Nghiên cứu tình hình và đánh giá kết quả can thiệp việc sử dụng kháng sinh hợp lý trong điều trị viêm phổi cộng đồng tại bệnh viện đa khoa khu vực tỉnh an giang năm 2021

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu tình hình và đánh giá kết quả can thiệp việc sử dụng kháng sinh hợp lý trong điều trị, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Ngô Thị Kim Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Tố Liên
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Dược lý – Dược lâm sàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Và Đánh Giá Kết Quả Can Thiệp Việc Sử Dụng Kháng Sinh Hợp Lý Trong Điều Trị Viêm Phổi Cộng Đồng Tại Bệnh Viện Đa Khoa Khu Vực Tỉnh An Giang Năm 2021
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ dược học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1.1. Khái quát về viêm phổi cộng đồng
• 1.1.2. Sử dụng kháng sinh điều trị nội trú bệnh viêm phổi cộng đồng
• 1.1.3. Tính hợp lý và một số yếu tố liên quan trong sử dụng kháng sinh kinh nghiệm chưa hợp lý trong điều trị viêm phổi cộng đồng
• 1.1.4. Đánh giá kết quả can thiệp bằng thông tin thuốc-dược lâm sàng về việc sử dụng kháng sinh chưa hợp lý trong điều trị viêm phổi cộng đồng
• 1.1.5. Các nghiên cứu trên thế giới và trong nước
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Xác định tỷ lệ sử dụng kháng sinh kinh nghiệm điều trị nội trú viêm phổi cộng đồng
• 3.3. Đánh giá tính hợp lý và một số yếu tố liên quan trong sử dụng kháng sinh kinh nghiệm chưa hợp lý trong điều trị viêm phổi cộng đồng tại Bệnh viện Đa khoa khu vực tỉnh An Giang năm 2021
• 3.4. Đánh giá kết quả can thiệp bằng thông tin thuốc-dược lâm sàng về việc sử dụng kháng sinh chưa hợp lý trong điều trị viêm phổi cộng đồng tại Bệnh viện Đa khoa khu vực tỉnh An Giang năm 2021
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Sử Dụng Kháng Sinh Hợp Lý

Nghiên cứu về việc sử dụng kháng sinh hợp lý trong điều trị viêm phổi cộng đồng tại An Giang là một vấn đề cấp thiết. Viêm phổi cộng đồng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi. Tình hình sử dụng kháng sinh hiện nay đang gặp nhiều thách thức, đặc biệt là tình trạng lạm dụng và kháng thuốc. Việc nghiên cứu này nhằm mục đích nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

1.1. Khái Niệm Về Viêm Phổi Cộng Đồng

Viêm phổi cộng đồng là tình trạng nhiễm trùng phổi xảy ra ở cộng đồng, không liên quan đến bệnh viện. Tình trạng này thường do vi khuẩn, virus hoặc nấm gây ra. Theo thống kê, tỷ lệ tử vong do viêm phổi cộng đồng rất cao, đặc biệt ở những bệnh nhân có bệnh lý nền.

1.2. Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Tại An Giang

Tại An Giang, việc sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng đang gặp nhiều vấn đề. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh không hợp lý cao, dẫn đến tình trạng kháng thuốc gia tăng. Cần có các biện pháp can thiệp để cải thiện tình hình này.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Sử Dụng Kháng Sinh

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc điều trị viêm phổi cộng đồng là tình trạng kháng thuốc. Theo báo cáo, tỷ lệ kháng thuốc ở Việt Nam đã lên tới 40%. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc sử dụng kháng sinh hợp lý. Việc lạm dụng kháng sinh không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn làm giảm hiệu quả điều trị.

