PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Theo số liệu thống kê của Ban an toàn giao thông tỉnh Đồng Tháp trong năm 2021 trên địa bàn Tỉnh đã xảy ra 64 vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng, làm chết 67 người, bị thương 19 người. So sánh cùng kỳ năm 2020, số vụ xảy ra tai nạn giao thông giảm 45 vụ (-41,28%), giảm 45 người chết (-40,18%) và giảm 13 người bị thương (- @ 0,63%). Thiệt hại tài sản lên tới 508,7 triệu đồng.
Mặc dù tai nạn giao thông trên địa bàn Tỉnh có chiều hướng giảm nhưng số vụ xảy ra tai nạn còn nhiều (trong đó 06 vụ tai nạn ôtô có liên quan đến các lái xe mới được cấp Giấy phép lái xe), nguyên nhân chủ yếu là do ý thức của các đối tượng tham gia hoạt động giao thông không tuân thủ các điều kiện an toàn, không am hiểu về các quy tắc xử lý giao thông trên đường và còn thiếu kinh nghiệm trong việc xử lý các tình huống thực tế phát sinh. (Ban an toàn giao thông tỉnh Đồng Tháp, 2021) Bên cạnh đó công tác đào tạo lái xe ôtô trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp trong thời gian qua phát sinh nhiều vấn đề: (1) Đó là vấn đề nhu cầu dự học của người dân chưa được giải quyết kịp thời, phải chờ đợi quá lâu thậm chí phải lựa chọn các đơn vị đào tạo ngoài tỉnh để theo học; hiện nay với chủ trương xã hội hóa trong công tác đào tạo nên các đơn vị đào tạo tư nhân được thành lập rất nhiều ở các tỉnh, thành dẫn đến tình trạng cung vượt quá cầu, giữa các đơn vị đào tạo có sự cạnh tranh gay gắt. (2) Với cơ chế thị trường nhiều cơ sở đào tạo đã đặt lợi nhuận trước mắt lên trên hết, bỏ qua những lợi ích lâu dài, gây rất nhiều bức xúc cho người dân; một số đơn vị đào tạo xây dựng mức học phí rất thấp với nhiều hình thức khuyến mãi hấp dẫn để thu hút sự quan tâm và lựa chọn của học viên, tuy nhiên chất lượng mang lại thì không dáp ứng được kỳ vọng, phát sinh nhiều khoản phí phải đóng để bổ túc thêm tay lái, gây bức xúc cho học viên và đây là một trong những nguyên nhân gây ra các vụ tai nạn nghiêm trọng trong thời gian qua. (3) Tình trạng cơ sở đào tạo thực hiện chưa nghiêm túc về nội dung, chương trình đào tạo, giảm giờ học, giảm giờ thực hành.
Ngoài ra, kỹ năng nghề nghiệp của giáo viên chưa được bổ sung kịp thời; phần lớn sử dụng các giáo viên có giấy phép lái xe đủ chuẩn nhưng 1 chưa quan tâm đến kinh nghiệm thực tiễn. Chính vì vậy cần có những khảo sát chi tiết, đánh giá đúng thực chất để xác định đúng nguyên nhân để có thể đưa ra những giải pháp được xem căn cơ, phù hợp nhất góp phần cải thiện chất lượng đào tạo lái xe trong khu vực nói chung và tỉnh Đồng Tháp nói riêng. Với vai trò tham mưu chính cho Ban Giám đốc Sở GTVT trong công tác quản lý nhà nước đối với lĩnh vực đào tạo, sát hạch và cấp giấy phép lái xe với mục tiêu giảm dần số vụ xảy ra tai nạn giao thông, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống của lái xe khi tham gia giao thông và đáp ứng được nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp theo định hướng của Ngành GTVT và chủ trương của UBND Tỉnh, đề tài: “Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo lái xe ô tô tại tỉnh Đồng Tháp” được tác giả lựa chọn để nghiên cứu và làm luận văn là hết sức cần thiết đối với địa phương tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay. Các công trình nghiên cứu có liên quan Để thực hiện luận văn, tác giả đã tham khảo có chọn lọc nguồn tài liệu từ các kênh chính thống, các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến công tác đào tạo lái xe của Ngành GTVT; đào tạo nghề trình độ sơ cấp của Ngành Lao động TB&XH; đồng thời cập nhật các chủ trương, định hướng Ngành GTVT và định hướng của địa phương có liên quan.
Ngoài ra, tác giả đã nghiên cứu, tham khảo có chọn lọc các công trình nghiên cứu của một số tác giả để làm nền tảng cho quá trình nghiên cứu, xây dựng và hoàn chỉnh luận văn như: 2. Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài về quản lý chất lượng và quản lý chất lượng đào tạo nghề lái xe ô tô Đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến chất lượng và quản lý chất lượng đào tạo: Năm 1998, AUN QA (Asian University Network Quality Assurance) đã xây dựng mô hình đảm bảo chất lượng nhằm hướng đến mục tiêu đảm bảo chất lượng trong cơ sở đào tạo gồm các yếu tố (Nguyễn Phương Nga, Nguyễn Quý Thành, Vũ Phương Anh và các dịch giả, 2009): (1) Chất lượng đầu vào căn cứ vào sứ mệnh, mục tiêu và mục đích của nhà trường hướng đến để xây dựng kế hoạch, chính sách, quản lý nguồn nhân lực, quản lý ngân sách; (2) Quá trình dạy học là các hoạt động đào tạo, nghiên cứu, phục vụ cộng đồng; Chất lượng đầu ra là kết quả đạt 2 được. Theo mô hình này thì chất lượng đào tạo được căn cứ từ chất lượng đầu vào, thực hiện quá trình giảng dạy hướng đến chất lượng đầu ra là kết quả của cả quá trình đào tạo. Trong chương trình hành động Dakar (2000) của UNESCO đã nêu các yếu tố cấu thành chất lượng của một hệ thống giáo dục vào 4 bộ phận cấu thành hệ thống đó, bao gồm: Các yếu tố đầu vào (input); Các yếu tố quá trình quản lý (management); Các yếu tố kết quả đầu ra (outcome) và ba thành phần cơ bản này được xem xét trong một bối cảnh nhất định (context).
