Nghiên Cứu Tật Khúc Xạ Ở Học Viên Một Số Trường Sĩ Quan Quân Đội

Luận án tiến sĩ phân tích nghiên cứu tật khúc xạ ở học viên một số trường sĩ quan quân đội và hiệu quả giải pháp can thiệp, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Phí Vĩnh Bảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Tập
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và Tổ chức y tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Tật Khúc Xạ Ở Học Viên Các Trường Sĩ Quan Quân Đội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số khái niệm, nguyên nhân và cách đánh giá tật khúc xạ
• 1.2. Thực trạng tật khúc xạ trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.3. Một số yếu tố liên quan đến tật khúc xạ
• 1.4. Các biện pháp phòng chống tật khúc xạ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Xử lý và phân tích dữ liệu
• 2.4. Khống chế sai số
• 2.5. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng tật khúc xạ và một số yếu tố liên quan tại đại học Trần Đại Nghĩa, Ngô Quyền và Nguyễn Huệ
• 3.1.1. Đặc điểm dân số xã hội, tiền sử bệnh tật của học viên tại 3 trường
• 3.1.2. Tỷ lệ tật khúc xạ ở các học viên hệ chính quy tại 3 trường
• 3.1.3. Kiến thức, thái độ của các học viên về phòng, chống tật khúc xạ
• 3.1.4. Thực hành phòng chống tật khúc xạ ở các học viên tại 3 trường
• 3.1.5. Kết quả khảo sát điều kiện vệ sinh học đường tại 3 trường
• 3.1.6. Một số yếu tố liên quan tật khúc xạ ở học viên chính quy tại 3 trường
• 3.2. Hiệu quả can thiệp phòng, chống tật khúc xạ ở học viên tại đại học Trần Đại Nghĩa và Ngô Quyền
• 3.2.1. Đánh giá hiệu quả công tác quản lý thực hiện can thiệp
• 3.2.2. Đánh giá hiệu quả can thiệp giảm tỷ lệ tật khúc xạ ở học viên chính quy tại đại học Trần Đại Nghĩa và Ngô Quyền
• 3.2.3. Đánh giá hiệu quả can thiệp kiến thức về phòng, chống tật khúc xạ ở học viên tại đại học Trần Đại Nghĩa và Ngô Quyền
• 3.2.4. Đánh giá hiệu quả can thiệp thực hành phòng chống tật khúc xạ ở học viên tại đại học Trần Đại Nghĩa và Ngô Quyền
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng tật khúc xạ và một số yếu tố liên quan ở học viên chính quy tại 3 trường
• 4.1.1. Đặc điểm dân số xã hội, tiền sử bệnh tật, điều kiện học tập của học viên
• 4.1.2. Tỷ lệ tật khúc xạ học viên chính quy tại 3 trường
• 4.1.3. Kiến thức phòng, chống tật khúc xạ của học viên tại 3 trường
• 4.1.4. Một số yếu tố liên quan đến tật khúc xạ của học viên tại 3 trường
• 4.2. Hiệu quả một số biện pháp can thiệp phòng, chống tật khúc xạ ở học viên chính quy tại đại học Trần Đại Nghĩa và Ngô Quyền
• 4.2.1. Đánh giá công tác quản lý can thiệp tại trường Trần Đại Nghĩa
• 4.2.2. Đánh giá hiệu quả can thiệp giảm tỷ lệ tật khúc xạ ở học viên chính quy tại đại học Trần Đại Nghĩa và Ngô Quyền
• 4.2.3. Hiệu quả can thiệp kiến thức về phòng, chống tật khúc xạ ở học viên tại đại học Trần Đại Nghĩa và Ngô Quyền
• 4.2.4. Hiệu quả can thiệp thực hành phòng chống tật khúc xạ
• 4.3. Một số đóng góp và hạn chế của đề tài
• 4.3.1. Điểm mới, tính khoa học và thực tiễn
• 4.3.2. Tính khả thi và tính duy trì
• 4.3.3. Những khó khăn và thuận lợi
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tật Khúc Xạ Ở Sĩ Quan Quân Đội

Sự phát triển của xã hội tạo áp lực lớn lên thế hệ trẻ, khiến sức khỏe học đường trở thành mối quan tâm hàng đầu. Tật khúc xạ là một trong những nguyên nhân chính gây giảm thị lực trên toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính hàng chục triệu người trên thế giới bị mù hoặc suy giảm thị lực do tật khúc xạ. Tại Việt Nam, tỷ lệ tật khúc xạ học đường ngày càng tăng, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt. Chính phủ đã ban hành nhiều quyết định nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong đó có việc phòng chống mù lòa và tật khúc xạ. Nghiên cứu về tật khúc xạ ở học viên quân đội là cần thiết để đưa ra cái nhìn tổng quan, xác định các yếu tố liên quan và đề xuất các biện pháp can thiệp hiệu quả. Ngành Quân y cần có hướng dẫn cụ thể về phát hiện, ngăn ngừa và điều trị tật khúc xạ trong môi trường học đường quân đội.

1.1. Khái niệm cơ bản về tật khúc xạ và các loại tật

Tật khúc xạ là tình trạng mắt không thể hội tụ ánh sáng chính xác trên võng mạc, dẫn đến hình ảnh bị mờ. Các loại tật khúc xạ phổ biến bao gồm cận thị, viễn thị và loạn thị. Cận thị là tình trạng mắt nhìn rõ vật ở gần nhưng mờ ở xa. Viễn thị là tình trạng ngược lại, nhìn rõ vật ở xa nhưng mờ ở gần. Loạn thị là tình trạng giác mạc hoặc thủy tinh thể không đều, gây ra hình ảnh méo mó. Theo WHO, vị trí hội tụ ảnh của vật trên võng mạc sẽ quyết định loại tật khúc xạ. Nếu hội tụ trước võng mạc là cận thị, sau võng mạc là viễn thị, và nếu hình ảnh là một đoạn thẳng thì là loạn thị.

1.2. Tầm quan trọng của thị lực đối với học viên quân đội

Thị lực đóng vai trò then chốt trong hoạt động huấn luyện và tác chiến của học viên quân đội. Khả năng quan sát tốt giúp học viên thực hiện nhiệm vụ chính xác và an toàn. Tật khúc xạ không được điều chỉnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả công việc và khả năng sẵn sàng chiến đấu. Do đó, việc khám mắt định kỳ và điều trị tật khúc xạ kịp thời là vô cùng quan trọng. Các tiêu chuẩn về mắt trong quân đội được quy định rõ ràng để đảm bảo thị lực quân sự đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

II. Thực Trạng Tật Khúc Xạ Ở Học Viên Sĩ Quan Quân Đội Hiện Nay

Tỷ lệ tật khúc xạ ở học viên quân đội đang có xu hướng gia tăng, gây ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và khả năng thực hiện nhiệm vụ. Các nghiên cứu gần đây cho thấy tỷ lệ cận thị ở sinh viên các trường đại học, cao đẳng có thể lên tới 60-70%. Áp lực học tập, sử dụng thiết bị điện tử nhiều giờ liên tục, và điều kiện sinh hoạt có thể là những yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ mắc tật khúc xạ. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá chính xác thực trạng tật khúc xạ ở học viên sĩ quan quân đội và xác định các yếu tố nguy cơ cụ thể.

2.1. Phân tích tỷ lệ mắc tật khúc xạ theo trường và năm học

Nghiên cứu cần phân tích tỷ lệ tật khúc xạ ở học viên theo từng trường sĩ quan quân đội và theo từng năm học. Điều này giúp xác định xu hướng gia tăng hoặc giảm của tật khúc xạ và so sánh giữa các trường khác nhau. Dữ liệu này có thể được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các chương trình phòng chống tật khúc xạ hiện tại và điều chỉnh cho phù hợp. Cần xem xét các yếu tố như điều kiện học tập, chế độ dinh dưỡng và thời gian sử dụng thiết bị điện tử của học viên.

