Nghiên cứu tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng trong đơn thuốc điều trị ngoại trú tại trung tâm y tế thành phố vị thanh năm 2019 2020

Nghiên cứu tương tác thuốc lâm sàng trong đơn thuốc ngoại trú tại trung tâm y tế Vị Thanh năm 2019-2020, cung cấp thông tin quan trọng cho điều trị.

• Tác giả: Trương Thiện Huỳnh
• Người hướng dẫn: Ts. Đặng Duy Khánh
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Dược lý - Dược lâm sàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tương Tác Thuốc Có Ý Nghĩa Lâm Sàng Trong Đơn Thuốc Điều Trị Ngoại Trú Tại Trung Tâm Y Tế Thành Phố Vị Thanh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Dược Học
• Năm xuất bản: 2019-2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Các cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác thuốc được sử dụng trong thực hành lâm sàng
• 2.2. Tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng và tương tác thuốc
• 2.3. Các yếu tố nguy cơ gây ra tương tác thuốc
• 2.4. Xây dựng danh mục hướng dẫn quản lý các tương tác thuốc sử dụng trong thực hành lâm sàng
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.2. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 3.2.3. Phương pháp chọn mẫu
• 3.2.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.6. Kiểm soát sai số
• 3.2.7. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3.2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm của bệnh nhân và tình hình sử dụng thuốc trong mẫu nghiên cứu
• 4.2. Xác định tỷ lệ và mức độ tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng theo 3 cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác thuốc
• 4.3. Các yếu tố liên quan dẫn đến sử dụng thuốc gây tương tác có ý nghĩa lâm sàng
• 4.4. Xây dựng hướng dẫn quản lý các tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng tại Trung tâm Y tế thành phố Vị Thanh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tương Tác Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế Vị Thanh

Nghiên cứu tương tác thuốc lâm sàng tại Trung tâm Y tế thành phố Vị Thanh trong giai đoạn 2019-2020 đã chỉ ra tầm quan trọng của việc theo dõi và quản lý tương tác thuốc. Tương tác thuốc có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và sức khỏe của bệnh nhân. Việc hiểu rõ về các cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác thuốc là cần thiết để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

1.1. Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Tương Tác Thuốc

Nghiên cứu này nhằm xác định tỷ lệ và mức độ tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng, từ đó giúp cải thiện chất lượng điều trị cho bệnh nhân.

1.2. Các Cơ Sở Dữ Liệu Tra Cứu Tương Tác Thuốc

Các cơ sở dữ liệu như Micromedex, Drugs.com và Medscape cung cấp thông tin quan trọng về tương tác thuốc, giúp bác sĩ và dược sĩ trong việc ra quyết định điều trị.

II. Vấn Đề Tương Tác Thuốc Trong Điều Trị Lâm Sàng

Tương tác thuốc là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến phản ứng có hại của thuốc. Tỷ lệ tương tác thuốc tăng lên khi số lượng thuốc được kê đơn nhiều hơn. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các bác sĩ trong việc phối hợp thuốc một cách an toàn và hiệu quả.

2.1. Nguyên Nhân Gây Tương Tác Thuốc

Các yếu tố như số lượng thuốc, tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và sự tương tác giữa các loại thuốc có thể dẫn đến tương tác thuốc nghiêm trọng.

2.2. Hệ Quả Của Tương Tác Thuốc

Tương tác thuốc có thể làm giảm hiệu quả điều trị, tăng nguy cơ tác dụng phụ và thậm chí dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện kịp thời.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tương Tác Thuốc Tại Vị Thanh

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc thu thập dữ liệu từ các bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế thành phố Vị Thanh. Phương pháp này giúp xác định tỷ lệ và mức độ tương tác thuốc một cách chính xác.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, cho phép thu thập thông tin từ nhiều bệnh nhân trong cùng một thời điểm.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án và phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tương Tác Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng cao, với nhiều yếu tố liên quan đến việc sử dụng thuốc. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải có hướng dẫn quản lý tương tác thuốc trong thực hành lâm sàng.

4.1. Tỷ Lệ Tương Tác Thuốc

Tỷ lệ tương tác thuốc được xác định dựa trên ba cơ sở dữ liệu tra cứu, cho thấy sự khác biệt trong mức độ nghiêm trọng của các tương tác.

4.2. Các Yếu Tố Liên Quan Đến Tương Tác

Nghiên cứu chỉ ra rằng tuổi tác, giới tính và số lượng thuốc kê đơn là những yếu tố chính ảnh hưởng đến tỷ lệ tương tác thuốc.

