Nghiên Cứu Phẫu Thuật U Nền Sọ Trước Qua Nội Soi Mũi Trong Luận Án Tiến Sĩ

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu phẫu thuật u nền sọ trước qua nội soi mũi, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề thực tiễn.

• Tác giả: Ngô Văn Công
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Minh Trường
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tai - Mũi - Họng
• Đề tài: Nghiên cứu phẫu thuật u nền sọ trước qua nội soi mũi
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Phôi thai học
• 1.2. Giải phẫu học
• 1.3. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.4. Sơ lược sự phát triển nội soi về phẫu thuật nền sọ và phân loại phẫu thuật nội soi nền sọ
• 1.5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3. Phương tiện và dụng cụ nghiên cứu
• 2.4. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.5. Thu thập số liệu
• 2.6. Đặc điểm dịch tễ học của mẫu nghiên cứu
• 2.7. Đặc điểm lâm sàng, nội soi, CT/ MRI, giải phẫu bệnh trước mổ của mẫu nghiên cứu
• 2.8. Kết quả phẫu thuật
• 2.9. Theo dõi sau phẫu thuật: triệu chứng cơ năng, nội soi và CT/ MRI
• 2.10. Đặc điểm dịch tễ của mẫu nghiên cứu
• 2.11. Đặc điểm lâm sàng, nội soi, CT/ MRI, giải phẫu bệnh của nhóm nghiên cứu trước phẫu thuật
• 2.12. Ứng dụng phẫu thuật nội soi qua mũi điều trị u nền sọ trước và kết quả phẫu thuật
• 2.13. Kết quả phẫu thuật và theo dõi sau phẫu thuật
• 2.14. Đề xuất kỹ thuật và chỉ định phẫu thuật nội soi khối u nền sọ trước
• DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT – ANH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phẫu thuật u nền sọ

Phẫu thuật u nền sọ là một lĩnh vực phức tạp trong y học, đặc biệt khi liên quan đến u nền sọ trước. Nghiên cứu này tập trung vào việc ứng dụng phẫu thuật nội soi qua đường mũi để điều trị các khối u này. Phẫu thuật nội soi mang lại nhiều lợi ích như giảm thiểu xâm lấn, cải thiện tầm nhìn phẫu trường và giảm biến chứng. Kỹ thuật phẫu thuật này đã được phát triển và ứng dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh lý nền sọ, đặc biệt là u nền sọ trước. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ giải phẫu nền sọ và các phương pháp nội soi để đạt được kết quả điều trị tối ưu.

1.1. Phương pháp nội soi

Phương pháp nội soi qua mũi được sử dụng để tiếp cận và điều trị u nền sọ trước. Kỹ thuật này cho phép phẫu thuật viên quan sát rõ phẫu trường nhờ các ống soi 0° và 30°, giúp lấy bệnh tích u một cách chính xác. Phẫu thuật nội soi qua mũi cũng giúp tránh tổn thương các cấu trúc lân cận quan trọng và không để lại sẹo trên mặt. Nghiên cứu chỉ ra rằng phẫu thuật nội soi qua mũi mở rộng là xu hướng phát triển trong phẫu thuật nền sọ hiện đại.

1.2. Kỹ thuật phẫu thuật

Kỹ thuật phẫu thuật nội soi qua mũi bao gồm các bước như mở rộng lỗ thông xoang bướm, cắt vách xoang bướm và tiếp cận các cấu trúc nền sọ. Kỹ thuật này đòi hỏi sự hiểu biết sâu về giải phẫu nền sọ và khả năng thao tác chính xác. Nghiên cứu cũng đề xuất các chỉ định cụ thể cho phẫu thuật nội soi cắt u nền sọ trước, giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng.

II. Chẩn đoán và điều trị u nền sọ

Chẩn đoán u nền sọ là bước quan trọng trong quá trình điều trị. Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như CT và MRI để xác định vị trí, kích thước và đặc điểm của khối u. Điều trị u nền sọ bao gồm phẫu thuật nội soi và các phương pháp hỗ trợ như tái tạo nền sọ. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp dựa trên đặc điểm của khối u và tình trạng bệnh nhân.

2.1. Chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc xác định u nền sọ trước. CT và MRI được sử dụng để đánh giá vị trí, kích thước và mức độ xâm lấn của khối u. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc kết hợp các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị.

