Luận văn thạc sĩ kiến thức thái độ thực hành về vàng da sơ sinh của bà mẹ và nhân viên y tế sản nhi tại thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ phân tích kiến thức thái độ thực hành về vàng da sơ sinh của bà mẹ và nhân viên y tế sản nhi tại thành phố hồ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Diệp Thùy Dương
• Người hướng dẫn: Lâm Thị Mỹ
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nhi – Sơ sinh
• Đề tài: Kiến Thức, Thái Độ, Thực Hành Về Vàng Da Sơ Sinh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về vàng da sơ sinh tại TP

Vàng da sơ sinh là một tình trạng phổ biến ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là tại TP. Hồ Chí Minh. Tình trạng này xảy ra khi nồng độ bilirubin trong máu tăng cao, dẫn đến sự xuất hiện của màu vàng trên da và mắt của trẻ. Theo nghiên cứu, tỷ lệ trẻ sơ sinh bị vàng da tại TP. Hồ Chí Minh có xu hướng gia tăng, điều này đặt ra nhiều thách thức cho các bậc phụ huynh và nhân viên y tế. Việc hiểu rõ về nguyên nhân và triệu chứng của vàng da sơ sinh là rất quan trọng để có thể phát hiện và điều trị kịp thời.

1.1. Nguyên nhân vàng da sơ sinh và ảnh hưởng đến sức khỏe

Nguyên nhân chính gây ra vàng da sơ sinh thường là do sự tích tụ bilirubin trong máu. Điều này có thể xảy ra do nhiều yếu tố như sinh non, thiếu enzyme G6PD, hoặc do mẹ cho con bú không đủ. Việc nhận biết nguyên nhân này giúp các bậc phụ huynh có biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời.

1.2. Triệu chứng vàng da sơ sinh và cách nhận biết

Triệu chứng vàng da sơ sinh thường bắt đầu từ ngày thứ hai sau sinh. Da và mắt trẻ sẽ có màu vàng, đặc biệt là ở vùng mặt và thân. Nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như bệnh lý não do bilirubin.

II. Thách thức trong việc phát hiện và điều trị vàng da sơ sinh

Mặc dù vàng da sơ sinh là một tình trạng phổ biến, nhưng việc phát hiện và điều trị kịp thời vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều bậc phụ huynh không nhận thức được tầm quan trọng của việc theo dõi tình trạng vàng da ở trẻ. Hơn nữa, nhân viên y tế cũng có thể thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết để xử lý tình huống này một cách hiệu quả.

2.1. Thiếu kiến thức của phụ huynh về vàng da sơ sinh

Nhiều phụ huynh không biết cách nhận diện triệu chứng vàng da sơ sinh, dẫn đến việc đưa trẻ đến bệnh viện quá muộn. Việc nâng cao kiến thức cho phụ huynh về vàng da sơ sinh là rất cần thiết để giảm thiểu các biến chứng.

2.2. Khó khăn trong việc điều trị tại cơ sở y tế

Tại các cơ sở y tế, việc điều trị vàng da sơ sinh có thể gặp khó khăn do thiếu trang thiết bị hoặc nhân lực. Điều này dẫn đến tình trạng trẻ không được điều trị kịp thời, làm tăng nguy cơ mắc bệnh lý não do bilirubin.

III. Phương pháp điều trị vàng da sơ sinh hiệu quả

Có nhiều phương pháp điều trị vàng da sơ sinh, trong đó liệu pháp ánh sáng là phương pháp phổ biến nhất. Phương pháp này giúp giảm nồng độ bilirubin trong máu một cách an toàn và hiệu quả. Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp này cần phải được thực hiện đúng cách để đạt được hiệu quả tối ưu.

3.1. Liệu pháp ánh sáng trong điều trị vàng da sơ sinh

Liệu pháp ánh sáng là phương pháp điều trị chính cho vàng da sơ sinh. Ánh sáng giúp chuyển hóa bilirubin thành dạng dễ bài tiết hơn. Việc sử dụng liệu pháp này cần được thực hiện dưới sự giám sát của nhân viên y tế để đảm bảo an toàn cho trẻ.

