Tỷ Lệ Và Các Yếu Tố Liên Quan Đến Đái Tháo Đường Típ 2 Ở Bệnh Nhân Suy Tim Phân Suất Tống Máu Giảm

Tìm hiểu tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến đái tháo đường típ 2 ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm. Thông tin hữu ích cho sức khỏe.

• Tác giả: Nguyễn Đinh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Trần Quang Khánh
• Trường học: Đại học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nội Khoa (Nội Tiết)
• Đề tài: Tỷ Lệ Đái Tháo Đường Típ 2 Ở Bệnh Nhân Suy Tim Phân Suất Tống Máu Giảm
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về suy tim
• 1.2. Tổng quan về ĐTĐ típ 2
• 1.3. ĐTĐ típ 2 và suy tim
• 1.4. Tóm tắt các nghiên cứu liên quan đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu
• 2.3. Sơ đồ thực hiện nghiên cứu. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.4. Định nghĩa biến số
• 2.5. Phương pháp quản lý và phân tích số liệu
• 2.6. Vấn đề y đức của đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm dân số nghiên cứu
• 3.2. Tỷ lệ hiện mắc ĐTĐ típ 2 ở bệnh nhân suy tim với PSTM giảm
• 3.3. So sánh các đặc điểm giữa nhóm ĐTĐ típ 2 và không ĐTĐ ở bệnh nhân suy tim PSTM giảm
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm dân số nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm ĐTĐ típ 2 ở bệnh nhân suy tim PSTM giảm
• 4.3. So sánh các đặc điểm giữa nhóm ĐTĐ típ 2 và không ĐTĐ ở bệnh nhân suy tim PSTM giảm
• 4.4. Điểm mạnh và hạn chế của nghiên cứu
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Bản thông tin dành cho người tham gia nghiên cứu và chấp thuận tham gia nghiên cứu
• Phụ lục 2: Phiếu thu thập số liệu
• Phụ lục 3: Danh sách bệnh nhân tham gia nghiên cứu
• Phụ lục 4: Chấp thuận của hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Đại học Y dược TP. Hồ Chí Minh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tỷ Lệ Đái Tháo Đường Típ 2 Ở Bệnh Nhân Suy Tim

Tỷ lệ mắc đái tháo đường típ 2 (ĐTĐ típ 2) ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm (PSTM giảm) đang trở thành một vấn đề y tế nghiêm trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ mắc ĐTĐ típ 2 trong nhóm bệnh nhân này có thể dao động từ 10% đến 47%. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn làm tăng nguy cơ tử vong và biến chứng tim mạch. Việc hiểu rõ về mối liên hệ giữa hai bệnh lý này là rất quan trọng để cải thiện kết quả điều trị.

1.1. Đặc Điểm Dân Số Nghiên Cứu Về ĐTĐ Típ 2

Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân suy tim có đặc điểm dân số đa dạng, với tỷ lệ mắc ĐTĐ típ 2 cao hơn ở những người lớn tuổi và có các bệnh lý đồng mắc như tăng huyết áp và bệnh mạch vành.

1.2. Tình Trạng Sức Khỏe Của Bệnh Nhân Suy Tim

Bệnh nhân suy tim thường gặp tình trạng sức khỏe kém, với các triệu chứng như khó thở, mệt mỏi và phù nề. Những triệu chứng này có thể làm tăng nguy cơ mắc ĐTĐ típ 2.

II. Vấn Đề Tăng Tỷ Lệ Đái Tháo Đường Típ 2 Ở Bệnh Nhân Suy Tim

Tăng tỷ lệ mắc đái tháo đường típ 2 ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm là một thách thức lớn trong điều trị. Các yếu tố như tuổi tác, béo phì và lối sống không lành mạnh đều góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc ĐTĐ. Hơn nữa, sự tương tác giữa hai bệnh lý này có thể làm xấu đi tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

2.1. Nguyên Nhân Tăng Tỷ Lệ ĐTĐ Típ 2

Các yếu tố nguy cơ như di truyền, chế độ ăn uống không hợp lý và thiếu hoạt động thể chất đều có thể dẫn đến sự gia tăng tỷ lệ mắc ĐTĐ típ 2 ở bệnh nhân suy tim.

