CHƯƠNG 1: NHUNG VAN BE CHUNG VE NGUYEN BON TRONG VU AN DAN SU 1. Khái niệm, đặc điểm của nguyên đơn trong vụ án dân sự 1. Khái niém nguyên don trong vu án dan su. Trong đời sông xã hội của của con người, nhu cau kết giao va xây dựng các môi quan hệ dân sự khác nhau được thúc day như một 1é tat yêu từ đó các quan hệ dân sự giữa cá nhân với cá nhân hay với tập thê được phát triển một cách manh mẽ.
Xét về mặt tích cực thì các quan hệ dan sư mang lại cho cuôc sông của con người nhiêu lợi ích về tinh thân cũng như vật chat. Bên cạnh đó các quan hệ nảy cũng phát sinh những mâu thuẫn với nhiều mức độ khác nhau và khi mâu thuần dân sự lên tới đỉnh điểm thì cần có sự tham gia của cơ quan có thâm quyên, có uy tín, có tiếng nói dé góp phân mang lại công bằng và gin giữ trật tự xã hội điển hình là Tòa án. Để lam cơ sở cho việc xác định quyên lợi và nghĩa vụ của từng chủ thé Ichi giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp tại Tòa án thì pháp luật tô tung dan sự can trao cho họ tư cách pháp lý. Nguyên đơn la tư cách mà pháp luật trao cho chủ thể có vai trò lảm phát sinh quá trình tô tụng (thể hiện bằng việc nộp đơn khởi kiện).
Cân nói thêm về quan niém tổ tung dân sự của mỗi quốc gia, mỗi quéc gia có một hệ thông pháp luật khác nhau được đúc kết từ lịch sử, trong chính quá trình đầu tranh và phát triển của quốc gia do). Việt Nam cũng đã trải qua một quá trình lịch sử bi xâm lược và phải liên tục đầu tranh gianh độc lập dan tộc dé có ngày hôm nay. Pháp luật Việt Nam cũng đã trải qua một thời kì xây dung va phát triển không ngừng từ quá khứ cho đến hiện tai. Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi mô hình phân loại tô tụng của các nước theo hệ thông luật dan sự nên thủ tục tô tụng cũng được chia thảnh thủ tục giải quyết vụ án dân sự và thủ tục giải quyết việc dân sự Nguyên đơn là vai trò chỉ xuất hiện trong thủ tục giải quyết vụ án dân su.
Theo Từ điển luật học: “Nguyên don la người được giả thiết có quyền hoặc lợi ich hop pháp bi vi phạm hay tranh chấp nên khối lện (hoặc được người khác khởi kiện, khởi tố) theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ những quyén lot đó”? Từ khái niệm trên có thể xác đính được điều kiện can để một ' Tổng Công Cường (2007), “Ludt Tổ ng đân sue Việt Nam — Nghin cứu so sánh”, Nxb Đại học Quốc gia TP Hỏ Chi Minh, tr10, ˆ Từ điện Luật học (2006), Bộ Tự pháp Viện khoa học pháp lý, Nxb từ điền bách khoa —Nsb Từ pháp, tr 566 4 chủ thể trở thanh nguyên đơn trong Tô tụng dân sự đó là họ phải có suy đoán vé sự xâm phạm đến quyên, lợi ích hop pháp của minh. Sự xâm phạm nay sẽ được coi là suy đoán hay giả thiết trước khi có quyết định của Tòa án để dam bảo quyên lợi của các bên liên quan và theo đúng các quy tắc của pháp luật Việt Nam. Các khai niêm trên cho thay nguyên đơn trong vụ án dân sự rat đa dạng, nguyên đơn có thé la người khởi kiện vụ án dân sựkhi đáp ứng các điều kiện theo quy định. Bên cạnh đó nguyên đơn cũng có thể là người được cá nhân, cơ quan, tô chức được pháp luật trao quyên dé khởi kiện thay.
