Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị rạn da bằng laser co2 fractional tại bệnh viện trường đại học y dược cần thơ năm 2018 2019

Nghiên cứu lâm sàng về hiệu quả điều trị rạn da bằng laser CO2 fractional tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ năm 2018-2019.

• Tác giả: Võ Thị Kim Loan
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Văn Bá
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Da Liễu
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Và Kết Quả Điều Trị Rạn Da Bằng Laser CO2 Fractional Tại Bệnh Viện Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cấu trúc da
• 1.2. Đặc điểm lâm sàng, phân loại rạn da
• 1.3. Các phương pháp điều trị rạn da
• 1.4. Cập nhật các nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, nguyên nhân và phân loại rạn da. Đánh giá kết quả điều trị rạn da bằng Laser CO2 fractional
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rạn Da và Phương Pháp Điều Trị Hiện Nay

Rạn da là một vấn đề da liễu phổ biến, đặc biệt ở phụ nữ sau sinh và thanh thiếu niên trong giai đoạn phát triển. Tình trạng này xảy ra do sự đứt gãy của collagen và elastin dưới da, tạo thành những vết sẹo dài và hẹp. Mặc dù không gây hại về mặt sức khỏe, rạn da ảnh hưởng lớn đến thẩm mỹ và sự tự tin của người bệnh. Các phương pháp điều trị rạn da hiện nay rất đa dạng, từ các biện pháp bôi thoa tại chỗ đến các liệu pháp công nghệ cao như laser. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ rạn da, loại da và mong muốn của bệnh nhân. Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ tập trung vào đánh giá hiệu quả của Laser CO2 Fractional trong điều trị rạn da, một phương pháp được đánh giá cao về khả năng cải thiện tình trạng da.

1.1. Định Nghĩa và Nguyên Nhân Gây Rạn Da Tổng Quan

Rạn da là tình trạng da bị tổn thương do sự kéo căng quá mức, dẫn đến đứt gãy các sợi collagen và elastin. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm mang thai, tăng cân nhanh chóng, dậy thì, sử dụng corticoid kéo dài và yếu tố di truyền. Theo nghiên cứu, rạn da thường xuất hiện ở các vùng da mỏng và yếu như bụng, đùi, mông và ngực. Các vết rạn có thể có màu đỏ, tím hoặc trắng, tùy thuộc vào giai đoạn phát triển. "Rạn da là tình trạng collagen và elastin đứt gãy, tổ chức liên kết dưới da bị phá vỡ, da mất tính đàn hồi và kết quả là các vết rạn dần xuất hiện trên da. Do quá trình phát triển đột ngột nhanh chóng, khiến cơ thể không kịp thích nghi".

1.2. Các Phương Pháp Điều Trị Rạn Da Phổ Biến Hiện Nay

Hiện nay, có nhiều phương pháp điều trị rạn da khác nhau, bao gồm các biện pháp bôi thoa tại chỗ (kem, gel), liệu pháp laser, lăn kim, phẫu thuật và các phương pháp thẩm mỹ khác. Mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng, phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Các phương pháp bôi thoa thường có hiệu quả hạn chế đối với rạn da lâu năm. Liệu pháp laser, đặc biệt là Laser CO2 Fractional, được đánh giá cao về khả năng kích thích tái tạo collagen và cải thiện tình trạng da. Phẫu thuật thường được chỉ định cho các trường hợp rạn da nặng, da chùng và thừa mỡ.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Rạn Da và Vai Trò của Laser CO2

Điều trị rạn da là một thách thức lớn trong da liễu do tính chất phức tạp của tình trạng này. Các vết rạn da thường khó điều trị dứt điểm và đòi hỏi sự kiên trì, kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Laser CO2 Fractional nổi lên như một giải pháp tiềm năng nhờ khả năng tác động sâu vào lớp trung bì, kích thích sản sinh collagen và elastin, giúp cải thiện độ đàn hồi và làm mờ vết rạn. Tuy nhiên, hiệu quả của laser còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại da, mức độ rạn da và kỹ thuật điều trị. Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ nhằm đánh giá một cách khách quan hiệu quả của phương pháp này trên đối tượng bệnh nhân cụ thể.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Điều Trị Rạn Da

Hiệu quả điều trị rạn da phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tuổi của vết rạn, loại da, mức độ tổn thương và phương pháp điều trị được sử dụng. Các vết rạn mới thường dễ điều trị hơn so với các vết rạn lâu năm. Loại da cũng ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng với các phương pháp điều trị. Ngoài ra, kỹ thuật điều trị và kinh nghiệm của bác sĩ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được kết quả tốt nhất.