2.2. Điều trị và theo dõi

Điều trị u nền sọ bao gồm phẫu thuật nội soi và các phương pháp hỗ trợ như tái tạo nền sọ. Nghiên cứu đánh giá kết quả điều trị thông qua việc theo dõi triệu chứng cơ năng, nội soi và hình ảnh CT/MRI sau phẫu thuật. Kết quả cho thấy phẫu thuật nội soi mang lại hiệu quả cao trong điều trị u nền sọ trước, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

III. Giải phẫu và ứng dụng

Giải phẫu nền sọ là yếu tố then chốt trong phẫu thuật nội soi điều trị u nền sọ trước. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn chi tiết về cấu trúc giải phẫu nền sọ, bao gồm nền sọ trước, nền sọ giữa và nền sọ sau. Việc hiểu rõ giải phẫu nền sọ giúp phẫu thuật viên thực hiện các thủ thuật một cách chính xác và an toàn. Nghiên cứu cũng đề cập đến các phương pháp nội soi mở rộng để tiếp cận các vùng khó trong nền sọ.

3.1. Giải phẫu nền sọ trước

Giải phẫu nền sọ trước bao gồm các cấu trúc như mảnh ngang xương sàng, mảnh ngang xương bướm và các động mạch sàng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ các cấu trúc này trong phẫu thuật nội soi điều trị u nền sọ trước. Việc nắm vững giải phẫu nền sọ giúp phẫu thuật viên tránh tổn thương các cấu trúc quan trọng và đạt được kết quả điều trị tối ưu.

