Phần mở đầu Phần nội dung Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về đào tạo gắn kết với doanh nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng dạy nghề may tại Trƣờng Trung cấp nghề Đức Phổ - tỉnh Quảng Ngãi Chƣơng 3: Đề xuất giải pháp hoạt động đào tạo gắn kết với doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lƣợng dạy nghề May tại Trƣờng Trung cấp nghề Đức Phổ - tỉnh Quảng Ngãi Phần kết luận và khuyến nghị 5 Luan van PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GẮN KẾT ĐÀO TẠO VỚI DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hoạt động gắn kết đào tạo giữa nhà trƣờng với doanh nghiệp 1. Ở nƣớc ngoài Ở các nƣớc phát triển với cơ chế thị trƣờng, việc hợp tác đào tạo giữa các cơ sở dạy nghề với các doanh nghiệp đã đƣợc thực hiện từ khi nền công nghiệp phát triển. Sự phát triển của nền kinh tế tri thức cùng với sự tiến bộ nhanh chóng của khoa học – kỹ thuật – công nghệ làm cho kiến thức, kỹ năng, và các thiết bị của các cơ sở dạy nghề khó theo kịp với môi trƣờng thực tiễn đang thay đổi.
Vì vậy, việc hợp tác đào tạo giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp ra đời nhằm đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng cho nhu cầu phát triển của xã hội. Ở Nhật, Mỹ, Đức… ngƣời ta xây dựng các bộ công cụ để kiểm tra giúp phân hóa năng lực, hứng thú nghề nghiệp của trẻ nhằm có sự định hƣớng nghề nghiệp đúng đắn. Với họ, giáo dục phát huy trí tuệ, định hƣớng nghề nghiệp và trang bị cho học sinh kỹ năng làm việc để thích ứng với xã hội. Từ năm 1969, lần đầu tiên trong lịch sử, trƣờng đại học Cambridge đã bƣớc vào con đƣờng “Công ty đại học”.
Ngày nay, xu thế các trƣờng đại học hợp tác, gắn kết với doanh nghiệp ngày càng nhiều ở Mỹ và một số nƣớc Châu Âu, Công ty đai học đang trở thành xu thế phát triển tất yếu, tạo cơ hội phát triển cho trƣờng đại học và doanh nghiệp. Theo Jacques Delors [29], vấn đề học nghề của học sinh không thể thiếu đƣợc trong những trụ cột của giáo dục, đồng thời đã tổ chức các hội thảo, nghiên cứu về vấn đề “gắn đào tạo với sử dụng” trong đào tạo nghề. Ở Nhật và Mỹ, nhiều trƣờng nghề đƣợc thành lâp trong các doanh nghiệp tƣ nhân để đào tạo cho chính doanh nghiệp đó và đào tạo cho doanh nghiệp khác theo hợp đồng. 6 Luan van Với công trình “Orienting technical and vocational education and training for the need of social and economic development in China” (Định hƣớng giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội ở Trung Quốc) Huang Chulin [27] đã nghiên cứu đến mối quan hệ đào tạo nghề với phát triển nguồn nhân lực.
Đồng thời, tác giả miêu tả những ƣu nhƣợc điểm của các mô hình đào tạo nghề gắn với nhu cầu của xã hội trên thế giới mà Trung Quốc học tập và áp dụng thí điểm trong quá trình phát triển đào tạo nghề. Trong “Technical and vocational education and training for the twenty-first century: UNESCO and ILO recommendations” (Giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề thế kỷ XXI: Các khuyến nghị của Tổ chức Lao động quốc tế và Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc) John Daniel và Goran Hultin [28] đã đề cấp đến mối quan hệ chặt chẽ giữa mục tiêu phát triển đào tạo nghề với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, giữa đào tạo nghề với nhu cầu của thị trƣờng lao động, giữa nhà trƣờng và xã hội, tạo ra một cơ cấu giáo dục mở và linh hoạt. Theo báo cáo nghiên cứu của M. Perkmann và cộng sự 29 thì nguồn gốc của các mức độ kết hợp giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp xuất phát từ các yếu tố: đặc điểm các nhân, tổ chức và chính sách quốc gia.