2.2. Ưu Điểm và Hạn Chế của Laser CO2 Fractional Trong Điều Trị

Laser CO2 Fractional có nhiều ưu điểm trong điều trị rạn da, bao gồm khả năng tác động sâu vào lớp trung bì, kích thích tái tạo collagen và elastin, và ít gây tổn thương cho các vùng da xung quanh. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có một số hạn chế, như chi phí điều trị cao, cần nhiều buổi điều trị và có thể gây ra một số tác dụng phụ như đỏ da, sưng tấy và tăng sắc tố sau viêm.

III. Nghiên Cứu Tại ĐHYD Cần Thơ Phương Pháp và Đối Tượng

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của Laser CO2 Fractional trong điều trị rạn da trên đối tượng bệnh nhân cụ thể. Nghiên cứu tập trung vào việc mô tả đặc điểm lâm sàng, nguyên nhân và phân loại rạn da của các trường hợp đến khám và điều trị tại bệnh viện. Đồng thời, nghiên cứu đánh giá kết quả điều trị rạn da bằng Laser CO2 Fractional thông qua các chỉ số khách quan và chủ quan. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của phương pháp này và góp phần vào việc cải thiện chất lượng điều trị rạn da tại bệnh viện.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Tiêu Chí Lựa Chọn Bệnh Nhân

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, tiến hành trên các bệnh nhân đến khám và điều trị rạn da tại phòng khám da liễu của Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ trong khoảng thời gian từ tháng 5/2018 đến tháng 5/2019. Tiêu chí lựa chọn bệnh nhân bao gồm: có rạn da, đồng ý tham gia nghiên cứu và không có các bệnh lý chống chỉ định với Laser CO2 Fractional.

3.2. Quy Trình Điều Trị Rạn Da Bằng Laser CO2 Fractional

Quy trình điều trị rạn da bằng Laser CO2 Fractional tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ được thực hiện theo phác đồ chuẩn, bao gồm các bước: khám và đánh giá tình trạng da, làm sạch vùng da cần điều trị, thoa kem tê, tiến hành điều trị bằng Laser CO2 Fractional với các thông số phù hợp, và hướng dẫn chăm sóc da sau điều trị. Bệnh nhân được hẹn tái khám sau mỗi lần điều trị để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phác đồ nếu cần thiết.

IV. Kết Quả Điều Trị Rạn Da Bằng Laser CO2 Đánh Giá Chi Tiết

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ đã thu được những kết quả đáng khích lệ về hiệu quả điều trị rạn da bằng Laser CO2 Fractional. Đa số bệnh nhân đều ghi nhận sự cải thiện đáng kể về độ sâu, màu sắc và diện tích của vết rạn sau một liệu trình điều trị. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị có sự khác biệt giữa các bệnh nhân, phụ thuộc vào các yếu tố như loại da, mức độ rạn da và tuân thủ điều trị. Các tác dụng phụ thường gặp sau điều trị bao gồm đỏ da, sưng tấy và tăng sắc tố sau viêm, nhưng thường tự khỏi sau một thời gian ngắn.

4.1. Mức Độ Cải Thiện Rạn Da Sau Các Lần Điều Trị Laser CO2

Nghiên cứu cho thấy mức độ cải thiện rạn da tăng dần sau mỗi lần điều trị bằng Laser CO2 Fractional. Sau 1 lần điều trị, một số bệnh nhân đã ghi nhận sự cải thiện về màu sắc và độ sâu của vết rạn. Sau 2-3 lần điều trị, sự cải thiện trở nên rõ rệt hơn, với sự giảm đáng kể về diện tích và độ sâu của vết rạn. Sau 4 lần điều trị, đa số bệnh nhân đều hài lòng với kết quả điều trị.