2.2. Các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến tật khúc xạ ở học viên

Nghiên cứu cần xác định các yếu tố nguy cơ chính ảnh hưởng đến tật khúc xạ ở học viên quân đội. Các yếu tố này có thể bao gồm tiền sử gia đình mắc tật khúc xạ, thời gian học tập và làm việc gần, điều kiện ánh sáng, chế độ dinh dưỡng, và thói quen sử dụng thiết bị điện tử. Việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp xây dựng các biện pháp phòng ngừa tật khúc xạ hiệu quả hơn. Cần có các khảo sát chi tiết về thói quen sinh hoạt và học tập của học viên.

2.3. Ảnh hưởng của tật khúc xạ đến hiệu quả công việc và học tập

Tật khúc xạ có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả công việc và học tập của học viên quân đội. Thị lực kém có thể gây khó khăn trong việc đọc tài liệu, quan sát mục tiêu, và thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi sự chính xác. Điều này có thể dẫn đến giảm hiệu suất làm việc, tăng nguy cơ tai nạn, và ảnh hưởng đến kết quả học tập. Cần có các đánh giá về tác động của tật khúc xạ đến khả năng thực hiện nhiệm vụ của học viên.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Và Đánh Giá Tật Khúc Xạ Quân Đội

Để đánh giá chính xác thực trạng tật khúc xạ ở học viên quân đội, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và tin cậy. Các phương pháp này bao gồm khám mắt toàn diện, đo thị lực, đo khúc xạ khách quan và chủ quan, và khảo sát về thói quen sinh hoạt và học tập. Dữ liệu thu thập được cần được phân tích thống kê để xác định tỷ lệ tật khúc xạ, các yếu tố nguy cơ, và hiệu quả của các biện pháp can thiệp. Cần đảm bảo tính chính xác và khách quan của dữ liệu.

3.1. Quy trình khám mắt và đo thị lực cho học viên quân đội

Quy trình khám mắt cần được chuẩn hóa để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả. Quy trình này bao gồm khám mắt tổng quát, đo thị lực bằng bảng thị lực Snellen, đo khúc xạ bằng máy đo khúc xạ tự động và kính thử, và khám các bộ phận khác của mắt như giác mạc, thủy tinh thể và võng mạc. Cần có đội ngũ chuyên gia nhãn khoa có kinh nghiệm để thực hiện khám mắt và đánh giá kết quả. Các thiết bị đo thị lực cần được kiểm định định kỳ.

3.2. Sử dụng các phương pháp đo khúc xạ khách quan và chủ quan

Đo khúc xạ khách quan bằng máy đo khúc xạ tự động giúp xác định độ khúc xạ của mắt một cách nhanh chóng và chính xác. Đo khúc xạ chủ quan bằng kính thử giúp điều chỉnh độ khúc xạ để đạt được thị lực tốt nhất. Kết hợp cả hai phương pháp giúp đảm bảo kết quả đo khúc xạ chính xác và phù hợp với từng cá nhân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa kỹ thuật viên và bác sĩ nhãn khoa.

3.3. Khảo sát về thói quen sinh hoạt và học tập của học viên

Khảo sát về thói quen sinh hoạt và học tập giúp xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến tật khúc xạ. Khảo sát cần thu thập thông tin về thời gian học tập và làm việc gần, điều kiện ánh sáng, chế độ dinh dưỡng, thói quen sử dụng thiết bị điện tử, và tiền sử gia đình mắc tật khúc xạ. Cần thiết kế bảng hỏi chi tiết và dễ hiểu để thu thập thông tin chính xác. Cần đảm bảo tính bảo mật thông tin cá nhân của học viên.

IV. Giải Pháp Can Thiệp Và Phòng Ngừa Tật Khúc Xạ Quân Đội

Để giảm tỷ lệ tật khúc xạ ở học viên quân đội, cần triển khai các giải pháp can thiệp và phòng ngừa toàn diện. Các giải pháp này bao gồm khám mắt định kỳ, cung cấp kính thuốc phù hợp, giáo dục về phòng chống tật khúc xạ, cải thiện điều kiện học tập và sinh hoạt, và khuyến khích các hoạt động ngoài trời. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị y tế, nhà trường và gia đình để triển khai các giải pháp này hiệu quả.

4.1. Tổ chức khám mắt định kỳ và cung cấp kính thuốc cho học viên

Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm tật khúc xạ và cung cấp kính thuốc phù hợp. Học viên cần được khám mắt ít nhất mỗi năm một lần. Kính thuốc cần được điều chỉnh đúng độ và phù hợp với từng cá nhân. Cần có chính sách hỗ trợ chi phí khám mắt và mua kính thuốc cho học viên.

4.2. Giáo dục về phòng chống tật khúc xạ cho học viên và cán bộ

Giáo dục về phòng chống tật khúc xạ giúp nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của học viên và cán bộ. Cần tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, và phát tờ rơi về các biện pháp phòng ngừa tật khúc xạ. Cần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học tập và làm việc trong điều kiện ánh sáng tốt, giữ khoảng cách hợp lý với sách vở và thiết bị điện tử, và nghỉ ngơi mắt thường xuyên.

4.3. Cải thiện điều kiện học tập và sinh hoạt tại các trường

Cải thiện điều kiện học tập và sinh hoạt giúp giảm nguy cơ mắc tật khúc xạ. Cần đảm bảo ánh sáng đầy đủ và đồng đều trong lớp học và phòng ở. Bàn ghế cần có kích thước phù hợp với chiều cao của học viên. Cần khuyến khích các hoạt động ngoài trời và giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Can Thiệp Tật Khúc Xạ Ở Trường Quân Đội

Sau khi triển khai các giải pháp can thiệp, cần đánh giá hiệu quả để điều chỉnh và cải thiện. Đánh giá hiệu quả bao gồm so sánh tỷ lệ tật khúc xạ trước và sau can thiệp, đánh giá kiến thức và hành vi của học viên về phòng chống tật khúc xạ, và đánh giá sự hài lòng của học viên với các dịch vụ chăm sóc mắt. Cần sử dụng các phương pháp đánh giá khách quan và tin cậy.

5.1. So sánh tỷ lệ tật khúc xạ trước và sau can thiệp

So sánh tỷ lệ tật khúc xạ trước và sau can thiệp là phương pháp đánh giá hiệu quả chính. Cần sử dụng các phương pháp thống kê để so sánh tỷ lệ tật khúc xạ giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng. Cần xem xét các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ tật khúc xạ.

5.2. Đánh giá kiến thức và hành vi về phòng chống tật khúc xạ

Đánh giá kiến thức và hành vi của học viên về phòng chống tật khúc xạ giúp xác định hiệu quả của các chương trình giáo dục. Cần sử dụng bảng hỏi để đánh giá kiến thức và hành vi của học viên. Cần so sánh kiến thức và hành vi của học viên trước và sau can thiệp.