Đặc điềm các nhân hình thành, xây dựng mối gắn kết; tổ chức phát huy, phát triển mối gắn kết; chính sách quốc gia sẽ tạo điều kiện cho mối hợp tác, gắn kết giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp. Trong xu thế toàn cầu và hội nhập hiện nay, việc tổng hợp các kinh nghiệm về đào tạo nghề của các nƣớc trên thế giới nhằm vận dụng vào thực tiễn đào tạo nghề ở Việt Nam là sự cần thiết và cấp bách để đào tạo nguồn nhân lực đủ sức cạnh tranh và hợp tác. Ở trong nƣớc Tại Việt Nam, hoạt động hợp tác, gắn kết đào tạo giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp có từ lâu trong thực tế nhƣng những năm gần đây mới có những công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực này. 7 Luan van Theo tác giả Trịnh Thị Hoa Mai, nhu cầu gắn kết đào tạo giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp ở Việt Nam là một nhu cầu khách quan xuất phát từ lợi ích của cả hai phía.
Lợi ích này vừa mang tính tất yếu, vừa mang tính khả thi trong việc đáp ứng nhu cầu lao động cho doanh nghiệp [13,tr. Trong đó, sản phẩm đào tạo của nhà trƣờng phải đáp ứng đƣợc yêu cầu của thị trƣờng lao động rất đa dạng và biến động. Về phía doanh nghiệp, để có đủ đội ngũ lao động, các doanh nghiệp phải chủ động tìm kiếm lao động trên thị trƣờng. Tuy nhiên, hầu hết các doanh nghiệp đều không dễ dàng tìm đƣợc nguồn nhân lực phù hợp với các yêu cầu của mình, phần lớn số lao động đƣợc các doanh nghiệp tuyển dụng đều cần phải qua một quá trình đào tạo lại nhằm phục vụ cho quá trình lao động tại doanh nghiệp.
Vì vậy, hợp tác với một cơ sở đào tạo là một nhu cầu thiết thực để doanh nghiệp có đƣợc những sản phẩm đào tạo có chất lƣợng cao và đáp ứng đúng nhu cầu của mình. Theo báo cáo của tác giả Trần Đình Mai (Đại học Đà Nẵng) về “Mối quan hệ nhà trƣờng, sinh viên với nhu cầu xã hội tại Đại học Đà Nẵng” thì đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội, nhu cầu doanh nghiệp là một vấn đề thực tế rất cấp thiết, đòi hỏi phải giải quyết mối quan hệ giữa một bên là nhà trƣờng, sinh viên với một bên là nhu cầu xã hội nhằm đạt đƣợc trạng thái cân bằng của cung cầu. Cũng theo tác giả Trần Đình Mai [12, tr.2], Nhà trường đóng vai trò là nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ cho xã hội. Qua quá trình đào tạo, nhà trƣờng sẽ cung ứng cho xã hội nói chung và cho các doanh nghiệp nói riêng một nguồn lao động.
Tuy nhiên, số lƣợng và chất lƣợng của nguồn lao động này phụ thuộc rất lớn vào mục tiêu, nội dung chƣơng trình đào tạo của các nhà trƣờng. Doanh nghiệp chƣa thể hiện vai trò của mình trong mối quan hệ ngƣợc của cung - cầu. Các doanh nghiệp hiện nay chỉ sử dụng nguồn lao động sẵn có mà không tham gia vào quá trình rèn luyện, đào tạo nguồn nhân lực nhằm đáp ứng đƣợc đúng các nhu cầu của mình. Do đó, các Doanh nghiệp cần phải có những đơn đặt hàng, những tín hiệu thị trƣờng, phải đầu tƣ và tái đầu tƣ góp phần thực sự vào 8 Luan van quá trình đào tạo của nhà trƣờng.
Xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp nhằm giải quyết tốt vấn đề trên. Sinh viên là sản phẩm của quá trình đào tạo và tự đào tạo. Đồng thời, họ cũng là trung tâm của mối quan hệ giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiện nay đa số các sinh viên chỉ tập trung vào việc học mà thiếu thông tin về thị trƣờng, không có sự cạnh tranh, ít động lực trong quá trình học tập.
Điều này ảnh hƣởng rất lớn đến chất lƣợng của nguồn lao động sau khi trải qua quá trình đào tạo tại nhà trƣờng. Thị trường sức lao động là một trong những thị trƣờng quan trọng nhất của nền kinh tế thị trƣờng. Tuy nhiên, ở nƣớc ta hiện nay thị trƣờng sức lao động phát triển thấp và chƣa có khái niệm mua bán sức lao động nên ngƣời bán và ngƣời mua không gặp nhau trên thị trƣờng. Mặt khác, độ chênh lệch giá cả giữa hàng chất lƣợng cao với hàng chất lƣợng thấp không lớn.
Theo nghiên cứu của tác giả Phùng Xuân Nhạ [14,tr.3 ] (Đại học Quốc gia Hà Nội) về “Mô hình đào tạo gắn với nhu cầu của doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay” thì các yếu tố để đảm bảo thành công trong việc gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp là: Lợi ích đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp: nếu mỗi bên theo đuổi mục tiêu lợi ích riêng mà không tính đến lợi ích bên kia thì rất khó hợp tác. Vì vậy, yếu tố quyết định thành công trong sự hợp tác là các bên phải cùng có lợi ích. Lợi ích lớn nhất mang lại từ sự hợp tác với nhà trƣờng mà các doanh nghiệp có đƣợc là nguồn nhân lực có chất lƣợng cao, phù hợp với nhu cầu phát triển của doanh nghiệp. Lợi ích cho nhà trƣờng là nắm bắt đƣợc yêu cầu cụ thể về kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ, phẩm chất nghề nghiệp, số lƣợng và qui mô cần phải đào tạo, nâng cao chất lƣợng đào tạo và uy tín của nhà trƣờng.
Nội dung và cơ chế đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp: căn cứ vào chiến lƣợc phát triển của doanh nghiệp qua các năm sẽ dự báo đƣợc nhu cầu về số lƣợng, 9 Luan van loại lao động cần thiết của doanh nghiệp, nhờ đó nhà trƣờng tính toán đƣợc qui mô, cơ cấu ngành nghề, trình độ đào tạo hợp lý phù hợp với từng vị trí công việc trong doanh nghiệp. Cũng theo tác giả Phùng Xuân Nhạ [14,tr.6 ], các điều cơ bản để đảm bảo thành công trong đào tạo gắn với nhu cầu của doanh nghiệp gồm: Nhận thức, quyết tâm của ngƣời lãnh đạo nhà trƣờng và doanh nghiệp. Các bên phải thấy rõ đƣợc lợi ích của sự hợp tác và hiểu đầy đủ cần làm gì, làm nhƣ thế nào. Nhà trƣờng và doanh nghiệp cần có chiến lƣợc phát triển rõ ràng, và các bên tƣ vấn cho nhau trong quá trình xây dựng chiến lƣợc phát triển.
Nhà trƣờng và doanh nghiệp cần phải có bộ phận chuyên trách thực hiện công việc hợp tác. Các bộ phận này đảm nhận vai trò làm cầu nối, điều phối chuyên nghiệp các hoạt động đào tạo gắn với nhu cầu của doanh nghiệp. Trong các quyết định có liên quan đến các hoạt động của qui trình đào tạo nhƣ: qui định đầu vào, qui mô tuyển sinh, nội dung chƣơng trình, thu chi tài chính thì nhà trƣờng phải đƣợc quyền tự chủ cao. Để thúc đẩy sự hợp tác giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ của chính phủ, các địa phƣơng.