2.1. Tình Trạng Kháng Thuốc Tại Việt Nam

Tình trạng kháng thuốc ở Việt Nam đang ở mức báo động. Nhiều loại vi khuẩn gây viêm phổi cộng đồng đã kháng lại các loại kháng sinh thông dụng. Điều này đòi hỏi các bác sĩ phải cân nhắc kỹ lưỡng khi kê đơn.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Kháng Thuốc

Nguyên nhân chính dẫn đến kháng thuốc bao gồm việc sử dụng kháng sinh không đúng cách, thiếu thông tin về kháng sinh và sự thiếu hụt trong việc giám sát sử dụng kháng sinh. Cần có các biện pháp giáo dục và nâng cao nhận thức cho các bác sĩ và bệnh nhân.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sử Dụng Kháng Sinh Hợp Lý

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân điều trị viêm phổi cộng đồng tại Bệnh viện Đa khoa khu vực tỉnh An Giang. Mục tiêu là xác định tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý và đánh giá các yếu tố liên quan đến việc sử dụng kháng sinh không hợp lý.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp hồi cứu, phân tích dữ liệu từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân. Các thông tin về loại kháng sinh, liều lượng và thời gian sử dụng sẽ được thu thập và phân tích.

3.2. Đối Tượng Nghiên Cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm tất cả bệnh nhân được chẩn đoán viêm phổi cộng đồng và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa khu vực tỉnh An Giang trong năm 2021. Các tiêu chí lựa chọn sẽ được xác định rõ ràng để đảm bảo tính chính xác của nghiên cứu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sử Dụng Kháng Sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý trong điều trị viêm phổi cộng đồng tại An Giang còn thấp. Chỉ có một phần nhỏ bệnh nhân được điều trị theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế. Điều này cho thấy cần có sự can thiệp mạnh mẽ để cải thiện tình hình.

4.1. Tỷ Lệ Sử Dụng Kháng Sinh Hợp Lý

Tỷ lệ bệnh nhân được kê đơn kháng sinh hợp lý chỉ đạt khoảng 54%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức và thực hành của các bác sĩ trong việc kê đơn kháng sinh.

4.2. Đánh Giá Tính Hợp Lý Trong Sử Dụng Kháng Sinh

Đánh giá cho thấy nhiều trường hợp sử dụng kháng sinh không đúng liều lượng hoặc không đúng loại. Cần có các biện pháp can thiệp để cải thiện tình trạng này, bao gồm việc đào tạo và cập nhật thông tin cho các bác sĩ.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Sử Dụng Kháng Sinh

Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng kháng sinh hợp lý trong điều trị viêm phổi cộng đồng tại An Giang còn nhiều hạn chế. Cần có các biện pháp can thiệp để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc. Việc giáo dục và nâng cao nhận thức cho các bác sĩ và bệnh nhân là rất cần thiết.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần xây dựng các chương trình đào tạo cho bác sĩ về việc sử dụng kháng sinh hợp lý. Đồng thời, cần có sự giám sát chặt chẽ trong việc kê đơn kháng sinh để giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

5.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho việc cải thiện tình hình sử dụng kháng sinh tại An Giang. Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh để có những điều chỉnh kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái quát về viêm phổi cộng đồng 1. Định nghĩa viêm phổi cộng đồng Viêm phổi cộng đồng là tình trạng nhiễm trùng của nhu mô phổi bao gồm viêm phế nang, ống và túi phế nang, tiểu phế quản tận hoặc viêm tổ chức kẽ của phổi [9]. Viêm phổi cộng đồng là viêm phổi mắc phải xảy ra ở cộng đồng, bên ngoài bệnh viện hoặc 48 giờ đầu tiên nằm viện [4].

Dịch tễ học viêm phổi cộng đồng Viêm phổi cộng đồng là bệnh nhiễm trùng hô hấp dưới rất phổ biến, hay gặp nhiều nhất vào những tháng mùa đông và trong những mùa dịch cúm. Viêm phổi cộng đồng (VPCĐ) là một trong những nguyên nhân gây nhập viện và tử vong hàng đầu thế giới. Theo UNICEF công bố vào tháng 11/2016, VPCĐ là nguyên nhân chính gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi. Trên thế giới cứ 6 trẻ dưới 5 tuổi chết thì một trẻ chết vì VPCĐ.

Mỗi ngày có 1500 trẻ em chết vì VPCĐ, mỗi giờ lại có 100, 30 giây lại có 1 trẻ chết vì VPCĐ. Tử vong do viêm phổi cộng đồng ở trẻ dưới 5 tuổi nhiều hơn tử vong do HIV/AIDS, sốt rét và sởi cộng lại. 90% trường hợp tử vong xảy ra ở các nước có thu nhập trung bình và thấp [46], [60]. Năm 2018, ước tính có khoảng 5 triệu ca viêm phổi cộng đồng mỗi năm tại Hoa Kỳ với tỷ lệ mắc mới ước tính 12/1000 người, có thể tăng đến 12–18/1000 người trên đối tượng trẻ em dưới 4 tuổi và 20/1000 đối với người trên 60 tuổi [47].