Tuy nhiên xét về lý thuyết của Tô tung dân sự thi khái niệm nguyên đơn theo từ điển luật học chưa thể bao hảm hết các trường hợp nguyên đơn trong vụ án dan sự vì theo quan điểm vả lý thuyết được các nha lam luật thé hiện trong quá trình xây dựng và phat triển pháp luật dân sự cho đến ngày nay có thể xác định Nhà nước cũng là một trong những chủ thé của pháp luật dân sự” song song với đó thì Nha nước cũng có quyên bao vệ các quyên va lợi ích hop pháp của mình khi cho rằng các quyên và lợi ích hop pháp đó bi xâm phạm. Trong trường hợp này thì Nhà nước hoàn toàn có thể bảo vệ quyên và lợi ích của mình thông qua các cơ quan chuyên môn được nhà nước trao quyên khởi kiện. Trong trường hợp lợi ich chung của công đồng bị xâm phạm thì nha nước cũng có thé trao quyên cho một số cơ quan dé khởi kiên nằm bảo vệ quyển lợi, lợi ích của công đồng và các cơ quan nay sẽ trở thành nguyên đơn trong vụ án dân su* Như vậy khái niệm nguyên đơn được quy định tại Điêu 68 BLTTDS năm 2015 đã bao ham day đủ hơn vê phạm vi xác định về nguyên đơn trong vụ án dân sự. Đặc điêm của nguyên don trong vụ ám dan sir Nguyên đơn trong vụ án dân sự có các đặc điểm sau: Thứ nhất.
nguyên đơn là người từ đủ 18 tôi trở lên có đẩy đủ năng lực hành vi tỗ tung đân sự trừ người mat năng lực hành vi dan sự hoặc pháp luật có guy dinh khác Năng lực pháp luật dé cập đến khả năng của một cả nhân thực hiên hanh vi pháp lý như giao kết hợp dong hoặc tham gia tô tụng. Trong vụ án dân sự, năng lực pháp luật là can thiết đổi với cả nguyên đơn và bị đơn. Người khởi kiện phải có đủ năng lực hành vị dân su để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và ae Dai hoc Luật Ha Nội(2021), Giáo trình Luật dan sự Việt Nam, Nxb Công an Nhân dân, tr. Ý Khoản 2 Điều 68 Bộ hật tô tung dan sự năm 2015 5 lợi ích hợp pháp của mình.
Năng lực pháp lý cũng rất quan trọng đôi với bị đơn, những người phải có kha năng tư bảo vệ minh trước những yêu câu của nguyên đơn. Tom lại, năng lực pháp luật la cân thiết đối với mỗi cá nhân khi tham gia vụ án dan sư. Một sô yêu tô có thể ảnh hưởng đến năng lực pháp luật của cá nhân trong vụ án dân sự Ví du, người bị hạn ché năng lực hanh vi dan sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hảnh vi thi có thé bị hạn ché trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ tô tụng của mình. Ngoài ra, trẻ vị thành niên dưới 18 tuổi có thể bị hạn chế năng lực pháp luật và phải được đại diện bởi người giám hô hợp pháp hoặc người đại điện được ủy quyên.
Trong một số trường hợp, Tòa án có thể cử người đại diện cho cá nhân không có năng lực hành vi dân su để tham gia tô tụng dân sự. Vì vậy, việc hiểu ré năng lực pháp luật của một cá nhân là rat quan trong dé dam bao kết quả công bang và chính đáng trong các vu án dân sư. Năng lực pháp luật tô tung dân sự và năng lực hành vi dân sự là hai khái tiệm riêng biệt nhưng có liên quan với nhau trong vụ an dân sự. Năng lực pháp luật tô tung dân sự là khả năng thực hiện các quyên và nghĩa vu của cá nhân trong hoạt đông tổ tung, còn năng lực hành vi dân sự la kha năng thực hiện bảnh vi pháp luật của cá nhân Ca hai năng lực pháp lý đều cân thiết để nguyên đơn tham gia hiệu quả vào vụ an dân sự”.
