Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị tụt nướu vùng răng cối nhỏ hàm trên bằng phương pháp phẫu thuật ghép màng sinh học tại bệnh viện trường đại học y

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và đánh giá hiệu quả điều trị tụt nướu răng cối nhỏ bằng phẫu thuật ghép màng sinh học tại bệnh viện đại học y.

• Tác giả: Võ Hải Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Nhật Khuê
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Kết Quả Điều Trị Tụt Nướu Răng Cối Nhỏ Bằng Phẫu Thuật Ghép Màng Sinh Học Tại Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Bác Sĩ Nội Trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm hình thái tụt nướu răng
• 1.2. Phân loại và điều trị tụt nướu
• 1.3. Cơ chế lành thương tái sinh mô có hướng dẫn
• 1.4. Tình hình nghiên cứu điều trị tụt nướu bằng phẫu thuật ghép màng sinh học collagen ở Việt Nam và thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm hình thái răng cối nhỏ hàm trên tụt nướu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng tụt nướu răng cối nhỏ hàm trên
• 3.3. Kết quả phẫu thuật điều trị tụt nướu răng cối nhỏ hàm trên
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm hình thái răng cối nhỏ hàm trên tụt nướu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng tụt nướu răng cối nhỏ hàm trên
• 4.3. Kết quả phẫu thuật điều trị tụt nướu răng cối nhỏ hàm trên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU KHÁM
• PHỤ LỤC 2: THÔNG TIN CHO BỆNH NHÂN
• PHỤ LỤC 3: PHIẾU XÁC NHẬN ĐỒNG Ý THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 4: DANH SÁCH BỆNH NHÂN
• PHỤ LỤC 5: HÌNH ẢNH NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kết Quả Điều Trị Tụt Nướu Răng Cối Nhỏ

Nghiên cứu về kết quả điều trị tụt nướu răng cối nhỏ bằng phương pháp phẫu thuật ghép màng sinh học tại Cần Thơ đã thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng nha khoa. Tụt nướu là một vấn đề phổ biến, ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng và thẩm mỹ của bệnh nhân. Việc áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả là cần thiết để cải thiện tình trạng này.

1.1. Đặc Điểm Tụt Nướu Răng Cối Nhỏ

Tụt nướu răng cối nhỏ thường xảy ra do nhiều nguyên nhân như viêm nha chu, sang chấn nướu. Đặc điểm lâm sàng của tụt nướu bao gồm sự dịch chuyển của đỉnh viền nướu, gây lộ chân răng và ảnh hưởng đến thẩm mỹ.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Tại Cần Thơ

Tại Cần Thơ, nghiên cứu về điều trị tụt nướu bằng phẫu thuật ghép màng sinh học còn hạn chế. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp này mang lại hiệu quả cao trong việc tái tạo mô nướu.

II. Vấn Đề Tụt Nướu Răng Cối Nhỏ Tại Việt Nam

Tụt nướu là một vấn đề nghiêm trọng trong nha khoa, đặc biệt là ở Việt Nam. Tỷ lệ mắc phải tình trạng này đang gia tăng, gây ra nhiều khó khăn cho bệnh nhân trong việc duy trì sức khỏe răng miệng. Việc hiểu rõ nguyên nhân và cách điều trị là rất quan trọng.

2.1. Nguyên Nhân Gây Tụt Nướu

Nguyên nhân chính gây tụt nướu bao gồm viêm nha chu, sang chấn và các yếu tố giải phẫu. Những yếu tố này làm tăng nguy cơ tụt nướu, ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng.

2.2. Tác Động Của Tụt Nướu Đến Sức Khỏe

Tụt nướu không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn gây ra các vấn đề về sức khỏe như nhạy cảm chân răng, viêm nhiễm và mất chức năng nhai. Điều này làm giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

III. Phương Pháp Phẫu Thuật Ghép Màng Sinh Học Trong Điều Trị Tụt Nướu

Phương pháp phẫu thuật ghép màng sinh học đã được áp dụng để điều trị tụt nướu răng cối nhỏ với nhiều ưu điểm nổi bật. Phương pháp này giúp tái tạo mô nướu hiệu quả, giảm thiểu đau đớn cho bệnh nhân.

