ĐẶT VẤN ĐỀ Sức khỏe là tài sản quý giá của mỗi người, là nền tảng của sự phát triển xã hội về mọi mặt. Do đó, việc chăm sóc sức khỏe nhân dân luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia, khu vực. Thuốc từ lâu được xem là công cụ thiết yếu để bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Hoạt động cấp phát và giao phát thuốc đến người bệnh đảm bảo đúng về số lượng, chất lượng, thời gian là điều kiện quan trọng để giúp thuốc phát huy được vai trò.
Do đó, hoạt giao phát thuốc, đặc biệt là cấp phát thuốc nội trú trong bệnh viện luôn được quan tâm và không ngừng cải tiến để đem đến hiệu suất, chất lượng tốt nhất. Việc cấp phát thuốc thủ công đã được chứng minh là tốn thời gian và dễ xảy ra sai sót [2]. Để đối phó với những rủi ro của việc phân phối và quản lý thuốc thủ công, các giải pháp tự động hoá đã được triển khai trong các hệ thống phân phối thuốc khác nhau [2]. Tuy nhiên, tại các bệnh viện Việt Nam, cấp phát thuốc tự động hoặc bán tự động vẫn còn là lĩnh vực khá mới mẻ.
Chính vì vậy, cần có các nghiên cứu phân tích ưu nhược điểm của hệ thống cấp phát thuốc tự động, bán tự động để cung cấp thông tin và giúp các các nhà quản lý có thể đưa ra những lựa chọn trong xây dựng quy trình cung ứng thuốc hợp lý, hiệu quả tại bệnh viện trong bối cảnh Việt Nam là cần thiết. Bệnh viện Trung Ương Quân đội 108 (TWQĐ 108) là bệnh viện hạng đặc biệt với hơn 400 bác sĩ, trong đó có gần ba phần tư có trình độ từ chuyên khoa cấp I đến giáo sư. Bệnh viện TWQĐ 108 luôn là nơi đi đầu trong ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng điều trị và dịch vụ cho người bệnh. Từ năm 2019, bệnh viện đã triển khai vận chuyển thuốc tự động bằng băng truyền đến các khoa phòng.
Tuy nhiên, hoạt động này mới được triển khai mà chưa có các nghiên cứu đánh giá về việc thực hiện các hoạt động đấy có những thuận lợi, khó khăn gì, cần điều chỉnh gì để có thể làm tốt hơn. Để có cái nhìn rõ hơn về những vấn đề này, chúng tôi tiến hành đề tài “Đánh giá việc triển khai hoạt động cấp phát thuốc nội trú bằng băng chuyền tại bệnh viện Trung Ương Quân đội 108” với hai mục tiêu: 1. So sánh hoạt động cấp phát thuốc nội trú bằng băng chuyền với hoạt động cấp phát thuốc thủ công về ưu điểm, nhược điểm và các biện pháp khắc phục nhược điểm đã triển khai. Đánh giá của điều dưỡng về hệ thống vận chuyển thuốc bằng băng chuyền tại bệnh viện Trung Ương Quân đội 108.
Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học từ đó giúp các nhà quản lý bệnh viện TWQĐ 108 có những biện pháp phù hợp để hoàn thiện và nâng cao chất lượng hiệu quả cấp phát thuốc và giúp các bệnh viện khác có thêm được những thông tin hữu ích khi muốn triển khai ứng dụng hệ thống vận chuyển thuốc bằng băng chuyền. Hoạt động cấp phát thuốc Cung ứng thuốc trong bệnh viện là một chu trình gồm các hoạt động từ lựa chọn thuốc, đến tổ chức mua sắm, phân phối và cuối cùng là sử dụng thuốc, trong đó mỗi chức năng được thực hiện dựa trên chức năng trước đó và là nền tảng của chức năng tiếp theo [16]. Quản lý cung ứng thuốc là biện pháp để quản lý hiệu quả việc cung ứng đầy đủ và kịp thời thuốc có chất lượng đến người bệnh, đảm bảo người bệnh sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả. Cấp phát là quá trình chuẩn bị và đưa thuốc cho người bệnh theo đơn thuốc, là một phần của chu trình sử dụng thuốc và có mối liên hệ mật thiết với các bước còn lại trong chu trình như theo dõi chẩn đoán, kê đơn và tuân thủ điều trị.