3.2. Các biện pháp hỗ trợ điều trị vàng da sơ sinh

Ngoài liệu pháp ánh sáng, các biện pháp hỗ trợ như cho trẻ bú mẹ thường xuyên cũng rất quan trọng. Việc này giúp tăng cường khả năng bài tiết bilirubin qua đường tiêu hóa, từ đó giảm thiểu tình trạng vàng da.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về vàng da sơ sinh

Nghiên cứu về vàng da sơ sinh tại TP. Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng việc nâng cao kiến thức cho phụ huynh và nhân viên y tế là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo và hội thảo có thể giúp cải thiện nhận thức và kỹ năng trong việc phát hiện và điều trị vàng da sơ sinh.

4.1. Kết quả nghiên cứu về kiến thức và thực hành

Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ phụ huynh và nhân viên y tế có kiến thức đúng về vàng da sơ sinh còn thấp. Việc tổ chức các buổi đào tạo sẽ giúp nâng cao nhận thức và cải thiện thực hành trong việc chăm sóc trẻ sơ sinh.

4.2. Các chương trình can thiệp hiệu quả

Các chương trình can thiệp như phát hành tài liệu hướng dẫn và tổ chức hội thảo có thể giúp nâng cao kiến thức cho phụ huynh và nhân viên y tế. Điều này sẽ góp phần giảm thiểu tỷ lệ trẻ sơ sinh bị vàng da nặng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu vàng da sơ sinh

Vàng da sơ sinh là một vấn đề sức khỏe quan trọng cần được quan tâm. Việc nâng cao kiến thức cho phụ huynh và nhân viên y tế là cần thiết để giảm thiểu các biến chứng. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các công cụ đo lường và can thiệp hiệu quả hơn.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao kiến thức

Nâng cao kiến thức về vàng da sơ sinh cho phụ huynh và nhân viên y tế sẽ giúp phát hiện và điều trị kịp thời, từ đó giảm thiểu các biến chứng nghiêm trọng.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu

Nghiên cứu cần tiếp tục phát triển các công cụ đo lường kiến thức và thực hành về vàng da sơ sinh, đồng thời đánh giá hiệu quả của các chương trình can thiệp trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về công cụ đo lường kiến thức, thái độ, thực hành về vàng da sơ sinh ể đo lường kiến thức, thái độ, thực hành về vàng da VD sơ sinh SS , cần có bộ câu hỏi kh o sát kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành để phỏng vấn và b ng kiểm thực hành về VD SS riêng cho từng nhóm đối tượng nghiên cứu. Các cách xây dựng công cụ đo lường về kiến thức, thái độ, thực hành Có nhiều cách để có bộ câu hỏi kh o sát để phỏng vấn cho một nghiên cứu: - Nếu có sẵn một bộ câu hỏi phù hợp mục tiêu nghiên cứu, có thể sử dụng nhưng cần điều chỉnh cho phù hợp với văn hóa và ngôn ngữ của đối tượng nghiên cứu. V dụ: tập quán mặc quần áo màu vàng cho trẻ để dự phòng VD SS của các bà mẹ Thổ Nhĩ Kỳ không tồn tại ở nước ta nên không thể đưa vào bộ câu hỏi cho các bà mẹ Việt Nam [50].

Hay khi hỏi về việc tiêu thụ thức uống có cồn, không nên dùng nguyên đơn v t nh là 3 ly rượu vang/ ngày đối với người Âu Mỹ cho người Việt Nam, v người Việt thường uống các loại rượu gạo có nồng độ cồn cao hơn nhiều… Ngoài ra, khi có khác biệt ngôn ngữ, cần ph i d ch đúng theo quy trình d ch xuôi, rồi dùng b n d ch d ch ngược lại ngôn ngữ gốc để b o đ m đã chuyển t i ch nh xác nội dung, sau đó tiến hành nghiên cứu thử. - Nếu bộ câu hỏi kh o sát có sẵn chỉ đáp ứng một phần mục tiêu nghiên cứu, có thể phát triển thêm thêm mục tiêu, thêm đối tượng,…. V dụ: nếu bộ câu hỏi dành cho nhân viên y tế NVYT cơ sở th phát triển và điều chỉnh cho phù hợp với NVYT tại bệnh viện BV. - Thực tế, một số bộ câu hỏi tự xây dựng được cấu trúc theo suy nghĩ chủ quan của nhóm nghiên cứu.