2.2. Hệ Lụy Của ĐTĐ Típ 2 Đối Với Suy Tim

ĐTĐ típ 2 có thể làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, làm nặng thêm triệu chứng suy tim và giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tỷ Lệ Đái Tháo Đường Típ 2 Ở Bệnh Nhân Suy Tim

Nghiên cứu tỷ lệ đái tháo đường típ 2 ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm thường sử dụng các phương pháp định lượng và định tính. Việc thu thập dữ liệu từ bệnh nhân nhập viện giúp xác định tỷ lệ mắc và các yếu tố liên quan đến ĐTĐ.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp hồi cứu, thu thập dữ liệu từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân suy tim nhập viện.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu

Dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp thống kê để xác định tỷ lệ mắc ĐTĐ típ 2 và các yếu tố liên quan.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tỷ Lệ Đái Tháo Đường Típ 2

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc đái tháo đường típ 2 ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm là đáng kể. Các yếu tố như tuổi tác, giới tính và các bệnh lý đồng mắc có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ này.

4.1. Tỷ Lệ Mắc ĐTĐ Típ 2 Trong Nhóm Nghiên Cứu

Tỷ lệ mắc ĐTĐ típ 2 trong nhóm bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm đạt khoảng 30%, cho thấy sự phổ biến của bệnh lý này.

4.2. So Sánh Giữa Nhóm ĐTĐ Và Không ĐTĐ

So sánh giữa nhóm bệnh nhân có ĐTĐ típ 2 và nhóm không có cho thấy sự khác biệt rõ rệt về triệu chứng và biến chứng tim mạch.

V. Giải Pháp Quản Lý Đái Tháo Đường Típ 2 Ở Bệnh Nhân Suy Tim

Quản lý đái tháo đường típ 2 ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống, tập luyện và sử dụng thuốc hợp lý là rất quan trọng.

5.1. Chế Độ Ăn Uống Hợp Lý

Bệnh nhân cần tuân thủ chế độ ăn uống cân bằng, hạn chế đường và chất béo bão hòa để kiểm soát đường huyết.

5.2. Tập Luyện Thể Chất Đều Đặn

Tập luyện thể chất đều đặn giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và kiểm soát đường huyết hiệu quả.

VI. Kết Luận Về Tương Lai Của Tỷ Lệ Đái Tháo Đường Típ 2 Ở Bệnh Nhân Suy Tim

Tương lai của việc quản lý đái tháo đường típ 2 ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm cần được chú trọng hơn. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa hai bệnh lý này và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả.

6.1. Nhu Cầu Nghiên Cứu Thêm

Cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để xác định các yếu tố nguy cơ và phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Tầm Soát ĐTĐ

Tầm soát ĐTĐ ở bệnh nhân suy tim là rất cần thiết để phát hiện sớm và quản lý hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Suy tim là hội chứng lâm sàng phức tạp và là giai đoạn cuối của hầu hết các bệnh lý tim mạch, gây nên tỷ lệ tàn phế cũng như tử vong hàng đầu trên toàn cầu. Theo các báo cáo dịch tễ học tim mạch quốc tế, ước tính có khoảng 23 đến 38 triệu người trên thế giới đang phải sống chung với bệnh suy tim, trong đó suy tim có phân suất tống máu giảm chiếm khoảng 50% tổng số ca bệnh. Tại Việt Nam, số lượng bệnh nhân suy tim ước tính dao động từ 320.000 đến 1,6 triệu người, tạo ra áp lực rất lớn lên hệ thống y tế công cộng và chất lượng sống của người bệnh.

Song hành cùng gánh nặng suy tim, đái tháo đường típ 2 cũng gia tăng với tốc độ báo động. Dữ liệu từ Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới ghi nhận năm 2019 có khoảng 463 triệu người trưởng thành mắc bệnh và dự kiến chạm mốc 700 triệu người vào năm 2045. Tại Việt Nam, hơn 3,7 triệu người trong độ tuổi từ 20 đến 79 đang mắc đái tháo đường. Sự kết hợp giữa đái tháo đường típ 2 và suy tim phân suất tống máu giảm làm gia tăng nguy cơ tử vong từ 1,3 đến 2,0 lần, đồng thời làm tăng gấp 2,5 lần tỷ lệ tái nhập viện do các biến cố mất bù cấp tính.

Luận văn thạc sĩ y học chuyên ngành Nội khoa của tác giả Nguyễn Đinh Tuấn, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Trần Quang Khánh tại Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, đã tập trung giải quyết bài toán dịch tễ học lâm sàng cấp thiết này. Đề tài hướng đến mục tiêu tổng quát là xác định tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường típ 2 và phân tích các yếu tố liên quan ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm nhập viện tại Khoa Nội Tim Mạch Bệnh viện Nguyễn Tri Phương từ tháng 12/2020 đến tháng 06/2021. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp dữ liệu lâm sàng xác thực giúp nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm và tối ưu hóa quản lý bệnh đồng mắc tim mạch - chuyển hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các khuyến cáo chẩn đoán và điều trị chuẩn mực của quốc tế và Việt Nam:

• Tiêu chuẩn chẩn đoán suy tim phân suất tống máu giảm theo Hội Tim Mạch Châu Âu (ESC 2016): Bệnh nhân biểu hiện các triệu chứng cơ năng điển hình như khó thở khi gắng sức, khó thở khi nằm, phù ngoại biên kết hợp các triệu chứng thực thể đặc hiệu như tăng áp lực tĩnh mạch cảnh, tiếng ngựa phi T3, kèm theo phân suất tống máu thất trái đo trên siêu âm tim dưới 40% và nồng độ peptide lợi niệu NT-proBNP tăng cao (ngưỡng cắt ≥ 300 pg/ml trong bệnh cảnh cấp tính hoặc ≥ 125 pg/ml trong bệnh cảnh không cấp tính).
• Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường típ 2 theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA 2020): Xác định dựa trên đường huyết tương lúc đói ≥ 126 mg/dL (7,0 mmol/L), chỉ số HbA1c ≥ 6,5% đo bằng phương pháp chuẩn hóa quốc tế, nghiệm pháp dung nạp glucose sau 2 giờ ≥ 200 mg/dL, hoặc đường huyết bất kỳ ≥ 200 mg/dL kèm triệu chứng kinh điển của tăng đường huyết.
• Cơ chế bệnh sinh tương tác tim mạch - chuyển hóa: Khung lý thuyết giải thích mối quan hệ hai chiều giữa suy tim và đái tháo đường qua các hiện tượng đề kháng insulin mô đích, kích hoạt quá mức hệ thần kinh giao cảm, tích tụ các sản phẩm chuyển hóa cuối gắn glycat hóa bền vững (AGEs), nhiễm độc mỡ tế bào cơ tim và suy giảm độ lọc cầu thận ước đoán theo công thức CKD-EPI.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu và đối tượng: Áp dụng phương pháp nghiên cứu cắt ngang mô tả. Dân số nghiên cứu bao gồm toàn bộ bệnh nhân từ đủ 18 tuổi trở lên nhập viện được chẩn đoán suy tim phân suất tống máu giảm tại Khoa Nội Tim Mạch Bệnh viện Nguyễn Tri Phương trong khung thời gian từ tháng 12/2020 đến tháng 06/2021.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu tối thiểu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong dân số với mức ý nghĩa thống kê alpha bằng 0,05 (độ tin cậy 95%), xác định cỡ mẫu cần thiết tối thiểu là 96 bệnh nhân. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện không xác suất được áp dụng cho tất cả bệnh nhân thỏa mãn đầy đủ các tiêu chí chọn vào và không vi phạm tiêu chí loại trừ (loại trừ đái tháo đường thai kỳ hoặc hồ sơ không đủ thông tin).
• Thu thập và phân tích dữ liệu: Quy trình thu thập dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng được chuẩn hóa trong 24 đến 48 giờ đầu sau nhập viện. Xét nghiệm HbA1c được định lượng bằng phương pháp sắc ký Boronat trên hệ thống Trinity Premier Hb9210, các chỉ số sinh hóa máu (Creatinine, lipid profile, glucose đói) đo trên máy tự động Beckman Coulter AU480, và siêu âm tim đánh giá phân suất tống máu bằng phương pháp Simpson hai bình diện. Dữ liệu được xử lý bằng kiểm định đơn biến và mô hình hồi quy logistic đa biến nhằm xác định chính xác các chỉ số chênh (Odds Ratio - OR) độc lập, giúp loại trừ triệt để các yếu tố gây nhiễu như tuổi tác, huyết áp và bệnh động mạch vành đồng mắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường típ 2 ở mức cao: Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường típ 2 trên bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm nhập viện chiếm tỷ trọng lớn, tương đồng với các dữ liệu đăng ký tim mạch quốc tế dao động từ 30% đến 52% tại các quần thể bệnh nhân suy tim nội viện ở châu Á và thế giới.
• Đặc điểm nhân trắc và phân độ lâm sàng: Nhóm bệnh nhân suy tim kèm đái tháo đường típ 2 có tỷ lệ thừa cân - béo phì (BMI ≥ 25 kg/m²) cao hơn rõ rệt so với nhóm không mắc đái tháo đường. Mức độ suy tim theo phân độ chức năng NYHA III và IV ở nhóm đái tháo đường chiếm tỷ lệ áp đảo so với nhóm không đái tháo đường, phản ánh tình trạng hạn chế gắng sức và triệu chứng khó thở nặng nề hơn khi có đồng mắc chuyển hóa.
• Tổn thương cơ quan đích và bệnh đồng mắc: Bệnh nhân đái tháo đường kèm suy tim có tỷ lệ đồng mắc tăng huyết áp (thường trên 75%) và bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ/bệnh mạch vành cao vượt trội. Đồng thời, tỷ lệ suy giảm chức năng thận với độ lọc cầu thận ước đoán eGFR dưới 60 ml/phút/1,73m² da ở nhóm đái tháo đường cao hơn đáng kể, cho thấy sự tổn thương sớm của trục tim - thận.
• Thực trạng sử dụng thuốc nội viện: Các nhóm thuốc nền tảng điều trị suy tim như ức chế men chuyển/ức chế thụ thể (UCMC/UCTT), chẹn thụ thể beta giao cảm và đối kháng aldosterone được ghi nhận với tỷ lệ sử dụng thực tế tại khoa phòng, đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ về chức năng thận và nồng độ kali huyết thanh.

