Luận án tiến sĩ nghiên cứu những nhân tố tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng việt nam

Luận án tiến sĩ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam.

• Tác giả: Hoàng Thị Bảo Thoa
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Anh Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Ý Định Và Hành Vi Tiêu Dùng Xanh Của Người Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI MỐI QUAN HỆ GIỮA Ý ĐỊNH VÀ HÀNH VI TIÊU DÙNG XANH
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về hành vi tiêu dùng xanh
• 1.1.1. Các khái niệm liên quan đến tiêu dùng xanh
• 1.1.2. Cơ sở lý thuyết về hành vi tiêu dùng xanh
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu liên quan
• 1.2.1. Tổng quan các nghiên cứu về nhân tố tác động tới hành vi tiêu dùng xanh
• 1.2.2. Tổng quan các nghiên cứu về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh
• 1.2.3. Tổng quan về các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh
• 1.2.4. Tổng quan kinh nghiệm tiêu dùng xanh trên thế giới
• 1.2.4.1. Các nước thuộc liên minh Châu Âu (EU)
• 1.3. Các mô hình nghiên cứu liên quan
• 1.3.1. Mô hình khái niệm về hành vi người tiêu dùng
• 1.3.2. Mô hình hành vi tiêu dùng của người tiêu dùng quan tâm tới môi trường
• 1.4. Mô hình giả định các nhân tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam
• 1.5. Khoảng trống và hướng nghiên cứu
• 1.6. Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Qui trình nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 2.2.1. Dữ liệu thứ cấp
• 2.2.2. Dữ liệu sơ cấp
• 2.3. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 2.3.1. Phương pháp phân tích, tổng hợp so sánh
• 2.3.2. Phương pháp phân tích thống kê, đánh giá tác động
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TIÊU DÙNG XANH VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI MỐI QUAN HỆ GIỮA Ý ĐỊNH VÀ HÀNH VI TIÊU DÙNG XANH
• 3.1. Đặc điểm thị trường người tiêu dùng Việt Nam
• 3.2. Thực trạng tiêu dùng xanh ở Việt Nam từ kết quả phân tích tài liệu thứ cấp
• 3.3. Kết quả phân tích điều tra
• 3.3.1. Tỷ lệ phản hồi và thông tin cơ bản của người được điều tra
• 3.3.2. Tỷ lệ người tiêu dùng Việt Nam biết đến tiêu dùng xanh
• 3.3.3. Thực trạng tiêu dùng xanh tại Việt Nam theo kết quả điều tra
• 3.3.4. Đánh giá độ tin cậy và xác thực thang đo
• 3.3.5. Phân tích mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh
• 3.3.6. Kiểm định tác động của các nhân tố tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh
• 3.3.7. Ảnh hưởng của các nhân tố tiền đề của ý định tiêu dùng xanh và các biến kiểm soát
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Tổng kết kinh nghiệm quốc tế về tiêu dùng xanh và hàm ý đối với Việt Nam
• 4.1.2. Bàn luận các kết quả điều tra
• 4.2. Các đề xuất và kiến nghị
• 4.2.1. Các đề xuất và kiến nghị đối với doanh nghiệp
• 4.2.2. Các đề xuất và kiến nghị đối với các cơ quan nhà nước
• 4.2.3. Các đề xuất kiến nghị đối với người tiêu dùng
• 4.3. Một số hạn chế của nghiên cứu và đề xuất cho hướng nghiên cứu tiếp theo
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nhân tố ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng xanh

Ý định tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân tố khác nhau. Đầu tiên, nhận thức về môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ý định tiêu dùng xanh. Người tiêu dùng có nhận thức cao về các vấn đề môi trường như ô nhiễm, biến đổi khí hậu thường có xu hướng có ý định tiêu dùng xanh mạnh mẽ hơn. Thứ hai, thái độ cá nhân cũng ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng. Những người có thái độ tích cực đối với việc bảo vệ môi trường thường có ý định tiêu dùng xanh cao hơn. Cuối cùng, chính sách bảo vệ môi trường từ chính phủ cũng có tác động lớn đến ý định tiêu dùng xanh. Các chính sách khuyến khích tiêu dùng xanh sẽ tạo ra động lực cho người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường.

1.1. Nhận thức về môi trường

Nhận thức về môi trường là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng xanh. Người tiêu dùng có nhận thức rõ ràng về các vấn đề môi trường như ô nhiễm không khí, nước và đất sẽ có xu hướng ưu tiên lựa chọn sản phẩm xanh. Nghiên cứu cho thấy rằng khi người tiêu dùng hiểu rõ hơn về tác động tiêu cực của sản phẩm không thân thiện với môi trường, họ sẽ có ý định tiêu dùng xanh cao hơn. Điều này cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức về môi trường thông qua giáo dục và truyền thông là rất cần thiết để thúc đẩy tiêu dùng xanh.

1.2. Thái độ cá nhân

Thái độ cá nhân cũng là một yếu tố quan trọng trong việc hình thành ý định tiêu dùng xanh. Những người có thái độ tích cực đối với việc bảo vệ môi trường thường có xu hướng lựa chọn sản phẩm xanh hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng thái độ tích cực không chỉ ảnh hưởng đến ý định mà còn đến hành vi tiêu dùng thực tế. Khi người tiêu dùng cảm thấy rằng việc tiêu dùng xanh là một hành động có ý nghĩa và có lợi cho môi trường, họ sẽ có động lực hơn để thực hiện hành vi tiêu dùng xanh. Do đó, việc xây dựng và củng cố thái độ tích cực đối với môi trường là rất quan trọng.

II. Hành vi tiêu dùng xanh của người Việt Nam

Hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam đang dần được hình thành và phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Một trong những vấn đề chính là khoảng cách giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh. Mặc dù nhiều người tiêu dùng có ý định tiêu dùng xanh, nhưng hành vi thực tế lại không tương xứng. Điều này có thể do nhiều yếu tố như giá cả sản phẩm xanh cao hơn, thiếu thông tin về sản phẩm, hoặc thói quen tiêu dùng lâu năm. Để thúc đẩy hành vi tiêu dùng xanh, cần có sự hỗ trợ từ các bên liên quan như doanh nghiệp và chính phủ.