4.2. Các Tác Dụng Phụ và Biện Pháp Xử Lý Sau Điều Trị Laser

Các tác dụng phụ thường gặp sau điều trị bằng Laser CO2 Fractional bao gồm đỏ da, sưng tấy, ngứa và tăng sắc tố sau viêm. Đa số các tác dụng phụ này đều nhẹ và tự khỏi sau một thời gian ngắn. Để giảm thiểu các tác dụng phụ, bệnh nhân được hướng dẫn chăm sóc da cẩn thận sau điều trị, bao gồm sử dụng kem dưỡng ẩm, kem chống nắng và tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời.

V. So Sánh Laser CO2 Fractional với Các Phương Pháp Khác

Laser CO2 Fractional là một trong nhiều phương pháp điều trị rạn da hiện nay. So với các phương pháp khác như bôi kem, lăn kim hay phẫu thuật, Laser CO2 Fractional có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Bôi kem thường có hiệu quả hạn chế, đặc biệt với các vết rạn lâu năm. Lăn kim có thể cải thiện tình trạng da nhưng cần nhiều buổi điều trị và có thể gây đau. Phẫu thuật có thể loại bỏ hoàn toàn vết rạn nhưng là một phương pháp xâm lấn và có nhiều rủi ro. Laser CO2 Fractional có thể mang lại hiệu quả tốt hơn so với bôi kem và lăn kim, đồng thời ít xâm lấn hơn so với phẫu thuật.

5.1. Ưu và Nhược Điểm So Sánh với Kem Bôi và Lăn Kim

So với kem bôi, Laser CO2 Fractional có ưu điểm là tác động sâu hơn vào da, kích thích tái tạo collagen và elastin hiệu quả hơn. Tuy nhiên, kem bôi có ưu điểm là dễ sử dụng, chi phí thấp và ít gây tác dụng phụ. So với lăn kim, Laser CO2 Fractional có thể mang lại hiệu quả nhanh hơn và ít gây đau hơn. Tuy nhiên, lăn kim có ưu điểm là chi phí thấp hơn và có thể thực hiện tại nhà.

5.2. So Sánh với Phẫu Thuật Khi Nào Nên Chọn Phương Pháp Nào

Phẫu thuật là phương pháp điều trị rạn da triệt để nhất, có thể loại bỏ hoàn toàn vết rạn. Tuy nhiên, phẫu thuật là một phương pháp xâm lấn, có nhiều rủi ro và cần thời gian phục hồi lâu. Laser CO2 Fractional là một lựa chọn tốt cho những bệnh nhân muốn cải thiện tình trạng rạn da mà không muốn phẫu thuật. Phẫu thuật thường được chỉ định cho các trường hợp rạn da nặng, da chùng và thừa mỡ.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Điều Trị Rạn Da

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ đã cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của Laser CO2 Fractional trong điều trị rạn da. Phương pháp này có thể cải thiện đáng kể tình trạng da, giúp bệnh nhân tự tin hơn về ngoại hình. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu với quy mô lớn hơn và thời gian theo dõi dài hơn để đánh giá đầy đủ hiệu quả và an toàn của phương pháp này. Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc tối ưu hóa phác đồ điều trị, kết hợp Laser CO2 Fractional với các phương pháp khác và tìm kiếm các biện pháp phòng ngừa rạn da hiệu quả.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính và Ý Nghĩa Lâm Sàng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Laser CO2 Fractional là một phương pháp hiệu quả trong điều trị rạn da, giúp cải thiện độ sâu, màu sắc và diện tích của vết rạn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lâm sàng quan trọng, cung cấp cho các bác sĩ da liễu một lựa chọn điều trị hiệu quả cho bệnh nhân bị rạn da.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai và Các Khuyến Nghị

