Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Lộc Ninh Bình Phước Năm 2020

Phân tích danh mục thuốc tại trung tâm y tế huyện Lộc Ninh, Bình Phước năm 2020, cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình cung ứng thuốc.

• Tác giả: Bùi Văn Hiển
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Lan Anh
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Lộc Ninh 2020
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sỹ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. ĐẠI CƯƠNG VỀ DANH MỤC THUỐC
• 2.1. Khái niệm danh mục thuốc
• 2.2. Các bước xây dựng danh mục thuốc
• 2.3. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc
• 2.3.1. Phương pháp phân tích ABC
• 2.3.2. Phương pháp phân tích VEN
• 2.3.3. Phân tích sử dụng thuốc theo nhóm điều trị
• 2.4. Thực trạng sử dụng thuốc tại các Trung tâm Y tế ở Việt Nam
• 2.4.1. Giá trị tiền thuốc sử dụng
• 2.4.2. Về sử dụng thuốc hóa dược, thuốc đông y, thuốc từ dược liệu
• 2.4.3. Về sử dụng thuốc theo nhóm tác dụng dược lý
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả cơ cấu về số lượng và giá trị của danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh tỉnh Bình Phước năm 2020 theo một số chỉ tiêu
• 3.2. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nguồn gốc, xuất xứ
• 3.3. Cơ cấu thuốc hóa dược theo thành phần
• 3.4. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp phân tích ABC
• 3.5. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp phân tích VEN
• 3.6. Về cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh
• 3.7. Về cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nhóm
• 3.8. Về phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh
• 3.9. Về cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp phân tích VEN
• 3.10. Về cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp phân tích ABC/VEN
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Lộc Ninh

Phân tích danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh năm 2020 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá tình hình sử dụng thuốc và quản lý thuốc tại đơn vị. Nghiên cứu này không chỉ giúp xác định các vấn đề tồn tại trong việc sử dụng thuốc mà còn đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh. Việc xây dựng danh mục thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả là một trong những mục tiêu hàng đầu của ngành y tế.

1.1. Khái Niệm Danh Mục Thuốc Và Vai Trò Của Nó

Danh mục thuốc là danh sách các thuốc được phê duyệt để sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Theo WHO, danh mục thuốc của bệnh viện là cơ sở để bác sĩ kê đơn điều trị cho người bệnh. Danh mục này đảm bảo việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Trung Tâm Y Tế Huyện Lộc Ninh

Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh được thành lập theo Quyết định số 1641/QĐ-UBND ngày 31/05/2018. Trung tâm có 11 khoa phòng và 16 trạm y tế, phục vụ nhu cầu khám chữa bệnh cho người dân trong khu vực.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Danh Mục Thuốc

Việc quản lý danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh gặp nhiều thách thức, bao gồm tình trạng sử dụng thuốc không hợp lý, thiếu thông tin về thuốc và ngân sách hạn chế. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng điều trị mà còn làm tăng chi phí cho người bệnh.

2.1. Tình Hình Sử Dụng Thuốc Không Hợp Lý

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc sử dụng thuốc không hợp lý chiếm tỷ lệ cao trong các cơ sở y tế. Điều này dẫn đến lãng phí ngân sách và tăng nguy cơ kháng thuốc.

2.2. Ngân Sách Hạn Chế Và Tác Động Đến Quản Lý Thuốc

Ngân sách hạn chế là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc không đủ thuốc thiết yếu. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung ứng thuốc và chất lượng điều trị cho người bệnh.

III. Phương Pháp Phân Tích Danh Mục Thuốc Hiệu Quả

Để cải thiện tình hình sử dụng thuốc, việc áp dụng các phương pháp phân tích như ABC và VEN là rất cần thiết. Những phương pháp này giúp xác định các thuốc quan trọng và tối ưu hóa ngân sách thuốc.

3.1. Phương Pháp Phân Tích ABC

Phân tích ABC giúp phân loại thuốc theo mức độ tiêu thụ và chi phí. Các thuốc loại A chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách, trong khi các thuốc loại C có chi phí thấp hơn. Phương pháp này giúp quản lý ngân sách hiệu quả hơn.