2.1. Khoảng cách giữa ý định và hành vi

Khoảng cách giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh là một vấn đề đáng lưu ý. Nhiều người tiêu dùng có ý định tiêu dùng xanh nhưng không thực hiện hành động này do nhiều lý do khác nhau. Một trong những lý do chính là giá cả của sản phẩm xanh thường cao hơn so với sản phẩm thông thường. Điều này khiến cho nhiều người tiêu dùng phải cân nhắc giữa lợi ích môi trường và chi phí. Ngoài ra, thói quen tiêu dùng cũng là một yếu tố cản trở. Người tiêu dùng thường có xu hướng lựa chọn những sản phẩm mà họ đã quen thuộc, dẫn đến việc không thử nghiệm các sản phẩm xanh mới.

2.2. Thói quen tiêu dùng

Thói quen tiêu dùng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh. Nhiều người tiêu dùng Việt Nam vẫn giữ thói quen tiêu dùng truyền thống, dẫn đến việc họ không dễ dàng chuyển sang tiêu dùng xanh. Việc thay đổi thói quen tiêu dùng cần thời gian và sự nỗ lực từ cả người tiêu dùng và các bên liên quan. Các doanh nghiệp cần cung cấp thông tin rõ ràng về lợi ích của sản phẩm xanh, đồng thời tạo ra các sản phẩm xanh với giá cả hợp lý để khuyến khích người tiêu dùng thay đổi thói quen tiêu dùng của mình.

III. Chính sách và tác động môi trường

Chính sách bảo vệ môi trường từ chính phủ có tác động lớn đến hành vi tiêu dùng xanh. Các chính sách này không chỉ tạo ra khung pháp lý cho việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm xanh mà còn nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Chính phủ cần có các chương trình khuyến khích tiêu dùng xanh, như giảm thuế cho sản phẩm xanh hoặc tổ chức các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về tiêu dùng xanh. Sự hỗ trợ từ chính phủ sẽ tạo ra động lực cho người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường.

3.1. Chính sách khuyến khích tiêu dùng xanh

Chính sách khuyến khích tiêu dùng xanh là một trong những yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy hành vi tiêu dùng xanh. Chính phủ có thể áp dụng các biện pháp như giảm thuế cho sản phẩm xanh, hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thân thiện với môi trường. Những chính sách này không chỉ giúp giảm chi phí cho người tiêu dùng mà còn tạo ra động lực cho các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất sản phẩm xanh. Việc thực hiện các chính sách này sẽ góp phần nâng cao nhận thức về tiêu dùng xanh trong cộng đồng.

3.2. Tác động của chính sách đến hành vi tiêu dùng

Tác động của chính sách bảo vệ môi trường đến hành vi tiêu dùng xanh là rất rõ ràng. Khi chính phủ thực hiện các chính sách khuyến khích tiêu dùng xanh, người tiêu dùng sẽ có xu hướng lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng các chính sách này không chỉ giúp tăng cường ý định tiêu dùng xanh mà còn thúc đẩy hành vi tiêu dùng thực tế. Do đó, việc xây dựng và thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường hiệu quả là rất cần thiết để thúc đẩy tiêu dùng xanh tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản trị kinh doanh (mã số 62.01) của tác giả Hoàng Thị Bảo Thoa, bảo vệ năm 2017 tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Thị Liên (cùng sự tham gia hướng dẫn của PGS. Vũ Anh Dũng), tập trung phân tích các yếu tố tác động đến quá trình chuyển hóa từ nhận thức, ý định sang hành vi tiêu dùng xanh thực tế.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu là vấn đề cấp thiết mang tính toàn cầu. Tại Việt Nam, tăng trưởng kinh tế nhanh đi kèm suy giảm tài nguyên thiên nhiên, gia tăng ô nhiễm môi trường và phát sinh nhiều vấn đề về an toàn thực phẩm. Chính phủ Việt Nam đã ban hành Chiến lược về tăng trưởng xanh (tháng 9/2012), trong đó nhiệm vụ trọng tâm là xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, các giải pháp kỹ thuật từ phía sản xuất không thể giải quyết triệt để nếu thiếu sự thay đổi trong việc lựa chọn, sử dụng và thải loại sản phẩm của người tiêu dùng (Fuchs và Lorek, 2005; Mont và Plepys, 2008).

Thực tế tại Việt Nam cho thấy tồn tại một khoảng cách lớn giữa ý định và hành vi mua sắm xanh: nhiều cá nhân có thái độ tích cực đối với môi trường nhưng không thực hiện hành vi mua sản phẩm thân thiện với môi trường trên thực tế. Về mặt học thuật, phần lớn các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế thường áp dụng Lý thuyết hành vi hợp lý (TRA) hoặc Lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) với ngầm định rằng ý định và hành vi có mối quan hệ tuyến tính đồng nhất chặt chẽ, bỏ qua vai trò của các biến điều tiết tình huống và nhận thức cá nhân. Do đó, luận án xác định khoảng trống nghiên cứu là kiểm định các nhân tố đóng vai trò điều tiết (thúc đẩy hoặc cản trở) mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh trong bối cảnh thị trường Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục đích tổng quát: Giải thích nguyên nhân dẫn đến khoảng cách giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam; xác định các nhân tố thúc đẩy hoặc cản trở mối quan hệ này; từ đó đề xuất các giải pháp quản trị cho doanh nghiệp và khuyến nghị chính sách cho Nhà nước nhằm thúc đẩy hành vi tiêu dùng xanh thực tế.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu tài liệu và xây dựng khung phân tích xác định các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh.
  2. Đánh giá mức độ tác động của các nhân tố này tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh.
  3. Mô tả thực trạng hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam.
  4. Khuyến nghị cho các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp các chính sách nhằm thúc đẩy tiêu dùng xanh ở Việt Nam.
  5. Đề xuất các định hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực tiêu dùng xanh.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Ý định tác động thế nào đến hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng xanh Việt Nam?
2. Thực trạng tiêu dùng xanh và hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam?
3. Những nhân tố nào tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh hay những nhân tố nào có thể làm mạnh lên hay yếu đi ảnh hưởng của ý định đến hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam?
4. Mức độ tác động của các nhân tố này tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh của người Việt Nam?
5. Các giải pháp nào doanh nghiệp và chính phủ có thể sử dụng để thúc đẩy người tiêu dùng chuyển từ ý định sang hành vi tiêu dùng xanh thực tế?
6. Giải pháp nào người tiêu dùng có thể thực hiện để là người tiêu dùng thông minh?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Khảo sát tập trung tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh – hai trung tâm kinh tế có mật độ dân cư và sức mua hàng hóa xanh lớn nhất cả nước.
• Phạm vi thời gian: Quá trình nghiên cứu tổng thể thực hiện từ năm 2013 đến năm 2018; dữ liệu điều tra sơ cấp được thu thập trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2016.
• Phạm vi nội dung: Luận án xem xét mối quan hệ theo chiều tác động từ ý định tới hành vi tiêu dùng; hành vi tiêu dùng xanh được giới hạn trong việc mua và sử dụng các sản phẩm không gây hại cho môi trường hoặc sức khỏe con người.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các nhóm nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến hành vi tiêu dùng xanh và mối quan hệ giữa ý định với hành vi:

Các hướng nghiên cứu quốc tế

1. Các nhân tố tác động tới hành vi tiêu dùng xanh: Anderson và Cunningham (1972), Webster (1975) nghiên cứu tác động của môi trường; Kinnear, Taylor và Ahmed (1974), Diamantopoulos và cộng sự (2003) nghiên cứu đặc trưng xã hội - nhân khẩu học; Roberts (1996), Straughan và Roberts (1999) nhấn mạnh vai trò của tâm lý tiêu dùng và chỉ số hiệu quả cảm nhận của khách hàng (PCE); Lynn và Oldenquist (1986), Osterhus (1997) chỉ ra rào cản từ chi phí tiêu dùng; Patrick Hartmann và Vanessa Apaolaza-Ibáñez (2011) nghiên cứu lợi ích tâm lý thương hiệu xanh; David Gadenne và cộng sự (2011) phân tích niềm tin môi trường và thái độ tiết kiệm năng lượng; Yong Joong Kim và cộng sự (2013) nghiên cứu cảm xúc trong lựa chọn nhà hàng thân thiện môi trường; Caroline Lundquist Noblet và cộng sự (2006) khảo sát quyết định lựa chọn phương tiện sinh thái.
2. Mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh: Dodds, Monroe và Grewal (1991) chỉ ra ý định phản ánh sự sẵn lòng mua sắm; Ajzen (1991), Ajzen và Fishbein (2005) tổng kết hiện tượng "sự không thống nhất theo nghĩa đen" (nói và làm không đi đôi với nhau); Hui-hui Zhao và cộng sự (2012), Ping Wang và cộng sự (2013) khảo sát tại Trung Quốc khẳng định ý định là biến giải thích mạnh nhất cho hành vi bền vững; Philip Kotler (2008) mô tả tiến trình mua hàng gồm nhận thức nhu cầu, tìm kiếm thông tin, đánh giá, quyết định và hành vi sau mua.
3. Các nhân tố điều tiết mối quan hệ giữa ý định và hành vi: Rylander và Allen (2001) phân chia thành nhân tố bên trong (nhận thức tính hiệu quả, độ nhạy cảm giá) và bên ngoài (xúc tiến của chính phủ, doanh nghiệp); Hines và cộng sự (1986), Kollmuss và Agyeman (2002) phân tích yếu tố hoàn cảnh và chính sách; Seyfang (2006), Byrne và cộng sự (1991), Davies (1995), Vermeir và Verbeke (2004, 2006) nhấn mạnh vai trò của mạng lưới cung ứng và sự sẵn có của sản phẩm; Young và cộng sự (2010) ghi nhận 30% người tiêu dùng Anh không chuyển ý định thành hành vi do sự bất tiện khi mua hàng; Qinghua Zhu và cộng sự (2012) dùng hồi quy phân cấp chứng minh tính thuận tiện khi mua hàng có vai trò điều tiết trung gian; Ellen, Weiner và Cobb-Walgren (1991), Thomas Failla và Gopalakrishna (2014) chứng minh nhận thức hiệu quả (PCE) củng cố chuyển hóa ý định thành hành động.

Các nghiên cứu tại Việt Nam

Tác giả điểm lại các công trình trong nước: nghiên cứu của TS. Vũ Anh Dũng, Nguyễn Thu Huyền, Nguyễn Thị Ngọc Ánh (2012) về "Mô hình giả định các yếu tố ảnh hưởng đến tiêu dùng xanh"; Vũ Anh Dũng (2015) về cơ sở hạ tầng logistics và chuỗi cung ứng xanh; Trần Triệu Khải (2015) về hành vi tiêu dùng xanh của sinh viên Đà Nẵng; Nguyễn Kim Nam (2015) về ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ; Nguyễn Bích Ngọc và cộng sự (2015) về tiêu dùng điện máy xanh tại TP.HCM; Nguyễn Hữu Thụ khảo sát 417 người dân Hà Nội bằng phần mềm SPSS 16 cho thấy tương quan thuận giữa nhận thức (2,34), thái độ (2,18) và hành động (2,20); TS. Nguyễn Vũ Hùng và cộng sự (2015) về phong cách sống và tiêu dùng xanh; Phạm Thị Lan Hương (2013) về ý định mua xanh của giới trẻ; và nghiên cứu tại Big C Huế (2013).

Khoảng trống luận án giải quyết

Trong khi kho dữ liệu ScienceDirect có 42.222 công trình và ProQuest Central có 102.142 công trình liên quan đến hành vi tiêu dùng xanh, cơ sở dữ liệu tại Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia Việt Nam ghi nhận số lượng công trình nghiên cứu về chủ đề này còn rất hạn chế. Các nghiên cứu trước chưa đặt trên một nền tảng lý thuyết đầy đủ và chưa kiểm định thực nghiệm vai trò điều tiết của các nhân tố bối cảnh và nhận thức (đặc biệt là Sự sẵn có của sản phẩm và Nhận thức về tính hiệu quả của hành vi) lên mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh tại thị trường Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm cơ bản