Các hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc tối ưu hóa phác đồ điều trị Laser CO2 Fractional, kết hợp phương pháp này với các phương pháp khác và tìm kiếm các biện pháp phòng ngừa rạn da hiệu quả. Các khuyến nghị bao gồm việc thực hiện các nghiên cứu với quy mô lớn hơn, thời gian theo dõi dài hơn và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rạn da (Striae distensae) là tình trạng thương tổn da phổ biến, hình thành do sự đứt gãy các bó sợi collagen và elastin ở lớp trung bì dưới tác động của lực căng giãn cơ học quá mức kết hợp với sự thay đổi nồng độ hormone nội tiết. Theo các thống kê dịch tễ học da liễu, rạn da xuất hiện ở khoảng 70% thiếu nữ tuổi dậy thì, 90% phụ nữ trong thai kỳ khi cân nặng tăng từ 10 đến 15 kg, và khoảng 40% thanh thiếu niên nam giới trong giai đoạn phát triển thể chất nhanh hoặc tập luyện thể hình cường độ cao. Mặc dù không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, các vết rạn da dạng đường rãnh lõm màu đỏ tím (Striae rubra) hoặc màu trắng ánh bạc (Striae alba) thường xuất hiện tại vùng bụng, đùi, mông, ngực, gây mất thẩm mỹ nghiêm trọng và tạo tâm lý tự ti, mặc cảm kéo dài cho người mắc phải.

Luận văn Chuyên khoa Cấp II ngành Da liễu với đề tài "Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị rạn da bằng Laser CO2 Fractional tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ năm 2018 - 2019" do Bác sĩ Võ Thị Kim Loan thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Huỳnh Văn Bá đã giải quyết trực tiếp bài toán lâm sàng này. Mục tiêu nghiên cứu gồm hai nội dung trọng tâm: mô tả các đặc điểm dịch tễ học, lâm sàng, nguyên nhân và phân loại rạn da; đồng thời đánh giá hiệu quả cải thiện bề mặt tổn thương và độ an toàn của công nghệ Laser CO2 Fractional kết hợp dầu bôi phục hồi trên 51 bệnh nhân điều trị từ tháng 5/2018 đến tháng 5/2019.

Công trình mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống dữ liệu lâm sàng bài bản tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long. Nghiên cứu xác lập phác đồ tái tạo bề mặt vi phân đoạn có kiểm soát, giúp nâng cao tỷ lệ phục hồi cấu trúc da lên trên 75%, giảm tỷ lệ biến chứng tăng sắc tố sau viêm xuống mức tối thiểu và chuẩn hóa quy trình điều trị thẩm mỹ công nghệ cao tại các cơ sở y tế chuyên khoa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân hủy quang nhiệt chọn lọc vi phân (Fractional Photothermolysis) do Anderson và Parish phát triển năm 1983 cùng các nguyên lý quang nhiệt mở rộng. Công nghệ Laser CO2 Fractional phát ra chùm tia laser bước sóng 10.600 nm, thuộc vùng hồng ngoại xa, có ái lực hấp thụ chọn lọc cực cao bởi phân tử nước ($H_2O$) trong mô da. Gần 90% năng lượng laser được hấp thụ trong khoảng 20 đến 30 µm đầu tiên của mô đích, làm bốc bay tế bào biểu bì tổn thương và truyền nhiệt sâu xuống lớp trung bì từ 40 đến 100 µm để hàn kín vi mạch máu, kích hoạt cơ chế co rút tức thì các bó sợi collagen già cỗi.

Khung lý thuyết của đề tài tích hợp chặt chẽ 4 khái niệm và thang đo da liễu chuẩn mực quốc tế:

1. Rạn da đỏ (Striae rubra): Giai đoạn sớm của tổn thương với sự hiện diện của phản ứng viêm vi mạch, giãn mao mạch và đứt gãy sợi chun sơ cấp.
2. Rạn da trắng (Striae alba): Giai đoạn mạn tính đặc trưng bởi sự thoái hóa chất nền ngoại bào, teo biểu bì và hình thành các rãnh sẹo lõm giảm sắc tố.
3. Phân loại quang tuýp da theo Fitzpatrick: Hệ thống phân loại từ Type I đến Type VI nhằm xác định độ nhạy cảm ánh sáng và nguy cơ rối loạn sắc tố, trong đó người Việt Nam chủ yếu thuộc Type III và Type IV.
4. Thang điểm đánh giá sẹo chuẩn hóa POSAS v2.0 (The Patient and Observer Scar Assessment Scale): Công cụ định lượng khách quan gồm 6 thông số: mật độ mạch máu, phân bố sắc tố, độ dày mô bì, độ dẻo dai đàn hồi, kết cấu bề mặt và diện tích thương tổn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp can thiệp lâm sàng tự đối chứng trước và sau điều trị. Cỡ mẫu nghiên cứu tối thiểu được xác định thông qua công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể: $$n = Z^2_{(1-\alpha/2)} \times \frac{p(1-p)}{d^2}$$ Với hệ số tin cậy 95% ($Z = 1,96$, mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$), sai số biên chấp nhận được $d = 0,06$, và tỷ lệ thành công tham chiếu $p = 0,95$ từ các thử nghiệm lâm sàng quốc tế của Tehranchinia và cộng sự (2018), cỡ mẫu tính toán là 50,69 bệnh nhân. Tác giả đã làm tròn và thu nhận đủ 51 bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn chọn bệnh theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện trong giai đoạn từ tháng 5/2018 đến tháng 5/2019. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính khả thi trong thu thập ca bệnh lâm sàng liên tục tại một trung tâm da liễu chuyên sâu.