3.2. Phương pháp nội soi mở rộng

Phương pháp nội soi mở rộng được sử dụng để tiếp cận các vùng khó trong nền sọ, bao gồm nền sọ giữa và nền sọ sau. Kỹ thuật này đòi hỏi phẫu trường rộng và sử dụng nhiều dụng cụ cùng lúc. Nghiên cứu chỉ ra rằng phương pháp nội soi mở rộng mang lại hiệu quả cao trong điều trị các khối u phức tạp ở nền sọ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGÔ VĂN CÔNG NGHIÊN CỨU PHẪU THUẬT U NỀN SỌ TRƯỚC QUA NỘI SOI MŨI Chuyên ngành: Tai - Mũi - Họng Mã số: 62720155 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. TRẦN MINH TRƯỜNG TS. NGUYỄN HỮU DŨNG Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Ngô Văn Công MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục đối chiếu thuật ngữ Việt – Anh Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ - sơ đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ . TỔNG QUAN TÀI LIỆU . Phôi thai học . Giải phẫu học . Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng. Sơ lược sự phát triển nội soi về phẫu thuật nền sọ và phân loại phẫu thuật nội soi nền sọ . Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước . ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Đối tượng nghiên cứu . Thiết kế nghiên cứu . Phương tiện và dụng cụ nghiên cứu . Các bước tiến hành nghiên cứu . Thu thập số liệu . Đặc điểm dịch tễ học của mẫu nghiên cứu . Đặc điểm lâm sàng, nội soi, CT/ MRI, giải phẫu bệnh trước mổ của mẫu nghiên cứu . Kết quả phẫu thuật . Theo dõi sau phẫu thuật: triệu chứng cơ năng, nội soi và CT/ MRI . Đặc điểm dịch tễ của mẫu nghiên cứu . Đặc điểm lâm sàng, nội soi, CT/ MRI, giải phẫu bệnh của nhóm nghiên cứu trước phẫu thuật . Ứng dụng phẫu thuật nội soi qua mũi điều trị u nền sọ trước và kết quả phẫu thuật . Kết quả phẫu thuật và theo dõi sau phẫu thuật . Đề xuất kỹ thuật và chỉ định phẫu thuật nội soi khối u nền sọ trước . 136 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT – ANH 1 Bấc mũi Nasal packing 2 Bóng sàng Ethmoidal bulla 3 Cắt sọ mặt nội soi Endoscopic craniofacial resection 4 Chảy dịch não tủy Cerebrospinal leakage 5 CT Computed Tomography 6 Cuốn mũi dưới Inferior turbinate 7 Cuốn mũi giữa Middle turbinate 8 Cuốn mũi trên Superior turbinate 9 Sự dính Adherence 10 Động mạch bướm khẩu cái Sphenopalatine artery 11 Động mạch sàng sau Posterior ethmoidal artery 12 Động mạch sàng trước Anterior ethmoidal artery 13 Động mạch vách ngăn sau Posterior septal artery 14 Hố khứu giác Olfactory fossa 15 Khe mũi giữa Middle meatus 16 Khe mũi trên Superior meatus 17 Khuyết nền sọ Skull base defect 18 Lỗ thông xoang bướm Sphenoid ostium 19 Lồi động mạch cảnh trong Internal carotid artery bulging 20 Lồi thần kinh thị Optic nerve bulging 21 Mảnh ngang xương bướm Sphenoid planum 22 Mảnh sàng Cribriform plate 23 Mào gà Crista Galli 24 Mặt phẳng dọc Sagittal plane 25 Mặt phẳng trán Coronal plane 26 Mỏm móc Uncinate process 27 Mỏm yên sau Posterior clinoid process 28 Mỏm yên trước Anterior clinoid process 29 MRI Magnetic Resonance Imaging 30 Nền sọ trước Anterior skull base 31 Ngách sàng bướm Sphenoethmoidal recess 32 Ngách thị - thần kinh Optico- carotid recess 33 Ống thị Optic canal 34 Phẫu thuật nội soi Endoscopic Sinus Surgery 35 Phức hợp lỗ thông khe Ostiomeatal complex 36 Phẫu thuật nền sọ Skull base surgery 37 Tái tạo nền sọ trước Anterior cranial base reconstruction 38 Thần kinh Vidian Vidian nerve 39 Trần sàng Ethmoidal roof 40 Hố sàng Fovea 41 Tuyến yên Pituitary gland 42 Vách liên xoang Intersinus septum 43 Vạt vách ngăn mũi Nasoseptal flap 44 Vảy mũi Crusting 45 Xoang tĩnh mạch hang Cavernous sinus 46 Xương bản vuông Clivus 47 Xương giấy Lamina papyracea 48 Thần kinh thị Optic nerve 49 Cắt sọ mặt Craniofacial resection 50 Yên bướm Sella turcica 51 Vạt vách ngăn mũi (HBF) Hadad-Bassagasteguy flap 52 Nền sọ trước Anterior skull base 53 Nền sọ giữa Middle skull base 54 Nền sọ sau Posterior skull base 55 Nền sọ dọc giữa Midline skull base 56 Đường mổ lột gân giữa mặt Midfacial degloving Approach DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3. Phân bố giới tính mẫu nghiên cứu . Phân bố tuổi nghiên cứu . Đặc điểm tiền sử bệnh . Phân bố theo thời gian mắc bệnh . Đặc điểm lý do vào viện . Triệu chứng cơ năng trước mổ của 2 nhóm u lành tính và u ác tính . So sánh mức độ triệu chứng cơ năng trước mổ của 2 nhóm u lành tính và u ác tính . Đặc điểm u nền sọ qua nội soi hốc mũi . Đặc điểm tổn thương các xoang trên CT trước phẫu thuật . Phần u trong hốc mũi và xoang cạnh mũi qua phim CT . Đặc điểm tổn thương nền sọ trên CT trước phẫu thuật . Đặc điểm u trên MRI trước phẫu thuật . Hình ảnh phù não, chèn ép cấu