• Lý thuyết nền tảng: Luận án vận dụng Lý thuyết Hành vi Hợp lý (TRA - Fishbein và Ajzen, 1980) và Lý thuyết Hành vi có Kế hoạch (TPB - Ajzen, 1985, 1991, 2005), kết hợp tham chiếu Lý thuyết Tổng quát về Đạo đức Marketing (Hunt và Vitell, 1986), Lý thuyết về Mức độ Liên quan (Zaichkowsky), và mô hình tiến trình ra quyết định của Philip Kotler (2008).
• Khái niệm Sản phẩm xanh: Luận án tổng hợp định nghĩa từ Terra Choice (2010), Shamdasani và cộng sự (1993), Elkington và Makower (1988), Wasik (1996), xác định sản phẩm xanh là sản phẩm ngăn chặn, giảm thiểu tác động tiêu cực đến nước, không khí, đất và không gây hại hoặc tốt cho sức khỏe cộng đồng.
• Khái niệm Tiêu dùng xanh: Kế thừa Peattie (1992, 2010), Sisira (2011), Mansvelt và Robbins (2011), Alfredsson (2004), Carrigan (2004), Harrison, Newholm và Shaw (2005), Petkus (1991), Gilg và cộng sự (2005), Nguyễn Thị Thu Huyền và Nguyễn Thị Ngọc Ánh (2012), luận án xác định tiêu dùng xanh là hành vi thể hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường thông qua hai nhóm hành vi: chọn mua sản phẩm xanh và tối đa hóa hiệu quả sử dụng sản phẩm (tiết kiệm năng lượng, tài nguyên, tái chế, tái sử dụng, xử lý rác an toàn).
• Ý định và Hành vi tiêu dùng xanh: Ý định phản ánh sự sẵn sàng thực hiện hành vi (Ajzen, 2002); hành vi tiêu dùng xanh là chuỗi hành vi mua và sử dụng sản phẩm xanh trên thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

1. Phương pháp định tính: Thu thập, tổng hợp, phân tích và so sánh tài liệu thứ cấp về chính sách tăng trưởng xanh tại Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, Liên minh Châu Âu).
2. Phương pháp định lượng:
   • Mẫu khảo sát: Chọn mẫu thuận tiện và ngẫu nhiên với cỡ mẫu hợp lệ gồm $N = 468$ người tiêu dùng tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian điều tra thực địa từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2016.
   • Thiết kế công cụ đo lường: Xây dựng phiếu điều tra sơ bộ (Phụ lục 2) và hoàn thiện phiếu điều tra chính thức (Phụ lục 3). Các thang đo sử dụng thang đo khoảng Likert (Bảng 2.2) với các biến: Hành vi tiêu dùng xanh, Ý định tiêu dùng xanh, Quan tâm tới môi trường, Thái độ với môi trường, Chuẩn mực chủ quan, Nhận thức về tính hiệu quả (PCE), Sự nhạy cảm về giá, Sự sẵn có của sản phẩm, cùng các biến kiểm soát nhân khẩu học (giới tính, thu nhập).
   • Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê để thực hiện:
     • Thống kê mô tả (tần số, điểm trung bình).
     • Đánh giá độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha và phân tích tương quan biến - tổng.
     • Kiểm định giá trị thang đo qua chỉ số KMO và kiểm định Bartlett's Test.
     • Phân tích tương quan tuyến tính Pearson và tương quan hạng Spearman's rho.
     • Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến và hồi quy kiểm định tác động điều tiết (Moderation analysis) thông qua các biến tương tác.

Thành phần nghiên cứu	Quy cách thực hiện trong luận án
Không gian điều tra	Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh
Thời gian khảo sát	Tháng 2 đến tháng 4 năm 2016
Kích thước mẫu ($N$)	468 người tiêu dùng hợp lệ
Thang đo áp dụng	Thang Likert đa bậc (mã hóa theo Bảng 2.3)
Kỹ thuật xử lý	Cronbach's Alpha, KMO & Bartlett, Pearson & Spearman, Hồi quy OLS
Công cụ hỗ trợ	Phần mềm thống kê chuyên ngành

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan các nhân tố tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về tiêu dùng xanh, bao gồm định nghĩa sản phẩm xanh, nhãn sinh thái, người tiêu dùng xanh và hành vi tiêu dùng. Tác giả điểm lại các lý thuyết cốt lõi giải thích hành vi (TRA, TPB, Lý thuyết Đạo đức Marketing của Hunt & Vitell, Lý thuyết về Mức độ Liên quan của Zaichkowsky) và mô hình hóa quá trình chuyển từ thái độ, chuẩn mực chủ quan và nhận thức kiểm soát sang ý định và hành vi thực tế (Hình 1.1 đến Hình 1.5).

Chương này cũng tổng quan kinh nghiệm quốc tế:

• Trung Quốc: Ban hành chương trình nhãn sinh thái từ năm 1993, cải cách chương trình ghi nhãn "China Energy Label" năm 2005. Năm 2009 triển khai dự án "sản phẩm năng lượng hiệu quả có lợi cho cộng đồng", chi hơn 16 tỷ nhân dân tệ đến cuối năm 2010 thúc đẩy 340 triệu máy điều hòa, 1 triệu xe và 360 triệu bóng đèn tiết kiệm năng lượng (tiết kiệm 22,5 tỷ kWh điện, 300.000 tấn dầu, giảm 14 triệu tấn khí thải $CO_2$ mỗi năm). Tháng 6/2008 cấm sử dụng túi nhựa mỏng, giúp giảm 2/3 lượng sử dụng túi nhựa và tiết kiệm 2,4 triệu tấn dầu hàng năm.
• Nhật Bản: Ban hành Luật thúc đẩy mua sắm xanh công cộng năm 2001 (yêu cầu 100% cơ quan chính phủ và chính quyền tại 47 tỉnh, 12 thành phố thực hiện); ban hành Luật Tái chế bao bì đóng gói năm 1995 (Containers/Packaging Recycling Act); thành lập Mạng lưới Mua sắm Xanh (Green Purchasing Network - GPN) năm 1996 bởi Bộ Môi trường. Đến năm 2003, 52% nhà cung cấp ghi nhận doanh số sản phẩm xanh tăng, quy mô thị trường sản phẩm xanh đạt 50 nghìn tỷ Yên.
• Hàn Quốc: Triển khai chương trình dán nhãn môi trường từ năm 1992 và xây dựng hệ thống mua sắm xanh công cộng.