Thảo luận kết quả

Mối liên quan giữa đái tháo đường típ 2 và sự suy giảm chức năng tim bắt nguồn từ các cơ chế sinh học phân tử phức tạp. Sự kích hoạt liên tục hệ giao cảm trong suy tim làm tăng tiết catecholamine, ức chế bài tiết insulin tại tế bào beta đảo tụy và thúc đẩy phân giải lipid, giải phóng lượng lớn acid béo tự do gây độc tế bào cơ tim. Ngược lại, tình trạng tăng đường huyết mạn tính dẫn đến lắng đọng AGEs ở mô kẽ cơ tim, làm tăng độ cứng thành thất và thúc đẩy tái cấu trúc cơ tim theo chiều hướng bất lợi.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả này hoàn toàn tương thích với các dữ liệu được công bố trước đó tại Bệnh viện Chợ Rẫy (ghi nhận tỷ lệ đái tháo đường khoảng 46,5% trên bệnh nhân suy tim giảm phân suất tống máu). Khi đối chiếu với các thử nghiệm quốc tế như EVEREST (40%), SHIFT (30%) và ESC-HFA (36,5%), bức tranh dịch tễ học tại Việt Nam tiếp tục khẳng định đái tháo đường là yếu tố thúc đẩy tiến triển nặng của suy tim.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu y học, các phát hiện nghiên cứu được minh họa tối ưu qua các bảng phân tích đối chiếu biến số sinh hóa lâm sàng, biểu đồ cột so sánh mức độ suy tim theo phân độ NYHA giữa hai nhóm, cùng biểu đồ Forest plot thể hiện chỉ số chênh OR trong các mô hình hồi quy đa biến nhằm làm nổi bật các biến số độc lập liên quan đến đái tháo đường.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa quy trình tầm soát sớm HbA1c và đường huyết đói 100% cho bệnh nhân nội viện: Ban hành quy định bắt buộc xét nghiệm HbA1c và đường huyết tĩnh mạch lúc đói trong vòng 24 đến 48 giờ đầu sau nhập viện đối với tất cả bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm. Chủ thể thực hiện: Bác sĩ điều trị và điều dưỡng khoa Nội Tim Mạch. Mục tiêu: Nâng cao tỷ lệ phát hiện đái tháo đường chưa được chẩn đoán lên trên 95% ngay trong đợt nằm viện.
• Thiết lập quy trình hội chẩn liên chuyên khoa Tim mạch - Nội tiết định kỳ: Xây dựng phác đồ phối hợp đa chuyên khoa hoàn thiện trong vòng 3 đến 6 tháng tại các cơ sở khám chữa bệnh. Ưu tiên lựa chọn sớm các nhóm thuốc hạ đường huyết có lợi ích bảo vệ tim mạch và thận đã được chứng minh như nhóm ức chế kênh đồng vận chuyển Natri-Glucose 2 (SGLT-2i) nhằm cải thiện phân suất tống máu và giảm tỷ lệ tử vong. Chủ thể thực hiện: Hội đồng khoa học kỹ thuật và các khoa phòng lâm sàng.
• Quản lý toàn diện các bệnh đồng mắc và kiểm soát huyết áp - lipid máu: Đưa ra kế hoạch theo dõi chức năng thận (eGFR) định kỳ mỗi 3 tháng và kiểm soát huyết áp mục tiêu dưới 130/80 mmHg, duy trì chỉ số LDL-C dưới ngưỡng 1,4 đến 1,8 mmol/L theo khuyến cáo cho nhóm nguy cơ tim mạch rất cao. Chủ thể thực hiện: Bác sĩ chuyên khoa tại các phòng khám quản lý suy tim ngoại trú.
• Triển khai chương trình giáo dục sức khỏe và phục hồi chức năng tim mạch: Thiết lập khóa hướng dẫn dinh dưỡng giảm muối (dưới 2g Natri/ngày), kiểm soát lượng carbohydrate và khuyến khích vận động thể lực phù hợp 150 phút/tuần cho bệnh nhân trước khi xuất viện. Chủ thể thực hiện: Đơn vị tư vấn dinh dưỡng và chăm sóc giảm nhẹ, đặt mục tiêu giảm 20% đến 30% tỷ lệ tái nhập viện sau 30 ngày và 1 năm xuất viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Nội tiết: Nắm bắt toàn diện các số liệu dịch tễ học lâm sàng tại Việt Nam, hiểu sâu cơ chế bệnh sinh tương tác tim mạch - chuyển hóa để đưa ra quyết định điều trị đa mô thức và lựa chọn thuốc tối ưu cho bệnh nhân suy tim kèm đái tháo đường.
• Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh y học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu cắt ngang mô tả, quy trình xây dựng biến số dịch tễ, kỹ thuật định lượng cận lâm sàng và phương pháp phân tích thống kê hồi quy logistic đa biến trong y học thực chứng.
• Cán bộ quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện: Có thêm cơ sở khoa học để hoạch định chiến lược đầu tư trang thiết bị xét nghiệm chuyên sâu, tối ưu hóa quy trình tiếp nhận điều trị và thành lập các đơn vị quản lý suy tim - đái tháo đường tích hợp nhằm giảm gánh nặng chi phí y tế.
• Dược sĩ lâm sàng và nhân viên y tế chăm sóc ban đầu: Hiểu rõ các chỉ số tương tác thuốc, theo dõi an toàn dược lý đối với các thuốc tim mạch nền tảng và nhận diện sớm các nguy cơ biến cố hạ đường huyết hoặc tổn thương thận cấp tính ở bệnh nhân lớn tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỷ lệ đái tháo đường típ 2 lại đặc biệt cao ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm?

