UBND THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ HÀ NỘI GIÁO TRÌNH (Ban hành kèm theo Quyết định số: 1148 /QĐ-CĐYTN ngày 18 tháng 11 năm 2020 của Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội) MÔ ĐUN: KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM CƠ BẢN NGÀNH: KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM Y HỌC TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Hà Nội, năm 2020 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Kỹ thuật xét nghiệm cơ bản là mô đun đầu tiên thuộc nhóm kiến thức chuyên ngành cho đối tượng Cao đẳng xét nghiệm. Về tính chất của mô đun: trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về các kỹ thuật xét nghiệm cơ bản của các xét nghiệm làm nền tảng kiến thức và kỹ năng cho các em học tập các môn chuyên ngành sau này.
Giáo trình đươc biên soạn theo chương trình khung đã được phê duyệt cho sinh viên ngành cao đẳng xét nghiệm y học bao gồm 22 bài trong đó có 11 bài lý thuyết và 11 bài thực hành, mỗi bài có mục tiêu học tập và các nội dung thiết yếu. Trong đó, nội dung thể hiện được các yêu cầu: kiến thức cơ bản, chính xác khoa học, cập nhật được tiến bộ khoa học hiện tại và thực tiễn. Sách dùng để đào tạo sinh viên ngành cao đẳng xét nghiệm y học đồng thời cũng là tài liệu tham khảo tốt cho sinh viên các chuyên ngành khác quan tâm đến công tác xét nghiệm. Các tác giả là những người có kinh nghiệm lâm sàng lâu năm cũng như kinh nghiệm giảng dạy về môn Vi sinh y học, hy vọng rằng cuốn sách sẽ cung cấp những thông tin giá trị cho sinh viên nhằm giúp sinh viên có nền tảng kiến thức, kỹ năng cần thiết cho các môn chuyên ngành.
Các tác giả đã biên soạn cuốn giáo trình này với tinh thần trách nhiệm cao, song cũng không tránh khỏi những thiếu sót và cần bổ sung. Chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của độc giả và đồng nghiệp để cuốn giáo trình này càng hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cảm ơn! …………., ngày……tháng……năm……… CÁC TÁC GIẢ 3 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: ThS.
Hà Thị Nguyệt Minh 2. Bùi Huy Tùng 3. Nguyễn Thị Hà Giang 4. Nguyễn Thị Hồng Ngọc 4 MỤC LỤC MÔ ĐUN SỐ 18: KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM CƠ BẢN.
9 BÀI 1: AN TOÀN SINH HỌC TRONG PHÒNG XÉT NGHIỆM. 9 BÀI 2: MỘT SỐ ĐƠN VỊ ĐO LƯỜNG TRONG HÓA SINH. 18 BÀI 3: LẤY VÀ BẢO QUẢN BỆNH PHẨM HOÁ SINH, HUYẾT HỌC. 21 BÀI 4: PHƯƠNG PHÁP QUANG PHỔ.
ĐIỀU CHẾ MỘT SỐ DUNG DỊCH THUỐC THỬ. KỸ THUẬT LÀM TIÊU BẢN TRONG HUYẾT HỌC. 42 BÀI 7: SỬ DỤNG VÀ BẢO QUẢN KÍNH HIỂN VI QUANG HỌC. 47 BÀI 8: SỬ DỤNG VÀ BẢO QUẢN THIẾT BỊ MÁY MÓC TRONG PHÒNG XÉT NGHIỆM.
52 BÀI 9: MỘT SỐ KỸ THUẬT NHUỘM THƯỜNG DÙNG TRONG XÉT NGHIỆM. 59 BÀI 10: TIỆT TRÙNG VÀ KHỬ TRÙNG. NƯỚC DÙNG TRONG PHÒNG XÉT NGHIỆM. 67 PHẦN THỰC HÀNH.
THỰC HÀNH AN TOÀN SINH HỌC TRONG PHÒNG XÉT NGHIỆM. THỰC HÀNH PHA MỘT SỐ HÓA CHẤT DÙNG TRONG. THỰC HÀNH LẤY VÀ BẢO QUẢN BỆNH PHẨM HOÁ SINH, HUYẾT HỌC. THỰC HÀNH SỬ DỤNG VÀ BẢO QUẢN DỤNG CỤ THỦY TINH.