Chẩn đoán Kê đơn theo dõi Tuân Cấp thủ điều phát trị thuốc Hình 1. Chu trình sử dụng thuốc Hoạt động cấp phát thuốc tại bệnh viện bao gồm cấp phát thuốc ngoại trú và cấp phát thuốc nội trú. Trong đó, cấp phát thuốc nội trú là việc cấp phát thuốc cho người bệnh điều trị nội trú tại bệnh viện. Quy trình này áp dụng cho việc cấp phát thuốc từ khoa Dược đến các khoa lâm sàng trong toàn bệnh viện.
Bộ phận thống kê dược, bộ phận kho của khoa Dược và bộ phận kế toán dược (Phòng Tài chính Kế toán) chịu trách nhiệm thực hiện và kiểm soát quy trình này. Trong nghiên cứu này chúng tôi tập trung vào hoạt động cấp phát thuốc nội trú. Quy trình cấp phát thuốc nội trú Thực hiện quy trình thao tác chuẩn (Standard operating procedure - SOP) của quy trình cấp phát thuốc nội trú nhằm đảm bảo thuốc được đưa đến người bệnh đúng, đầy đủ và kịp thời, đồng thời kiểm soát được số lượng thuốc sử dụng tại bệnh viện. SOP cấp phát thuốc nội trú theo Tài liệu học tập môn “Quản lý cung ứng thuốc” năm học 2020-2021 của Bộ môn Quản lý và Kinh tế Dược được mô tả bởi sơ đồ dưới đây: 2 Xác In phiếu Xét Tổng nhận lĩnh duyệt Cấp Giao hợp phiếu thuốc phiếu phát nhận thuốc lĩnh và trình lĩnh thuốc thuốc thuốc duyệt thuốc Hình 1.
Quy trình cấp phát thuốc nội trú 1. Tổng hợp thuốc Việc tổng hợp thuốc được thực hiện tại các khoa lâm sàng. Điều dưỡng/Kỹ thuật viên phụ trách lĩnh thuốc của mỗi khoa tổng hợp thuốc hàng ngày theo y lệnh của bác sĩ cho từng người bệnh qua phần mềm lĩnh thuốc, sau đó gửi phiếu tổng hợp thuốc của khoa đến kho lẻ (khoa Dược) qua phần mềm lĩnh thuốc. Đối với bước này, điều dưỡng lĩnh thuốc của khoa lâm sàng cần lưu ý đảm bảo số thuốc được lĩnh đúng với số thuốc sử dụng cho người bệnh theo y lệnh của bác sĩ trong khoa.
Xác nhận phiếu lĩnh thuốc Thủ kho/bộ phận duyệt cấp là người chịu trách nhiệm xác nhận phiếu lĩnh thuốc và thực hiện bước này trong ngày. Các công việc cần thực hiện là: - Kiểm tra phiếu lĩnh thuốc của khoa qua phần mềm lĩnh thuốc, gồm có tên thuốc, mã thuốc, số lượng - Xác nhận phiếu lĩnh thuốc sau khi kiểm tra - Nếu số lượng tồn kho ít hơn số lượng yêu cầu: thông báo cho khoa liên quan sử dụng thuốc theo cơ số hoặc thuốc thay thế - Nếu sai tên thuốc, mã thuốc: thông báo cho khoa liên quan chỉnh sửa tên thuốc, mã thuốc cho phù hợp Thủ kho/bộ phận duyệt cấp cần lưu ý đảm bảo tên thuốc đúng tên thuốc hiện có tại khoa Dược. In phiếu lĩnh thuốc và trình duyệt Sau khi kho xác nhận phiếu lĩnh thuốc, điều dưỡng/kỹ thuật viên phụ trách lĩnh thuốc của khoa lâm sàng in 2 bản phiếu lĩnh thuốc theo từng loại gồm có: - Phiếu lĩnh thuốc gây nghiện và hướng tâm thần - Phiếu lĩnh thuốc kháng sinh và thuốc ống tiêm - Phiếu lĩnh thuốc viên, thuốc uống, thuốc đặt, thuốc dùng ngoài - Phiếu lĩnh dịch truyền. Một số bệnh viện hiện nay chỉ tách thành 2 phiếu: phiếu lĩnh thuốc gây nhiện và hướng thần, phiếu lĩnh các thuốc còn lại.