3.1. Quy Trình Phẫu Thuật

Quy trình phẫu thuật bao gồm việc lấy mẫu màng sinh học, chuẩn bị vùng ghép và thực hiện ghép. Quy trình này cần được thực hiện bởi các bác sĩ có chuyên môn cao để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

3.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Này

Phương pháp ghép màng sinh học giúp tăng cường khả năng tái tạo mô nướu, giảm thiểu nguy cơ biến chứng và mang lại kết quả thẩm mỹ cao. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp này có tỷ lệ thành công cao.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Điều Trị Tụt Nướu Tại Cần Thơ

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp phẫu thuật ghép màng sinh học mang lại hiệu quả tích cực trong việc điều trị tụt nướu răng cối nhỏ. Nhiều bệnh nhân đã có sự cải thiện rõ rệt về tình trạng nướu và thẩm mỹ sau phẫu thuật.

4.1. Đánh Giá Kết Quả Sau Phẫu Thuật

Kết quả sau phẫu thuật được đánh giá qua các chỉ số như chiều cao nướu, độ che phủ chân răng và tình trạng viêm nhiễm. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ che phủ chân răng đạt trên 80% sau 6 tháng.

4.2. Phản Hồi Từ Bệnh Nhân

Phản hồi từ bệnh nhân cho thấy họ hài lòng với kết quả điều trị. Nhiều bệnh nhân đã cảm thấy tự tin hơn trong giao tiếp và sinh hoạt hàng ngày sau khi điều trị.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Điều Trị Tụt Nướu

Nghiên cứu về kết quả điều trị tụt nướu răng cối nhỏ bằng phẫu thuật ghép màng sinh học tại Cần Thơ đã chứng minh tính hiệu quả và an toàn của phương pháp này. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển để nâng cao chất lượng điều trị.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Điều Trị

Phương pháp ghép màng sinh học có tiềm năng lớn trong điều trị tụt nướu. Cần nghiên cứu thêm để cải thiện kỹ thuật và mở rộng ứng dụng trong nha khoa.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để xác định hiệu quả lâu dài của phương pháp này. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc điều trị tụt nướu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tụt nướu là tổn thương mô nha chu phổ biến trên toàn cầu, với tỷ lệ mắc bệnh được ghi nhận lên tới 99,7% tại Brazil và dao động từ 63,9% đến 87,6% ở nhiều quốc gia theo các báo cáo dịch tễ học răng hàm mặt. Tại vùng răng cối nhỏ hàm trên, tình trạng tụt nướu không chỉ gây mất thẩm mỹ nụ cười khi giao tiếp mà còn làm lộ bề mặt ngà chân răng, dẫn đến hiện tượng nhạy cảm ê buốt khi tiếp xúc nhiệt độ và gia tăng nguy cơ sâu chân răng cũng như viêm nha chu tiến triển. Nhằm giải quyết các hạn chế của phẫu thuật ghép mô liên kết tự thân từ vòm miệng vốn gây đau đớn và chảy máu kéo dài cho bệnh nhân, đề tài "Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị tụt nướu vùng răng cối nhỏ hàm trên bằng phương pháp phẫu thuật ghép màng sinh học tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, năm 2018-2020" đã được tác giả Võ Hải Thắng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trương Nhựt Khuê.

Nghiên cứu hướng tới hai mục tiêu cụ thể: (1) Mô tả đặc điểm hình thái, lâm sàng và cận lâm sàng của 42 vị trí tụt nướu răng cối nhỏ hàm trên; (2) Đánh giá hiệu quả tái che phủ chân răng và tái cấu trúc mô nha chu sau thời gian theo dõi 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng bằng kỹ thuật ghép màng chân bì vô bào kết hợp vạt trượt về phía thân răng. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bằng chứng lâm sàng về một giải pháp phẫu thuật nha chu xâm lấn tối thiểu, giúp đạt tỷ lệ che phủ bề mặt chân răng trên 92% và gia tăng chiều cao nướu sừng hóa bền vững mà không cần tạo thêm vùng phẫu thuật thứ hai ở khẩu cái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh học nha chu và cơ chế tái sinh mô có hướng dẫn (Guided Tissue Regeneration - GTR). Theo các nghiên cứu sinh học tế bào của Clark, Polson và Proye, quá trình lành thương sau phẫu thuật nha chu khởi đầu từ sự hình thành cục máu đông và mạng lưới sợi fibrin trên bề mặt chân răng, tạo điều kiện cho các tế bào từ dây chằng nha chu và màng xương di chuyển đến biệt hóa thành xê măng mới và sợi collagen nâng đỡ.