Bệnh nhân suy tim bị kích hoạt hệ thần kinh giao cảm mạn tính làm tăng nồng độ catecholamine trong máu, gây ức chế tế bào beta tụy tiết insulin và tăng nồng độ acid béo tự do. Tình trạng này dẫn đến đề kháng insulin nghiêm trọng ở mô cơ và mô mỡ, thúc đẩy đái tháo đường tiến triển nhanh chóng.

Phân suất tống máu dưới 40% ảnh hưởng như thế nào đến việc lựa chọn thuốc hạ đường huyết?

Khi phân suất tống máu giảm nặng, việc lựa chọn thuốc cần hết sức thận trọng. Các thuốc gây giữ nước như nhóm Thiazolidinediones bị chống chỉ định. Ngược lại, các hướng dẫn lâm sàng hiện đại khuyến cáo ưu tiên thuốc ức chế SGLT-2 vì mang lại lợi ích giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong tim mạch rõ rệt.

Xét nghiệm nào đóng vai trò cốt lõi để tầm soát đái tháo đường ở bệnh nhân suy tim nhập viện?

Hai xét nghiệm nền tảng là đường huyết tĩnh mạch lúc đói và HbA1c thực hiện trong 24 đến 48 giờ đầu nhập viện. Theo chuẩn ADA 2020, đường huyết đói ≥ 126 mg/dL (7,0 mmol/L) hoặc HbA1c ≥ 6,5% đo bằng phương pháp sắc ký Boronat chuẩn hóa là tiêu chuẩn vàng giúp chẩn đoán chính xác đái tháo đường.

Bệnh nhân suy tim kèm đái tháo đường có tiên lượng xấu hơn người không mắc đái tháo đường ra sao?

Các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn ghi nhận đái tháo đường làm tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân với tỷ số rủi ro HR từ 1,3 đến 2,0, tăng nguy cơ tử vong tim mạch lên 1,5 đến 1,8 lần và gia tăng đáng kể số ngày nằm viện cũng như tỷ lệ tái nhập viện vì suy tim mất bù.

Tại sao nghiên cứu cần áp dụng mô hình hồi quy logistic đa biến?

Hồi quy logistic đa biến là phương pháp thống kê giúp kiểm soát triệt để các biến số gây nhiễu thường gặp ở bệnh nhân suy tim như tuổi tác, tăng huyết áp, bệnh mạch vành và suy giảm chức năng thận (eGFR), từ đó xác định chính xác các yếu tố liên quan độc lập đến đái tháo đường típ 2.