PHƯƠNG PHÁP QUANG PHỔ. ĐIỀU CHẾ MỘT SỐ DUNG DỊCH THUỐC THỬ TRONG XÉT NGHIỆM HUYẾT HỌC. KỸ THUẬT LÀM TIÊU BẢN TRONG HUYẾT HỌC. THỰC HÀNH SỬ DỤNG VÀ BẢO QUẢN KÍNH HIỂN VI QUANG HỌC.
THỰC HÀNH SỬ DỤNG VÀ BẢO QUẢN THIẾT BỊ MÁY MÓC TRONG XÉT NGHIỆM. MỘT SỐ KỸ THUẬT NHUỘM THƯỜNG DÙNG TRONG XÉT NGHIỆM. KỸ THUẬT TIỆT TRÙNG VÀ KHỬ TRÙNG. 163 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
173 5 MÔ ĐUN SỐ 18: KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM CƠ BẢN Tên mô đun: KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM CƠ BẢN Mã mô đun: XN02 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: Kỹ thuật xét nghiệm cơ bản là mô đun đầu tiên thuộc nhóm kiến thức chuyên ngành cho đối tượng Cao đẳng xét nghiệm. - Tính chất: trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về các kỹ thuật xét nghiệm cơ bản của các xét nghiệm làm nền tảng kiến thức và kỹ năng cho các em học tập các môn chuyên ngành sau này. Mục tiêu của mô đun: * Kiến thức - Trình bày được quy định an toàn trong phòng xét nghiệm. - Trình bày được cách sắp xếp, bảo quản các loại hóa chất, dụng cụ, thiết bị, máy móc để thuận lợi, an toàn cho người sử dụng.
- Giải thích được nguyên lý hoạt động và cách sử dụng các máy móc trang thiết bị trong phòng xét nghiệm. - Trình bày được nguyên tắc và một số kỹ thuật về tiệt trùng và khử trùng. * Kỹ năng - Thực hành pha được các dung dịch, hoá chất, thuốc thử dùng trong phòng xét nghiệm. - Thực hành bảo quản, xử lý được bệnh phẩm xét nghiệm đúng quy trình kỹ thuật.
- Thực hiện được một số kỹ thuật của xét nghiệm cơ bản. - Vận hành được các máy móc trang thiết bị trong phòng xét nghiệm đúng quy trình kỹ thuật. * Năng lực tự chủ và trách nhiệm - Thể hiện được thái độ nghiêm túc, cẩn thận, chính xác khi làm việc trong phòng xét nghiệm. - Thể hiện được tính tích cực trong học tập, tự học, tìm kiếm thông tin, tổng hợp kiến thức nhằm phát triển năng lực cho bản thân.
- Nghiêm túc đánh giá chất lượng công việc sau khi hoàn thành và kết quả thực hiện của các thành viên trong nhóm - Tuân thủ đúng các quy định về quy trình kỹ thuật của ngành kỹ thuật xét nghiệm y để đảm bảo an toàn cho người và thiết bị trong quá trình học tập. 6 Nội dung và phương pháp đánh giá MH/MĐ 1. Nội dung tổng quát mô đun STT Nội dung Số tiết Tổng LT TH KT 1 An toàn sinh học trong phòng xét nghiệm 1 1 2 Một số đơn vị đo lường trong hóa sinh 1 1 3 Lấy và bảo quản bệnh phẩm hóa sinh, huyết học 1 1 4 Phương pháp quang phổ 1 1 Kiểm tra 1 1 5 Điều chế một số dung dịch thuốc thử trong xét 1 1 nghiệm huyết học 6 Kỹ thuật làm tiêu bản trong huyết học 1 1 7 Sử dụng và bảo quản kính hiển vi quang học 1 1 8 Sử dụng và bảo quản thiết bị máy móc trong 1 1 phòng xét nghiệm 9 Một số kỹ thuật nhuộm thường dùng trong xét 1 1 nghiệm Tiệt trùng và khử trùng 2 2 10 Kiểm tra 1 1 11 Nước dùng trong phòng xét nghiệm 2 2 12 Thực hành an toàn sinh học trong phòng xét 5 5 nghiệm 13 Thực hành pha một số hoá chất dùng trong xét 5 5 nghiệm hóa sinh 14 Thực hành lấy và bảo quản bệnh phẩm hóa sinh, 5 5 huyết học 15 Thực hành sử dụng và bảo quản dụng cụ thủy tinh 5 5 16 Phương pháp quang phổ 5 5 17 Điều chế một số dung dịch thuốc thử trong xét 5 5 nghiệm huyết học Kỹ thuật làm tiêu bản trong huyết học 4 4 18 Kiểm tra 1 1 19 Thực hành sử dụng và bảo quản kính hiển vi 5 5 quang học 20 Thực hành sử dụng và bảo quản thiết bị máy móc 4 4 trong phòng xét nghiệm Kiểm tra 1 1 7 21 Một số kỹ thuật nhuộm thường dùng trong xét 5 5 nghiệm 22 Kỹ thuật tiệt trùng và khử trùng 10 10 Tổng 75 13 58 4 2. Phương pháp đánh giá Kiến thức: Kiểm tra nội dung đã học bằng bộ công cụ lượng giá.