Về mặt chẩn đoán và phân loại, luận văn áp dụng hệ thống phân loại tụt nướu kinh điển của Miller (1985) kết hợp mô hình lượng giá thương tổn của Giovanni Zucchelli (2012). Hệ thống này định lượng chính xác 3 thông số then chốt: tụt nướu nhìn thấy (Recession Depth - RD) từ đường nối men-xê măng đến bờ viền nướu, tụt nướu không nhìn thấy (Probing Depth - PD) từ đỉnh viền nướu đến đáy khe nướu, và mất bám dính lâm sàng (Clinical Attachment Loss - CAL) là tổng của hai chỉ số trên. Khái niệm màng chân bì vô bào (Acellular Dermal Matrix - ADM) được ứng dụng như một khung sinh học cấu tạo từ collagen loại I và loại III có cấu trúc không gian ba chiều tương thích sinh học cao, đóng vai trò giàn giáo dẫn đường cho quá trình tân tạo mạch máu và tích hợp mô liên kết tại vùng nhận ghép.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có can thiệp lâm sàng theo dõi dọc tại Khoa Răng Hàm Mặt, Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ từ tháng 6/2018 đến tháng 6/2020. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 42 vị trí tụt nướu trên 13 bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, được tính toán dựa trên công thức ước lượng tỷ lệ một trung bình với độ tin cậy 95% và tỷ lệ thành công kỳ vọng 95,9% rút ra từ y văn quốc tế. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chọn lọc được áp dụng nhằm đảm bảo tính đồng nhất, chỉ tuyển chọn các trường hợp tụt nướu Miller loại I và II, răng không bị lung lay hay cản trở khớp cắn, xương ổ răng vùng kẽ còn nguyên vẹn và bệnh nhân duy trì chỉ số vệ sinh răng miệng tốt.

Quy trình can thiệp bao gồm chuẩn bị bề mặt chân răng bằng cây nạo Gracey 15/16, tạo vạt bán phần kết hợp toàn phần giảm căng, cố định màng chân bì kích thước 20x20 mm vào nền nhận và khâu phủ vạt trượt về phía thân răng bằng chỉ phẫu thuật chuyên dụng. Nguồn dữ liệu hình ảnh được chuẩn hóa bằng máy ảnh chuyên dụng Canon 70D và đo đạc kỹ thuật số trên phần mềm đồ họa kết hợp thước chuẩn 20 mm và cây thăm dò nha chu Williams. Việc lựa chọn các thuật toán phân tích thống kê trên phần mềm SPSS 18 bao gồm kiểm định Chi bình phương, kiểm định Independent Samples T-Test và kiểm định T ghép cặp (Paired T-test) với ngưỡng ý nghĩa p < 0,05 là hoàn toàn phù hợp để so sánh sự biến thiên các thông số giải phẫu trước và sau can thiệp tại các mốc 1, 3 và 6 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 42 vị trí tụt nướu răng cối nhỏ hàm trên đã ghi nhận các kết quả can thiệp lâm sàng nổi bật:

• Chiều cao tụt nướu nhìn thấy (RD) trung bình giảm ngoạn mục từ 1,81 ± 0,53 mm trước phẫu thuật xuống 0,00 ± 0,00 mm ở thời điểm 1 tháng, duy trì ở mức 0,10 ± 0,08 mm sau 3 tháng và đạt 0,14 ± 0,10 mm sau 6 tháng theo dõi, tương đương mức giảm kích thước tụt nướu trên 92,2% (p < 0,0001).
• Chiều cao nướu dính và nướu sừng hóa tăng trưởng bền vững: Chiều cao nướu dính tăng từ 1,33 ± 0,73 mm lên 3,12 ± 0,92 mm sau 1 tháng và đạt 2,98 ± 0,91 mm sau 6 tháng (tăng hơn 124%, p < 0,0001). Kích thước nướu sừng hóa tăng từ 2,38 ± 0,83 mm trước can thiệp lên 3,98 ± 0,92 mm sau 6 tháng (p < 0,0001).
• Chỉ số tụt nướu không nhìn thấy (PD) và mất bám dính lâm sàng (CAL) hồi phục lý tưởng: Chiều cao tụt nướu không nhìn thấy giảm từ 1,05 ± 0,22 mm về 0,00 mm ở toàn bộ các mốc theo dõi. Chỉ số mất bám dính lâm sàng giảm mạnh từ 2,86 ± 0,51 mm trước mổ xuống còn 0,14 ± 0,10 mm tại thời điểm 6 tháng (p < 0,0001).
• Về đặc điểm phân bố, tổn thương tụt nướu thuộc nhóm Miller loại I chiếm ưu thế với 81,0% (34 vị trí), trong khi nhóm Miller loại II chiếm 19,0% (8 vị trí). Tỷ lệ can thiệp ở nam giới chiếm 66,7% (28 vị trí) cao gấp đôi so với nữ giới chiếm 33,3% (14 vị trí).