V. Hướng Dẫn Quản Lý Tương Tác Thuốc Tại Vị Thanh

Xây dựng danh mục hướng dẫn quản lý tương tác thuốc là cần thiết để giảm thiểu rủi ro cho bệnh nhân. Hướng dẫn này sẽ giúp các bác sĩ và dược sĩ trong việc kê đơn thuốc an toàn hơn.

5.1. Các Nguyên Tắc Quản Lý Tương Tác Thuốc

Các nguyên tắc này bao gồm việc theo dõi chặt chẽ bệnh nhân và điều chỉnh liều lượng thuốc khi cần thiết.

5.2. Đào Tạo Nhân Viên Y Tế

Đào tạo nhân viên y tế về nhận diện và xử lý tương tác thuốc là một phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng điều trị.

VI. Kết Luận Về Nghiên Cứu Tương Tác Thuốc Tại Vị Thanh

Nghiên cứu tương tác thuốc tại Trung tâm Y tế thành phố Vị Thanh đã chỉ ra tầm quan trọng của việc quản lý tương tác thuốc trong điều trị lâm sàng. Cần tiếp tục nghiên cứu và cập nhật thông tin để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Tương Tác Thuốc

Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp trong việc quản lý tương tác thuốc.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Thực Hành Lâm Sàng

Khuyến nghị các bác sĩ và dược sĩ nên sử dụng các cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác thuốc để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân trong quá trình điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác thuốc được sử dụng trong thực hành lâm sàng 1. Các cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác thuốc Các thông tin về tương tác thuốc có thể được tìm thấy trong các nguồn thông tin chung (hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất, chuyên luận thuốc…). Tuy nhiên những nguồn này chỉ cung cấp các thông tin ngắn gọn về tương tác thuốc và chỉ đề cặp đề từng cặp riêng lẻ.

Trong khi đó nhiều cơ sở dữ liệu (CSDL) tra cứu tương tác thuốc điện tử cung cấp thông tin nhanh gọn và cho phép tra cứu đồng thời nhiều cặp tương tác như: Micromedex, British National Formulary (dược thư quốc gia Anh), drugs. Trong thực hành tại Việt Nam 2 cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác thuốc miễn phí trực tuyến: Drugs.com và mescape được sử dụng thông dụng cho nhân viên y tế. Mỗi cơ sở dữ liệu đều có ưu điểm riêng : ưu điểm lớn nhất của drugs.com là có liệt kê đầy đủ tài liệu tham khảo để có thể kiểm chứng đánh giá lại y văn; đồng thời thông tin ở mục quản lý lâm sàng tương đối chi tiết hơn các cơ sở dữ liệu (mescape và epocrates) [8]. Cơ sở dữ liệu medscape có độ bao phủ (khả năng trả lời các câu hỏi khác nhau về tương tác) tốt hơn.

Cơ sở dữ liệu micromedex có độ tin cậy và độ bao phủ cao hơn drugs.com và medscape, đồng thời cung cấp được nhiều thông tin hơn trong một chuyên luận tương tác, đặc biệt có cung cấp mức độ chứng cứ: rất tốt, tốt, chưa rõ [8]. Đây là công cụ hữu ích cho các bác sĩ và dược sĩ trong phát hiện và xử trí tương tác. Một số CSDL tra cứu tương tác thuốc thường dùng trên thế giới và tại Việt Nam được liệt kê trong bảng 1.1 dưới đây: 4 Bảng 1. Các cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác thuốc Ngôn STT Tên CSDL Loại CSDL Nhà xuất bản ngữ Phần mềm Drug interactions - Tiếng Truven Health 1 tra cứu trực Micromedex® Solutions Anh Analytics/Mỹ tuyến Hiệp hội Y British National Sách/phần khoa Anh và Tiếng 2 Formulary (Phụ lục 1 - mềm tra cứu Hiệp hội Dược Anh Dược thư Quốc gia Anh) trực tuyến sĩ Hoàng gia Anh/Anh Drug Interactions Phần mềm Tiếng DrugSite Trust/ 7 Checker tra cứu trực Anh New Zealand (www.com) tuyến Multi-drug Interaction Phần mềm Tiếng Medscape 8 Checker tra cứu trực Anh LLC/Mỹ (www.