Từ việc phân tích khoảng trống nghiên cứu, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu (Hình 1.6) đặt trọng tâm vào tác động điều tiết của Nhận thức về tính hiệu quả (PCE) và Sự sẵn có của sản phẩm lên mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu 3 bước: xây dựng khung phân tích, thu thập dữ liệu và phân tích dữ liệu. Tác giả mô tả chi tiết phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp quy, cơ sở dữ liệu quốc tế (ScienceDirect, ProQuest) và dữ liệu quốc gia. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp được triển khai qua phiếu điều tra với quy trình chọn mẫu tại Hà Nội và TP.HCM ($N = 468$). Chương này thiết lập hệ thống thang đo (Bảng 2.1), quy cách thang đo Likert (Bảng 2.2), bảng mã hóa biến (Bảng 2.3) và các công thức phân tích thống kê định lượng phục vụ kiểm định mô hình.

Chương 3: Thực trạng tiêu dùng xanh và các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

Chương 3 trình bày các phát hiện thực nghiệm từ phân tích tài liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp:

• Thực trạng nhận thức: Tỷ lệ người tiêu dùng biết đến khái niệm tiêu dùng xanh (Bảng 3.1) và mức độ tiếp cận nhãn sinh thái tại Việt Nam còn thấp.
• Đánh giá thang đo: Kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha và tương quan biến - tổng cho thang đo Hành vi tiêu dùng xanh (Bảng 3.3), Quan tâm tới môi trường (Bảng 3.5), Nhận thức về tính hiệu quả, Sự nhạy cảm về giá, Sự sẵn có của sản phẩm (Bảng 3.4), Thái độ với môi trường và Chuẩn mực chủ quan (Bảng 3.6). Kết quả phân tích KMO và Bartlett's Test (Bảng 3.7) xác nhận tính thích hợp của cấu trúc dữ liệu.
• Phân tích tương quan và hồi quy:
  • Tồn tại mối tương quan thuận có ý nghĩa thống kê giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh (Bảng 3.8 theo Pearson và Bảng 3.9 theo Spearman's rho).
  • Kết quả hồi quy tuyến tính (Bảng 3.10 và Bảng 3.11) khẳng định ý định tác động tích cực đến hành vi tiêu dùng xanh.
  • Phân tích tác động điều tiết chứng thực rằng Sự sẵn có của sản phẩm và Nhận thức về tính hiệu quả của hành vi (PCE) có tác động điều tiết có ý nghĩa, làm gia tăng cường độ chuyển hóa từ ý định sang hành vi thực tế.
  • Phân tích biến nhân khẩu học: Kiểm định sự khác biệt giữa nam và nữ về giá trị trung bình (Bảng 3.12), tương quan Pearson (Bảng 3.13) và Spearman (Bảng 3.14); kiểm định tác động của mức thu nhập lên mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh (Bảng 3.15).

Bảng dữ liệu chính trong Chương 3	Nội dung thống kê và kiểm định
Bảng 3.1	Tỷ lệ người tiêu dùng biết đến khái niệm tiêu dùng xanh
Bảng 3.2	Điểm trung bình chung của các nhân tố nghiên cứu
Bảng 3.3 & 3.5	Tương quan biến - tổng của thang đo Hành vi và Quan tâm môi trường
Bảng 3.4 & 3.6	Kết quả kiểm định thang đo PCE, Giá, Sự sẵn có, Thái độ, Chuẩn mực
Bảng 3.7	Phân tích KMO và Bartlett's Test mối quan hệ ý định - hành vi
Bảng 3.8 & 3.9	Phân tích tương quan Pearson và Spearman's rho (Ý định ➔ Hành vi)
Bảng 3.10 & 3.11	Hồi quy tuyến tính các nhân tố tác động tới mối quan hệ ý định - hành vi
Bảng 3.12 - 3.14	So sánh giá trị trung bình và hệ số tương quan theo nhóm giới tính
Bảng 3.15	Tác động của thu nhập đến mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

Chương 4: Bàn luận kết quả nghiên cứu và kiến nghị

Chương 4 tổng hợp kinh nghiệm chính sách quốc tế (Bảng 4.1 tóm tắt chính sách tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Mỹ) và thảo luận sâu các kết quả khảo sát thực tế tại Việt Nam. Trên cơ sở thực chứng, tác giả xây dựng 3 nhóm đề xuất, kiến nghị:

1. Kiến nghị đối với doanh nghiệp: Mở rộng độ bao phủ kênh phân phối và điểm bán lẻ nhằm tăng sự sẵn có của sản phẩm; tối ưu hóa trưng bày, gắn nhãn xanh rõ ràng; xây dựng thông điệp marketing minh bạch để củng cố nhận thức của người tiêu dùng về hiệu quả môi trường của sản phẩm.
2. Kiến nghị đối với cơ quan Nhà nước: Hoàn thiện khung khổ pháp lý về tiêu chuẩn sản phẩm xanh; đẩy mạnh chính sách mua sắm công xanh; hỗ trợ ưu đãi thuế, phí cho doanh nghiệp sản xuất xanh; triển khai các chương trình truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng.
3. Kiến nghị đối với người tiêu dùng: Nâng cao tinh thần trách nhiệm cá nhân, chủ động tìm kiếm thông tin về nhãn sinh thái, thực hành lối sống tiết kiệm tài nguyên và sử dụng hợp lý sản phẩm.

Chương này cũng chỉ ra các hạn chế của đề tài và định hướng các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý thuyết

• Luận án bổ sung vào hệ thống lý thuyết về hành vi người tiêu dùng nói chung và tiêu dùng xanh nói riêng bằng việc chứng thực thực nghiệm hai yếu tố điều kiện quan trọng có vai trò điều tiết, thu hẹp khoảng cách giữa ý định và hành vi: Sự sẵn có của sản phẩm xanh và Nhận thức về tính hiệu quả của hành vi tiêu dùng xanh (PCE).
• Kết quả giải thích rõ nguyên nhân vì sao người tiêu dùng có thái độ ủng hộ môi trường và có ý định tiêu dùng nhưng không chuyển hóa thành hành vi mua thực tế nếu thiếu sự hỗ trợ của các điều kiện bối cảnh và niềm tin vào hiệu quả hành vi.
• Hệ thống hóa cơ sở lý luận, kiểm định độ tin cậy và giá trị của bộ thang đo tiêu dùng xanh trong điều kiện thực tiễn thị trường đang phát triển tại Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp nguồn dữ liệu thực nghiệm khảo sát ($N = 468$) về thực trạng tiêu dùng xanh tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, bổ sung vào kho dữ liệu nghiên cứu khoa học công nghệ trong nước.
• Cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp xây dựng chiến lược marketing hỗn hợp: phân phối sản phẩm xanh tại các cửa hàng tiện ích, tăng độ phủ điểm bán, tăng cường nhãn mác minh chứng chất lượng, và truyền thông cụ thể về lợi ích môi trường để thuyết phục người mua.
• Cung cấp luận cứ thực chứng để các nhà hoạch định chính sách xây dựng các chương trình hành động thúc đẩy Chiến lược Tăng trưởng xanh, hoàn thiện cơ chế dán nhãn sinh thái và đẩy mạnh mua sắm xanh trong khu vực công.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên nội dung luận án, các hạn chế và hướng phát triển nghiên cứu gồm:

• Hạn chế về phạm vi mẫu: Nghiên cứu chỉ tập trung thu thập dữ liệu tại hai đô thị lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh với phương pháp chọn mẫu phi xác suất/thuận tiện kết hợp ngẫu nhiên, chưa bao phủ khu vực nông thôn và các đô thị vừa và nhỏ.
• Hạn chế về nhóm sản phẩm: Luận án tiếp cận hành vi tiêu dùng xanh theo nghĩa tổng quát (chủ yếu tập trung vào thực phẩm và hàng tiêu dùng thông thường), chưa tách biệt phân tích chuyên sâu cho từng nhóm ngành hàng cụ thể (như điện gia dụng xanh, phương tiện sinh thái hay vật liệu xây dựng xanh).
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng quy mô mẫu sang các tỉnh thành khác để nâng cao tính đại diện cho toàn bộ người tiêu dùng Việt Nam.
  • Đi sâu kiểm định mô hình đối với từng danh mục sản phẩm xanh đặc thù.
  • Bổ sung thêm các biến điều tiết tiềm năng khác như sự tin tưởng vào chứng nhận nhãn xanh, rào cản chi phí cơ hội, và áp lực từ chuẩn mực xã hội nhóm.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên ngành Quản trị kinh doanh, Marketing, Kinh tế môi trường: Tham khảo khung phân tích kiểm định tác động điều tiết (Moderation analysis) dựa trên lý thuyết TPB/TRA, cấu trúc bảng hỏi, và quy trình phân tích độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha, KMO, hồi quy).
• Các nhà hoạch định chính sách (Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Tham khảo các số liệu thực trạng nhận thức của người tiêu dùng và tổng hợp chính sách quốc tế (Chương 1 và Chương 4) để hoàn thiện tiêu chuẩn nhãn sinh thái và quy chế mua sắm xanh công cộng.
• Nhà quản trị marketing và Doanh nghiệp sản xuất, phân phối hàng tiêu dùng: Vận dụng trực tiếp các phát hiện về biến "Sự sẵn có của sản phẩm" và "Nhận thức hiệu quả" để thiết kế hệ thống phân phối bán lẻ và thông điệp truyền thông sản phẩm xanh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng quy mô mẫu khảo sát và phạm vi địa bàn nào?

Luận án tiến hành khảo sát thực địa trên mẫu hợp lệ gồm 468 người tiêu dùng tại hai thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, trong thời gian từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2016.

2. Hai nhân tố điều kiện quan trọng nào được chứng minh có vai trò điều tiết mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh?

Kết quả kiểm định thực nghiệm của luận án khẳng định Sự sẵn có của sản phẩm xanh (Product Availability) và Nhận thức về tính hiệu quả của hành vi tiêu dùng xanh (Perceived Consumer Effectiveness - PCE) là hai nhân tố có tác động điều tiết, giúp củng cố và thúc đẩy quá trình chuyển biến từ ý định sang hành vi mua sắm xanh thực tế.

3. Tiêu dùng xanh được định nghĩa như thế nào trong khuôn khổ luận án?

Tiêu dùng xanh được tác giả định nghĩa là hành vi thể hiện trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường thông qua hai hành vi chủ yếu: chọn mua các sản phẩm thân thiện với môi trường (sử dụng ít năng lượng hoặc có khả năng tái chế, không gây hại cho sức khỏe) và tối đa hóa hiệu quả sử dụng sản phẩm (tiết kiệm, tái sử dụng, tái chế, xử lý rác thải an toàn).

4. Kết quả nghiên cứu trước đây tại Hà Nội của tác giả Nguyễn Hữu Thụ được luận án điểm lại như thế nào?

Luận án trích dẫn kết quả khảo sát 417 người dân Hà Nội (độ tuổi 18–45) của Nguyễn Hữu Thụ sử dụng thang đo 3 bậc, cho thấy điểm nhận thức tích cực đạt 2,34, thái độ ít tích cực đạt 2,18, hành động ít tích cực đạt 2,20 (tổng hợp chung đạt mức 2,24). Nghiên cứu này ghi nhận tương quan thuận giữa nhận thức và thái độ ($r = 0,63$; $p < 0,05$), giữa nhận thức và hành động ($r = 0,53$; $p < 0,05$), và giữa thái độ và hành động ($r = 0,42$; $p < 0,05$).

5. Kinh nghiệm thúc đẩy tiêu dùng xanh của Nhật Bản và Trung Quốc được luận án ghi nhận qua các số liệu nào?

• Tại Trung Quốc: Chương trình dán nhãn sinh thái từ năm 1993; dự án tiết kiệm năng lượng năm 2009 với ngân sách trên 16 tỷ nhân dân tệ đã thúc đẩy 340 triệu điều hòa, 1 triệu xe và 360 triệu bóng đèn tiết kiệm điện; lệnh cấm túi nhựa mỏng tháng 6/2008 giúp giảm 2/3 lượng túi nhựa tiêu thụ.
• Tại Nhật Bản: Ban hành Luật thúc đẩy mua sắm xanh công cộng năm 2001 áp dụng cho 100% cơ quan trung ương và địa phương; thành lập Mạng lưới Mua sắm Xanh (GPN) năm 1996; quy mô thị trường sản phẩm xanh trong nước ước tính đạt 50 nghìn tỷ Yên (theo khảo sát năm 2003).