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến tích cực của các thông số RD, PD, CAL và kích thước nướu sừng hóa có thể được biểu diễn trực quan qua các bảng dữ liệu ghép cặp và biểu đồ cột tiến trình, phản ánh quá trình liền thương sinh học ổn định qua 3 giai đoạn 1, 3 và 6 tháng. Tỷ lệ tái che phủ chân răng trung bình trên 92% trong nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế tiêu biểu như nghiên cứu của tác giả Mahn D. (2015) đạt tỷ lệ che phủ 94,7% hay nghiên cứu của tác giả Hirsch (2005) đạt 95,9% khi sử dụng màng chân bì vô bào kết hợp vạt trượt về phía thân răng.

Khi đối chiếu với kỹ thuật ghép mô liên kết tự thân từ vòm miệng tại Việt Nam như nghiên cứu của Lê Trung Chánh (2005) đạt tỷ lệ che phủ 90% hay Lê Long Nghĩa (2013) đạt 71%, phương pháp sử dụng màng sinh học mang lại kết quả lâm sàng tương đương nhưng thể hiện ưu điểm vượt bậc về tính nhân văn. Việc không phải phẫu thuật bóc tách mảnh ghép tại niêm mạc khẩu cái giúp loại bỏ triệt để nguy cơ hoại tử vạt khẩu cái, giảm đau đớn sau mổ và rút ngắn thời gian thao tác phẫu thuật từ 30% đến 40%. Hiện tượng co nhẹ kích thước nướu sừng hóa từ 4,12 mm ở tháng thứ nhất xuống 3,98 mm ở tháng thứ sáu được giải thích do sự tái cấu trúc mô liên kết và độ co vạt sinh lý bình thường trong quá trình trưởng thành của mạng lưới vi mạch.

Đề xuất và khuyến nghị

• Ứng dụng quy trình phẫu thuật vạt trượt về phía thân răng kết hợp màng chân bì vô bào vào danh mục kỹ thuật điều trị thường quy tại các khoa Răng Hàm Mặt trong vòng 6 đến 12 tháng tới, hướng tới chỉ tiêu đạt tỷ lệ tái che phủ trên 90% cho các tổn thương tụt nướu Miller loại I và II. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo và đội ngũ phẫu thuật viên nha chu tại các bệnh viện chuyên khoa.
• Thiết lập quy chuẩn kiểm soát vệ sinh răng miệng nghiêm ngặt và xử lý triệt để các điểm chạm sớm cản trở khớp cắn trước phẫu thuật ít nhất 14 ngày, nhằm duy trì chỉ số viêm nướu GI ở mức 0 điểm trước khi can thiệp. Chủ thể thực hiện: Bác sĩ điều trị nha chu trực tiếp.
• Tổ chức các khóa đào tạo chuyển giao kỹ thuật vi phẫu nha chu và kỹ năng xử lý màng collagen định kỳ 6 tháng một lần cho khoảng 50 đến 100 bác sĩ chuyên khoa tuyến cơ sở, nhằm chuẩn hóa kỹ thuật bóc tách vạt và đường khâu không căng. Chủ thể thực hiện: Bộ môn Nha chu các trường Đại học Y Dược kết hợp Hội Răng Hàm Mặt.
• Mở rộng các nghiên cứu can thiệp lâm sàng đa trung tâm với cỡ mẫu trên 100 bệnh nhân và kéo dài thời gian theo dõi từ 3 đến 5 năm nhằm đánh giá độ bền vững lâu dài của mô nướu sừng hóa và phòng ngừa tái phát tụt nướu. Chủ thể thực hiện: Các nhóm nghiên cứu chuyên sâu tại viện, trường y khoa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt và phẫu thuật viên nha chu: Tiếp cận quy trình vi phẫu chi tiết, các thông số kỹ thuật rạch vạt giảm căng, kỹ năng cố định màng sinh học và phác đồ dùng thuốc hậu phẫu giúp tối ưu hóa kết quả thẩm mỹ vùng răng trước.
• Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và học viên cao học: Nắm vững phương pháp thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng, quy trình chuẩn hóa chụp ảnh kỹ thuật số và phương pháp xử lý dữ liệu y sinh học bằng các kiểm định thống kê chuyên sâu.
• Các đơn vị nghiên cứu và phát triển vật liệu sinh học y tế: Khai thác dữ liệu lâm sàng thực nghiệm về mức độ dung nạp và tái tạo mô của màng chân bì vô bào để định hướng cải tiến công nghệ sản xuất vật liệu thay thế mô ghép tự thân tại Việt Nam.
• Sinh viên y nha khoa năm cuối: Bổ sung nguồn tài liệu học thuật giá trị về giải phẫu học mô quanh răng, sinh lý lành thương nha chu và nguyên lý tái tạo mô có hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp

• Kỹ thuật ghép màng sinh học có ưu thế gì vượt trội so với ghép mô liên kết tự thân từ vòm miệng? Ghép màng sinh học loại bỏ hoàn toàn việc bóc tách mô tại vòm miệng, giúp bệnh nhân không phải chịu vết thương thứ hai. Phương pháp này giảm thiểu đau đớn, hạn chế nguy cơ chảy máu khẩu cái, rút ngắn 30-40% thời gian phẫu thuật và cho phép điều trị cùng lúc nhiều vị trí tụt nướu với kết quả thẩm mỹ hài hòa.

• Những trường hợp tụt nướu nào được chỉ định điều trị bằng phương pháp này? Kỹ thuật chỉ định tối ưu cho tụt nướu vùng răng cối nhỏ và răng trước thuộc phân loại Miller loại I và II, với điều kiện mô nha chu kẽ răng còn nguyên vẹn, không tiêu xương ổ răng, răng không lung lay và bệnh nhân kiểm soát tốt mảng bám vi khuẩn với chỉ số viêm nướu GI đạt mức khỏe mạnh.

• Sự thay đổi của các chỉ số nướu dính và nướu sừng hóa sau 6 tháng phẫu thuật đạt mức nào? Sau 6 tháng theo dõi, chiều cao nướu dính trung bình tăng từ 1,33 mm lên 2,98 mm (tăng hơn 124%), và chiều cao nướu sừng hóa tăng từ 2,38 mm lên 3,98 mm với mức ý nghĩa thống kê p < 0,0001. Kết quả này tạo ra hàng rào bảo vệ vững chắc chống lại sự tái phát co nướu.

• Vì sao cần phát hiện và mài chỉnh điểm chạm sớm khớp cắn trước khi phẫu thuật? Sang chấn khớp cắn do các điểm chạm sớm khi cắn trung tâm hoặc đưa hàm sang bên là nguyên nhân cơ học thúc đẩy tiêu xương và tụt nướu. Việc mài chỉnh khớp cắn trước phẫu thuật giúp loại bỏ lực sang chấn có hại, tạo môi trường thuận lợi cho cục máu đông ổn định và mô nha chu tái sinh vững chắc.

• Bệnh nhân cần tuân thủ chế độ chăm sóc hậu phẫu như thế nào để đảm bảo kết quả liền thương? Trong 2 tuần đầu, bệnh nhân cần ăn thức ăn mềm, tránh va đập mạnh, không chải răng trực tiếp lên vùng mổ mà vệ sinh bằng tăm bông tẩm dung dịch sát khuẩn, kết hợp súc miệng dung dịch Chlorhexidine 0,2% ngày 3 lần. Chỉ phẫu thuật được duy trì và cắt sau 3 tuần để đảm bảo vạt nướu bám dính ổn định.

Kết luận

• Phẫu thuật ghép màng chân bì vô bào kết hợp vạt trượt về phía thân răng điều trị tụt nướu răng cối nhỏ hàm trên đạt hiệu quả xuất sắc, giảm chiều cao tụt nướu nhìn thấy từ 1,81 mm xuống còn 0,14 mm sau 6 tháng theo dõi.
• Kỹ thuật giúp gia tăng đáng kể kích thước mô mềm sinh học với chiều cao nướu dính đạt 2,98 mm và nướu sừng hóa đạt 3,98 mm, mang lại giá trị thẩm mỹ vượt trội và giải quyết triệt để tình trạng ê buốt ngà chân răng.
• Cải thiện hoàn toàn chỉ số tụt nướu không nhìn thấy (từ 1,05 mm về 0,00 mm) và phục hồi bám dính lâm sàng bền vững sau can thiệp với độ an toàn cao, không ghi nhận biến chứng nhiễm trùng hay hoại tử vạt.
• Đây là giải pháp thay thế hoàn hảo cho phương pháp ghép mô liên kết vòm miệng truyền thống, giúp loại bỏ vùng mổ lấy mô tự thân, giảm thiểu sang chấn và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
• Các cơ sở y tế chuyên khoa răng hàm mặt nên sớm đưa kỹ thuật này vào thực hành lâm sàng thường quy, đồng thời tiếp tục mở rộng các nghiên cứu theo dõi dài hạn trên 12 đến 24 tháng để hoàn thiện quy chuẩn điều trị nha chu thẩm mỹ hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm hình thái tụt nướu răng 1. Đặc điểm giải phẫu và mô học mô nha chu 1.1 Giải phẫu học mô nha chu Vùng mô nha chu quanh một răng bao gồm: nướu, dây chằng nha chu, xê măng răng và xương ổ răng [4]. Thiết đồ đứng dọc qua vùng mô nha chu.