5.3. Đánh giá sự hài lòng của học viên với dịch vụ chăm sóc mắt

Đánh giá sự hài lòng của học viên với các dịch vụ chăm sóc mắt giúp cải thiện chất lượng dịch vụ. Cần sử dụng bảng hỏi để đánh giá sự hài lòng của học viên. Cần thu thập ý kiến phản hồi của học viên để cải thiện dịch vụ.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Tật Khúc Xạ Quân Đội

Nghiên cứu về tật khúc xạ ở học viên quân đội là cần thiết để bảo vệ thị lực và nâng cao hiệu quả công việc. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để xác định các yếu tố nguy cơ cụ thể và đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp. Cần xây dựng các chính sách và chương trình chăm sóc mắt toàn diện cho học viên quân đội.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và các khuyến nghị chính

Tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính và đưa ra các khuyến nghị cụ thể về phòng chống tật khúc xạ ở học viên quân đội. Khuyến nghị cần dựa trên bằng chứng khoa học và phù hợp với điều kiện thực tế.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tật khúc xạ trong quân đội

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về tật khúc xạ trong quân đội. Các hướng nghiên cứu có thể bao gồm đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị tật khúc xạ mới, nghiên cứu về tác động của môi trường quân sự đến thị lực, và phát triển các chương trình phòng ngừa tật khúc xạ hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tật khúc xạ (TKX) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực và mù lòa có thể phòng tránh được trên quy mô toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 1996 có khoảng 45 triệu người mù, 135 triệu người có tầm nhìn thấp; ước tính có khoảng 2,3 tỷ người trên thế giới mắc các tật khúc xạ và con số này gia tăng nhanh chóng, đặc biệt tại khu vực châu Á. Tại Việt Nam, tỷ lệ tật khúc xạ học đường ngày càng gia tăng. Vấn đề này đã được cụ thể hóa trong các chủ trương, chính sách của Chính phủ như Quyết định số 641/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam và Quyết định số 2560/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng chống mù lòa đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, đặt mục tiêu trên 95% học sinh được khám, phát hiện sớm và cung cấp dịch vụ chỉnh kính.

Trong môi trường quân đội, yêu cầu thể lực và thị lực của học viên sĩ quan có tính chất đặc thù, gắn liền với kỷ luật huấn luyện và khả năng sẵn sàng chiến đấu (được quy định theo Thông tư liên tịch số 36/2011/TTLT-BYT-BQP và Thông tư số 03/2014/TT-BQP). Mặc dù đầu vào tuyển sinh đòi hỏi tiêu chuẩn mắt rất khắt khe (phần lớn yêu cầu mắt chính thị hoặc cận/viễn không quá 3 diop đối với nhóm kỹ thuật), thực tế cho thấy nhiều học viên vẫn tiến triển và mắc mới tật khúc xạ trong quá trình đào tạo. Tính đến thời điểm nghiên cứu, ngành Quân y chưa có văn bản hướng dẫn hay quy định cụ thể triển khai chương trình phát hiện, ngăn ngừa và điều trị tật khúc xạ học đường trong các trường quân đội. Đồng thời, các nghiên cứu dịch tễ học có can thiệp về tật khúc xạ tại môi trường đào tạo quân sự phía Nam còn thiếu vắng.

Luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Phí Vĩnh Bảo với đề tài "Nghiên cứu tật khúc xạ ở học viên một số trường sĩ quan quân đội và hiệu quả giải pháp can thiệp", chuyên ngành Vệ sinh xã hội học và Tổ chức y tế (mã số: 62 72 01 64), thực hiện tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương năm 2017 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Văn Tập và GS. Đào Văn Dũng, được tiến hành nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu trên với 2 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả thực trạng tật khúc xạ và xác định một số yếu tố liên quan đến tật khúc xạ ở học viên tại ba trường sĩ quan Quân đội phía Nam, năm 2015.
2. Đánh giá hiệu quả một số giải pháp can thiệp giảm tật khúc xạ ở học viên tại một số trường Sĩ quan Quân đội.

• Đối tượng nghiên cứu: Học viên hệ chính quy đang học từ năm thứ nhất đến năm thứ tư tại các trường sĩ quan Quân đội được chọn, đồng ý tham gia nghiên cứu (loại trừ những trường hợp đang mắc bệnh, đang điều trị bệnh về mắt hoặc bị tai nạn về mắt).
• Phạm vi không gian: 3 trường sĩ quan Quân đội đóng trên địa bàn trọng điểm phía Nam gồm: Trường Sĩ quan Kỹ thuật Quân sự (Trường Đại học Trần Đại Nghĩa - TP. Hồ Chí Minh), Trường Sĩ quan Công binh (Trường Đại học Ngô Quyền - Bình Dương), và Trường Sĩ quan Lục quân 2 (Trường Đại học Nguyễn Huệ - Đồng Nai).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực hiện từ tháng 04/2015 đến tháng 10/2016, chia thành 2 giai đoạn:
  • Giai đoạn điều tra cắt ngang: Từ tháng 04/2015 đến tháng 09/2015.
  • Giai đoạn can thiệp cộng đồng: Từ tháng 10/2015 đến tháng 10/2016.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu về tật khúc xạ trên thế giới và tại Việt Nam theo các nhóm nội dung:

• Thực trạng tật khúc xạ trên thế giới: Điểm lại các công bố dịch tễ học lớn như số liệu của WHO (1996, 2010), Quỹ Fred Hollows (2014); các nghiên cứu tại Hoa Kỳ năm 2008 trên 14.452 người từ 20 tuổi trở lên (Vitale và cs); nghiên cứu tại Châu Âu năm 2015 trên 61.087 người từ 25 đến dưới 90 tuổi; nghiên cứu tại Ghana năm 2016 trên 120 người; số liệu dự báo dịch tễ học cận thị toàn cầu giai đoạn 2000–2050 của Holden và cs (2016) dự báo đến năm 2050 có gần 50% dân số thế giới mắc cận thị; nghiên cứu của Chan và cs (2013) tại Eritrea trên 3.200 đối tượng.
• Thực trạng tật khúc xạ học đường tại Việt Nam: Luận án điểm lại các công trình của Phan Văn Năm (2009) tại ĐH Y Dược Huế; Hoàng Ngọc Chương (2009) trên 1.100 sinh viên Cao đẳng Kỹ thuật Y tế II (tỷ lệ tật khúc xạ 21,5%); Nguyễn Minh Tú và cs (2013) trên 1.129 sinh viên ĐH Y Dược Huế (43,8%); Phạm Thị Nhuyên (2013) trên 221 sinh viên ĐH Kỹ thuật Y tế Hải Dương (cận thị 51,6%); Dương Hoàng Ân và cs (2014) trên 1.725 sinh viên ĐH Thăng Long (cận thị 61,6%); Nguyễn Đăng Quốc Chấn (2016) trên 2.376 sinh viên ĐH Đà Nẵng (40,95%); nghiên cứu tại Cao đẳng Y tế Thái Bình năm 2015 trên 249 sinh viên (cận thị 20%, viễn thị 4%, loạn thị 2%); khảo sát tại Biên Hòa - Đồng Nai năm 2012 trên 1.990 học sinh; và số liệu giám định y khoa tại Vĩnh Long năm 2013.
• Các yếu tố liên quan đến tật khúc xạ: Các thông số giải phẫu nhãn cầu (công suất giác mạc 43–44D, độ sâu tiền phòng, chiều dài trục nhãn cầu 23,5–24,5mm; Chen-Wei Pan và cs, 2012); yếu tố di truyền tiền sử gia đình (Nguyễn Chí Dũng, 2008; Wilson Low, 2010); điều kiện chiếu sáng học đường (Viện NCKH Kỹ thuật và Bảo hộ lao động, 2005; Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường); tác động của ánh sáng xanh từ màn hình thiết bị; thói quen nhìn gần liên tục, thời gian sử dụng máy tính trên 2 giờ/ngày (nghiên cứu tại Đài Loan 2010–2011 trên lính nghĩa vụ 18–24 tuổi; Ấn Độ 2012; ĐH King Saud 2013; nghiên cứu đoàn hệ tại Tây Ban Nha 2014 trên 17.217 sinh viên); vai trò bảo vệ của thời gian hoạt động ngoài trời thông qua cơ chế giải phóng dopamin võng mạc (Rose K.G, 2008); và các yếu tố dinh dưỡng (vitamin A, C, E, crom, canxi).
• Các biện pháp phòng chống và can thiệp: Tuyên bố Durban (2010); các biện pháp can thiệp vệ sinh học đường (độ rọi $\ge 300\text{ lux}$ theo TCVN 7114-1:2008 và Quy chuẩn 05:2008/BXD, tư thế ngồi học, khoảng cách đọc 30–40cm, quy tắc nghỉ ngơi thị giác sau 20–45 phút); can thiệp dinh dưỡng; chỉnh kính gọng, kính tiếp xúc; can thiệp dược lý (thử nghiệm Atropin 0,05% tại Đài Loan 2001–2004; Pirenzepine tại Hoa Kỳ trên trẻ 8–12 tuổi); kỹ thuật Corneal Cross-linking (bước sóng 365nm kết hợp Riboflavin) và phẫu thuật khúc xạ Laser Excimer/LASIK.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các nghiên cứu trong nước trước đây chủ yếu tập trung vào đối tượng học sinh phổ thông hoặc sinh viên các trường đại học dân sự. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về bằng chứng dịch tễ học và đánh giá mô hình can thiệp phòng chống tật khúc xạ chuyên biệt trong môi trường học đường quân đội – nơi có chế độ quản lý 24/24 giờ, cường độ huấn luyện thể lực và học tập cao, nhưng chưa có quy chuẩn can thiệp y tế học đường chuyên biệt về thị giác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và tiêu chuẩn chẩn đoán