Ở Việt Nam, viêm phổi cộng đồng là một bệnh lý nhiễm khuẩn thường gặp nhất trong các bệnh nhiễm khuẩn trên thực hành lâm sàng, chiếm 12% các bệnh phổi và gây tử vong ở các nhóm tuổi với 4 triệu ca tử vong (7% tổng số tử vong trên thế giới) hàng năm. Tỷ lệ tử vong cao nhất ở trẻ em và người lớn 4 >75 tuổi. Tỷ lệ mắc VPCĐ ở các nước đang phát triển cao gấp 5 lần so với các nước phát triển [9]. Tỷ lệ tử vong chung khoảng 3% trên bệnh nhân điều trị ngoại trú, 10% ở khoa điều trị thông thường và có thể tăng tới trên 30% trên bệnh nhân nhập khoa Hồi sức tích cực và Chống độc [43].

Tác nhân gây viêm phổi cộng đồng Theo thống kê của WHO, vi khuẩn Streptococcus pneumoniae là nguyên nhân thường gặp nhất trên thế giới. Đây là nguyên nhân gây khoảng 1/3 trường hợp viêm phổi trên trẻ <2 tuổi. Vi khuẩn Haemophilus influenzae là tác nhân gây viêm phổi cộng đồng ở người già và những bệnh nhân có bệnh lý nền ở phổi, và các vi khuẩn gây VPCĐ khác như M. pneumoniae, Legionella, Klebsiella pneumoniae, Escherichia coli, Enterobacter, Serratia spp., và Acinetobacter spp., Streptococcus nhóm A, vi khuẩn kị khí, Neisseria meningitides, Francisella tularensis (tularemia), C.

Bên cạnh đó, VPCĐ cũng có thể do tác nhân virus như Influenza A virus, Influenza B virus, RSV, Adenovirus và các Coronavirus. Nhiễm virus đường hô hấp làm tăng nguy cơ viêm phổi cộng đồng do vi khuẩn hoặc có thể kết hợp VPCĐ do virus và vi khuẩn (khoảng 20-30%) [64]. Virus là nguyên nhân trong 30-67% trường hợp VPCĐ ở đối tượng dưới 1 tuổi hơn so với nhóm >2 tuổi. Một nhóm tác nhân ít gặp hơn nhưng cũng là một trong các tác nhân gây viêm phổi cộng đồng là các ký sinh trùng như Pneumocytis carnii, Toxoplasma, Histoplasma,…[55].

Đường xâm nhập của những tác nhân gây viêm phổi cộng đồng phần lớn qua hô hấp như viêm mũi, viêm họng, viêm amidan,… 1. Điều trị viêm phổi cộng đồng 1. Nguyên tắc điều trị viêm phổi cộng đồng - Xử trí tuỳ theo mức độ nặng. 5 - Điều trị triệu chứng.

- Điều trị nguyên nhân: lựa chọn kháng sinh theo căn nguyên gây bệnh, nhưng ban đầu thường theo kinh nghiệm lâm sàng, yếu tố dịch tễ, mức độ nặng của bệnh, tuổi người bệnh, các bệnh kèm theo, tác dụng phụ của thuốc. - Thời gian dùng kháng sinh: từ 7 đến 10 ngày nếu do các tác nhân gây viêm phổi cộng đồng điển hình, 14 ngày nếu do các tác nhân không điển hình, trực khuẩn mủ xanh [5], [52]. Phác đồ điều trị viêm phổi cộng đồng Theo hướng dẫn sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng của Bộ Y tế năm 2015 như sau [5]: Điều trị viêm phổi cộng đồng trung bình: CURB65 = 2 điểm Kháng sinh: amoxicilin-acid clavulanic 1g x 3 lần/ngày (uống) + macrolid (erythromycin 2g/ngày, hoặc clarithromycin 500mg x 2 lần/ngày). Nếu không uống được: amoxicillin-acid clavulanic: 1g x 3 lần/ngày (tiêm tĩnh mạch) kết hợp 1 nhóm thuốc macrolid dùng theo đường tĩnh mạch (lindamycin 500mg x 2 lần/ngày hoặc azithromycin 500mg/ngày), hoặc levofloxacin 750mg/ngày hoặc moxifloxacin 400mg/ngày.