Đỉnh nướu viền, 3. Biểu mô nướu, 4. Biểu mô khe nướu, 5. Biểu mô bám dính, 6.

Mô liên kết, 7. Ranh giới nướu dính- niêm mạc xương ổ răng, 9. Đường nối men-xê măng, 11. Xê măng chân răng, 12.

Dây chằng nha chu, 14. Niêm mạc xương ổ răng. - Nướu là phần niêm mạc miệng biệt hóa ôm cổ răng, một phần chân răng và xương ổ răng. Nướu gồm nướu viền và nướu dính, đường phân chia giữa hai phần là rãnh nướu.

Nướu viền là phần nướu không dính vào xê măng răng, ôm 4 sát cổ răng, nướu viền và bề mặt răng tạo khe nướu sâu 1-3mm. Nướu viền gồm viền nướu và gai nướu. Nướu dính là phần bám dính vào chân răng ở phía trên và xương ổ răng ở phía dưới, rộng từ 0-7mm, sần sùi lấm tấm da cam [4]. - Dây chằng nha chu là mô liên kết đặc biệt nối liền xê măng răng với xương ổ răng, chiều dày thay đổi theo tuổi và lực nhai, thông thường dày 0,15 đến 0,35mm.

Dây chằng vùng nha chu có chức năng giữ chắc răng trong ổ răng, đảm bảo sự liên quan sinh lý giữa xê măng răng và xương ổ răng nhờ các tế bào đặc biệt có khả năng tiêu huỷ hoặc xây dựng xê măng răng và xương ổ răng. Dây chằng truyền lực nhai từ răng vào xương hàm, giữ thăng bằng, tránh sang chấn răng với xương ổ răng [4]. - Xê măng răng là mô vô cơ che phủ ngà chân răng, có nguồn gốc trung mô. Thành phần hoá học gần giống xương nhưng không có mạch máu và thần kinh trực tiếp.

Xê măng răng có và không có tế bào, hai loại này không khác nhau về chức phận cũng như bệnh lý. Bề dày xê măng răng khác nhau ở vùng, tăng theo tuổi, ở chóp răng dày hơn cổ răng. Xê măng răng tham gia giữ bề rộng cần thiết cho dây chằng nha chu, bảo vệ ngà răng, tham gia sửa một số tổn thương ngà chân răng [4]. - Xương ổ răng là phần lõm của xương hàm ôm các chân răng, mô chống đỡ quan trọng nhất của răng.

Cấu trúc xương ổ răng gồm hai phần: thành trong là lá cứng phủ huyệt ổ răng, một lá xương mỏng có các lỗ nhỏ để mạch máu, thần kinh đi qua; thành phần thứ hai là mô xương xốp chống đỡ bao xung quanh lá cứng huyệt ổ răng, có nhiều bè xương, hệ mạch phong phú. Chức năng xương ổ răng: giữ răng chắc trong xương hàm, truyền và phân tán lực nhai [4]. Sơ lược mô học của niêm mạc nướu Niêm mạc nướu gồm: biểu mô và mô liên kết, giữa biểu mô và mô liên kết là màng đáy. Biểu mô nướu có 3 vùng khác nhau về hình thái và chức năng, biểu mô phủ mặt ngoài nướu là biểu mô lát tầng sừng hoá, biểu mô phủ thành khe nướu hay túi nướu và biểu mô bám dính là những vùng biểu mô không sừng hoá hoàn toàn và thiếu lớp sừng [4].