Luận án dựa trên cơ sở quang học và sinh lý học nhãn khoa về tật khúc xạ:

• Thị lực (theo phân loại của WHO): Bình thường ($>7/10$), Giảm ($>3/10 - 7/10$), Giảm nhiều (Đếm ngón tay 3m đến $3/10$), Mù ($<\text{ĐNT 3m}$).
• Mắt chính thị: Trục nhãn cầu 22,5–23mm, công suất hội tụ khoảng 62D, tiêu điểm rơi đúng trên võng mạc khi không điều tiết.
• Mắt không chính thị (Tật khúc xạ): Sự mất cân xứng giữa chiều dài trục trước sau và công suất hội tụ của mắt, xác định khi thị lực tăng lên qua thử kính lỗ.
• Tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng:
  • Cận thị: Số đo bằng thử kính hộp sau soi bóng đồng tử từ $-0,5\text{D}$ trở lên. Phân loại mức độ: Nhẹ ($<3,00\text{D}$), Trung bình ($3,00 - <6,00\text{D}$), Nặng ($>6,00\text{D}$).
  • Viễn thị: Số đo thử kính hộp sau soi bóng đồng tử từ $+0,75\text{D}$ trở lên. Phân loại mức độ: Nhẹ ($\le 3,00\text{D}$), Trung bình ($>3,00 - 6,00\text{D}$), Nặng ($>6,00\text{D}$).
  • Loạn thị: Số đo thử kính hộp sau soi bóng đồng tử từ $0,75\text{D}$ trở lên (hoặc $1,00\text{D}$ theo phân loại mức độ).
• Tiêu chuẩn phân loại sức khỏe quân sự: Căn cứ Thông tư liên tịch số 36/2011/TTLT-BYT-BQP và Thông tư số 03/2014/TT-BQP.

Bệnh tật / Chỉ tiêu thị giác	Điểm phân loại sức khỏe theo TTLT 36/2011
Thị lực 10/10 (Tổng 2 mắt 19/10)	1
Thị lực 10/10 (Tổng 2 mắt 18/10)	2
Thị lực 9/10 (Tổng 2 mắt 17/10)	3
Thị lực 8/10 (Tổng 2 mắt 16/10)	4
Thị lực 6, 7/10 (Tổng 2 mắt 13/10 - 15/10)	5
Cận thị dưới -1,5D	2
Cận thị từ -1,5D đến dưới -3D	3
Cận thị từ -3D đến dưới -4D	4
Cận thị từ -4D đến dưới -5D	5
Cận thị từ -5D trở lên / Thoái hóa hắc võng mạc do cận thị nặng	6
Viễn thị dưới +1,5D	3
Viễn thị từ +1,5D đến dưới +3D	4
Các loại loạn thị	6

Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu

Nghiên cứu được thiết kế qua 2 giai đoạn:

[Giai đoạn 1: Mô tả cắt ngang (n = 1.050)]
[Giai đoạn 2: Can thiệp cộng đồng có đối chứng (10/2015 - 10/2016)]
[Đánh giá sau can thiệp: So sánh chỉ số hiệu quả CSHQ, tỷ lệ mắc mới, kiến thức, thực hành]

• Giai đoạn 1: Nghiên cứu mô tả cắt ngang
  • Công thức tính cỡ mẫu ước tính một tỷ lệ trong quần thể: $$n = Z^2_{1-\alpha/2} \times \frac{p(1-p)}{d^2} \times DE$$ Trong đó: $\alpha = 0,05 \rightarrow Z_{1-\alpha/2} = 1,96$; sai số tuyệt đối $d = 0,04$; tỷ lệ ước tính $p = 0,215$ (dựa trên nghiên cứu của Hoàng Ngọc Chương năm 2009); hệ số thiết kế $DE = 2$. Cỡ mẫu lý thuyết tính toán là $n \approx 811$ học viên. Cỡ mẫu thực tế thu thập là $n = 1.050$ học viên.
  • Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu phân tầng theo trường và khối lớp (năm thứ 1 đến năm thứ 4). Danh sách học viên được sắp xếp theo thứ tự ABC, mã hóa và chọn ngẫu nhiên bằng bảng số ngẫu nhiên trên phần mềm Excel.

Địa điểm nghiên cứu	Tổng số học viên trường	Cỡ mẫu điều tra thực tế	Số mẫu mỗi khối lớp (Năm 1 - 4)
Trường Đại học Trần Đại Nghĩa	600	360	90
Trường Đại học Nguyễn Huệ	600	360	90
Trường Đại học Ngô Quyền	550	330	82
Tổng cộng	1.750	1.050	262

• Giai đoạn 2: Nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng
  • Nhóm can thiệp: Trường Đại học Trần Đại Nghĩa.
  • Nhóm chứng: Trường Đại học Ngô Quyền.
  • Nội dung can thiệp: Thành lập ban chỉ đạo và mạng lưới thực hiện; khám, tư vấn, theo dõi điều trị tật khúc xạ; truyền thông giáo dục sức khỏe nâng cao kiến thức và thay đổi hành vi thực hành; cải thiện điều kiện vệ sinh học đường (đảm bảo độ chiếu sáng lớp học, phòng nghỉ, góc học tập đạt chuẩn).