Kết luận

• Xác định tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường típ 2 ở mức cao trên quần thể bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm (EF < 40%) điều trị nội viện tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương.
• Làm sáng tỏ mối tương quan độc lập giữa đái tháo đường típ 2 với tình trạng thừa cân béo phì, mức độ suy tim nặng (NYHA III-IV), tiền sử tăng huyết áp, bệnh mạch vành và suy giảm độ lọc cầu thận ước đoán.
• Cung cấp bằng chứng thực tế về thực trạng sử dụng các nhóm thuốc tim mạch nền tảng và thuốc hạ đường huyết nội viện, đặt nền móng cho việc chuẩn hóa quy trình điều trị phối hợp.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc áp dụng quy trình tầm soát chuyển hóa tích hợp (HbA1c, glucose đói, bilan lipid, siêu âm tim Simpson) ngay trong 24 đến 48 giờ đầu sau khi bệnh nhân nhập viện.
• Đóng góp nguồn dữ liệu dịch tễ học lâm sàng quý giá cho chuyên ngành Nội khoa Tim mạch - Nội tiết tại Việt Nam, thúc đẩy các nghiên cứu đoàn hệ theo dõi dọc trong tương lai nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc toàn diện cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ SUY TIM 1. Định nghĩa suy tim Suy tim là một hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi các triệu chứng cơ năng (TCCN) (như khó thở, phù mắt cá chân, mệt mỏi) có thể đi kèm với các triệu chứng thực thể (TCTT) (ví dụ: tăng áp lực tĩnh mạch cảnh, ran phổi, phù ngoại biên) do bất thường về cấu trúc và/hoặc chức năng tim, gây ra giảm cung lượng tim và/hoặc tăng áp lực trong tim khi nghỉ ngơi hoặc khi gắng sức [99]. Định nghĩa hiện tại của suy tim bị giới hạn ở các giai đoạn mà các triệu chứng lâm sàng đã rõ ràng.

Trước khi xuất hiện các triệu chứng lâm sàng, bệnh nhân có thể đã có các bất thường về cấu trúc hoặc chức năng tim không có triệu chứng (rối loạn chức năng tâm thu hoặc tâm trương thất trái), là tiền thân của suy tim. Việc nhận ra các bất thường này rất quan trọng vì chúng có liên quan đến tiên lượng và việc bắt đầu điều trị ở giai đoạn sớm có thể làm giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân rối loạn chức năng tâm thu thất trái không triệu chứng [131],[138]. Thuật ngữ chính được sử dụng để mô tả suy tim là dựa trên phép đo PSTM thất trái. Suy tim bao gồm nhiều đối tượng bệnh nhân: những người có PSTM bình thường hay còn gọi là suy tim PSTM bảo tồn (thường được xem là ≥ 50%), PSTM giảm (thường được xem là < 40%) (Bảng 1.

Bệnh nhân có PSTM trong khoảng 40%-49% đại diện cho một “vùng xám”. Sự khác biệt của bệnh nhân mắc suy tim dựa trên PSTM rất quan trọng do các nguyên nhân cơ bản khác nhau, nhân khẩu học, bệnh đồng mắc và đáp ứng với các phương pháp điều trị [32].1: Định nghĩa suy tim với PSTM giảm, PSTM trung gian, và PSTM bảo tồn Loại suy Suy tim Suy tim PSTM Suy tim PSTM tim PSTM trung gian bảo tồn giảm TCCN 1 TCCN ± TCTT TCCN ± TCTT ±TCTT PSTM 2 PSTM 40-49% PSTM ≥50% <40% 1. Tăng peptides lợi niệu. Tăng peptides lợi niệu.

Ít nhất 1 trong các tiêu 2. Ít nhất 1 trong các tiêu chí chí sau: chí sau: a. Bệnh tim cấu trúc phù a. Bệnh tim cấu trúc phù 3 hợp (lớn thất trái ± lớn nhĩ hợp (lớn thất trái ± lớn nhĩ trái).

Rối loạn chức năng tâm b. Rối loạn chức năng tâm trương thất trái. trương thất trái. Từ viết tắt: PSTM, phân suất tống máu; TCCN, triệu chứng cơ năng; TCTT, triệu chứng thực thể 1.

Dịch tễ học suy tim Suy tim là một bệnh lý phổ biến và gây nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe của cộng đồng. Uớc tính có tới 38 triệu người trên toàn thế giới mắc suy tim, với hầu hết các nghiên cứu được công bố báo cáo tỷ lệ mắc từ 1% đến 2% dân số người trưởng thành [30],[87]. Theo Hiệp hội Tim Hoa Kỳ (AHA), có 6,2 triệu người mắc bệnh suy tim ở Hoa Kỳ trong khoảng thời gian 2013-. Dữ liệu từ Châu Âu và Bắc Mỹ cho thấy 1%-2% tổng số bệnh nhân nhập viện có liên quan đến suy tim [17], đồng nghĩa với hơn 1 triệu lượt nhập viện hàng năm, trong đó 80%-90% là do suy tim mất bù [31].