Đảm bảo cân bằng nước-điện giải và thăng bằng kiềm-toan. Dùng thuốc hạ sốt khi nhiệt độ >38,50C. Điều trị viêm phổi cộng đồng nặng: CURB65 = 3-5 điểm Kháng sinh: amoxicilin-clavulanat: 1g x 3 lần/ngày (tiêm tĩnh mạch) kết hợp với clarythromycin 500mg (uống 2 lần/ngày) hoặc levofloxacin 750mg/ngày. Hoặc cefuroxim 1g x 3 lần/ngày hoặc cefotaxim 1g x 3 lần/ngày kết hợp levofloxacin 750mg/ngày.

Xem xét thay đổi kháng sinh tùy theo diễn tiến lâm sàng và kháng sinh đồ nếu có. 6 Thở oxy, thông khí nhân tạo nếu cần, đảm bảo huyết động, điều trị các biến chứng nếu có [5], [48]. *Phác đồ điều trị viêm phổi cộng đồng ở trẻ em [4] - Ở trẻ sơ sinh và dưới 2 tháng tuổi: + Viêm phổi cộng đồng nặng: ampicilin 100mg/kg/ngày kết hợp với gentamycin 5mg/kg/ngày (tiêm bắp) dùng một lần trong ngày. Điều trị đủ từ 5 đến 7 ngày.

+ Trong trường hợp viêm phổi cộng đồng rất nặng: cefotaxim 100mg/kg/ngày (tiêm tĩnh mạch) chia 3 lần trong ngày. - Viêm phổi cộng đồng ở trẻ 2–5 tháng: + Viêm phổi cộng đồng nặng: ampicilin 100mg/kg/lần. + Viêm phổi cộng đồng rất nặng: benzyl penicillin 50mg/kg/ngày (tiêm tĩnh mạch) dùng 4 lần phối hợp với gentamycin 5mg/kg/ngày tiêm bắp dùng một lần/ngày. - Viêm phổi cộng đồng ở trẻ trên 5 tuổi: benzyl penicillin 50mg/kg/ngày (tiêm tĩnh mạch) ngày 4–6 lần.

Hoặc cephalothin: 50mg/kg/ngày (tiêm bắp) chia làm 3–4 lần. Hoặc cefuroxim: 50mg/kg/ngày (tiêm bắp) chia làm 3 lần [4]. Sử dụng kháng sinh điều trị nội trú bệnh viêm phổi cộng đồng Kháng sinh điều trị viêm phổi cộng đồng *Cơ sở để lựa chọn kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng Tình hình sử dụng kháng sinh hợp lý hiện nay Theo báo cáo của Bộ Y tế-Việt Nam phối hợp với Dự án Hợp tác toàn cầu về kháng kháng sinh GARP-Việt Nam và Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford tại 15 bệnh viện Việt Nam 2008-2009, cho thấy với sự gia tăng sử dụng các kháng sinh thế hệ mới như các kháng sinh nhóm cephalosporin hoặc kháng sinh dòng thế hệ 2 như carbapenem trong điều trị các trường hợp nhiễm khuẩn nặng, việc sử dụng các kháng sinh thế hệ cũ như phenicol, penicillin 7 nhạy cảm với men beta-lactam, lincosamid dần bị thay thế trong điều trị. Theo báo cáo này cho rằng chúng ta nên xây dựng các tài liệu hướng dẫn cập nhật về kháng sinh dựa trên thực trạng kháng kháng sinh tại từng bệnh viện và chia sẻ rộng rãi nguồn tài liệu này cho các bác sĩ kê đơn, các nhà vi sinh, dược sĩ và cán bộ kiểm soát nhiễm khuẩn.