3.2. Phương Pháp Phân Tích VEN

Phân tích VEN phân loại thuốc thành ba nhóm: thuốc tối cần, thuốc thiết yếu và thuốc không thiết yếu. Phương pháp này giúp xác định ưu tiên trong việc mua sắm và sử dụng thuốc.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Lộc Ninh

Kết quả nghiên cứu cho thấy cơ cấu danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh năm 2020 có sự phân bổ không đồng đều. Một số nhóm thuốc chiếm tỷ lệ cao trong tổng chi phí thuốc, trong khi một số nhóm khác lại ít được sử dụng.

4.1. Cơ Cấu Danh Mục Thuốc Theo Nhóm Điều Trị

Phân tích cho thấy nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng và chống nhiễm khuẩn chiếm tỷ lệ cao nhất về số lượng và giá trị sử dụng. Điều này phản ánh sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng.

4.2. Đánh Giá Chất Lượng Thuốc Sử Dụng

Chất lượng thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh cần được đánh giá thường xuyên để đảm bảo an toàn cho người bệnh. Việc kiểm soát chất lượng thuốc là rất quan trọng trong công tác khám chữa bệnh.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Tương Lai

Nghiên cứu về phân tích danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh đã chỉ ra nhiều vấn đề cần khắc phục. Để nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc, cần có các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện quản lý thuốc và đảm bảo cung ứng thuốc đầy đủ, kịp thời.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Thuốc

Cần xây dựng một hệ thống quản lý thuốc hiệu quả, bao gồm việc áp dụng các phương pháp phân tích và đánh giá chất lượng thuốc thường xuyên.

5.2. Tương Lai Của Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế

Tương lai của danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh phụ thuộc vào việc cải thiện quy trình quản lý và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chi phí dược phẩm luôn là cấu phần trọng yếu trong ngân sách hoạt động của hệ thống y tế công lập, thường chiếm từ 30% đến 40% tổng nguồn thu tại các cơ sở khám chữa bệnh. Theo thống kê của ngành y tế, chi tiêu tiền thuốc bình quân đầu người tại Việt Nam đã tăng trưởng nhanh từ mức 48,39 USD năm 2017 lên 53,54 USD năm 2018 với tốc độ tăng 10,6%. Tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước – đơn vị y tế hạng III có quy mô 170 giường bệnh phụ trách chăm sóc sức khỏe vùng biên giới – tổng kinh phí mua thuốc trong năm 2020 đạt hơn 13,46 tỷ đồng, chiếm tới 41,28% trên tổng kinh phí hoạt động hơn 33,44 tỷ đồng của toàn đơn vị.

Thực tế quản lý cho thấy công tác lập kế hoạch cung ứng thuốc tại trung tâm trước đây chủ yếu dựa vào thói quen tiêu dùng của các năm trước và đề xuất từ khoa lâm sàng mà chưa áp dụng các công cụ lượng hóa khoa học. Điều này tiềm ẩn nguy cơ mất cân đối ngân sách, tồn kho không hợp lý và làm gia tăng gánh nặng chi trả của quỹ Bảo hiểm Y tế. Nghiên cứu của Dược sĩ Chuyên khoa I Bùi Văn Hiển dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Trần Thị Lan Anh tại Trường Đại học Dược Hà Nội được triển khai nhằm hai mục tiêu cốt lõi: Mô tả cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng theo các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật và phân tích chuyên sâu danh mục thuốc thông qua phương pháp ABC, VEN kết hợp ma trận ABC/VEN trong năm 2020. Nghiên cứu mang lại luận cứ thực tiễn quan trọng, giúp tối ưu hóa nguồn lực tài chính, đảm bảo quyền lợi cho người bệnh và nâng cao hiệu quả điều trị tại tuyến y tế cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng đồng bộ các lý thuyết quản trị kinh tế dược hiện đại và hệ thống quy phạm pháp luật chuyên ngành:

• Nguyên lý Pareto và Phương pháp phân tích ABC: Phương pháp tiếp cận quản lý kinh tế dựa trên quy luật 80/20. Trong quản trị dược bệnh viện, thuốc nhóm A chiếm khoảng 10% đến 20% tổng số khoản mục nhưng chiếm 70% đến 80% tổng giá trị ngân sách; nhóm B chiếm 15% đến 20% số khoản mục và 15% đến 20% giá trị; nhóm C chiếm đa số với 60% đến 80% số khoản mục nhưng chỉ tiêu tốn 5% đến 10% ngân sách.
• Hệ thống phân loại VEN của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Công cụ xác định thứ tự ưu tiên lâm sàng khi nguồn kinh phí hữu hạn, chia danh mục thành: Thuốc tối cần (Vital - V) bắt buộc phải có cho cấp cứu và bệnh hiểm nghèo; Thuốc thiết yếu (Essential - E) điều trị các bệnh phổ biến trong mô hình bệnh tật; Thuốc không thiết yếu (Non-Essential - N) dùng cho bệnh nhẹ hoặc hiệu quả điều trị chưa vượt trội so với chi phí.
• Ma trận kết hợp ABC/VEN: Phép thử chéo phân nhóm thuốc thành 9 phân hạng (AV, AE, AN, BV, BE, BN, CV, CE, CN), trong đó các nhóm thuốc AN và BN là trọng tâm cần kiểm soát hoặc cắt giảm để hạn chế lãng phí ngân sách.
• Khung pháp lý hướng dẫn: Căn cứ Thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế quy định về hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị, Thông tư 30/2018/TT-BYT và Thông tư 05/2015/TT-BYT về phạm vi chi trả thuốc của quỹ Bảo hiểm Y tế, cùng Thông tư 23/2011/TT-BYT về sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, kết hợp hồi cứu toàn bộ dữ liệu xuất nhập tồn dược phẩm và báo cáo quyết toán tài chính từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2020 tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát toàn bộ mẫu nghiên cứu gồm 414 khoản mục thuốc hóa dược và chế phẩm y học cổ truyền được xuất sử dụng thực tế cho bệnh nhân trong năm 2020 (loại trừ các vị thuốc y học cổ truyền dạng thang thô).
• Quy trình thu thập và xử lý số liệu: Dữ liệu được trích xuất từ phần mềm quản lý thông tin bệnh viện, đối chiếu với danh mục trúng thầu của Sở Y tế tỉnh Bình Phước. Dữ liệu được làm sạch, chuẩn hóa đơn giá bình quân gia quyền và xử lý định lượng trên phần mềm Microsoft Excel 2016.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc phối hợp phân loại dược lý, phân tích ABC và VEN là tiêu chuẩn vàng trong quản trị bệnh viện, cho phép đánh giá trực quan mối tương quan giữa chi phí tài chính thực tế và giá trị điều trị lâm sàng tại một cơ sở y tế tuyến huyện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 414 khoản mục thuốc với tổng giá trị tiêu dùng hơn 13,46 tỷ đồng tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh năm 2020 đã ghi nhận các kết quả nổi bật:

• Cơ cấu thuốc hóa dược và chế phẩm y học cổ truyền: Thuốc hóa dược chiếm vị thế áp đảo tuyệt đối với 367 khoản mục (chiếm 88,65% số khoản mục) và đạt giá trị sử dụng hơn 11,16 tỷ đồng (chiếm 82,97% tổng chi phí). Chế phẩm đông y và thuốc từ dược liệu có 47 khoản mục (chiếm 11,35%) với giá trị sử dụng đạt gần 2,30 tỷ đồng (chiếm 17,03% chi phí).
• Phân bố theo nhóm tác dụng dược lý: Toàn bộ thuốc hóa dược được chia thành 19 nhóm tác dụng. Nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 63 khoản mục (15,22%) và giá trị tiêu dùng đạt hơn 2,83 tỷ đồng (21,09% tổng chi phí). Trong nhóm kháng sinh, phân nhóm Beta-lactam chiếm ưu thế vượt trội với 32 khoản mục (50,79% số khoản mục kháng sinh) và tiêu tốn tới 82,10% tổng tiền thuốc kháng sinh của toàn đơn vị.
• Cơ cấu nhóm thuốc tiêu hóa và tác dụng đối với máu: Nhóm thuốc tiêu hóa đứng thứ hai về giá trị sử dụng với 48 khoản mục (11,59%) và kinh phí hơn 1,76 tỷ đồng (13,10%), trong đó thuốc kháng acid và chống loét chiếm 52,56% kinh phí nhóm tiêu hóa. Đáng chú ý, nhóm thuốc tác dụng đối với máu tuy chỉ có 15 khoản mục (chiếm 3,62%) nhưng đứng thứ ba về giá trị với gần 1,40 tỷ đồng (10,39% tổng chi phí), riêng hoạt chất Nanokine 4000IU (Erythropoietin alfa) đã chiếm tới 83,88% giá trị của cả nhóm này.
• Phân tích cơ cấu thuốc theo ma trận ABC/VEN: Phân hạng ABC xác định các thuốc nhóm A chiếm khoảng 79,6% tổng chi phí ngân sách nhưng chỉ tập trung ở khoảng 20% tổng số khoản mục. Phân loại VEN ghi nhận nhóm thuốc thiết yếu (E) chiếm tỷ trọng lớn nhất cả về số lượng (trên 65%) và giá trị (trên 60%), trong khi nhóm thuốc tối cần (V) chiếm khoảng 7% đến 11% giá trị. Tồn tại một tỷ lệ các thuốc nhóm AN và BN thuộc diện không thiết yếu nhưng chiếm ngân sách cao cần được rà soát tối ưu.

Thảo luận kết quả

Mô hình bệnh tật tại đơn vị năm 2020 với 54.500 lượt khám chữa bệnh ghi nhận tỷ lệ cao nhất ở các bệnh hệ tuần hoàn (Chương IX, chiếm 32,30% với 17.602 ca), bệnh hệ hô hấp (Chương X, chiếm 12,68% với 6.909 ca), và bệnh nội tiết, dinh dưỡng, chuyển hóa (Chương IV, chiếm 10,93% với 5.955 ca). Khi đối chiếu giữa mô hình bệnh tật và cơ cấu chi phí, nhóm thuốc tim mạch chỉ chiếm 5,08% và thuốc nội tiết chỉ chiếm 5,52% tổng giá trị tiền thuốc. Điều này cho thấy danh mục thuốc điều trị các bệnh mãn tính không lây nhiễm tại trung tâm chưa thực sự đáp ứng tương xứng với tỷ lệ bệnh nhân đến khám.

So sánh với các nghiên cứu tại các trung tâm y tế tuyến huyện khác như Trung tâm Y tế huyện Gò Công Tây - Tiền Giang (kháng sinh chiếm 15,76% giá trị) và Trung tâm Y tế huyện Kim Bảng - Hà Nam (kháng sinh chiếm 34,74% giá trị), tỷ lệ chi phí kháng sinh 21,09% tại Lộc Ninh nằm ở mức trung bình của tuyến huyện. Tuy nhiên, việc tập trung quá mức vào nhóm kháng sinh Beta-lactam tiêm truyền đặt ra yêu cầu phải kiểm soát nguy cơ đề kháng kháng sinh tại chỗ.

Dữ liệu của nghiên cứu có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ đường tích lũy Pareto trong phân tích ABC để nhận diện nhanh các mặt hàng thuộc nhóm A, kết hợp biểu đồ tròn biểu diễn tỷ trọng các nhóm tác dụng dược lý chính và bảng ma trận chéo 9 ô ABC/VEN nhằm giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị đưa ra quyết định mua sắm chính xác.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản trị danh mục thuốc và sử dụng ngân sách an toàn, hợp lý tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh, tác giả đưa ra các giải pháp can thiệp cụ thể:

• Tái cơ cấu danh mục thuốc nhóm AN và BN: Hội đồng Thuốc và Điều trị trung tâm cần rà soát định kỳ hàng quý, tiến hành loại bỏ hoặc thay thế tối thiểu 30% đến 50% các khoản mục thuốc nhóm N có giá trị sử dụng cao sang các thuốc generic nhóm E có chi phí hợp lý hơn, mục tiêu tiết giảm từ 8% đến 12% tổng chi phí thuốc không cần thiết.
• Chuẩn hóa quy trình quản lý hàng tồn kho nhóm A: Khoa Dược cần xây dựng kế hoạch dự trù và mua sắm linh hoạt theo chu kỳ tuần hoặc tháng đối với khoảng 20% số khoản mục thuốc thuộc nhóm A, duy trì lượng dự trữ an toàn dưới 15 ngày sử dụng nhằm giải phóng vốn lưu động và hạn chế thất thoát, hư hỏng.
• Tăng cường vai trò của Dược lâm sàng trong giám sát kháng sinh: Bố trí thêm dược sĩ chuyên trách dược lâm sàng, triển khai phác đồ hướng dẫn sử dụng kháng sinh hợp lý, thực hiện bình đơn thuốc định kỳ hàng tháng và kiểm soát chặt chẽ chỉ định kháng sinh phổ rộng cùng các thuốc đường tiêm truyền đắt tiền.
• Điều chỉnh danh mục bám sát mô hình bệnh tật địa phương: Tăng tỷ trọng dự trù các nhóm thuốc điều trị bệnh mãn tính như tim mạch, đái tháo đường và bệnh đường hô hấp thêm 15% đến 20% trong giai đoạn 2021–2025, đáp ứng nhu cầu điều trị ngoại trú cho hơn 30.000 lượt bệnh nhân mắc bệnh không lây nhiễm trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao, là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhóm đối tượng:

• Hội đồng Thuốc và Điều trị, Ban Giám đốc các cơ sở y tế tuyến huyện: Cung cấp phương pháp luận và công cụ chuẩn mực để xây dựng, đánh giá và thẩm định danh mục thuốc bệnh viện hàng năm theo quy định của Bộ Y tế.
• Cán bộ quản lý Khoa Dược bệnh viện: Tài liệu tham khảo trực tiếp giúp xây dựng kế hoạch đấu thầu, dự trù số lượng thuốc sát với nhu cầu thực tế và kiểm soát tồn kho tối ưu theo nguyên lý ABC/VEN.
• Giảng viên, học viên sau đại học và sinh viên ngành Dược: Nguồn dẫn liệu thực tế về phương pháp nghiên cứu định lượng trong môn học Tổ chức và Quản lý Dược, Kinh tế Dược và Dược bệnh viện.
• Cán bộ giám định Bảo hiểm Xã hội: Cung cấp góc nhìn chuyên môn về việc phân tích cơ cấu chi phí thuốc, hỗ trợ công tác kiểm soát thanh toán chi phí khám chữa bệnh Bảo hiểm Y tế hợp lý, minh bạch.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp phân tích ABC/VEN mang lại lợi ích gì cho Trung tâm Y tế tuyến huyện? Phương pháp này giúp trung tâm nhận diện chính xác 10% đến 20% các thuốc chiếm tới 80% ngân sách tài chính (nhóm A) và phân loại mức độ thiết yếu lâm sàng (nhóm V, E, N). Qua đó, đơn vị có thể ưu tiên cấp vốn cho thuốc cấp cứu, cắt giảm thuốc kém hiệu quả kinh tế và tối ưu hóa nguồn quỹ Bảo hiểm Y tế.

Nhóm thuốc nào chiếm chi phí cao nhất tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh năm 2020? Nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn chiếm kinh phí lớn nhất với hơn 2,83 tỷ đồng, tương đương 21,09% tổng chi phí thuốc toàn năm. Trong đó, các kháng sinh thuộc nhóm Beta-lactam chiếm tới 82,10% tổng giá trị của toàn bộ nhóm chống nhiễm khuẩn.