Công cụ thu thập và phân tích dữ liệu

• Khám lâm sàng nhãn khoa: Đo thị lực bằng bảng thị lực chuẩn; thử thị lực qua kính lỗ; đo khúc xạ khách quan bằng máy đo khúc xạ tự động (Autorefractometer) kết hợp soi bóng đồng tử (Streak retinoscopy); thử kính chủ quan Dondes; đo chiều dài trục nhãn cầu.
• Khảo sát điều kiện vệ sinh học đường: Đo độ chiếu sáng đồng đều, hệ số chiếu sáng tự nhiên, cường độ ánh sáng (lux) tại phòng học, phòng ngủ và góc học tập riêng bằng máy đo độ rọi chuyên dụng theo tiêu chuẩn TCVN 7114-1:2008 và QCVN 05:2008/BXD.
• Phỏng vấn bằng bộ câu hỏi cấu trúc: Thu thập thông tin dân số - xã hội, tiền sử gia đình, kiến thức đúng về dấu hiệu/nguyên nhân/biện pháp dự phòng, thái độ, thực hành trong sinh hoạt (nhìn gần, xem tivi, tiếp xúc máy tính/điện thoại, chơi game, chơi thể thao, dinh dưỡng) và thực hành trong học tập (tư thế ngồi, thời gian tự học, địa điểm học).
• Xử lý số liệu: Sử dụng các thuật toán thống kê y học để phân tích đơn biến, phân tích hồi quy đa biến xác định các yếu tố liên quan (tính tỷ số chênh OR, tỷ số hiện mắc PRR với khoảng tin cậy 95% CI và p-value); tính toán chỉ số hiệu quả (CSHQ) và hiệu quả can thiệp (HQCT) để đánh giá sự thay đổi trước - sau can thiệp giữa hai nhóm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 trình bày cơ sở lý luận về cấu trúc giải phẫu hệ quang học của mắt (giác mạc, thể thủy tinh, dịch kính, tiền phòng và trục trước sau nhãn cầu). Trình bày cơ chế điều tiết nhãn cầu thông qua hoạt động co giãn của cơ thể mi và hệ thống dây chằng Zinn dưới sự điều khiển của thần kinh đối giao cảm. Phân tích cơ chế bệnh sinh của tật khúc xạ học đường: sự mất cân xứng giữa công suất khúc xạ và độ dài trục nhãn cầu; hiện tượng co quắp cơ thể mi do mắt phải làm việc nhìn gần kéo dài trong điều kiện ánh sáng không đạt chuẩn dẫn đến cận thị giả hoặc làm tăng độ cận thị thực thể.

Chương này tổng kết dịch tễ học tật khúc xạ toàn cầu và tại Việt Nam, khẳng định tật khúc xạ là vấn đề y tế công cộng ưu tiên. Tổng quan đi sâu phân tích các nhóm yếu tố nguy cơ:

• Yếu tố sinh học: Tiền sử gia đình có bố hoặc mẹ mắc tật khúc xạ.
• Yếu tố môi trường và vệ sinh học đường: Cường độ chiếu sáng phòng học không đạt tiêu chuẩn ($<300\text{ lux}$), tác động gây hại của ánh sáng xanh từ màn hình thiết bị điện tử đối với biểu mô sắc tố võng mạc.
• Yếu tố hành vi: Mắt nhìn gần liên tục $>2\text{ giờ}$, khoảng cách đọc sách $<30\text{cm}$, tư thế nằm đọc sách, thời gian tiếp xúc máy tính/điện thoại $>2\text{ giờ/ngày}$, thiếu thời gian hoạt động thể lực ngoài trời và chế độ dinh dưỡng thiếu hụt vi chất.
• Tổng kết các giải pháp can thiệp dự phòng (vệ sinh thị giác, nghỉ ngơi từng lúc, giáo dục truyền thông) và các phương pháp điều chỉnh/điều trị khúc xạ (kính gọng, kính tiếp xúc, thuốc nhỏ liệt điều tiết atropin, kỹ thuật Cross-linking, phẫu thuật Laser Excimer/LASIK).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết địa bàn nghiên cứu tại 3 trường sĩ quan quân đội phía Nam (Đại học Trần Đại Nghĩa, Đại học Ngô Quyền, Đại học Nguyễn Huệ). Làm rõ đặc thù quản lý học viên quân sự 24/24 giờ gắn với rèn luyện kỷ luật và đào tạo 4 năm. Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua 2 giai đoạn:

1. Giai đoạn cắt ngang: Điều tra trên 1.050 học viên (Trần Đại Nghĩa: 360, Nguyễn Huệ: 360, Ngô Quyền: 330) từ năm 1 đến năm 4 nhằm xác định tỷ lệ hiện mắc, phân loại tật khúc xạ, đo chỉ số trục nhãn cầu, đánh giá kiến thức - thái độ - thực hành và khảo sát vệ sinh học đường.
2. Giai đoạn can thiệp: Triển khai thử nghiệm can thiệp cộng đồng có đối chứng trong 12 tháng tại Trường Đại học Trần Đại Nghĩa (nhóm can thiệp) và Trường Đại học Ngô Quyền (nhóm chứng). Mô hình can thiệp bao gồm: thành lập Ban chỉ đạo phòng chống tật khúc xạ; tổ chức khám sàng lọc và tư vấn định kỳ; cải tạo hệ thống chiếu sáng phòng học, phòng ngủ đạt quy chuẩn kỹ thuật; triển khai chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe định kỳ; hướng dẫn thực hành vệ sinh mắt (quy tắc nhìn gần $<2\text{ giờ}$, giữ khoảng cách đọc $30-40\text{cm}$, dinh dưỡng hợp lý).

Chương này cũng xác định tiêu chuẩn định lượng các biến số nghiên cứu, quy trình khống chế sai số (chuẩn hóa kỹ thuật khám của bác sĩ nhãn khoa, kiểm định thiết bị đo rọi) và đảm bảo các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các số liệu thực chứng của luận án theo hai nội dung chính:

1. Thực trạng tật khúc xạ và các yếu tố liên quan (khảo sát cắt ngang tại 3 trường)

• Tỷ lệ mắc tật khúc xạ: Cung cấp số liệu chi tiết về tỷ lệ hiện mắc tật khúc xạ chung ở học viên chính quy tại 3 trường; tỷ lệ mắc theo từng trường (ĐH Trần Đại Nghĩa, ĐH Ngô Quyền, ĐH Nguyễn Huệ); tỷ lệ theo từng năm học (từ năm 1 đến năm 4).
• Cơ cấu tật khúc xạ và chỉ số quang học: Tỷ lệ phân bố giữa cận thị, viễn thị và loạn thị (trong đó cận thị chiếm tỷ lệ chủ yếu); phân loại mức độ cận thị ($<3\text{D}$ và $\ge 3\text{D}$); phân bố mức độ thị lực không kính; các thông số đo chiều dài trục nhãn cầu của học viên.
• Kiến thức, thái độ và thực hành: Tỷ lệ học viên có kiến thức đúng về dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân sinh hoạt, nguyên nhân học tập và các biện pháp dự phòng; nguồn nhận thông tin về tật khúc xạ; thái độ đối với việc phòng chống bệnh; thực hành sinh hoạt (thời gian nhìn gần liên tục, tiếp xúc máy tính/điện thoại, chơi game, chơi thể thao, dinh dưỡng) và thực hành trong học tập (tư thế đọc sách, học ở hành lang, học tại phòng ngủ).
• Điều kiện vệ sinh học đường: Đánh giá thực trạng độ chiếu sáng đồng đều, hệ số chiếu sáng tự nhiên tại các giảng đường; cường độ chiếu sáng tại phòng ngủ và góc học tập riêng của học viên so với tiêu chuẩn quy định ($\ge 300\text{ lux}$).
• Các yếu tố liên quan: Kết quả phân tích đơn biến và phân tích hồi quy đa biến chỉ ra các mối liên quan có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$) giữa tật khúc xạ với: tiền sử gia đình, thời gian nhìn gần liên tục $\ge 2\text{ giờ}$, thời gian sử dụng máy tính/điện thoại $>2\text{ giờ/ngày}$, thói quen học ở nơi thiếu sáng (hành lang, phòng ngủ), tư thế đọc sách sai và cường độ chiếu sáng góc học tập không đạt chuẩn.