Ở châu Á, tỷ lệ mắc suy tim là từ 1% đến 3% [102], nhìn chung tương tự với các giá trị được báo cáo ở châu Âu và số liệu 0,9% ở Trung Quốc [67]. Tại Việt Nam tuy chưa có số liệu chính thức nhưng ước tính có khoảng 320.000 đến 1,6 triệu người trong dân số mắc bệnh suy tim [6]. Bệnh nhân suy tim ở châu Á dường như trẻ hơn một chút so với châu Âu và châu Mỹ, phản ánh nhân khẩu học trẻ hơn ở các quốc gia này [102]. Chẩn đoán suy tim 1.

Triệu chứng lâm sàng Các TCCN thường không đặc hiệu và do đó, không giúp phân biệt rõ ràng giữa suy tim và các bệnh lý khác. Các TCCN và TCTT của suy tim do giữ nước có thể được giải quyết nhanh chóng bằng lợi tiểu. Các dấu hiệu như tĩnh mạch cảnh nổi và mỏm tim lệch trái có thể đặc hiệu hơn, nhưng khó phát hiện và có khả năng tái lập kém [28],[72],[129]. Các triệu chứng có thể đặc biệt khó xác định và giải thích ở những người béo phì, người già và bệnh nhân mắc bệnh phổi mạn tính [39],[58],[105].

Bệnh nhân trẻ tuổi mắc suy tim thường có căn nguyên, biểu hiện lâm sàng và kết cục khác biệt so với bệnh nhân lớn tuổi [133],[134]. Các triệu chứng của suy tim không chỉ để chẩn đoán mà còn rất quan trọng trong việc theo dõi đáp ứng điều trị của bệnh nhân. Những TCCN và TCCT của suy tim được tóm tắt trong bảng 1.2: TCCN và TCTT của suy tim. Triệu chứng cơ năng Triệu chứng thực thể Điển hình Đặc hiệu Khó thở Tăng áp lực tĩnh mạch cảnh Khó thở khi nằm Phản hồi gan tĩnh mạch cảnh Khó thở kịch phát về đêm Tiếng T3 (nhịp Gallop) Giảm khả năng gắng sức Mỏm tim lệch trái Mệt mỏi, tăng thời gian hồi phục sau khi gắng sức Phù mắt cá chân Ít điển hình Ít đặc hiệu Ho về đêm Tăng cân (>2kg/tuần) Khò khè Giảm cân (ở suy tim tiến triển) Cảm giác ăn khó tiêu, chán ăn Suy mòn Trầm cảm, lú lẫn, chóng mặt Âm thổi ở tim Hồi hộp Phù ngoại biên Ran ẩm, tràn dịch màng phổi Thở Cheyne Stokes Gan to, báng bụng Chi lạnh Tiểu ít Hiệu áp hẹp.

Các cận lâm sàng hỗ trợ chẩn đoán a). Peptides lợi niệu natri: Nồng độ huyết tương của natriuretic peptides (NPs) có thể được sử dụng như một xét nghiệm chẩn đoán ban đầu, đặc biệt là trong bệnh cảnh không cấp tính khi siêu âm tim không có sẵn ngay lập tức. Tăng NPs giúp thiết lập chẩn đoán ban đầu, xác định những người cần khảo thêm về các vấn đề tim; bệnh nhân có giá trị dưới ngưỡng giới hạn có thể được loại trừ các rối loạn chức năng tim quan trọng mà không cần siêu âm tim. Bệnh nhân có nồng độ NPs huyết tương trong giới hạn bình thường hiếm khi mắc suy tim.

Giới hạn trên bình thường trong bệnh cảnh không cấp tính đối với peptide natriuretic loại B (BNP) là 35 pg/ml và đối với NT-proBNP là 125 pg/ml. Trong bệnh cảnh cấp tính, cần sử dụng các giá trị cao hơn, NT-proBNP là 300 pg/ml, và BNP là 100 pg/ml. Giá trị chẩn đoán của các peptides lợi niệu tương tự nhau ở suy tim PSTM giảm và PSTM bảo tồn. Giá trị tiên đoán âm của các peptides lợi niệu rất cao tại các điểm cắt loại trừ (0,94 - 0,98).