Nêu không có những năng lực nay, nguyên đơn có thé không thực hiện được các quyên tổ tung của minh hoặc không thể đại điện đúng đắn cho lợi ích của mình. Vì vậy, điều quan trong là các cá nhân phải hiểu rõ năng lực pháp lý của mình và tìm kiếm người dai diện pháp lý phù hợp khi can thiết Năng lực hành vi được định nghĩa là kha năng của môt cá nhân trong việc hiểu vả kiểm soát hảnh vi của mình trong một tinh huống nhật định. Trong bôi cảnh một vu án dân sự, năng lực hành vi dé cập dén khả năng của nguyên đơn trong việc hiểu các thủ tục tô tụng và đưa ra quyết định sáng suốt về vụ việc của họ. Điêu nảy bao gồm khả năng cung cấp thông tin chính xác và phù hop cho đại diện pháp lý của họ, cũng như kha năng hiểu được các kết quả có thể xảy ra của vụ việc.
Năng lực hành vi là một khía cạnh thiết yéu của năng lực pháp ly của nguyên đơn va có thé ảnh hưởng đáng kế đến kết quả của vụ án đân sự. Š “Thế nào là nguyễn don, bi đơn trong vụ án dân su?’ https Iithuvienphaphat valcbislyzacbx phap-hat-moi/iav¢thoi-su-phap-huat/tu-van-phap-hiat/43292/the -nao-la-nguven-dondi-don-trong- ya-anedan-a truy cập ngay 05/01/2024 6 Tam quan trong của năng lực hành vi trong vụ án dân sự không thể bị phóng đại. Kha năng hiểu và tham gia tô tụng của nguyên đơn có thé anh hưởng trực tiếp đến tính công bằng và chính xác của kết quả. Nếu nguyên đơn thiểu năng lực hành vi dé tham gia day đủ vào vụ kiện, họ có thé không cung cấp được thông tin liên quan hoặc đưa ra quyết định sáng suốt về người đại diện pháp lý của minh.
Điêu nay có thé dẫn dén một kết qua không công bằng cho cả nguyên đơn vả bị đơn Vì vậy, việc đánh giá năng lực hành vị của nguyên đơn trước khi khởi kiện vụ án dân sự là rất quan trọng Một số yêu tô có thể ảnh hưởng đến năng lực hành vi của nguyên đơn trong vụ án dân sự. Chúng bao gôm suy giảm nhận thức, tinh trạng sức khỏe tâm thân và rồi loan lạm dụng được chất. Ngoài ra, các yêu tô môi trường như căng thẳng, chân thương và thiểu hỗ trợ x4 hội cũng co thé ảnh hưởng đến năng lực hanh vi của nguyên đơn. Điều can thiết là phải xem xét các yêu tố nảy khi đánh giá năng lực hảnh vi của nguyên đơn dé dam bảo rang họ có thể tham gia day đủ vào qua trình tố tụng và nhận được kết quả công bằng.
Nếu nguyên đơn thiểu năng lực hanh vi để tham gia day đủ, tòa án có thé chỉ định. một người giám hộ dé hỗ trợ ho đưa ra các quyết định sáng suốt. Trong vụ án dân sự, năng lực pháp luật và năng lực hành vị là hai khái niệm riêng biệt nhưng có múi liên hệ chat chế với nhau. Trong khi năng lực pháp luật la cân thiết dé tham gia té tung dân sự thì năng lực hành vi có thể ảnh hưởng đến kha năng thực hiên quyền và nghĩa vụ pháp lý của một cá nhân một cách hiệu qua®.
Vi du, nêu nguyên đơn thiểu năng lực hanh vi, họ có thé không đưa ra lời khai mach lạc hoặc đưa ra quyết định sáng sudt.