Đặc điểm của các cơ sở dữ liệu được sử dụng trong nghiên cứu 1. Phần mềm tra cứu tương tác thuốc trực tuyến Micromedex (www.com (MM): Đây là công cụ tra cứu trực tuyến được dùng phổ biến tại Hoa Kỳ cung cấp bởi Truven Health Analytics. CSDL này cung cấp thông tin về tất cả các dạng tương tác, bao gồm: tương tác thuốc - thuốc, tương tác thuốc - thức ăn, tương tác thuốc - ethanol, tương tác thuốc - thuốc lá, tương tác thuốc - bệnh lý, tương tác thuốc - thời kỳ mang thai, tương tác thuốc - thời kỳ cho con bú, 5 tương tác thuốc - xét nghiệm, tương tác thuốc - phản ứng dị ứng. Thông tin về mỗi tương tác thuốc gồm các phần sau: mức độ nặng của tương tác, thời gian tiềm tàng, cơ chế tương tác, hậu quả của tương tác, biện pháp xử trí, mức độ y văn ghi nhận về tương tác, tài liệu tham khảo.

Trong đó, mức độ nặng của tương tác được trình bày cụ thể trong bảng 1. Phân loại mức độ nặng của tương tác trong MM Mức độ nặng Ý nghĩa của tương tác Chống chỉ định Chống chỉ định dùng đồng thời các thuốc. Tương tác gây hậu quả đe dọa tính mạng và/hoặc cần Nghiêm trọng can thiệp y khoa để hạn chế tối thiểu phản ứng có hại nghiêm trọng xảy ra. Tương tác dẫn đến hậu quả làm nặng thêm tình trạng Trung bình của bệnh nhân và/hoặc cần thay đổi thuốc điều trị.

Tương tác ít có ý nghĩa trên lâm sàng. Tương tác có thể Nhẹ làm tăng tần suất hoặc mức độ nặng của phản ứng có hại nhưng thường không cần thay đổi thuốc điều trị. Phần mềm tra cứu trực tuyến Drug Interactions Checker (www.com) (DRUG): Phần mềm tra cứu trực tuyến được cung cấp miễn phí bởi Drugsite Trust/New Zealand. Phần mềm này cung cấp các thông tin về tương tác thuốc - thuốc, thuốc - thức ăn.

Nguồn dữ liệu tra cứu được tổng hợp từ các CSDL Micromedex, Cerner Multum, Wolters Kluwer. Công cụ Drug Interactions Checker cung cấp hai lựa chọn kết quả tra cứu dành cho bệnh nhân hoặc dành cho cán bộ y tế. Đối với phần dành cho cán bộ y tế, kết quả tra cứu cho biết 6 các thông tin tóm tắt về mức độ nặng của tương tác (nghiêm trọng, trung bình, nhẹ), cơ chế tương tác, hướng dẫn xử trí và các tài liệu tham khảo. Phân loại mức độ nặng của tương tác trong DRUG được thể hiện cụ thể ở bảng 1.

Phân loại mức độ nặng của tương tác trong DRUG Mức độ nặng Ý nghĩa của tương tác Tương tác có ý nghĩa rõ rệt trên thực hành lâm sàng/Tránh Nghiêm trọng kết hợp, nguy cơ tương tác thuốc cao hơn lợi ích. Tương tác có ý nghĩa trên thực hành lâm sàng/Thường Trung bình tránh kết hợp, chỉ sử dụng trong một số trường hợp đặc biệt. Tương tác ít có ý nghĩa trên lâm sàng. Tương tác có thể Nhẹ làm tăng tần suất hoặc mức độ nặng của phản ứng có hại nhưng thường không cần thay đổi thuốc điều trị.

Phần mềm tra cứu trực tuyến Multi - drug Interaction Checker (www.com) (MED): MED là phần mềm tra cứu trực tuyến được cung cấp miễn phí bởi Medscape LLC/Mỹ. Phần mềm này cung cấp các thông tin về tương tác thuốc - thuốc, thuốc - thực phẩm chức năng. Kết quả tra cứu cho biết các thông tin tóm tắt về mức độ nặng của tương tác (chống chỉ định, nghiêm trọng, theo dõi chặt chẽ và nhẹ), cơ chế tương tác, hướng dẫn xử trí. Phân loại mức độ nặng của tương tác được thể hiện cụ thể trong bảng 1.

Phân loại mức độ nặng của tương tác trong MED Mức độ nặng Ý nghĩa của tương tác Tương tác có ý nghĩa lâm sàng. Nguy cơ thường lớn hơn Chống chỉ lợi ích khi sử dụng kết hợp. Nhìn chung, chống chỉ định định kết hợp. Tương tác có ý nghĩa lâm sàng.

Cần đánh giá bệnh nhân để cân nhắc giữa nguy cơ và lợi ích. Cần có các biện pháp can Nghiêm trọng thiệp để tối thiểu hóa độc tính do sử dụng kết hợp 2 thuốc, bao gồm: theo dõi chặt chẽ, điều chỉnh liều hoặc sử dụng thuốc khác thay thế. Tương tác có ý nghĩa lâm sàng. Lợi ích thường lớn hơn Theo dõi chặt nguy cơ khi sử dụng kết hợp.