Quy trình can thiệp lâm sàng sử dụng hệ thống máy Fractional Surgical CO2 Laser System INNOSCAN (SUNTECH CORP, Hàn Quốc) với các thông số vật lý chuẩn hóa: công suất phát 10 W, bước sóng 10.600 nm, năng lượng phát tia 45 - 51 J, độ rộng xung 0,7 ms và kích thước điểm chiếu từ 0,5 đến 1,0 mm trên diện tích quét $20 \times 20$ mm. Mỗi bệnh nhân trải qua liệu trình từ 2 đến 4 lần điều trị, mỗi lần cách nhau 3 đến 4 tuần. Sau mỗi lượt can thiệp, bệnh nhân được chăm sóc tại chỗ bằng mỡ kháng sinh, dầu Bio-Oil chứa phức hợp PurCellin Oil, Vitamin A, Vitamin E bôi 2 lần/ngày liên tục trong 14 ngày, kết hợp xịt khoáng làm dịu và kem chống nắng chỉ số SPF 50+.

Dữ liệu lâm sàng được nhập liệu, làm sạch và xử lý bằng phần mềm thống kê y học SPSS phiên bản 18.0. Các thuật toán phân tích bao gồm thống kê mô tả (tính tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình $\pm$ độ lệch chuẩn) và kiểm định Chi-square ($\chi^2$) để so sánh mối liên quan giữa các biến số định tính như phân loại rạn da, quang tuýp da và mức độ cải thiện màu sắc. Phần mềm SPSS 18.0 và kiểm định Chi-square được lựa chọn vì tính chính xác cao trong việc kiểm chứng các giả thuyết thống kê y học đối với cỡ mẫu trung bình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thu thập và phân tích số liệu trên 51 bệnh nhân tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng về dịch tễ, lâm sàng và hiệu quả điều trị:

1. Phân bố dịch tễ học và nhân khẩu học: Nữ giới chiếm tỷ lệ áp đảo với 84,0% (43 trường hợp), trong khi nam giới chỉ chiếm 16,0% (8 trường hợp). Nhóm tuổi từ 19 đến 45 tuổi chiếm đa số với 76,5% (39 bệnh nhân), kế tiếp là nhóm $\le 18$ tuổi chiếm 19,6% (10 bệnh nhân) và nhóm $\ge 45$ tuổi chỉ chiếm 3,9% (2 bệnh nhân). Độ tuổi khởi phát rạn da trung bình của đối tượng nghiên cứu là $22,24 \pm 6,04$ tuổi. Về địa bàn cư trú, 58,8% bệnh nhân sinh sống tại khu vực nông thôn và 41,2% sinh sống tại thành thị. Về nghề nghiệp, học sinh - sinh viên chiếm tỷ lệ cao nhất với 27,5%, tiếp theo là công chức (21,6%) và nông dân - công nhân (21,6%).
2. Đặc điểm lâm sàng và triệu chứng cơ năng: Toàn bộ 100% bệnh nhân tham gia nghiên cứu (51/51 ca) đều không ghi nhận cảm giác ngứa ngáy hay đau rát tại thời điểm thăm khám ban đầu. Vị trí tổn thương tập trung nhiều nhất ở vùng bụng, đùi và mông. Đa số tổn thương rạn da khởi phát trong các giai đoạn phát triển thể chất nhanh ở tuổi dậy thì, tăng cân mất kiểm soát hoặc sau quá trình thai kỳ.
3. Mức độ cải thiện hình thái và màu sắc tổn thương: Hiệu quả tái tạo bề mặt da tăng dần rõ rệt qua từng lần chiếu laser. Sau lần điều trị thứ nhất, tỷ lệ cải thiện đạt mức trung bình; tuy nhiên sau 3 đến 4 lần điều trị, hơn 80% trường hợp rạn da đỏ (Striae rubra) đạt mức cải thiện tốt và khá (thu hẹp diện tích tổn thương từ 60% đến trên 80% và bề mặt phẳng mịn tiệm cận da lành). Đối với nhóm rạn da trắng (Striae alba), mức độ cải thiện độ sâu đạt từ 40% đến 65% sau 4 phiên trị liệu.
4. Độ an toàn và sự hài lòng của bệnh nhân: Các tác dụng phụ ghi nhận trong nghiên cứu chỉ dừng lại ở phản ứng đỏ da cục bộ, cảm giác châm chích nhẹ kéo dài từ 24 đến 48 giờ và phù nề thoáng qua sau thủ thuật. Hiện tượng tăng sắc tố sau viêm (PIH) sau 1 tháng chỉ xuất hiện ở tỷ lệ thấp trên nhóm bệnh nhân có quang tuýp da sậm màu (Fitzpatrick Type IV) và giảm rõ rệt sau 2 tháng nhờ tuân thủ phác đồ bôi dưỡng phục hồi Bio-Oil. Tỷ lệ bệnh nhân bày tỏ mức độ rất hài lòng và hài lòng về kết quả thẩm mỹ chung đạt trên 80%.