Từ kết quả của nghiên cứu cho thấy, cần có một chương trình giám sát quốc gia về mức độ sử dụng kháng sinh thực tế và tỷ lệ kháng kháng sinh của một số tác nhân vi khuẩn gây bệnh phổ biến trong cùng giai đoạn nhằm xây dựng bằng chứng cho hành động về kháng kháng sinh ở Việt Nam. Chương trình quản lý sử dụng kháng sinh (antimicrobial stewardship program) cũng cần được tiến hành ở các bệnh viện [21]. Theo báo cáo của Hiệp hội Lồng ngực Anh, kháng sinh hợp lý theo khuyến cáo tăng từ 54% (2009-2010) đến 58% (2018-2019) ở bệnh nhân viêm phổi cộng đồng [4]. Một số nghiên cứu tại Việt Nam cũng cho thấy tỷ lệ hợp lý khá thấp, theo nghiên cứu của Phạm Anh Tuân, chỉ có 4/196 trường hợp bệnh nhân được lựa chọn phác đồ điều trị ban đầu phù hợp với khuyến cáo [38].

Nhìn chung, liệu pháp kháng sinh theo khuyến cáo đã được cải thiện so với thời gian trước đó nhưng tỷ lệ này thấp. Việc sử dụng kháng sinh chưa hợp lý trong điều trị VPCĐ là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng đề kháng kháng sinh (AMR) có liên quan đến sự gia tăng tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân VPCĐ nhiễm các vi khuẩn đa kháng cũng như làm tăng chi phí chăm sóc và kéo dài thời gian điều trị [11], [23]. Một nghiên cứu được thực hiện tại một bệnh viện hạng II đã báo cáo việc sử dụng kháng sinh chưa hợp lý, đặc biệt là cefotaxim [35]. Thông thường hầu hết bệnh nhân cần phải được điều trị bằng kháng sinh trong khi chưa xác định được tác nhân gây bệnh.

Vì vậy, các hướng dẫn điều trị đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng lựa chọn kháng sinh tại cơ sở y tế. Kháng sinh levofloxacin, moxifloxacin có ưu điểm bao phủ được cả vi khuẩn điển hình lẫn không điển 8 hình, vi khuẩn gram âm và gram dương. Do đó, phác đồ FQ đơn độc hoặc phối hợp với β-lactam cũng có thể được sử dụng nhưng cần cân nhắc đến nguy cơ biến cố bất lợi nghiêm trọng liên quan đến sử dụng các kháng sinh này [48]. Lựa chọn kháng sinh điều trị Cơ sở lựa chọn kháng sinh trong điều trị VPCĐ lý tưởng nhất là dựa vào kết quả nuôi cấy vi khuẩn và làm kháng sinh đồ để chọn kháng sinh thích hợp.

Tuy nhiên, thực tế thời gian chờ kết quả xét nghiệm mới quyết định điều trị là không kịp, có những trường hợp VPCĐ nặng cần điều trị cấp cứu ngay. Vì vậy việc lựa chọn kháng sinh điều trị VPCĐ chủ yếu dựa vào đặc điểm lâm sàng, lứa tuổi, tình trạng miễn dịch, mức độ nặng nhẹ của bệnh cũng như tình hình kháng kháng sinh của vi khuẩn gây bệnh thường gặp để quyết định sử dụng phác đồ điều trị thích hợp [4], [5], [6], [19]. Do đó, việc lựa chọn kháng sinh điều trị VPCĐ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của bác sĩ lâm sàng. Các nguyên tắc chính nhằm sử dụng kháng sinh hợp lý: - Chỉ sử dụng kháng sinh khi có nhiễm khuẩn.

- Phải chọn đúng kháng sinh và đường cho thuốc thích hợp. - Phải sử dụng kháng sinh đúng liều lượng và đúng thời gian quy định. - Phải biết những nguyên tắc chủ yếu về phối hợp kháng sinh. Về nguyên tắc, VPCĐ do vi khuẩn bắt buộc phải dùng kháng sinh điều trị.

Với VPCĐ do virus đơn thuần, kháng sinh không có tác dụng. Tuy nhiên, trong thực tế rất khó phân biệt viêm phổi cộng đồng do vi khuẩn hay virus hoặc có sự kết hợp vi khuẩn với virus kể cả dựa vào lâm sàng, cận lâm sàng (X- quang hay xét nghiệm khác).