ĐẶT VẤN ĐỀ Một danh mục thuốc có hiệu quả sẽ mang lại lợi ích rất lớn trong công tác khám chữa bệnh, giúp cho chu trình cung ứng thuốc, thông tin thuốc dễ dàng hơn. Ngoài ra, một danh mục thuốc được xây dựng hợp lý sẽ giúp cho việc tư vấn, giáo dục về thuốc trọng tâm hơn và cải thiện được mức độ sẵn có của thuốc đến với người bệnh góp phần làm việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả [27]. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc hiện nay tại các bệnh viện vẫn đang thiếu hiệu quả và gây ra nhiều bất cập không chỉ trên thế giới mà còn ở Việt Nam. Vấn đề mà các bệnh viện hay phải đối mặt là việc sử dụng các thuốc không hợp lý về đường dùng, nguồn gốc, thuốc biệt dược gốc hay sử dụng nhiều thuốc không thiết yếu, thuốc có chi phí cao nhưng không tương đồng với kết quả điều trị.
Đây được cho là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng chi phí điều trị của người bệnh từ đó làm giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của các cơ sở khám chữa bệnh. Theo WHO, một số quốc gia dành 30 - 40% ngân sách chăm sóc sức khỏe cho dược phẩm và phần lớn số tiền đó bị lãng phí vì sử dụng không có kế hoạch, không hợp lý và hiệu quả [26]. Tại Việt Nam, mức chi tiêu và sử dụng thuốc ngày càng tăng cao - tiền thuốc sử dụng thường chiếm 60% ngân sách của các bệnh viện. Năm 2017, mức chi tiền thuốc bình quân đầu người là 48,39 USD/người.
Đến năm 2018 con số đã tăng lên 53,54 USD/người. Mặc dù kinh phí cho việc sử dụng thuốc là tương đối cao nhưng kết quả mang lại vẫn chưa thực sự cao và còn gây ra nhiều thách thức cho các bệnh viện đặc biệt là trong giai đoạn Covid-19 bùng phát trên toàn cầu [8]. Vấn đề đặt ra cho các cơ sở khám chữa bệnh là cần xây dựng một danh mục thuốc phù hợp - đáp ứng nhu cầu điều trị nhưng cũng cần đảm bảo cân bằng giữa hiệu quả điều trị và hiệu quả kinh tế. Để có một danh mục thuốc tốt các bệnh viện cần thu thập và phân tích tình hình sử dụng thuốc qua các năm bằng các phân tích ABC, phân tích VEN hay ma trận ABC/VEN để làm căn cứ bổ sung cũng như loại bỏ các thuốc một cách khoa học và hợp lý [4].
Bệnh viện Thanh Nhàn là một trong 7 bệnh viện thuộc phân nhóm Bệnh viện Hạng I trên địa bàn Hà Nội. Với quy mô trên 1200 giường bệnh, trong những năm gần đây bệnh viện đã chú trọng cải tạo và đưa vào sử dụng các tòa nhà khang trang, được trang bị cơ sở vật chất hiện đại, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của bệnh nhân nội, ngoại thành và trên cả nước. Trong những năm gần đây, số lượng bệnh nhân đến khám và điều trị tại bệnh viện ngày càng gia tăng, tình trạng bệnh cũng càng ngày càng phức tạp và nặng hơn, đặc 1 biệt là các bệnh chuyên khoa cần sử dụng thuốc đặc trị. Do đó, danh mục thuốc của bệnh viện cũng tăng lên theo từng năm cả về số khoản mục, số lượng và giá trị sử dụng.
Vậy nên, việc xây dựng danh mục thuốc hợp lý cũng đã được bệnh viện quan tâm và thực hiện phân tích hàng năm. Do đó, đề tài : "Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh Viện Thanh Nhàn năm 2021” được tiến hành với hai mục tiêu: Mô tả cơ cấu và giá trị danh mục thuốc được sử dụng tại Bệnh viện Thanh Nhàn năm 2021. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Thanh Nhàn năm 2021 theo phương pháp ABC/VEN. Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần phản ánh được thực trạng hoạt động sử dụng thuốc của bệnh viện Thanh Nhàn năm 2021, nhằm đưa ra những đề xuất góp phần tăng cường sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn và hợp lý vào những năm tiếp theo.
Khái quát danh mục thuốc và danh mục thuốc bệnh viện 1. Xây dựng Danh mục thuốc trong Bệnh viện 1. Khái niệm danh mục thuốc Danh mục thuốc (DMT) là danh mục bao gồm các thuốc được sử dụng trong cơ sở y tế để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh, phù hợp với MHBT, phác đồ điều trị và bảo quản, khả năng tài chính của từng bệnh viện và khả năng chi trả của người bệnh. Những thuốc này trong phạm vi không gian, thời gian, trình độ xã hội, khoa học kỹ thuật nhất định luôn sẵn có với số lượng cần thiết, chất lượng đảm bảo, dạng bào chế thích hợp, giá cả phải chăng [27].