3 Sau khi in phiếu lĩnh thuốc, điều dưỡng/kỹ thuật viên ký tên và trình ký trưởng khoa hoặc bác sĩ được ủy quyền, sau đó trình khoa Dược ký duyệt phiếu lĩnh thuốc theo lịch duyệt phiếu của kho Dược để kết thúc bước này. Xét duyệt phiếu lĩnh thuốc Trưởng khoa Dược hay dược sĩ ủy quyền tiến hành duyệt phiếu lĩnh thuốc theo lịch của khoa Dược. Người thực hiện sẽ kiểm tra tính hợp lệ của phiếu lĩnh thuốc, sau đó ký duyệt phiếu lĩnh thuốc. Phiếu lĩnh thuốc được xem là hợp lệ khi đáp ứng các điều kiện sau: - Thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác các mục tiêu trong phiếu lĩnh thuốc.
- Phiếu lĩnh thuốc phải còn nguyên vẹn, sạch sẽ, không tẩy xóa. - Ghi rõ tên thuốc, nồng độ/hàm lượng, đơn vị tính. - Thuốc nằm trong danh mục thuốc của bệnh viện và theo đơn hội chẩn. Cấp phát thuốc Phiếu lĩnh thuốc sẽ được chuyển đến kho để cấp phát thuốc.
Một phiếu sẽ được lưu tại khoa Dược, một phiếu sẽ được lưu bởi khoa lâm sàng. Tại kho thuốc, thủ kho cấp phát thuốc theo số lượng trên phiếu lĩnh thuốc các khoa lâm sàng và giao cho bộ phận giao nhận thuốc. Điều dưỡng/ kỹ thuật viên phụ trách lĩnh thuốc có nhiệm vụ kiểm tra, đối chiếu số lượng thủ kho phát với số lượng trên phiếu lĩnh thuốc của các khoa lâm sàng, sau đó, thuốc được đóng gói và vận chuyển lên khoa lâm sàng. Cần tiến hành bảo quản đúng quy định của nhà sản xuất đối với một số loại thuốc có điều kiện bảo quản đặc biệt.
Đối với vắc xin, phải chuyển trong thiết bị giữ nhiệt hoặc thùng lạnh từ kho lạnh đến phòng tiêm. Giao nhận thuốc Bộ phận giao nhận thuốc bàn giao thuốc cho các khoa lâm sàng theo đúng số lượng trên phiếu lĩnh thuốc và ký tên vào sổ giao nhận. Điều dưỡng/kỹ thuật viên khoa lâm sàng kiểm tra đúng thuốc, đủ số lượng và ký nhận vào sổ giao nhận hàng. Thực trạng hoạt động cấp phát thuốc trong bệnh viện 1.
Trên thế giới Thuốc là một trong những công cụ chính sử dụng cho điều trị và chăm sóc sức khỏe người bệnh. Tuy nhiên, thuốc cũng là con dao hai lưỡi nếu không được sử dụng hợp lý, dẫn đến những sai sót nghiêm trọng. Báo cáo của Viện Y học (IOM) - Học viện Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ tháng 11 năm 1999 ước tính rằng sai sót thuốc (ME) gây ra 7000 ca tử vong mỗi năm [12]. Phản ứng có hại của thuốc (ADR) có thể là nguyên nhân gây ra hơn 100.000 ca tử vong trên toàn quốc mỗi năm và là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ tư đến thứ sáu ở Hoa Kỳ [12].
Người ta ước tính rằng trong số 1,8 tỷ đơn thuốc được sử dụng không đúng cách và các vấn đề liên quan đến thuốc, có hơn 50% số đơn liên quan đến ADR. Tình trạng này chiếm gần 10% tổng số ca nhập viện và gây ra 4 tới 140.000 ca tử vong hàng năm ở Hoa Kỳ [12]. Tỷ lệ mắc và tử vong liên quan đến thuốc được ước tính gây thiệt hại cho hệ thống chăm sóc sức khỏe của Hoa Kỳ từ 76,6 - 136 tỷ đô la mỗi năm [12]. Một trong các nguyên nhân dẫn đến sai sót trong sử dụng thuốc là sai sót trong cấp phát thuốc.