Mô hình bệnh tật và cơ cấu chi phí thuốc tại đơn vị có sự chênh lệch như thế nào? Mặc dù các bệnh lý tim mạch chiếm tỷ lệ cao nhất trong mô hình bệnh tật với 32,30% tổng số ca khám chữa bệnh, chi phí dành cho nhóm thuốc tim mạch chỉ chiếm 5,08% tổng ngân sách thuốc. Điều này phản ánh danh mục thuốc cho các bệnh mạn tính ngoại trú cần được tăng cường đầu tư hơn nữa.

Tỷ lệ sử dụng thuốc đông y và thuốc từ dược liệu tại trung tâm đạt mức bao nhiêu? Trong năm 2020, chế phẩm đông y và thuốc từ dược liệu chiếm 47 khoản mục (11,35% tổng số khoản mục) và đạt giá trị sử dụng gần 2,30 tỷ đồng (chiếm 17,03% tổng chi phí). Tỷ lệ này hoàn toàn phù hợp với mặt bằng chung tại các trung tâm y tế tuyến huyện ở khu vực phía Nam.

Làm thế nào để kiểm soát chi phí của các thuốc tác dụng đối với máu có giá trị cao? Nghiên cứu chỉ ra hoạt chất Nanokine 4000IU chiếm tới 83,88% giá trị nhóm thuốc tác dụng đối với máu. Khoa Dược và Hội đồng Thuốc và Điều trị cần phối hợp hội chẩn, kiểm soát chặt chẽ chỉ định điều trị thiếu máu trên bệnh nhân suy thận mạn đúng phác đồ để tránh lãng phí kinh phí.

Kết luận

• Nghiên cứu đã mô tả chi tiết và toàn diện cơ cấu 414 khoản mục thuốc với tổng giá trị hơn 13,46 tỷ đồng tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh năm 2020.
• Xác định rõ thuốc hóa dược chiếm tỷ trọng chủ đạo (88,65% khoản mục và 82,97% giá trị), trong khi nhóm kháng sinh dẫn đầu về mức tiêu thụ ngân sách (21,09%).
• Phân tích ma trận ABC/VEN chỉ ra sự cần thiết phải kiểm soát nghiêm ngặt các thuốc thuộc nhóm AN và BN nhằm tránh lãng phí nguồn lực tài chính.
• Chỉ ra khoảng trống giữa cơ cấu chi phí thuốc và nhu cầu điều trị thực tế đối với mô hình bệnh tật không lây nhiễm tại địa phương.
• Cung cấp giải pháp khả thi giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị xây dựng danh mục thuốc tối ưu, an toàn và hiệu quả cho các năm tiếp theo.

Các nhà quản lý y tế và dược sĩ bệnh viện có thể áp dụng ngay quy trình phân tích chuẩn mực từ đề tài này để nâng cao chất lượng quản lý dược phẩm tại đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Con người là vốn quý của xã hội. Nguồn lực con người là nguồn lực đáng quý nhất của mỗi quốc gia và toàn nhân loại. Xã hội càng phát triển thì giá trị của con người càng được tôn trọng, từ đó ý thức về việc bảo vệ sức khỏe của bản thân mỗi người cũng được nâng cao, biểu hiện bằng chi tiêu bình quân tiền thuốc đầu người không ngừng tăng lên từ 48,39 USD năm 2017; lên 53,54 USD năm 2018 với tốc độ tăng10,6%[2]. Việc sử dụng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý trong bệnh viện là nguyên nhân làm tăng đáng kể chi phí cho người bệnh và tăng khả năng kháng thuốc trong quá trình điều trị.

Theo một số nghiên cứu, chi phí mua thuốc chiếm khoảng 30-40% ngân sách ngành Y tế của nhiều nước và phần lớn số tiền đó bị lãng phí do sử dụng thuốc không hợp lý và các hoạt động cung ứng thuốc không hiệu quả[1]. Trung tâm Y tế là cơ sở khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Việc lựa chọn thuốc để có một danh mục thuốc hợp lý, nhằm cung ứng thuốc đầy đủ, kịp thời, đảm bảo chất lượng vàhoạt động sử dụng thuốc hợp lý có ảnh hưởng lớn đến chất lượng khám chữa bệnh và chăm lo sức khỏe toàn diện cho nhân dân. Chính sách quốc gia về thuốc đã đưa ra hai mục tiêu đó là đảm bảo cung ứng thường xuyên và đầy đủ các thuốc có chất lượng đến tay người bệnh và đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả[34].

Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh được thành lập theo Quyết định số 1641/QĐ-UBND ngày 31/05/2018 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Lộc Ninh (hợp nhất BVĐK huyện và TTYT dự phòng huyện) với 11 khoa phòng, 16 trạm y tế và 170 giường bệnh được giao. Hằng năm kinh phí thuốc sử dụng so với tổng chi phí khám chữa bệnh luôn ở trên mức 35%. Nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng tăng do đó việc tăng cường sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả, hợp lý đang là vấn đề cấp thiết hiện nay. 1 Trước đây, chưa từng có nghiên cứu nào về danh mục thuốc sử dụng tại đơn vị.

Với mong muốn góp phần xây dựng danh mục thuốc sử dụng hàng năm được hợp lý, an toàn, hiệu quả, thực hiện tốt công tác cung ứng thuốc, tôi đã thực hiện đề tài “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh – tỉnh Bình Phước năm 2020” với 2 mụctiêu: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm y tế huyện Lộc Ninh năm 2020 theo một số chỉ tiêu. Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Lộc Ninh năm 2020 theo phương pháp phân tích ABC, VEN. Để từ các kết quả của nghiên cứu này phát hiện ra các vấn đề tồn tại của danh mục thuốc đã sử dụng.

Từ đó đưa ra ý kiến đề xuất giúp quản lý, sử dụng thuốc hợp lý hơn và rút ra kinh nghiệm để xây dựng DMT cho các năm kế tiếp, góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng trong công tác khám chữa bệnh tại Trung tâm. Đại cương về Danh mục thuốc 1.Khái niệm danh mục thuốc Danh mục thuốc là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe của đơn vị và là căn cứ để bác sĩ kê đơn điều trị cho người bệnh. Theo WHO: Danh mục thuốc của bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện[6]. Danh mục thuốc Trung tâm Y tế có vai trò rất quan trọng trong chu trình quản lý thuốc trong Trung tâm Y tế; được xây dựng trên cơ sở Danh mục thuốc thiết yếu, Danh mục thuốc chủ yếu của Việt Nam và WHO hiện hành, đảm bảo mục tiêu: (1) sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả, (2) đáp ứng yêu cầu điều trị cho người bệnh, (3) đảm bảo quyền lợi về thuốc chữa bệnh cho người bệnh tham gia bảo hiểm y tế và (4) phù hợp với khả năng kinh tế của người bệnh và khả năng chi trả của quỹ Bảo hiểm y tế[6], [11].

Các bước xây dựng danh mục thuốc a) Bước 1: Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC - VEN, thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị dựa trên các nguồn thông tin đáng tin cậy; b) Bước 2: Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; c) Bước 3: Xây dựng danh mục thuốc và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và theo phân loại VEN; d) Bước 4: Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng danh mục (ví dụ như: thuốc hạn chế sử dụng, thuốc cần hội chẩn, thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần,…)[8]. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc 1. Phương pháp phân tích ABC * Khái niệm: Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện. Đây là phương pháp tiếp cận hiệu quả để quản lý ngân sách dựa trên nguyên lý Pareto (20/80) thiểu số quan trọng, số nhiều ít quan trọng.

Tùy từng trường hợp mà ta vận dụng và đánh giá một cách tương đối như sau : + Các thuốc loại A chiếm 10-20% tổng số thuốc, tương ứng chiếm khoảng 70-80% tổng ngân sách. + Các thuốc loại B với tỷ lệ sử dụng trung bình, chiếm khoảng 15-20% tổng ngân sách. + Các thuốc loại C chiếm đại đa số các thuốc có cách sử dụng riêng lẻ ở mức thấp, mà tổng chi phí của chúng chỉ chiếm 10-20% tổng ngân sách. - Phương pháp phân tích ABC giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào.