Bốn thành phần này tạo nên chất lượng của một hệ thống giáo dục (CIPO) và đưa ra 10 yếu tố cấu thành chất lượng của một cơ sở giáo dục, gồm: (1) Người học khỏe mạnh, được nuôi dưỡng tốt, được khuyến khích thường xuyên để có động cơ học tập chủ động; (2) Giáo viên thạo nghề và được động viên đúng mức; (3) Phương pháp và kỹ thuật dạy và học tích cực; (4) Chương trình giáo dục thích hợp với người dạy và người học; (5) Trang thiết bị, phương tiện và đồ dùng giảng dạy và học tập, học liệu và công nghệ giáo dục thích hợp, dễ tiếp cận và thân thiện với người sử dụng; (6) Môi trường học tập đảm bảo vệ sinh, an toàn, lành mạnh; (7) Hệ thống đánh giá thích hợp với môi trường, quá trình giáo dục và kết quả giáo dục; (8) Hệ thống quản lý giáo dục được mọi người tham gia, có tính dân chủ; (9) Tôn trọng và thu hút được cộng đồng cũng như nền văn hóa địa phương trong hoạt động giáo dục; (10) Các thiết chế, chương trình giáo dục có nguồn lực thích hợp, thỏa đáng và bình đẳng (chính sách và đầu tư). Tổng quan các nghiên cứu trong nước về quản lý chất lượng và quản lý chất lượng đào tạo nghề lái xe ô tô - Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh: “Xây dựng giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo lái xe trên địa bàn tỉnh Nghệ An" của tác giả Nguyễn Hoàng Nam (2013). Tác giả đánh giá được thực trạng, từ đó đã liệt kê được những 3 giải pháp căn cơ để có thể cải thiện được hiệu quả ĐTLX tại tỉnh Nghệ An. Mặc hạn chế của bài viết là chỉ đưa ra những giải pháp để nâng hiệu quả đào tạo tại các cơ sở ĐTLX trên địa bàn tỉnh Nghệ An, chưa đưa ra được những giải pháp liên quan trực tiếp đến trách nhiệm quản lý nhà nước của đơn vị đào tạo và cả trách nhiệm của đơn vị chủ quản.
- Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh: “Phân tích thực trạng và đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý đào tạo, sát hạch lái xe của Sở Giao thông Vận tải tỉnh Quảng Ninh" của tác giả Nguyễn Ngọc Trung (2013) đã phân tích, đánh giá thực trạng, trong đó nhấn mạnh một số nhân tố có lên quan đến trách nhiệm quản lý của Sở GTVT Quảng Ninh. Từ đó đưa ra những nhiều giải pháp để nâng cao công tác quản lý của Sở GTVT tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên các phương pháp, giải pháp tác giả đã sử dụng và đề xuất có thể sẽ phát huy hiệu quả đối với địa phương tỉnh Quảng Ninh ở một giai đoạn nhất định, chưa phù hợp xu hướng quản lý nhà nước hiện nay. - Luận văn Thạc sĩ khoa học kinh tế: “Nâng cao chất lượng đào tạo lái xe ôtô tại trường Cao đẳng giao thông Huế" của tác giả Nguyễn Anh Tài (2018).
Tác giả phân tích và đánh giá thực trạng chất lượng đào tạo lái xe ôtô hiện nay và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề lái xe ôtô tại trường Cao đẳng giao thông Huế. Kết quả thu thập dữ liệu khảo sát tác giả phân tích dữ liệu trên SPSS và trưng cầu chuyên gia cho ý kiến và tiến hành các biện pháp xử lý các ý kiến. Điểm nổi bật của Luận văn là tác giả xác định được các nhân tố chính ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo lái xe từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo lái xe ôtô hạng B2 và hạng C của Trường Cao đẳng Giao Thông Huế. - Luận văn Thạc sĩ Quản lý kinh tế: “Quản lý đào tạo, sát hạch lái xe của Sở Giao thông Vận tải tỉnh Sơn La” của tác giả Hoàng Sơn Bình (2018) là đưa ra được khung nghiên cứu và từ kết quả phỏng vấn chuyên gia từ đó tác giả đưa ra các giải pháp mang tính thực tiễn hơn.
Tuy nhiên, cũng giống như một số đề tài khác, các giải pháp đưa ra phù hợp với các địa phương có đặc thù phát triển KT-XH tương tự tỉnh Sơn La; mô hình nghiên cứu không thể áp dụng trên diện rộng cho các địa phương còn lại do phụ thuộc vào đặc tính vùng miền. 4 - Luận án Tiến sĩ Quản trị kinh doanh: “Hoàn thiện công tác quản lý chất lượng đào tạo nghề lái xe ôtô trong các cơ sở đào tạo nghề ở khu vực Bình Trị Thiên” của tác giả Nguyễn Thanh Khanh (2019) đã thực hiện khảo sát 03 nhóm chính là người học, đội ngũ giáo viên tại đơn vị đào tạo và đơn vị vận tải có sử dụng lái xe được đào tạo tại tỉnh.