Cách này thường gặp nhược điểm là sử dụng từ ngữ hàn lâm, bối c nh và đề mục được thiết lập thuần lý thuyết, không phù hợp với suy nghĩ, hành động của đối tượng nghiên cứu. Hậu qu tất yếu là đối tượng không hiểu, không tin tưởng và tr lời không ch nh xác, dẫn đến đo lường không đúng điều cần đo. 6 - Cách tốt nhất để xây dựng bộ câu hỏi kh o sát kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành có giá tr và tin cậy là kết hợp kết qu của nghiên cứu đ nh t nh và nghiên cứu đ nh lượng. Đặc trưng của công cụ đo lường kiến thức, thái độ, thực hành Bộ câu hỏi kh o sát kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành để phỏng vấn và b ng kiểm thực hành ph i có giá tr nội dung và độ tin cậy chấp nhận được.

Khi đó kết qu thu được sẽ ch nh xác và có thể so sánh trong nhiều nhóm kh o sát, cũng như cho phép t m mối quan hệ giữa các biến quan tâm [39], [90]. Giá trị nội dung của bộ câu hỏi khảo sát kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành để phỏng vấn [43], [105] Bộ câu hỏi kh o sát kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành để phỏng vấn được xem là có giá tr nội dung khi đo lường đúng kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành của người được phỏng vấn. iều này có được khi người được phỏng vấn hiểu rõ bộ câu hỏi và tin tưởng để tr lời ch nh xác, đúng với kiến thức, suy nghĩ và hành động của h vào thời điểm kh o sát. Do đó, ph i xây dựng các câu hỏi dựa trên những từ khóa và đề mục về chủ thể nghiên cứu VD SS sử dụng trong ngôn ngữ hàng ngày của đối tượng được phỏng vấn, để h tin tưởng, thông hiểu và tr lời ch nh xác.

Các từ khóa và đề mục này chỉ có thể được thu thập một cách tin cậy từ nghiên cứu đ nh t nh. Bên cạnh đó, cần xây dựng bộ câu hỏi kh o sát dựa trên khung nghiên cứu, tức là mô h nh, nhằm giúp gi i th ch một cách duy lý kết qu thu được từ việc đo lường kiến thức, thái độ và kiến thức thực hành và hành vi/ thực hành. Thật vậy, nhiều mối quan hệ trong thực tế khoa h c sức khỏe có thể phức tạp, chứ không đơn thuần là quan hệ nhân qu như trong d ch tễ - khoa h c sức khỏe. V dụ: dù biết rửa tay giúp gi m thiểu ngộ độc thức ăn; v sao nhiều người không thực hiện hành động dự phòng này? VD SS cũng đặt ra vấn đề tương tự: theo dõi sát và điều tr đúng cách trước khi bilirubin máu tăng quá ngưỡng não hoàn toàn có thể dự phòng VD nhân, vậy v sao nhiều trẻ SS VD cần điều tr vẫn còn được bà mẹ đưa đến khám quá muộn và chưa được NVYT xử tr k p thời?.

Có nhiều mô h nh sức khỏe ở mức 7 độ cá thể: mô h nh Các giai đoạn thay đổi Stages of change model , mô h nh Quá tr nh chấp nhận dự phòng Precaution adoption process model , mô h nh Lý thuyết hành vi dự kiến Theory of planned behavior và mô h nh Niềm tin sức khỏe Health belief model. Ở đây, chúng tôi ch n mô h nh Niềm tin sức khỏe để làm khung xây dựng bộ câu hỏi, v nó phù hợp với nhận thức của người dân nước đang phát triển hơn các mô h nh còn lại thường dành cho các nước phát triển. Mô h nh này chú tr ng đến các quá tr nh nhận thức của con người trong việc lý gi i hành vi/ thực hành, nhằm gi i th ch vì sao khi không có triệu chứng rõ ràng của bệnh mà người ta lại tự nguyện thực hiện các hành vi dự phòng như đi khám bệnh (không có quan hệ nhân qu. Ngoài ra, mô h nh Niềm tin sức khỏe gi i th ch việc xuất hiện hành vi dự phòng dựa trên nhận thức về kh năng dễ mắc bệnh, về mức độ trầm tr ng của bệnh đó, cũng như lợi ch của hành vi dự phòng, động cơ thúc đẩy và các rào c n thực hiện hành vi dự phòng.