Vi thể của biểu mô nướu sừng hoá. Biểu mô phủ mặt ngoài nướu từ trong ra ngoài gồm có 4 lớp tế bào [4]: - Lớp tế bào đáy nằm trên màng đáy, tế bào hình trụ. - Lớp tế bào gai gồm các tế bào hình đa diện. - Lớp tế bào hạt.

- Lớp tế bào sừng hoá trên cùng (chỉ có ở biểu mô sừng hoá). Biểu mô khe nướu chưa sừng hóa hoàn toàn, mỏng hơn biểu mô sừng hóa, có nhiều hàng tế bào, không có các đuôi lấn vào mô liên kết, ranh giới biểu mô khe nướu từ biểu mô bám dính ở đáy đến viền nướu và gai nướu [4]. 6 Biểu mô bám dính là biểu mô không sừng hóa bao quanh cổ răng, có nhiều lớp tế bào. Khi răng mới mọc thì có 3 đến 4 lớp tế bào, sau đó tăng lên 10-20 lớp tế bào.

Biểu mô bám dính chia ra hai vùng tế bào: tế bào đáy, tế bào phía đáy khe nướu. Độ dày biểu mô bám dính từ 0,25 đến 1,35mm [4]. Liên kết giữa các tế bào biểu mô [4]: - Thể liên kết (desmosomes) là sự có mặt của một cặp tấm bào tương tụ đặc hình đĩa (đường kính khoảng 0,5µm) ở sát ngay màng bào tương của mỗi tế bào, đối xứng nhau qua khoảng gian bào rộng 30nm có mật độ điện tử thấp. - Liên kết khe là màng của các tế bào kế cận dính vào nhau.

Kiểu liên kết này cho phép các ion và phân tử nhỏ đi từ tế bào này sang tế bào bên cạnh. - Màng đáy nằm ngăn cách giữa mô liên kết và biểu mô, dày 300 đến 400Å, màng đáy cách các tế bào lớp đáy bởi khoảng trên đáy có độ đày 400Å. Màng đáy gồm hai lớp: lớp sáng và lớp đặc. - Phần màng đáy tiếp giáp bề mặt răng có lớp đặc nằm sát bề mặt răng, lớp sáng nằm giáp tế bào biểu mô và có các thể bán liên kết hemidesmosome.

Các sợi collagen nối bề mặt răng và lớp đặc của màng đáy. Mô liên kết nướu [4] - Mô liên kết mỏng nằm dưới biểu mô và cùng với biểu mô tạo nên niêm mạc miệng. Mô liên kết gồm: các tế bào, các sợi, chất nền và hệ mao mạch. - Các loại tế bào: các nguyên bào sợi có nhiệm vụ tổng hợp chất nền và các sợi collagen.

Các tế bào mỡ có nhiệm vụ tích trữ triglyceride. Các dưỡng bào chứa nhiều histamine và heparin có vai trò trong phản ứng viêm. Các đại thực bào có vai trò bảo vệ mô. - Thành phần sợi: có ba loại sợi của mô liên kết là collagen týp I (một loại proten chủ yếu của mô liên kết), collagen dạng lưới hay còn gọi là collagen týp III, là những nhánh nối các bó sợi collagen týp I, màng đáy và thành mạch máu.

7 - Chất nền lấp kín khoảng trống giữa các sợi và tế bào, chất nền không định hình, có hàm lượng nước cao, có nhiều proteoglycan (một dạng glycoprotein) mà chủ yếu là hyaluronic và chondroitin sulfate, có nhiều fibronectin (một loại glycoprotein). - Mao mạch máu, mao mạch bạch huyết đan xen giữa các tế bào và sợi collagen, mạng mao mạch máu kết nối các nhánh mạch đi ra màng xương và dây chằng nha chu ở bờ mào xương ổ răng, kết nối các động tĩnh mạch khẩu cái sau, mạng mao mạch còn giúp tạo cầu nối giữa bó mạch khẩu cái hai bên. Đặc điểm lâm sàng tụt nướu Khái niệm: tụt nướu là sự dịch chuyển đỉnh viền nướu khỏi vị trí sinh lý từ 1 đến 2mm thân răng đến tiếp giáp xê măng, gây ra sự hở bề mặt chân răng. Loại tổn thương này thường thấy ở những bệnh nhân không bị viêm nha chu (hoặc viêm nướu nhẹ), có biểu hiện mất bộ phận bám dính biểu hiện các đặc điểm: giới hạn ở khía cạnh mặt của răng, căn nguyên khác với bệnh viêm nha chu, không liên quan đến mất gắn kết lâm sàng.