DMT sử dụng trong bệnh viện là cơ sở để đảm bảo cung ứng thuốc chủ động, có kế hoạch nhằm phục vụ cho nhu cầu điều trị hợp lý, an toàn, hiệu quả. Vậy nên, hàng năm danh mục thuốc bệnh viện sẽ được cập nhật về thuốc và các thông tin liên quan tới thuốc nhằm đáp ứng nhu cầu lâm sàng của bác sĩ, dược sĩ và các chuyên gia y tế khác trong chẩn đoán, phòng ngừa, điều trị bệnh cải thiện sức khỏe cho người bệnh [3]. Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc tại bệnh viện Việc xây dựng DMTBV được quy định rõ tại thông tư 21/2013/TT-BYT cần tuân thủ theo 7 nguyên tắc sau [4]: Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện. Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật.
Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị. Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện. Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y Tế ban hành.
Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước. Vậy xây dựng danh mục thuốc bệnh viện sẽ do HĐT&ĐT chịu trách nhiệm. Hội đồng sẽ xây dựng giám sát mọi quy định và quy trình liên quan đến thuốc tại bệnh viện. Vậy nên, việc lựa chọn và xây dựng DMTBV là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của 3 HĐT&ĐT.
Hội đồng cần tuân thủ theo 7 nguyên tắc trên của Bộ Y Tế để có thể xây dựng một danh mục thuốc bệnh viện tốt nhất. Tiêu chí xây dựng danh mục thuốc tại bệnh viện Hội đồng thuốc và điều trị của bệnh viện là bộ phận có chức năng quan trọng trong việc đưa ra các tiêu chí đánh giá và lựa chọn thuốc để xây dựng DMTBV. Thuốc được chọn phải dựa trên phác đồ điều trị của bệnh viện và các tiêu chí được đề ra theo quy định của BYT và WHO bao gồm [4]: Thuốc phải có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng. Thuốc phải sẵn có ở dạng bào chế thích hợp bảo đảm sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định.
Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về hai tiêu chí trên thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố: Hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng và khả năng cung ứng. Đối với các thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác về dạng bào chế, cơ chế tác dụng. Khi lựa chọn cần phân tích chi phí – hiệu quả giữa các thuốc với nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính theo đơn vị của từng thuốc. Ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất.
Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải có đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có lợi thế vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất. Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể. Đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng có thể được dùng làm căn cứ trong một số trường hợp cụ thể. Các bước xây dựng danh mục thuốc tại bệnh viện Để xây dựng một DMTBV cần được hệ thống hóa lại những tồn tại trong danh mục thuốc của những năm trước đó.
Từ đó, đưa ra những cái nhìn tổng quát nhằm khắc phục để xây dựng một bộ khung chuẩn. Và thường một quy trình xây dựng sẽ tuân theo 04 bước sau [4]: 4 Bước 1: Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC – VEN, thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị dựa trên các nguồn thông tin đáng tin cậy để phát hiện các vấn đề về sử dụng thuốc. Kết quả phân tích ABC/VEN có thể cho HĐT&ĐT thấy được các vấn đề còn tồn tại của DMTBV, cung cấp thông tin tư vấn cho Giám đốc Bệnh viện để có những chính sách ưu tiên trong mua sắm, cấp phát, dự trữ và bảo quản thuốc. Phân tích ABC/VEN đảm bảo mục đích DMT được xây dựng theo khuyến cáo của WHO.
Vậy nên trước khi xây dựng DMT chính thức cần xây dựng một dự thảo DMT trong đó xác định những thuốc quan trọng nhất, thuốc ít thiết yếu, thuốc có giá thành cao nhất. Bước 2: Đánh giá các thuốc được đề nghị bổ sung hoă ̣c loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan. Trước khi xây dựng DMT, các khoa phòng dựa trên nhu cầu thực tế sẽ đề xuất bổ sung hoă ̣c loại bỏ các thuốc trong DMTBV. HĐT&ĐT tổng hợp, đánh giá và cân nhắc dựa trên hướng dẫn điều trị, kết quả sử dụng thuốc trên lâm sàng, hiệu quả thuốc đã được chứng minh.
Từ đó thống nhất lựa chọn DMTBV. Bước 3: Xây dựng DMT và phân loại DMT theo nhóm điều trị, theo phân loại VEN. Xây dựng DMT theo nhóm tác dụng dược lý dựa theo Thông tư 30/2018/TT-BYT và phân loại VEN dựa trên phân loại của các năm trước. Để bác sĩ kê đơn, dược sĩ dễ kiểm soát và quản lý một cách có hệ thống [5].
Bước 4: Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng danh mục thuốc. Sau khi hoàn thiện DMTBV, bệnh viện tổ chức tập huấn hướng dẫn cho cán bộ y tế sử dụng DMT. Bên cạnh đó cần định kỳ hàng năm đánh giá, sửa đổi và bổ sung DMT.