Tuy nhiên các giá trị tiên đoán dương đều khá thấp ở bệnh cảnh không cấp tính (0,44 -0,57) và bệnh cảnh cấp tính (0,66 - 0,67) [139]. Do đó, NPs chỉ được khuyến nghị dùng để loại trừ chứ không nên dùng để chẩn đoán. Có rất nhiều nguyên nhân tim mạch và ngoài tim mạch làm NPs tăng cao. Trong đó, tuổi, rung nhĩ, và suy thận là những yếu tố quan trọng nhất cản trở việc giải thích các phép đo NPs [84].

Mặt khác, nồng độ NPs có thể thấp không tương xứng ở bệnh nhân béo phì [83]. Điện tâm đồ: Một điện tâm đồ bất thường làm tăng khả năng chẩn đoán suy tim, nhưng có độ đặc hiệu thấp [72],[129]. Một số bất thường về điện tâm đồ cung cấp thông tin về bệnh học (như nhồi máu cơ tim) và cũng có thể cung cấp chỉ định điều. Bệnh nhân có điện tâm đồ bình thường ít có khả năng suy tim (độ nhạy 89%) [85].

Do đó, việc sử dụng điện tâm đồ chủ yếu là để loại trừ suy tim. Siêu âm tim: Siêu âm tim là xét nghiệm hữu ích nhất, được chỉ định rộng rãi ở những bệnh nhân nghi ngờ mắc suy tim để xác định chẩn đoán. Nó cung cấp thông tin ngay lập tức về thể tích buồng tim, chức năng tâm thu và tâm trương của thất, độ dày thành, chức năng van và tăng áp phổi. Các thông tin này rất quan trọng trong việc xác định chẩn đoán và xác định phương pháp điều trị thích hợp.

Chẩn đoán suy tim Hiện nay có nhiều tiêu chuẩn để chẩn đoán suy tim như tiêu chuẩn NHANES, tiêu chuẩn Framingham. Hiệp hội Tim Châu Âu (ESC) năm 2012 đã đưa ra lưu đồ chẩn đoán suy tim (lưu đồ 1. Năm 2016, ESC một lần nữa đưa ra bảng phân loại suy tim (bảng 1. Suy tim với PSTM giảm được chẩn đoán khi bệnh nhân có TTCN kèm hoặc không kèm TCTT (bảng 1.2), cùng với PSTM giảm (< 40%) trên siêu âm tim.

Đối với những bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng lần đầu tiên, trước tiên nên đánh giá xác suất suy tim dựa trên tiền sử lâm sàng của bệnh nhân (ví dụ bệnh động mạch vành, tăng huyết áp, sử dụng thuốc lợi tiểu), biểu hiện các TCCN, khám các TCTT và đo điện tâm đồ lúc nghỉ. Nếu tất cả các yếu tố là bình thường, suy tim rất hiếm xảy ra và các chẩn đoán khác cần được xem xét. Nếu có ít nhất một yếu tố bất thường, nên đo NPs huyết tương để xác định những người cần được siêu âm tim (siêu âm tim được chỉ định nếu mức NPs vượt quá ngưỡng loại trừ hoặc nếu không thể đánh giá NPs). 10 Nghi ngờ suy tim Khởi phát cấp Khởi phát không cấp Điện tâm đồ Điện tâm đồ Xquang ngực Xquang ngực Siêu âm tim BNP/NT pro BNP BNP/NT pro BNP Siêu âm tim Điện tâm đồ Điện tâm đồ Điện tâm đồ Điện tâm đồ bình thường bất thường bất thường bình thường và NT- proBNP và NT- proBNP và NT- proBNP và NT- proBNP <300 pg/ml hoặc ≥300 pg/ml hoặc ≥125 pg/ml hoặc <125 pg/ml hoặc BNP <100 pg/ml BNP ≥100 pg/ml BNP ≥35 pg/ml BNP <35 pg/ml Ít khả năng suy tim Ít khả năng suy tim Siêu âm tim Nếu xác định suy tim, tìm nguyên nhân và bắt đầu điều trị Lưu đồ 1.1: Lưu đồ chẩn đoán suy tim.

Suy tim và bệnh đồng mắc Suy tim thường đi kèm với các bệnh đồng mắc, các bệnh lý này góp phần làm tăng tỷ lệ mắc bệnh và tử vong, đồng thời làm giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân suy tim. Các bệnh đồng mắc có mối quan hệ hai chiều với suy tim: bệnh đồng mắc làm tăng khả năng suy tim và ngược lại [89]. Các bệnh đi kèm quan trọng ở bệnh nhân suy tim bao gồm tăng huyết áp, bệnh mạch vành, rung nhĩ, đột quỵ, bệnh thận, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, béo phì, và thiếu máu (hình 1. Vì những lý do khác nhau, những bệnh đồng mắc này có tầm quan trọng đáng kể [127].