trúc trên MRI. Tổn thương khuyết xương nền sọ . Vị trí khuyết nền sọ . Đặc điểm giải phẫu bệnh trước PT, sinh thiết tức thì và sau PT . So sánh chẩn đoán giải phẫu bệnh trước và sau phẫu thuật . Kết quả sinh thiết thiết tức thì các biên phẫu thuật . Giai đoạn bệnh sau phẫu thuật . Tỷ lệ phương pháp phẫu thuật ở 2 nhóm u lành và u ác tính . Mối tương quan giữa mức độ tổn thương trên MRI với phương pháp phẫu thuật ở nhóm u ác tính. Mối tương quan giữa mức độ tổn thương trên MRI với phương pháp phẫu thuật ở nhóm u lành tính . Các phương pháp phẫu thuật trong nhóm nghiên cứu. Đặc điểm kích thước màng não khuyết . Lượng máu mất và truyền trong phẫu thuật . Tái tạo nền sọ . Sử dụng vạt HPF tái tạo nền sọ . Dẫn lưu thắt lưng . Thời gian phẫu thuật, rút dẫn lưu thắt lưng . Biến chứng phẫu thuật . Thời gian nằm viện . Điều trị kết hợp sau phẫu thuật . Thời gian theo dõi . Mức độ cải thiện triệu chứng cơ năng của 2 nhóm u lành tính và ác tính sau phẫu thuật . Triệu chứng thực thể trước và sau phẫu thuật . Liên quan giữa sẹo dính và mổ lại . Tái tạo nền sọ và tình trạng vạt HPF sau phẫu thuật . Thời gian lành niêm mạc vách ngăn sau lấy vạt vách ngăn mũi . Mức độ mờ các xoang trên CT trước và sau phẫu thuật . Đánh giá hiệu quả điều trị sau năm thứ nhất . Thời gian tử vong và tái phát . Tỷ suất tái phát và tử vong của nhóm u ác tính qua thời gian . Tỷ suất tái phát qua thời gian theo dõi . Tỷ suất tử vong qua thời gian theo dõi . Mối tương quan giữa tỷ lệ tái phát và tử vong ở nhóm ác tính . So sánh tỷ suất tái phát và tử vong của u lành và u ác . Giải phẫu bệnh u tái phát . Triệu chứng lâm sàng thường gặp trong các nghiên cứu . U nền sọ trước ớ các nghiên cứu trên thế giới . Mô bệnh học thường gặp ở nhóm u ác tính nền sọ trước . Phần trăm cải thiện triệu chứng sau mổ . 124 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ Trang BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố nơi cư trú của nhóm nghiên cứu . Tỷ lệ triệu chứng cơ năng trước phẫu thuật . Các bước thực hiện phẫu thuật nội soi cắt khối u nền sọ trước . 130 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Sự cốt hóa nền sọ từ sau ra trước . Sự phát triển của nền sọ . Nền sọ trước . Giải phẫu nền sọ trước qua nội soi. Nội soi vùng khe khứu . Nền sọ trước vùng khe khứu . Mở rộng lỗ thông xoang bướm . Tiếp cận nền sọ qua yên bướm . Nội soi mở rộng. Nội soi qua mảnh ngang xương bướm . Nội soi qua mảnh ngang xương bướm, sau khi cắt màng não . Nội soi qua xương bản vuông . Động mạch sàng . Hướng lan tràn trực tiếp của u vùng hàm sàng qua trần sàng và mảnh ngang xương sàng vào nền sọ trước. Hướng lan tràn trực tiếp của u vùng hàm sàng qua đỉnh hốc mắt vào nền sọ trước . Hình ảnh CT . Hình ảnh MRI mặt cắt trán và ngang . Các đường mổ vào nền sọ trước . Đườn lột gân giữa mặt . Các phương pháp nội soi qua mũi. Bộ dụng cụ phẫu thuật nội soi mũi xoang. Bộ dụng cụ phẫu thuật nội soi vi phẫu nền sọ . Dụng cụ bào mô và khoan. Hệ thống nội soi và máy định vị . Tư thế bệnh nhân . Tiếp cận nền sọ trước qua nội soi mũi . Cắt màng não do u xâm nhiễm. Tạo vạt cân sọ trán . Bộc lộ cấu trúc quanh u. Vi phẫu lấy u . Sau phẫu thuật nội soi cắt u nền sọ trước . Sau khi che phủ vạt HBF . Tái tạo nền sọ cải tiến . Khâu cân sọ trán vào planum . Vạt HBF cải tiến. Vạt HBF kinh điển . Tái tạo vạt HBF cải tiến . Vạt cuốn mũi che lỗ thông xoang bướm trái .1: Mô não phù não xung quanh u . Các thì bóc tách niêm mạc vách ngăn mũi, che kín nền sọ trước . Kỹ thuật phẫu thuật 2 ê kíp. Diễn tiến niêm mạc nền sọ trước lành thương sau mổ nội soi qua mũi không tạo vạt HBF . Hình CT/ MRI u nền sọ trước & sau phẫu thuật . Các thì phẫu thuật u nền sọ qua nội soi mũi . Hình CT/ MRI u nền sọ trước & sau phẫu thuật . Các thì mổ nội soi qua mũi kết hợp mở sọ trán lấy u + tái tạo nền sọ kiểu sandwich cải tiến . U nguyên bào thần kinh khứu nền sọ trước vào não . 135 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Từ khi phẫu thuật nội soi ra đời ở những thập niên 70, phẫu thuật nội soi được phát triển và ứng dụng trong nhiều lĩnh vực chuyên khoa, trong đó có ngành tai mũi họng, phát triển mạnh nhất là phẫu thuật nội soi mũi xoang điều trị bệnh lý viêm mũi xoang cũng như các khối u lành tính hoặc ác tính vùng mũi xoang. Trên nền tảng đó, kỹ thuật nội soi đã được ứng dụng nhiều và rộng rãi trong điều trị bệnh lý nền sọ, phổ biến nhất là điều trị bít lổ rò dịch não tủy, điều trị u tuyến yên[97]. Với sự phát triển của các phương tiện kỹ thuật như CT, MRI,…cùng với sự phát triển của nội soi nên các phẫu thuật viên hiểu biết nhiều và chi tiết về giải phẫu, cũng như bệnh lý của vùng nền sọ trước[36].