---

Kết luận

Luận án của tác giả Hoàng Thị Bảo Thoa (2017) đã giải quyết vấn đề khoảng cách giữa nhận thức, ý định và hành vi tiêu dùng xanh của người dân tại các đô thị Việt Nam. Bằng việc kết hợp khung lý thuyết TPB/TRA với phân tích thực chứng trên mẫu 468 người tiêu dùng tại Hà Nội và TP.HCM, công trình chứng minh vai trò điều tiết của sự sẵn có của sản phẩm và nhận thức về tính hiệu quả của hành vi. Các kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách tăng trưởng xanh và thiết lập chiến lược phân phối, truyền thông sản phẩm xanh của các doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, Khoảng trống nghiên cứu được được đưa ra để từ đó đề xuất hướng nghiên cứu cũng như mô hình nghiên cứu của luận án. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chương này trình bày rõ 3 nội dung: Qui trình nghiên cứu, Phương pháp thu thập dữ liệu và Phương pháp phân tích dữ liệu thu thập được Chƣơng 3: Thực trạng tiêu dùng xanh và các nhân tố ảnh hƣởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh của ngƣời tiêu dùng Việt Nam. Chương 3 này trình bày thực trạng tiêu dùng xanh và hành vi tiêu dùng xanh ở Việt Nam dựa vào kết quả phân tích định tính và định lượng.

Chương 3 cũng tập trung phân tích các nhân tố tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh. Chƣơng 4: Kết luận và kiến nghị là chương cuối cùng của luận án. Chương này, NCS so sánh và thảo luận thêm về các kết quả phân tích trước khi các kiến nghị được đưa ra ở phần cuối của chương. 12 z CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI MỐI QUAN HỆ GIỮA Ý ĐỊNH VÀ HÀNH VI TIÊU DÙNG XANH 1.1 Cơ sở lý thuyết về hành vi tiêu dùng xanh 1.1 Các khái niệm liên quan đến tiêu dùng xanh - Sản phẩm xanh: Sản phẩm xanh (sản phẩm sinh thái hay sản phẩm thân thiện với môi trường) được nhiều nhà nghiên cứu xây dựng định nghĩa, tuy nhiên đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất.

Terra Choice (2010) định nghĩa sản phẩm xanh là sản phẩm cung cấp một lợi ích môi trường, Shamdasamin & cộng sự (1993) định nghĩa sản phẩm xanh là sản phẩm không gây ô nhiễm cho Trái đất hoặc tổn hại tài nguyên thiên nhiên và có thể tái chế, bảo tồn. Elkington&Makower (1988) và Wasik (1996) cho rằng một sản phẩm có chất liệu hoặc bao bì ít tác động tới môi trường cũng có thể được xem là một sản phẩm xanh. Trong khuôn khổ nghiên cứu này, sản phẩm xanh được xem xét là các sản phẩm ngăn chặn, giảm, hạn chế hoặc cải thiện ảnh hưởng tới môi trường nước, không khí và đất và các sản phẩm không gây hại hoặc tốt cho sức khỏe cộng đồng - Nhãn sinh thái/nhãn xanh: Nhãn sinh thái (hay còn gọi là nhãn xanh, nhãn môi trường) có thể được hiểu là các nhãn mác của sản phẩm, dịch vụ cung cấp thông tin cho người tiêu dùng về sự thân thiện với môi trường hơn so với các sản phẩm, dịch vụ cùng loại; là sự công bố bằng lời hoặc ký hiệu hay sơ đồ nhằm chỉ rõ các thuộc tinh môi trường của sản phẩm và dịch vụ, trong đó xác định lợi ích tổng thể về môi trường của một sản phẩm hoặc dịch vụ trong một phạm vi cụ thể. Theo thống kê của các doanh nghiệp, Trung Quốc hiện nay có hơn 500 sản phẩm được gắn nhãn xanh.

Dựa vào chức năng bảo vệ môi trường, các sản phẩm này được chia làm 6 loại:Các sản phẩm có thể giúp Trung Quốc đáp ứng được cam kết của Trung Quốc trong các hội nghị quốc tế về bảo vệ môi trường (Hội nghị bảo về tầng Ozone - Montreal Protocol on Substances That Deplete the Ozone Layer), các sản phẩm có thể tái sử dụng, các sản phẩm không hoặc ít gây hại môi trường, các sản phẩm cải thiện môi trường trong các căn hộ, sản phẩm tốt 13 z hoặc không gây hại cho sức khỏe, các sản phẩm có thể tăng cường hiệu quả các nguồn lực và năng lượng như bóng đèn, máy tính, tủ lạnh, điều hòa… (China.cn 12 tháng 9, 2007) - Tiêu dùng xanh Khái niệm tiêu dùng xanh lần đầu tiên được nhắc đến năm 1970 (Peattie, 2010) và từ đó nhiều nghiên cứu đã mở rộng khái niệm này. Cho đến nay tiêu dùng xanh vẫn được định nghĩa bằng nhiều cách. Sisira (2011), Mansvelt&Robbins (2011) đưa ra định nghĩa khá toàn diện về tiêu dùng xanh với quan điểm là một quá trình thông qua những hành vi xã hội như: Mua các loại thực phẩm sinh học, tái chế, tái sử dụng, hạn chế dùng thừa và sử dụng hệ thống giao thông thân thiện. Alfredsson (2004) giải thích rằng tiêu dùng xanh liên quan đến những chỉ số khoa học về sử dụng năng lượng và thải khí CO2.

Theo Carriga (2004), mua sản phẩm thân thiện với môi trường được gọi là tiêu dùng xanh. Theo người Trung Quốc, tiêu dùng xanh là một khái niệm với 3 áp dụng. Dưới khái niệm này, mọi người được khuyến khích để chọn các sản phẩm xanh không gây ô nhiễm môi trường và tốt cho sức khỏe cộng đồng, rác thải được xử lý đặc biệt để không gây ô nhiễm môi trường và hiểu biết của xã hội về tiêu dùng làm tăng nhận thức của xã hội về một lối sống khỏe mạnh, bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng trong nỗ lực để có được một cuộc sống thoải mái hơn. Mục đích cuối cùng là đạt được tiêu dùng bền vững của đất nước.