2. Hiệu quả các giải pháp can thiệp (so sánh trước - sau giữa ĐH Trần Đại Nghĩa và ĐH Ngô Quyền)

• Công tác tổ chức và quản lý: Kết quả thiết lập mạng lưới quản lý, khám phân loại và theo dõi thị lực cho học viên tại trường can thiệp.
• Cải thiện điều kiện vệ sinh học đường: Sự thay đổi về cường độ chiếu sáng và độ đồng đều ánh sáng tại phòng học, phòng nghỉ trước và sau can thiệp tại trường can thiệp so với trường chứng.
• Hiệu quả giảm tỷ lệ tật khúc xạ và mắc mới: Đánh giá tỷ lệ mắc tật khúc xạ chung, mức độ cận thị, phân bố thị lực không kính và tỷ lệ phát hiện tật khúc xạ mới sau 12 tháng can thiệp giữa 2 trường.
• Hiệu quả cải thiện kiến thức và thực hành: Đánh giá mức độ tăng tỷ lệ học viên có kiến thức đúng và thực hành đúng về phòng chống tật khúc xạ thông qua chỉ số hiệu quả (CSHQ) tại trường Đại học Trần Đại Nghĩa so với trường Đại học Ngô Quyền.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung phân tích, so sánh các kết quả nghiên cứu với các công bố khoa học trong và ngoài nước:

• Bàn luận về thực trạng: Phân tích sự khác biệt về tỷ lệ tật khúc xạ giữa các khối lớp (xu hướng gia tăng theo số năm học tập tại trường sĩ quan), so sánh với sinh viên các trường đại học dân sự tại Việt Nam (như ĐH Thăng Long, ĐH Y Dược Huế, ĐH Đà Nẵng) và sinh viên quốc tế. Lý giải các đặc thù về chế độ sinh hoạt nội trú quân đội tác động đến thị giác học viên.
• Bàn luận về các yếu tố nguy cơ: Khẳng định sự tương đồng giữa kết quả của luận án với các công trình quốc tế về vai trò của công việc nhìn gần kéo dài, thiếu hụt ánh sáng tự nhiên và thiết bị điện tử trong cơ chế gây co quắp điều tiết và tăng độ dài trục nhãn cầu.
• Bàn luận về hiệu quả mô hình can thiệp: Phân tích tính khả thi và hiệu quả của mô hình can thiệp phối hợp đa giải pháp (chỉ huy quản lý - quân y cơ sở - cải tạo môi trường chiếu sáng - truyền thông thay đổi hành vi). Chứng minh mô hình can thiệp tại Trường Đại học Trần Đại Nghĩa có chi phí hợp lý, phù hợp với điều kiện thực tế của các đơn vị quân đội và có khả năng duy trì bền vững.
• Điểm mới, hạn chế và khó khăn: Tổng kết các đóng góp khoa học mới của đề tài; phân tích những khó khăn trong quá trình tổ chức nghiên cứu thực địa tại các đơn vị quân đội và những giới hạn về thời gian theo dõi can thiệp.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

• Cung cấp bộ dữ liệu dịch tễ học toàn diện, có hệ thống đầu tiên về thực trạng tật khúc xạ, cơ cấu các loại tật khúc xạ, mức độ thị lực không kính và chỉ số chiều dài trục nhãn cầu ở học viên các trường sĩ quan quân đội phía Nam.
• Xác định và lượng hóa các yếu tố liên quan đến tật khúc xạ trong môi trường đào tạo quân sự thông qua phân tích đa biến, bao gồm các yếu tố hành vi (nhìn gần liên tục $\ge 2\text{ giờ}$, tiếp xúc màn hình thiết bị điện tử, tư thế ngồi học), điều kiện vệ sinh học đường (cường độ chiếu sáng góc học tập) và yếu tố tiền sử gia đình.
• Bổ sung cơ sở khoa học về cơ chế sinh bệnh học và mô hình can thiệp sức khỏe học đường cho chuyên ngành Vệ sinh xã hội học và Tổ chức y tế trong môi trường lực lượng vũ trang.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Xây dựng, triển khai và chứng minh tính hiệu quả của mô hình can thiệp cộng đồng kết hợp: tổ chức chỉ huy, y tế cơ sở, cải tạo điều kiện vệ sinh chiếu sáng học đường và truyền thông giáo dục sức khỏe thay đổi hành vi tại Trường Đại học Trần Đại Nghĩa.
• Chứng minh can thiệp đã giúp hạn chế tỷ lệ mắc mới tật khúc xạ, kiểm soát mức độ suy giảm thị lực, nâng cao rõ rệt tỷ lệ học viên có kiến thức đúng và thực hành đúng về vệ sinh thị giác.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý cụ thể cho ngành Quân y:
  • Ban hành văn bản hướng dẫn và quy định chuẩn về chăm sóc mắt, phòng chống tật khúc xạ học đường trong các học viện, trường sĩ quan quân đội.
  • Tổ chức khám sàng lọc khúc xạ định kỳ hằng năm cho học viên để kịp thời chỉnh kính đúng độ và theo dõi tiến triển nhãn khoa.
  • Nâng cấp và chuẩn hóa hệ thống chiếu sáng tại các phòng học, phòng ngủ và góc học tập riêng của học viên theo tiêu chuẩn quốc gia ($\ge 300\text{ lux}$).
  • Đưa nội dung giáo dục vệ sinh thị giác vào chương trình sinh hoạt định kỳ của hệ quản lý học viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Thời gian theo dõi đánh giá can thiệp kéo dài 12 tháng (từ tháng 10/2015 đến tháng 10/2016), phản ánh được hiệu quả ngắn và trung hạn của các giải pháp can thiệp, chưa đánh giá được toàn diện diễn biến tật khúc xạ trong suốt toàn bộ tiến trình 4 năm đào tạo của một khóa học viên.
  • Nghiên cứu thực hiện tại 3 trường sĩ quan quân đội thuộc khu vực phía Nam (TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai), do đó việc khái quát hóa kết quả cho toàn bộ hệ thống các trường quân đội trên cả nước (đặc biệt khu vực phía Bắc với đặc điểm khí hậu, điều kiện tự nhiên khác biệt) cần được xem xét thận trọng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Triển khai các nghiên cứu theo dõi dọc thuần tập (cohort) dài hạn trong suốt 4 năm học của học viên sĩ quan để đánh giá toàn diện tốc độ tiến triển khúc xạ và sự biến đổi của trục nhãn cầu.
  • Mở rộng thử nghiệm và chuẩn hóa mô hình can thiệp phòng chống tật khúc xạ ra các trường sĩ quan, học viện quân đội tại các quân khu, quân chủng khác trên phạm vi toàn quân.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị chuyên môn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý và lãnh đạo các trường đào tạo: Cục Quân y, Ban Giám hiệu và cơ quan hậu cần/quân y các trường Quân đội, Công an và các trường đại học dân sự có thể tham khảo mô hình tổ chức quản lý, các tiêu chuẩn vệ sinh chiếu sáng học đường và quy trình chăm sóc sức khỏe mắt cho học viên.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Thuộc các chuyên ngành Vệ sinh xã hội học và Tổ chức y tế, Y tế công cộng, Y học dự phòng, Nhãn khoa có thể tham khảo thiết kế nghiên cứu dịch tễ học can thiệp cộng đồng có đối chứng, phương pháp tính cỡ mẫu, quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng và các bộ công cụ đánh giá kiến thức - thái độ - thực hành chuẩn hóa.
• Cán bộ y tế cơ sở (Bệnh xá trường học, đơn vị quân y): Ứng dụng quy trình khám sàng lọc khúc xạ bằng máy đo khúc xạ tự động, soi bóng đồng tử và các nội dung truyền thông thay đổi hành vi vệ sinh thị giác cho người học.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát trên đối tượng nào và tại những địa điểm cụ thể nào?

Luận án khảo sát trên $1.050$ học viên hệ chính quy từ năm thứ nhất đến năm thứ tư tại 3 trường sĩ quan Quân đội phía Nam: Trường Sĩ quan Kỹ thuật Quân sự (Trường Đại học Trần Đại Nghĩa, TP. Hồ Chí Minh - 360 học viên), Trường Sĩ quan Lục quân 2 (Trường Đại học Nguyễn Huệ, Đồng Nai - 360 học viên), và Trường Sĩ quan Công binh (Trường Đại học Ngô Quyền, Bình Dương - 330 học viên).