Kỹ năng: Kiểm tra thực hành tại phòng thực hành vi sinh – ký sinh trùng, hóa sinh - huyết học, sử dụng thang điểm. Năng lực tự chủ, trác, kỹ năng. Các kiến thức và kỹ năng trên sẽ được đánh giá qua các bài kiểm tra định kỳ dạng tích hợp và bài kiểm tra kết thúc. Điểm trung bình của các bài kiểm tra định kỳ và bài kiểm tra kết thúc phải đạt ≥ 4,0 theo khung điểm 10.
Điểm KT thường Điểm định kì (hệ Nội dung Thi (60%) xuyên (hệ số 1) số 2) Tự luận/ KT Thực hành:KT quy Tự luận/ trắc Hình thức QTKT tại phòng trình kỹ thuật tại nghiệm TH phòng thực hành Số lượng 2 2 1 Trọng số 40% 60% 8 PHẦN LÝ THUYẾT BÀI 1: AN TOÀN SINH HỌC TRONG PHÒNG XÉT NGHIỆM MỤC TIÊU: * Kiến thức 1. Trình bày được trách nhiệm khi làm trong phòng xét nghiệm. Trình bày được một số khái niệm an toàn sinh học và quy trình xử lý một số sự cố trong phòng xét nghiệm. Trình bày được quy trình xử lý một số sự cố trong phòng xét nghiệm.
Xử lý được một số sự cố trong phòng xét nghiệm. * Năng lực tự chủ và chịu trách nhiệm 5. Thể hiện được tính tích cực trong học tập, tự học, tìm kiếm thông tin, tổng hợp kiến thức nhằm phát triển năng lực cho bản thân. Chứng minh được khả năng làm việc độc lập, làm việc nhóm để giải quyết vấn đề trong quá trình học NỘI DUNG: 1.
Trách nhiệm của những người làm xét nghiệm: 1. Trách nhiệm của người phụ trách: - Chỉ đạo, tổ chức hoạt động của khoa theo đúng nội dung quản lý hoạt động xét nghiệm. - Phối hợp với các khoa lâm sàng và khoa khám bệnh (phòng khám) tổ chức công tác lấy và tiếp nhận mẫu bệnh phẩm, công tác thường trực xét nghiệm và phòng chống dịch liên tục 24 giờ/ngày. - Xây dựng và định kỳ cập nhật các quy trình quản lý chất lượng xét nghiệm, quy trình kỹ thuật, hướng dẫn chuyên môn để thủ trưởng cơ sở ban hành và áp dụng tại khoa xét nghiệm.
- Sắp xếp khu vực làm việc khoa xét nghiệm liên hoàn, hợp lý, an toàn. - Phối hợp với các khoa lâm sàng, khoa cận lâm sàng và người bệnh để tiếp nhận, xử lý các ý kiến phản hồi nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ xét nghiệm. - Xây dựng kế hoạch mua sắm trang thiết bị y tế, hóa chất, thuốc thử phục vụ hoạt động xét nghiệm. - Là thành viên tham gia xây dựng kế hoạch lựa chọn nhà thầu về mua sắm, nhận trang thiết bị y tế, hóa chất, thuốc thử cho hoạt động xét nghiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo lĩnh vực chuyên môn.
- Ký phiếu lĩnh hoá chất, thuốc thử, dụng cụ và nguyên vật liệu đáp ứng yêu cầu xét nghiệm. 9 - Đầu mối phối hợp với các khoa lâm sàng để giám sát chất lượng xét nghiệm nhanh, xét nghiệm tại chỗ.