Dấu hiệu lâm sàng điển hình của tình trạng tụt nướu thường được bệnh nhân nhận biết là răng có vẻ “dài ra”. Một bệnh nhân nhận thấy sự khác biệt về chiều dài giữa các răng kế cận có xu hướng cho rằng răng mọc dài ra là một bất thường. Dáng vẻ mất thẩm mỹ khi cười do phần chân răng bị lộ khi nói chuyện hoặc khi kéo môi lên. Chân răng nhạy cảm khi có tiếp xúc nhiệt, có tiếp xúc nơi chân răng bị tụt nướu.

Rát nướu khi chải răng, nhai, đặt biệt khi mô viền là niêm mạc xương ổ răng [47]. Đặc điểm cận lâm sàng tụt nướu Tụt nướu và chiều cao nướu được kiểm tra bằng phương pháp đo trên mẫu hàm thạch cao hay qua hình ảnh chụp trong miệng. - Đo trên mẫu thạch cao bằng thước cặp. - Đo chiều cao tụt nướu qua phần mềm quét scan trong miệng.

Đo tụt nướu trên mẫu thạch cao bằng cách sử dụng thước cặp (Nguồn: Fageeh S. Đo chiều cao tụt nướu qua hình ảnh chụp trong miệng. và cộng sự, 2014 [39]). Phân loại và điều trị tụt nướu 1.1 Chỉ định, chống chỉ định điều trị tụt nướu 1.1 Chỉ định điều trị tụt nướu Tụt nướu loại I, II theo phân loại của Miller [2] và không có viêm nha chu mạn tính hay cấp tính.

Gia tăng chiều cao và bề dày nướu sừng hóa. Gia tăng chiều cao nướu sừng hóa sau ghép nướu 12 tháng (Nguồn: Sculean A. và cộng sự, 2016 [40]). Cải thiện mô nha chu quanh implant nha khoa.

Che phủ chân răng implant bị tụt nướu bằng điều trị ghép nướu. và cộng sự, 2017 [41]). Răng nhạy cảm ngà nguyên nhân do tụt nướu răng [47]. Tụt nướu ảnh hưởng đến thẩm mỹ của răng, răng dài ra [47].2 Chống chỉ định điều trị tụt nướu Tụt nướu viền loại III, IV Miller [2].

Răng có viêm nha chu mãn tính. Răng có bệnh lý nha chu, răng chết tủy, răng lung lay. Bệnh tại chỗ khác: viêm nhiễm cấp trong miệng, u, nang khó phẫu thuật. Tiền sử dị ứng với thuốc tê và kháng sinh.

Do nội khoa (có vấn đề về tim mạch, rối loạn về máu, rối loạn tâm lý, nghiện thuốc lá…) [4]. Phân loại tụt nướu Phân loại tụt nướu theo Zucchelli có hai loại tụt nướu [47]: - Nhìn thấy (Recession depth-RD). - Không nhìn thấy (Probing depth-PD). - Mất bám dính lâm sàng (Clinical attachment loss-CAL).

Phân loại tụt nướu theo Zucchelli. Tụt nướu nhìn thấy, 2. Tụt nướu không nhìn thấy, 3. Mất bám dính lâm sàng (Nguồn Giovanni Zucchelli, 2012 [47]).

Tụt nướu nhìn thấy là phần nhìn thấy bằng mắt (2). Tụt nướu không nhìn thấy (1) được che phủ bởi nướu và chỉ đo được bằng cây thăm dò nha chu tới vị trí bám dính của biểu mô, cộng cả hai phần là mức độ tụt nướu (3) [52]. Theo phân loại tụt nướu của Miller, năm 1985 [2]: - Loại I: tụt nướu chưa tới đường ranh giới nướu-niêm mạc miệng và mô nha chu ở kẽ răng chưa bị tổn thương. Tiên lượng: có thể phẫu thuật che phủ hoàn toàn chân răng bị lộ.

- Loại II: tụt nướu tới hoặc vượt qua đường nối nướu-niêm mạc miệng và mô nha chu ở kẽ răng chưa bị tổn thương. Tiên lượng: có thể phẫu thuật che phủ hoàn toàn chân răng bị lộ. - Loại III: tụt nướu vượt qua đường ranh giới nướu-niêm mạc miệng, kèm mô nha chu ở kẽ răng bị phá hủy. Tiên lượng: vì mô nha chu ở kẽ răng bị phá 11 hủy nên chỉ có thể phẫu thuật che phủ một phần chân răng bị lộ.