Tuy nhiên, cần có kế hoạch chẽ theo dõi thích hợp để phát hiện các tác hại tiềm ẩn. Điều chỉnh liều một hoặc hai thuốc có thể cần thiết. Nhẹ Tương tác không có ý nghĩa lâm sàng. Tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng và tương tác thuốc 1.

Tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng Mỗi CSDL có hệ thống phân loại mức độ tương tác thuốc khác nhau; từ mức độ nhẹ, không cần can thiệp đến mức độ nghiêm trọng, cần thiết phải dùng các biện pháp can thiệp hoặc ngừng sử dụng thuốc. Như vậy, không phải tương tác thuốc nào cũng có ý nghĩa lâm sàng trong số hàng nghìn các tương tác thuốc được ghi nhận dựa trên lý thuyết. Có một số định nghĩa về nhận định một tương tác như thế nào được coi là có ý nghĩa lâm sàng. Theo hướng dẫn của Cơ quan Quản lý Dược phẩm châu Âu (EMA), tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng là tương tác thuốc dẫn đến hiệu quả điều trị và/hoặc độc tính của một thuốc bị thay đổi tới mức cần hiệu chỉnh liều hoặc 8 cần có biện pháp can thiệp y khoa khác [40].

Như vậy, EMA căn cứ vào mức độ tương tác và khả năng cần phải có sự thay đổi trong dùng thuốc để nhận định tương tác có ý nghĩa lâm sàng. Wong và cộng sự dựa trên mức độ nặng của tương tác và mức độ bằng chứng được ghi nhận trong y văn để xác định tương tác có ý nghĩa lâm sàng [44]. Khái niệm về tương tác thuốc Nhiều thuốc khi cho dùng chung cùng một lúc sẽ có tác dụng qua lại lẫn nhau được gọi là tương tác thuốc. Trong lâm sàng, thầy thuốc muốn phối hợp thuốc để làm tăng tác dụng điều trị, giảm tác dụng không mong muốn.

Song trong thực tế nhiều khi không đạt được như thế. Vì vậy khi kê đơn có từ 2 thuốc trở lên, thầy thuốc rất cần hiểu rõ sự tương tác giữa chúng [10], [28]. Tương tác thuốc là hiện tượng một thuốc bị thay đổi tác dụng hoặc trở thành độc trên người bệnh khi được sử dụng đồng thời với thuốc khác. Tương tác thuốc có thể được lợi dụng để xây dựng các phác đồ điều trị nhằm mục đích tăng hiệu quả điều trị hoặc để giải độc.

Tuy nhiên trong thực hành lâm sàng, mặt trái của tương tác thuốc là giảm hiệu quả điều trị, tăng tỷ lệ gặp tác dụng không mong muốn hoặc độc tính được lưu ý nhiều hơn bởi đây là những hậu quả không định trước có thể dẫn đến thất bại điều trị và làm tăng tỷ lệ tai biến do thuốc gây ra. Chính vì vậy những hiểu biết về cơ chế tương tác thuốc là cơ sở để bảo đảm sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn [1], [22]. Phân loại tương tác thuốc Tương tác thuốc được phân loại thành hai nhóm dựa trên cơ chế tương tác, bao gồm tương tác dược động học (DĐH) và tương tác dược lực học (DLH) [10], [1]. * Tương tác dược động học 9 Tương tác dược động học là tương tác động lên các quá trình: hấp thu, phân bố, chuyển hóa, thải trừ của thuốc trong cơ thể.

Hậu quả của tương tác dược động học là sự thay đổi nồng độ của thuốc trong huyết tương, dẫn đến thay đổi tác dụng dược lý hoặc độc tính của thuốc. Tương tác dược động học khó đoán trước vì không liên quan đến tác dụng dược lý. Tương tác theo cơ chế dược động học có thể xảy ra ở cả 4 giai đoạn trong vòng tuần hoàn của thuốc[1]. - Tương tác dược động học xảy ra trong quá trình hấp thu Tương tác dược động học xảy ra trong quá trình hấp thu có thể theo các cơ chế sau: Do thay đổi pH tại dạ dày: đa số các thuốc dùng theo đường uống cần môi trường dạ dày với pH 2,5-3 để được hòa tan và hấp thu.

Do vậy, sự tăng hay giảm pH dạ dày có thể làm thay đổi hấp thu của một số thuốc.