Mô h nh giúp gi i th ch việc cá nhân thực hiện hay không thực hiện hành vi dự phòng trong thực tế, vốn không tuân theo quan hệ nhân qu [83], [96], [99], [100]. - Biến số nhân chủng h c - Nhận thức về lợi ích (tuổi, giới… của hành vi dự phòng - Biến số tâm lý xã hội (tầng (câu s  t) lớp xã hội, tác động của trừ đi nhóm.) - Nhận thức về rào - Biến số cấu trúc (kiến thức c n thực hiện hành vi về bệnh, tiền sử mắc bệnh… dự phòng (câu u v) Nhận thức về kh năng dễ mắc bệnh (câu 1  m) Nhận thức về mối Kh năng thực hiện đe d a của bệnh hành vi dự phòng Nhận thức về mức độ trầm tr ng của bệnh câu n  p) ộng cơ thúc đẩy (câu q  r) Sơ đồ 1. Mô h nh Niềm tin sức khỏe Giá tr nội dung của một bộ câu hỏi kh o sát kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành còn được quyết đ nh bởi kh năng đo được chính xác điều cần đo, nghĩa là mức độ bao phủ các lĩnh vực nội dung của vấn đề. Giá tr này được chứng minh 8 bằng kết qu đánh giá và phê bình của một nhóm chuyên gia về lĩnh vực nghiên cứu[58].

Chuyên gia là người có nhiều kinh nghiệm và tiếp xúc nhiều năm với các đối tượng nghiên cứu; có thể sử dụng ngôn ngữ của các đối tượng này một cách nhuần nhuyễn để diễn t các khái niệm hàn lâm, hiểu rõ sự khác biệt văn hóa giữa các vùng miền, nắm vững các vấn đề thực tế về lĩnh vực nghiên cứu. Hơn nữa, nhờ kỹ thuật Delphi để xin ý kiến các chuyên gia, nhà nghiên cứu sẽ quyết đ nh được nên sử dụng từ ngữ, câu hoặc dạng câu hỏi nào phù hợp với thực tế tại nơi tiến hành nghiên cứu, sao cho người được phỏng vấn dễ hiểu nhất, dễ tr lời sát thực nhất. Kỹ thuật Delphi sử dụng một loạt các câu hỏi lặp lại để thu thập dữ liệu từ một nhóm chuyên gia trong lĩnh vực, nhằm giúp tinh l c được các đánh giá chủ quan dựa trên cơ sở tập thể, nhằm đạt được sự đồng thuận về vấn đề cụ thể: VD SS [57], [116]. Chỉ số độ tin cậy của bộ câu hỏi khảo sát kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành để phỏng vấn [42], [93], [105]: ộ tin cậy, dùng để chỉ tính nhất quán nội bộ (hay kh năng lặp lại của các kết qu ) của bộ câu hỏi kh o sát kiến thức, thái độ, kiến thức thực hành được đánh giá qua việc xác đ nh hệ số Cronbach’s alpha.

ây là thước đo độ nhất quán nội bộ phổ biến nhất hiện nay, cho phép đánh giá mức độ tin cậy của việc thiết lập một “biến tổng hợp” trên cơ sở nhiều “biến đơn”, dựa trên tương quan trung b nh giữa các biến trong bộ câu hỏi kh o sát, nhằm kiểm tra sự tương quan giữa các biến quan sát. Giá tr của hệ số Cronbach’s alpha tối đa là 1,000; và để bộ câu hỏi kh o sát có độ tin cậy chấp nhận được, giá tr này cần từ 0,600 trở lên. Giá trị nội dung của bảng kiểm thực hành: ể đánh giá thực hành, công cụ đo lường th ch hợp ph i là b ng kiểm thực hành. Chỉ có b ng kiểm thực hành mới cho phép đánh giá ch nh xác, thực tế nhất về thực hành.

ánh giá thực hành bằng cách phỏng vấn thường chỉ kh o sát được kiến thức thực hành, là những điều mà cá nhân cho biết là sẽ hay đã làm dựa trên kiến thức đã có, nhưng chưa chắc được làm thực tế. Thật vậy, thường có sự khác biệt giữa kiến thức và thực hành, do có nhiều rào c n: điều kiện làm việc, thái độ, thực hành của những người xung quanh, đánh giá của cấp trên, … như trong mô h nh Niềm tin sức khỏe. Một 9 người có kiến thức đúng về tác hại của rượu bia, có thể tr lời lúc phỏng vấn rằng m nh đã/ hay sẽ bỏ rượu bia. Tuy nhiên, chỉ có kiểm tra thực tế mới cho phép xác đ nh là người đó có thực sự làm việc này không.