danh sách các thuốc đã đƣợc lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện”. DMT bệnh viện đƣợc xây dựng tốt sẽ mang lại những lợi ích sau: Loại bỏ đƣợc các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó có thể giảm đƣợc số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong. Giảm số lƣợng và chi phí mua thuốc; sử dụng chi phí tiết kiệm đƣợc để mua các thuốc chất lƣợng tốt hơn, an toàn và hiệu quả hơn. Mỗi bệnh viện có DMT khác nhau, đƣợc xây dựng hàng năm theo nhu cầu điều trị hợp lý của các khoa lâm sàng.
Xây dựng danh mục phù hợp sẽ góp phần rất lớn trong công tác điều trị, quản lý của bệnh viện. Một DMT có quá nhiều thuốc không cần thiết sẽ dẫn đến sử dụng lãng phí nguồn kinh phí của nhà nƣớc cũng nhƣ của bệnh nhân. Các bước xây dựng danh mục thuốc bệnh viện Việc xây dựng DMT trong bệnh viện phải đảm bảo nguyên tắc sau: bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí thuốc dùng trong bệnh viện; phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; căn cứ vào hƣớng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã đƣợc xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đáp ứng đƣợc với các phƣơng pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị, phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện, thống nhất với DMT thiết yếu, DMT chủ yếu do Bộ Y tế ban hành. Khoa Dƣợc (KD) sẽ xây dựng DMT bệnh viện và thông qua Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) góp ý chỉnh sửa, sau khi HĐT&ĐT thống nhất, khoa Dƣợc tổng hợp thành danh mục dự thảo và trình lên Giám đốc bệnh viện 3 xem xét và ký duyệt ban hành danh mục chính thức.
Việc lựa chọn DMT trong bệnh viện phải căn cứ vào các yếu tố sau: - Mô hình bệnh tật (MHBT) của địa phƣơng và cơ cấu bệnh tật do bệnh viện thống kê hàng năm; - Trình độ cán bộ và theo danh mục kỹ thuật mà bệnh viện đƣợc thực hiện; - DMT chủ yếu sử dụng tại các cơ sở khám chữa bệnh do Bộ Y Tế (BYT) ban hành; - Khả năng kinh phí của bệnh viện: ngân sách Nhà nƣớc, thu một phần viện phí và bảo hiểm y tế (BHYT); - Xem xét một số tiêu chí nhƣ an toàn, hiệu quả điều trị, hiệu quả - chi phí hoặc nguồn cung ứng tại chỗ. - DMT bệnh viện phải đƣợc rà soát, bổ sung, hiệu chỉnh hàng năm cho phù hợp với tình hình thực tế điều trị. Phác đồ điều trị Mô hình bệnh tật Danh mục Trình độ chuyên thuốc thiết yếu môn, kỹ thuật Danh mục K/n chi trả của BN, thuốc chủ yếu quỹ BHYT, kinh phí Hội đồng thuốc và điều trị DANH MỤC THUỐC BỆNH VIỆN Hình 1. Các yếu tố làm căn cứ để xây dựng DMT bệnh viện 4 1.
Nguyên tắc và quy trình xây dựng Danh mục thuốc Việc thống nhất một cách rõ ràng các tiêu chí chọn lựa khi xây dựng DMT bệnh viện là rất quan trọng và cần phải đƣợc thực hiện một cách bài bản nhằm tạo dựng giá trị cũng nhƣ sự tin tƣởng của thầy thuốc khi sử dụng. Tổ chức Y tế thế giới đã xây dựng một quy trình để xây dựng DMT trong bệnh viện bao gồm 4 giai đoạn cụ thể nhƣ sau: - Giai đoạn 1: Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) thu thập một số thông tin để giúp Ban giám đốc bệnh viện thấy rõ hiệu quả của việc quản lý tốt DMT từ đó thuyết phục các nhà quản lý ra quyết định về DMT và xem đây là quy định của bệnh viện. - Bƣớc tiếp theo của HĐT&ĐT là xây dựng hoặc lựa chọn các nhóm thuốc cho DMTBV. Trƣớc khi xây dựng danh mục, cần thu thập những dữ liệu cần thiết để phân tích các mô hình sử dụng thuốc hiện có.
Các thông tin cần thu thập trƣớc khi xây dựng DMTBV: Tổng giá trị tiền thuốc đã sử dụng trong năm trƣớc, tỷ lệ giá trị tiền thuốc so với tổng chi phí của bệnh viện, số lƣợng các thuốc, các nhóm thuốc đang sử dụng tại bệnh viện, giá trị của thuốc bị huỷ trong năm, tên của thuốc sử dụng nhiều nhất, các phản ứng có hại của thuốc đã đƣợc thu thập, số lƣợng các ca tử vong do thuốc, các thuốc bị cấm sử dụng, thuốc giả, thuốc kém chất lƣợng đã đƣợc thông tin. - Trong giai đoạn tiếp theo, HĐT&ĐT cần xây dựng một cuốn Cẩm nang DMT. Thông tin trong cuốn cẩm nang nhằm giúp cán bộ Y tế trong bệnh viện, đặc biệt là bác sỹ hiểu đƣợc hệ thống DMT và chức năng của HĐT&ĐT. - Giai đoạn cuối cùng trong quá trình xây dựng DMTBV là duy trì DMT.
Việc sử dụng thuốc không hợp lý vẫn xảy ra ngay cả khi có một DMT lý tƣởng. Vì vậy để tăng cƣờng kê đơn hợp lý cần có hƣớng dẫn điều trị chuẩn hay phác đồ điều trị. 5 - Để xây dựng DMT bệnh viện, bƣớc đầu tiên cần phải thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trƣớc, sau đó đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan. CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI 1.
Một số văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ, hoạt động của các tổ chức có trách nhiệm quản lý sử dụng thuốc Thông tƣ 22/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế quy định về chức năng hoạt động của khoa Dƣợc. Đây là khoa có chức năng và tham mƣu cho Giám đốc về toàn bộ công tác dƣợc trong bệnh viện, nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lƣợng và tƣ vấn, giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý. Nhƣ vậy khoa Dƣợc đóng vai trò chủ đạo và là đầu mối trong quản lý sử dụng thuốc tại bệnh viện [2]. Thông tƣ 23/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế quy định hƣớng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giƣờng bệnh.
Theo đó, bệnh viện căn cứ vào tình trạng ngƣời bệnh, mức độ bệnh lý để lựa chọn đƣờng dùng thuốc thích hợp. Bệnh nhân chỉ dùng đƣờng tiêm khi không uống đƣợc hoặc khi sử dụng thuốc theo đƣờng uống không đáp ứng yêu cầu điều trị [3]. Thông tƣ 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế quy định về hoạt động của động của HĐT&ĐT [4].