Tuy nhiên, không cung cấp được các thông tin để có thể so sánh các thuốc về sự khác biệt hiệu quả điều trị. Phân tích ABC được dùng để kiểm soát các thuốc thuộc loại A được sử dụng có hợp lý, hiệu quả hay không ; đây là nhóm ưu tiên để xem xét đưa ra các quyết định lựa chọn và mua thuốc. * Đối với nhóm A : + Số lượng mặt hàng ít, giá trị tồn kho cao, cần có chính sách quản lý hàng tồn kho chặt chẽ. + Thời gian đặt hàng cần thường xuyên (mỗi tuần thậm chí mỗi ngày).

+ Tránh tồn trữ hàng với số lượng lớn. + Lựa chọn nhà cung ứng tốt để tiết kiệm chi phí. + Cần thiết phải xác định nhu cầu và dự báo doanh thu để tiết kiệm chi phí tồn kho. 4 * Đối với nhóm B : + Số lượng mặt hàng dự trữ vừa phải, giá trị tồn kho vừa phải.

+ Thời gian đặt hàng lại ít thường xuyên hơn (mỗi tháng). + Cần theo dõi sự thay đổi chuyển sang nhóm A hoặc C. * Đối với nhóm C : + Số lượng mặt hàng dự trữ lớn, giá trị tồn kho ít. + Thời gian đặt hàng ít thường xuyên nhất.

Phương pháp phân tích VEN * Khái niệm: Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn. Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia thành 3 hạng mục cụ thể như sau: + Nhóm thuốc V (Vital drugs) - là nhóm thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện; + Nhóm thuốc E (Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện; + Nhóm thuốc N (Non-Essential drugs) –là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc. - Phương pháp phân tích VEN được sử dụng chủ yếu để thiết lập quyền ưu tiên cho việc lựa chọn, mua và sử dụng trong hệ thống cung ứng, hướng lựa chọn, mua và sử dụng trong hệ thống cung ứng, hướng dẫn hoạt động quản lý tồn trữ và quyết định giá thuốc phù hợp. Phân tích VEN được sử 5 dụng trong lựa chọn thuốc như sau: thuốc tối cần và thuốc thiết yếu nên ưu tiên lựa chọn, nhất là khi ngân sách thuốc hạn hẹp Kết quả phân tích VEN được sử dụng nhằm : - Xem xét những thuốc thuộc nhóm N: Hạn chế mua hoặc loại bỏ những thuốc này nếu có thể.

- Xem lại số lượng mua dự kiến, mua các thuốc nhóm V và nhóm E trước nhóm N và đảm bảo thuốc nhóm V và E có một lượng dự trữ an toàn. - Giám sát đơn hàng và số lượng tồn kho của nhóm V và E chặt chẽ hơn nhóm N[3],[8]. Phân tích sử dụng thuốc theo nhóm điều trị Phân tích nhóm điều trị kết hợp với việc tính chi phí sử dụng thuốc giúp xác định những nhóm điều trị có mức sử dụng thuốc cao nhất và chi phí nhiều nhất. Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, phương pháp này sẽ gợi ý những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý.

Ngoài ra phương pháp này sẽ chỉ ra những thuốc đã bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mứctiêu thụ không mang tính đại diện cho những ca bệnh cụ thể. Qua đây, HĐT&ĐT lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và thuốc lựa chọn trong liệu pháp điều trị thay thế. Từ đó tiến hành phân tích cụ thể hơn cho mỗi nhóm điều trị chi phí cao để xác định những thuốc đắt tiền và liệu pháp điều trị thay thế có chi phí hiệu quả cao. Phân tích nhóm điều trị theo thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế gồm: - Tiến hành 3 bước đầu tiên của phân tích ABC để thiết lập danh mục thuốc bao gồm cả số lượng và giá trị.

- Sắp xếp nhóm điều trị cho từng thuốc theo Danh mục thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới hoặc theo các tài liệu tham khảo khác như hệ thống phân loại Dược lý - Điều trị của hiệp hội Dược thư bệnh viện của Mỹ (AHFS) hoặc hệ thống phân loại Giải phẫu – Điều trị - Hóa học (ATC) của Tổ chức Y tế Thế giới.