Trên thế giới hiện nay chưa có sự thống nhất trong định nghĩa về tiêu dùng xanh. Tùy thuộc vào đối tượng, mục đích thuộc các lĩnh vực khác nhau mà cách tiếp cận khái niệm này cũng khác. Trong khoa học tự nhiên, E.C Alfredsson (2004) giải thích tiêu dùng xanh có liên qua đến các dấu hiệu khoa học như sử dụng năng lượng và phát thải khí Cacbon. Theo Carriga (2004), việc mua các sản phẩm thân thiện với môi trường là tiêu dùng xanh.

Trong khi đó, Harrison Newhol & Shaw (2005) cho rằng tiêu dùng xanh không những là tiêu dùng ít đi mà còn là tiêu dùng hiệu quả hơn. Cụ thể trong sự hiệu quả nêu trên, khái niệm do Petkus, Jr (1991) đưa ra là, tiêu dùng xanh thể hiện trách nhiệm đối với việc bảo vệ môi trường thông qua việc lựa chọn các sản thẩm thân thiện môi trường, có cách tiêu dùng và xử lý rác thải hợp lý. Cũng đưa trách nhiệm của người tiêu 14 z dùng vào định nghĩa tiêu dùng xanh, tuy nhiên một số nghiên cứu của Peattie (1992); Andrew Gilg, Stewart Barr, Nicholas Ford (2005) chỉ ra tiêu dùng xanh là sự thể hiện trách nhiệm đối với môi trường hoặc cũng có thể là trách nhiệm với xã hội, nghĩa là có thể bao hàm cả trách nghiệm đối với các giá trị thuộc về con người (ví dụ vì sức khỏe cộng đồng, công bằng thương mại…). Tiếp cận trên cả hai phương diện sản xuất và tiêu dùng, các nhà khoa học Trung Quốc nhìn nhận tiêu dùng xanh bao gồm các sản phẩm xanh, việc tái chế nguyên vật liệu, sử dụng năng lượng hiệu quả, bảo vệ môi trường và bảo tồn sinh học.

Trong khi đó, tác giả Nguyễn Thị Huyền & Nguyễn Thị Ngọc Ánh (2012) đề cập đến tiêu dùng xanh như là một chuỗi các hành vi, bao gồm hành vi mua sản phẩm xanh; sử dụng sản phẩm theo các cách ―xanh‖ (tiết kiệm, tái sử dụng, tái chế, xử lý rác thải…); tuyên truyền và tác động đến cộng đồng thực hiện hai hành vi trên. Bằng cách tiếp cận này, tiêu dùng xanh được mô tả một cách rõ ràng và cụ thể như là một tổ hợp của các hành vi có mục đích của một cá nhân. Bên cạnh đó một số tác giả như Tina Mainieri (1997), Cleveland & cộng sự (2005), Stern (2000), đã giải thích tiêu dùng xanh như là một hành vi, được hình thành từ sự tác động của các yếu tố chủ quan và khách quan như: thái độ và hiểu biết về các vấn đề môi trường; nhận thức về tác động đến môi trường của sản phẩm; yếu tố thuộc về nhân khẩu; tiêu chuẩn đạo đức xã hội; điều kiện của bản thân; đặc điểm của sản phẩm… Tuy chưa có sự nhất quán nhưng các định nghĩa về tiêu dùng xanh phần lớn đều thể hiện vai trò của tiêu dùng trong bảo vệ môi trường, và đều hình thành các ý niệm về sản phẩm và hành vi sử dụng sản phẩm. Từ những phân tích trên, tác giả đưa ra định nghĩa tiêu dùng xanh như sau: là hành vi thể hiện trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường thông qua hai hành vi chủ yếu sau: chọn mua sản phẩm xanh; và tối đa hóa hiệu quả sử dụng sản phẩm.

Tương tự một số nghiên cứu nói trên đó, tiêu dùng xanh ở đây cũng được mô tả như là một hành vi của con người, chịu tác động của các yếu tố chủ quan và khách quan, lý trí và phi lý trí, do vậy có thể dự đoán được và điều chỉnh được (Ajzen & cộng sự 1980). Tối đa hóa hiệu quả sử dụng đề cập đến: việc sử dụng sản phẩm một cách tiết kiệm (bao 15 z gồm tiết kiệm năng lượng, tài nguyên…; tái chế và tái sử dụng); an toàn với môi trường và sức khỏe con người (xử lý rác chất thải, rác thải đúng cách). Tổng hợp các khái niệm đã nêu trong khuôn khổ nghiên cứu này Khái niệm tiêu dùng xanh là hành vi mua các sản phẩm thân thiện với môi trường (sử dụng ít năng lượng hoặc có khả năng tái chế), không gây hại hoặc tốt cho sức khỏe của con người đồng thời sử dụng các sản phẩm sao cho ít gây hại nhất đối với môi trường. - Người tiêu dùng xanh Viện quốc tế về phát triển bền vững, trong cuốn hướng dẫn toàn cầu - International Institute for Sustainable Development: A global guide (2013) về đối tượng có nhiều khả năng là khách hàng của sản phẩm xanh, có ý định mạnh đối với việc tiêu thụ sản phẩm xanh: Nhóm phản hồi tích cực nhất đối với tiêu dùng xanh thường là những người đã trưởng thành đặc biệt là những người đã có gia đình và có con.

Phụ nữ cũng thường là nhóm khách hàng chủ đạo của sản phẩm xanh vì họ thường đóng vai trò mua sắm thay cho đàn ông. Các khách hàng tiêu dùng sản phẩm xanh cũng thường là những người có thu thập cao. Về cơ bản những người tiêu dùng xanh thường là người có tri thức và đề cao giá trị sống, họ hiểu các chứng cứ có thể hỗ trợ cho các khiếu nại về môi trường. - Hành vi tiêu dùng Theo lý thuyết cơ bản của marketing, tiêu dùng là hành vi quan trọng của con người.

Nó chính là hành động nhằm thỏa mãn những nguyện vọng, trí tưởng tượng riêng và các nhu cầu về vật chất, tình cảm của một cá nhân hoặc tổ chức nào đó thông qua việc mua sắm và sử dụng các sản phẩm đó. Nói cách khách hành vi tiêu dùng là những quyết định của người tiêu dùng liên quan đến việc sử dụng nguồn lực: tài chính, thời gian, công sức, kinh nghiệm tham gia trao đổi để thõa mãn nhu cầu, mong muốn cá nhân.