2. Tiêu chuẩn xác định cận thị, viễn thị và loạn thị trong nghiên cứu được quy định ra sao?

Căn cứ số đo bằng thử kính hộp sau khi soi bóng đồng tử:

• Cận thị: Số đo từ $-0,5\text{D}$ trở lên.
• Viễn thị: Số đo từ $+0,75\text{D}$ trở lên.
• Loạn thị: Số đo từ $0,75\text{D}$ trở lên. Trong trường hợp hai mắt có mức độ khúc xạ khác nhau, việc phân loại tật khúc xạ dựa vào mắt có thị lực thấp hơn hoặc có mức độ khúc xạ cao hơn.

3. Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu của luận án được thực hiện như thế nào?

Nghiên cứu gồm 2 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (Mô tả cắt ngang): Cỡ mẫu $n = 1.050$ học viên, chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo danh sách lớp bằng phần mềm Excel.
• Giai đoạn 2 (Can thiệp cộng đồng có đối chứng): Tiến hành can thiệp tại Trường Đại học Trần Đại Nghĩa (nhóm can thiệp) và đối chứng tại Trường Đại học Ngô Quyền (nhóm chứng) trong thời gian 12 tháng (10/2015 - 10/2016).

4. Mô hình can thiệp phòng chống tật khúc xạ của luận án gồm những hoạt động trọng tâm nào?

Mô hình can thiệp bao gồm 4 nhóm giải pháp:

1. Thành lập Ban chỉ đạo và xây dựng mạng lưới tổ chức quản lý thực hiện can thiệp tại đơn vị.
2. Khám, phát hiện sớm, tư vấn và theo dõi điều trị tật khúc xạ định kỳ cho học viên.
3. Cải tạo, đảm bảo các điều kiện vệ sinh học đường (nâng cấp hệ thống chiếu sáng phòng học, phòng nghỉ và góc học tập đạt chuẩn).
4. Tổ chức truyền thông giáo dục sức khỏe nâng cao kiến thức và hướng dẫn thực hành đúng về vệ sinh thị giác (nhìn gần $<2\text{ giờ}$, khoảng cách đọc $30-40\text{cm}$, tăng cường vận động ngoài trời, dinh dưỡng hợp lý).

5. Tiêu chuẩn chiếu sáng phòng học được luận án sử dụng đối chiếu dựa trên quy chuẩn nào?

Luận án căn cứ trên Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7114-1:2008 của Bộ Khoa học và Công nghệ và Quy chuẩn xây dựng Việt Nam số 05:2008/BXD của Bộ Xây dựng, quy định độ rọi duy trì tại phòng học phải đạt từ $300\text{ lux}$ trở lên và đảm bảo độ chiếu sáng đồng đều.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phí Vĩnh Bảo là công trình nghiên cứu dịch tễ học và can thiệp y tế công cộng được thực hiện công phu trên học viên các trường sĩ quan quân đội phía Nam. Luận án đã phản ánh thực trạng tật khúc xạ, xác định rõ các yếu tố liên quan mật thiết đến môi trường học tập và hành vi sinh hoạt của học viên, đồng thời chứng minh hiệu quả thực tế của mô hình can thiệp toàn diện kết hợp giữa quản lý chỉ huy, y tế cơ sở và cải thiện vệ sinh học đường. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho ngành Quân y trong việc xây dựng các quy định, hướng dẫn chuyên môn nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe thị giác cho lực lượng sĩ quan quân đội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH ĐÁNH GIÁ TẬT KHÚC XẠ 1. Một số khái niệm Thị lực: là khả năng của mắt phân biệt rõ các chi tiết của vật. Hay nói cách khác, thị lực là khả năng của mắt phân biệt được hai điểm ở gần nhau [113].

Phân loại mức độ thị lực của tổ chức Y tế Thế giới Thị lực > 7/10: Bình thường Thị lực > 3/10 -7/10: Giảm Thị lực đếm ngón tay (ĐNT) 3m -3/10: Giảm nhiều Thị lực < ĐNT 3m: Mù Mắt chính thị: là mắt có cấu tạo hài hòa giữa chiều dài trục trước sau và công suất hội tụ của mắt. Khi mắt ở trạng thái không điều tiết thì các tia sáng phản chiếu từ các vật ở xa sẽ hội tụ ở võng mạc. Bình thường, để mắt có thể nhìn thấy rõ vật, các tia sáng phải bị bẻ gãy hay gọi là “bị khuất triết” khi đi qua các môi trường quang học trong suốt của mắt như giác mạc và thể thủy tinh để hội tụ đúng trên võng mạc. Mắt như vậy gọi là mắt chính thị (có độ khúc xạ bình thường).

Mắt chính thị có chiều dài trục nhãn cầu từ 22,5 - 23mm, tương ứng với độ hội tụ của mắt khoảng 62 diop (D). Trên mắt chính thị, tiêu điểm sau trùng với võng mạc. Các tia sáng song song xuyên qua mắt sẽ hội tụ trên võng mạc. Viễn điểm xa ở vô cực [66], [64].

Mắt chính thị Mắt không chính thị: là sự khiếm khuyết giữa chiều dài trục trước sau và công suất hội tụ của mắt. Mắt không chính thị là thuật ngữ chung dùng để chỉ mắt có tật khúc xạ khi mắt đó không điều tiết. Tật khúc xạ là từ chung chỉ các tật cận thị, viễn thị và loạn thị của mắt. Khúc xạ biến đổi phức tạp, nó xác định bởi sự cân bằng giữa công suất khúc xạ của giác mạc, thủy tinh thể và chiều dài trục nhãn cầu.

Trên thực tế, trong các loại tật khúc xạ, tật cận thị chiếm tỉ lệ cao trong cộng đồng đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh, nhưng nó có thể phát triển mạnh ở cuối tuổi thiếu niên và đầu giai đoạn trưởng thành, sự tiến triển có thể tiếp tục phát triển trong suốt cuộc đời. Trục nhãn cầu là nhân tố biến đổi nhất trong quá trình tiến triển, có những mối tương quan mạnh về cận thị với những mắt có trục nhãn cầu dài với những mắt có trục nhãn cầu ngắn hơn [111]. Ở những mắt có tật khúc xạ, các tia sáng không hội tụ trên võng mạc mà hội tụ ở trước hoặc sau võng mạc. Tật khúc xạ có nghĩa là các môi trường quang học (giác mạc, thể thủy tinh, dịch kính) của mắt khúc xạ ánh sáng không đúng, do đó hình ảnh của vật mà ta nhìn thấy bị mờ.

Để phát hiện tật khúc xạ một cách sơ bộ khi thấy mắt nhìn kém, người ta dùng một phương pháp đơn giản là thử thị lực với kính lỗ, nếu qua kính lỗ mà thị lực của mắt tăng lên, thì có nghĩa mắt đó có tật khúc xạ. Thử kính lỗ sẽ làm giảm vòng mờ gây nên bởi tật khúc xạ [64], [66]. 5 Tật khúc xạ: Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) có 3 loại tật khúc xạ tương ứng với vị trí hội tụ ảnh của vật trên võng mạc. Nếu hội tụ trước võng mạc gọi là cận thị, ở phía sau gọi là viễn thị, nếu hình ảnh của vật không phải là một điểm mà là một đoạn thẳng có thể ở trước ở sau hoặc nửa trước nửa sau gọi là loạn thị [115].

