ĐẶT VẤN ĐỀ Cùng với sự phát triển về kinh tế - xã hội, đời sống của người dân đang ngày một được nâng lên, nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân ngày càng cao, mô hình dịch tễ có xu hướng thay đổi từ các bệnh lây nhiễm sang các bệnh không lây nhiễm làm gia tăng nhu cầu thuốc. Do đó, thuốc đóng vai trò quan trọng và cần thiết trong công tác chăm sóc sức khỏe. Việc sử dụng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý đang là vấn đề bất cập của nhiều quốc gia. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây lãng phí nguồn tài chính dành cho y tế, gia tăng chi phí điều trị, tăng nguy cơ tác hại mà người bệnh phải gánh chịu như: tác dụng không mong muốn của thuốc, kháng thuốc điều trị.
Ở nước ta, cùng với sự phát triển nền kinh tế thị trường và tham gia hội nhập kinh tế quốc tế, thị trường thuốc phát triển đa dạng, phong phú về số lượng, chủng loại cũng như nguồn cung cấp, góp phần đảm bảo cung ứng đủ thuốc có chất lượng phục vụ người bệnh. Tuy nhiên, sự đa dạng của thuốc cũng gây ra nhiều khó khăn, lúng túng trong việc chọn lựa, sử dụng thuốc điều trị trong các cơ sở y tế và dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh cũng như tình trạng lạm dụng thuốc. Bệnh viện Đa khoa huyện Bảo Thắng là Bệnh viện hạng II, tuyến huyện trực thuộc Sở Y tế tỉnh Lào Cai thực hiện nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trên địa bàn và các huyện lân cận. Sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả là một trong những mục tiêu đặt ra, đây là một vấn đề hết sức cấp bách và cần thiết nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh cho nhân dân.
Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, Bệnh viện đang bước vào giai đoạn tự chủ hoàn toàn thì vấn đề sử dụng thuốc lại càng cần được quản lý một cách chặt chẽ để giảm bớt chi phí cho bệnh viện. Danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện có vai trò quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ điều trị bệnh. Danh mục thuốc bệnh viện phù hợp sẽ đem lại lợi ích rất lớn trong công tác khám chữa bệnh, giúp cho chu trình cung ứng, công tác Dược lâm sàng, thông tin thuốc cũng như xử lý phản ứng bất lợi xảy ra dễ dàng hơn. Trong những năm qua, sự thay đổi trong việc xây dựng cơ cấu danh mục thuốc đã tạo điều kiện cho thầy thuốc và người bệnh được tiếp cận nhanh chóng với những thành tựu của khoa học kỹ thuật, được sử dụng những loại thuốc mới phát 1 minh, những thuốc chuyên khoa đặc trị dùng để chẩn đoán và chữa trị những bệnh chuyên khoa sâu.
Hiện tại, Bệnh viện Đa khoa huyện Bảo Thắng đến nay vẫn chưa có một đề tài nghiên cứu nào về danh mục thuốc sử dụng tại đơn vị. Bởi vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện Đa khoa huyện Bảo Thắng tỉnh Lào Cai năm 2021 ’’với hai mục tiêu: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện Đa khoa huyện Bảo Thắng năm 2021. Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện Đa khoa huyện Bảo Thắng năm 2021 theo phương pháp phân tích ABC/VEN.
Kết quả nghiên cứu, của đề tài sẽ góp phần phản ánh được thực trạng hoạt động sử dụng thuốc của Bệnh viện Đa khoa huyện Bảo Thắng Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp xây dựng danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện hợp lý và giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc hiệu quả trong những năm tiếp theo. Sử dụng thuốc và một số quy định 1. Quy định sử dụng thuốc * Khái niệm về sử dụng thuốc hợp lý: Theo Tổ chức Y tế Thế giới và theo Thông tư 21/2013/TT-BYT [4]: “ Sử dụng thuốc hợp lý là việc dùng thuốc đáp ứng được yêu cầu lâm sàng của người bệnh ở liều thích hợp trên từng cá thể người bệnh (đúng liều, đúng khoảng cách đưa thuốc và thời gian sử dụng thuốc), đáp ứng được những yêu cầu về chất lượng, khả năng cung ứng và có giá cả phù hợp nhằm giảm tới mức thấp nhất chi phí cho người bệnh và cộng đồng”. Sử dụng thuốc hợp lý bao gồm các tiêu chuẩn: - Đảm bảo chất lượng - Chỉ định phù hợp với bệnh cảnh - Thuốc thích hợp - Liều lượng, đường dùng và thời gian dùng thích hợp Việc sử dụng thuốc không hiệu quả và bất hợp lý trong Bệnh viện là nguyên nhân làm tăng đáng kể chi phí cho người bệnh trong bối cảnh các nguồn lực ngày càng trở nên khan hiếm và Thầy thuốc kê đơn trong cộng đồng thường có thói quen sao chép lại các đơn thuốc dùng trong Bệnh viện.
Vì vậy, cần thiết có sự đánh giá và rà soát lại danh mục đã được sử dụng năm trước. Việc quản lý danh mục thuốc là rất quan trọng, có ảnh hưởng tới chất lượng chăm sóc y tế. Một danh mục thuốc cần bao gồm các thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả nhất về chi phí và sẵn có với chất lượng bảo đảm đáp ứng được các nhu cầu về chăm sóc sức khỏe y tế của đông đảo người bệnh. Theo quy định của Thông tư 21/2013/TT-BYT thì Hội đồng thuốc và điều trị là đơn vị có những nhiệm vụ sau [4] : 1.