Phân loại về mức độ tật khúc xạ [35], [21] Phân loại Nhẹ Trung bình Nặng Cận thị Dưới 3,00 độ cận 3,00 - <6,00 độ cận Trên 6,00 độ cận Viễn thị ≤ 3,00 độ viễn > 3,00 - 6,00 độ viễn > 6,00 độ viễn Loạn thị 1,00 - 3,00 độ loạn > 3,00 - 6,00 độ loạn > 6,00 độ loạn (1,00 độ cận = -1,00 D; 1,00 độ viễn = +1,00D) Trong quân đội, để đáp ứng về chuyên môn nghiệp vụ, cần phải đáp ứng các yêu cầu về sức khỏe mà trong đó có các tiêu chuẩn về mắt. Theo Thông tư liên tịch số 36/2011/TTLT-BYT-BQP của Bộ Y tế và Bộ Quốc phòng về hướng dẫn việc khám sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự, ngày 17 tháng 10 năm 2011, tiêu chuẩn phân loại sức khỏe theo tật khúc xạ như sau: Bảng 1. Tiêu chuẩn phân loại sức khỏe theo tật khúc xạ theo Thông tư liên tịch số 36/2011/TTLT-BYT-BQP của Bộ Y tế và Bộ Quốc phòng STT Bệnh tật Điểm 1 Thị lực: Thị lực mắt phải Tổng thị lực 2 mắt 10/10 19/10 1 10/10 18/10 2 9/10 17/10 3 8/10 16/10 4 6,7/10 13/10 -15/10 5 1, 2, 3, 4, 5/10 6/10 -12/10 6 2 Cận thị: 6 STT Bệnh tật Điểm - Cận thị dưới -1,5 D 2 - Cận thị từ - 1,5 D đến dưới - 3 D 3 - Cận thị từ - 3 D đến dưới - 4 D 4 - Cận thị từ - 4 D đến dưới - 5 D 5 - Cận thị từ - 5 D trở lên 6 Dựa vào thị lực - Cận thị đã phẫu thuật trên 1 năm kết quả tốt không kính tăng lên 1 điểm 3 Thoái hoá hắc võng mạc do cận thị nặng (-3D trở lên) 6 4 Viễn thị: - Viễn thị dưới + 1,5 D 3 - Viễn thị từ + 1,5 D đến dưới + 3 D 4 - Viễn thị từ + 3 D đến dưới + 4 D 5 - Viễn thị từ + 4 D đến dưới + 5 D 6 - Viễn thị đã phẫu thuật trên 1 năm kết quả tốt 4 5 Các loại loạn thị 6 Ngoài đáp ứng các tiêu chuẩn sức khỏe khác trong thông tư này, nếu ít nhất một chỉ tiêu theo bảng điểm trên đây bị điểm 3 thì phân loại sức khỏe đạt loại 3 (tình trạng sức khỏe khá), bị điểm 4 thì phân loại sức khỏe đạt loại 4 (sức khỏe trung bình); bị điểm 5 thì phân loại sức khỏe đạt loại 5 (sức khỏe kém) và điểm ≥ 6 (sức khỏe rất kém) sẽ không được gọi nhập ngũ. Cận thị: là mắt có trục trước sau dài hơn bình thường hoặc có lực khuất triết quá mạnh, do đó các tia sáng sau khi bị khuất triết sẽ hội tụ ở trước võng mạc, bất kể khi mắt có điều tiết hay không.

Mắt cận thị có thể nhìn rõ các vật ở gần nhưng lại không nhìn rõ các vật ở xa [64], [66], [105]. Sơ đồ quang học mắt cận thị Mắt cận thị thường có trục nhãn cầu dài hơn bình thường hoặc công suất khúc xạ lớn. Ở mắt cận thị không điều tiết, các tia sáng song song đi từ một vật ở xa được hội tụ ở phía trước võng mạc [2], [111]. Cận thị có thể là do di truyền hoặc mắc phải do mắt phải làm việc ở khoảng cách gần quá nhiều.

Cận thị di truyền thường phát hiện ở trẻ em từ 8 đến 12 tuổi. Từ 10 đến 20 tuổi, khi cơ thể phát triển, thì mắt cũng dài ra và cận thị cũng tiến triển nhanh, từ 20- 40 tuổi, độ cận thị ít [87], [97]. Khi nhìn gần, mắt phải điều tiết để nhìn vật cho rõ. Khi đó, thể thủy tinh của mắt căng phồng lên để đưa ảnh của vật hội tụ trên võng mạc.

Khi nhìn xa, mắt giảm điều tiết, thể thủy tinh lại xẹp xuống. Bình thường, khoảng cách thích hợp khi làm việc gần từ mắt đến sách, vở hoặc máy vi tính là 33- 40 cm. Nếu mắt phải làm việc ở khoảng cách gần liên tục nhiều giờ trong ngày, nhiều ngày liền trong tháng, đặc biệt là trong điều kiện thiếu ánh sáng thì thể thủy tinh của mắt luôn luôn ở trong tình trạng điều tiết, bị căng phồng gây nên tình trạng mệt mỏi, căng cứng điều tiết. Nếu mắt không được nghỉ ngơi, đến một lúc nào đó thể thủy tinh không còn chức năng co dãn, lực điều tiết của con mắt luôn duy trì ở mức quá mạnh, lúc đó mắt đã trở thành cận thị.

Đó chính là tật cận thị mắc phải hay ta thường gọi là cận thị học đường. Cận thị không chỉ gây khó khăn cho việc học tập, làm việc mà khi bị cận thị nặng sẽ có nguy cơ mắc nhiều biến chứng như vẩn đục dịch kính (mắt nhìn thấy nhiều vật lơ lửng như ruồi bay trước mắt) hoặc bong võng mạc gây mù. Do vậy, người bị cận thị cần đi kiểm tra thị lực và khám mắt định kỳ để theo dõi các tổn thương ở võng mạc mắt cận thị. Nếu đã bị bong 8 võng mạc, cần điều trị càng sớm càng tốt bằng phẫu thuật ở các trung tâm nhãn khoa.

Để khắc phục tật cận thị, dùng kính cầu phân kỳ. - Phân loại cận thị + Theo lâm sàng, nguyên nhân Cận thị học đường: là loại cận thị mắc phải trong lứa tuổi đi học, độ cận thị ≤ - 6D, là cận thị do sự mất cân xứng giữa chiều dài trục nhãn cầu và công suất hội tụ của mắt làm cho ảnh của vật được hội tụ ở phía trước của võng mạc, nhưng chiều dài trục nhãn cầu và công suất hội tụ của mắt chỉ tăng ít và không kèm theo những tổn thương bệnh lý khác. Ở mắt cận thị học đường, các tia sáng song song đi từ một vật ở xa sau khi bị khuất triết sẽ được hội tụ ở phía trước võng mạc bất kể mắt có điều tiết hay không. Trên thực tế, sự điều tiết ở mắt cận thị học đường sẽ làm cho mắt bị mờ hơn.

Cận thị học đường thường gặp do trục trước sau nhãn cầu quá dài hoặc các thành phần khúc xạ quá mạnh. Cận thị bệnh lý: là cận thị mà chiều dài trục nhãn cầu và độ hội tụ của mắt vượt quá giới hạn bình thường. Có thể gặp các loại cận thị bệnh lý như cận thị có kèm theo những thoái hoá ở đĩa thị và hắc võng mạc và cận thị bệnh lý do biến dạng giác mạc và thể thủy tinh (giác mạc hình chóp, thể thủy tinh hình cầu trong các hội chứng bẩm sinh). + Theo cơ chế bệnh sinh Cận thị khúc xạ: Xảy ra do lực khúc xạ của mắt quá lớn (do lực khúc xạ của giác mạc hoặc thể thủy tinh qui định) trong khi chiều dài trục nhãn cầu bình thường.

Loại này hay gặp trong cận thị học đường. Khi mắt phải nhìn gần với cường độ lớn và trong một thời gian dài, thể thủy tinh phồng lên làm tăng độ hội tụ của mắt, lúc này muốn nhìn rõ phải đưa vật lại gần mắt. Những vật ở xa mắt nhìn không rõ ở các mức độ khác nhau tùy theo mức độ cận thị.