Xây dựng danh mục thuốc và giám sát sử dụng thuốc trong bệnh viện. Giám sát sử dụng kháng sinh và theo dõi sự kháng thuốc của vi khuẩn gây bệnh thường gặp. Xây dựng hướng dẫn điều trị. Giám sát ADR và sai sót trong điều trị.
Giám sát thông tin thuốc. HĐT& ĐT có chức năng tư vấn cho giám đốc Bệnh viện về các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc của Bệnh viện, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong Bệnh viện. Một số văn bản hướng dẫn thực hiện các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc Luật dược số 105/2016/QH13 ngày 06/4/2016 của Quốc hội Luật nêu rõ bảo đảm sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả; ưu tiên phát triển hoạt động dược lâm sàng và cảnh giác dược[17]. Thông tư số 22/2011//TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế về việc Quy định tổ chức và hoạt động của khoa Dược Bệnh viện.
Đây là khoa chuyên môn chịu sự lãnh đạo trực tiếp của Giám đốc bệnh viện. Khoa Dược có chức năng quản lý và tham mưu cho Giám đốc bệnh viện về toàn bộ công tác dược trong bệnh viện nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng và tư vấn, giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý [1]. Thông tư số 23/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế về việc hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. Đây là thông tư quy định trách nhiệm cập nhật thông tin về thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc cho Thầy thuốc, dược sĩ, điều dưỡng, hộ sinh viên và người bệnh [2].
Quyết định số 4824/QĐ-BYT ngày 03/12/2012 của Bộ Y tế về việc phê duyệt đề án “Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam” [3]. Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong Bệnh viện [4]. Thông tư nêu rõ chức năng của Hội đồng thuốc và điều trị là tư vấn cho giám đốc Bệnh viện về các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong Bệnh viện. Hội đồng gồm các Tổ và được phân công các nhiệm vụ sau: - Tổ xây dựng danh mục thuốc và giám sát sử dụng thuốc trong bệnh viện.
4 - Tổ giám sát sử dụng kháng sinh và theo dõi sự kháng thuốc của vi khuẩn gây bệnh thường gặp. - Tổ xây dựng hướng dẫn điều trị. - Tổ giám sát ADR và sai sót trong điều trị. - Tổ giám sát thông tin thuốc.
Hội đồng Thuốc và điều trị đề xuất, chỉ đạo, phân công các thành viên trong Hội đồng xây dựng Hướng dẫn điều trị dùng trong bệnh viện [4]. Thông tư số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ Y tế quy định về việc Ban hành danh mục và tỷ lệ điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia Bảo hiểm Y tế. Trong Thông tư danh mục thuốc hóa dược và sinh phẩm được quy định tại phụ lục 01 gồm 1030 hoạt chất được xếp vào 27 nhóm lớn theo tác dụng điều trị, danh mục thuốc phóng xạ và chất đánh dấu được quy định tại phụ lục số 02 gồm 59 tên thuốc phóng xạ và chất đánh dấu đều nằm trong phạm vi thanh toán của quỹ Bảo hiểm y tế [5]. Thông tư số 05/2015/TT-BYT ngày 17/3/2015 của Bộ Y tế quy định về việc Ban hành Danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế.
Trong Thông tư Danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu gồm 229 thuốc được sắp xếp thành 11 nhóm theo y lý y học cổ truyền, danh mục vị thuốc y học cổ truyền 6 gồm 349 vị thuốc từ cây, con, khoáng vật làm thuốc được sắp xếp thành 30 nhóm theo y lý y học cổ truyền đều nằm trong phạm vi thanh toán của quỹ Bảo hiểm y tế [12]. Thông tư số 19/2018/TT-BYT ngày 30/8/2018 của Bộ Y tế ban hành Danh mục thuốc thiết yếu. Thông tư quy định Danh mục thuốc thiết yếu, bao gồm [13]: + Danh mục thuốc hóa dược, vắc xin, sinh phẩm thiết yếu. + Danh mục thuốc cổ truyền, vị thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu thiết yếu.
- Danh mục thuốc thiết yếu được sử dụng cho các mục đích sau đây: + Xây dựng thống nhất các chính sách của Nhà nước về: đầu tư, quản lý giá, vốn, thuế, phí các vấn đề liên quan đến sản xuất, kinh doanh, bảo quản, kiểm nghiệm, xuất khẩu, nhập khẩu thuốc, nguyên liệu làm thuốc để bảo đảm có đủ thuốc 5 trong danh mục thuốc thiết yếu phục vụ công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân. + Sử dụng trong các hoạt động đào tạo, giảng dạy, hướng dẫn sử dụng thuốc cho học sinh, sinh viên tại các trường có đào tạo khối ngành sức khỏe. + Xây dựng danh mục thuốc thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế. + Làm cơ sở để Hội đồng thuốc và điều trị xây dựng danh mục thuốc sử dụng trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đáp ứng nhu cầu điều trị trình người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phê duyệt.