Thảo luận kết quả

Cơ chế tạo vi tổn thương quang nhiệt có kiểm soát của Laser CO2 Fractional giải thích trực tiếp cho tốc độ phục hồi cấu trúc biểu mô. Bước sóng 10.600 nm bóc tách chính xác các dải mô xơ teo lõm mà không gây hoại tử diện rộng sang các vùng biểu mô lành lân cận. Các vùng mô lành xung quanh đóng vai trò là nguồn dự trữ tế bào gốc keratinocyte và nguyên bào sợi, nhanh chóng di chuyển vào vùng tổn thương để biểu mô hóa hoàn toàn trong vòng 3 đến 7 ngày. Đồng thời, lượng nhiệt khuếch tán vừa đủ xuống lớp bì kích thích mạnh mẽ quá trình tân tạo mạch máu và tổng hợp chuỗi polypeptide mới của collagen type I, giúp làm đầy đáy rãnh rạn.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua bảng phân bố quang tuýp da theo Fitzpatrick, biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ giới tính (84% nữ so với 16% nam), và các biểu đồ cột phân tầng thể hiện mức độ cải thiện kích thước rãnh rạn qua từng mốc điều trị (từ lần 1 đến lần 4). Sự chênh lệch đáp ứng giữa rạn da đỏ và rạn da trắng là một điểm then chốt: rạn da đỏ có nguồn vi mạch dồi dào và tế bào xơ còn hoạt tính cao nên đáp ứng nhanh hơn 35% so với rạn da trắng – dạng thương tổn đã xơ hóa ổn định và mất hoàn toàn cấu trúc tế bào sắc tố.

So sánh với y văn thế giới, thử nghiệm lâm sàng của Zohreh Tehranchinia và cộng sự (2018) trên 30 bệnh nhân rạn da lâu năm tại Iran chỉ ghi nhận 16,7% bệnh nhân cải thiện vừa phải và có tới 76,7% không hài lòng sau 2 lần bắn laser. Kết quả nghiên cứu tại Cần Thơ vượt trội hơn đáng kể nhờ thiết kế liệu trình kéo dài từ 3 đến 4 lần can thiệp, kết hợp chuẩn hóa năng lượng ở mức 45 - 51 J phù hợp với làn da người Việt và phối hợp bôi dầu dưỡng Bio-Oil chứa phức hợp PurCellin Oil. Tinh dầu cúc Chamomile, hoa oải hương, Vitamin A và Vitamin E trong sản phẩm đã thúc đẩy tái tạo màng lipid thượng bì, duy trì độ ẩm tối ưu và ngăn ngừa biến chứng tăng sắc tố kéo dài.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng thu nhận được từ đề tài, tác giả đề xuất 4 khuyến nghị can thiệp cụ thể nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị rạn da trong thực hành y khoa:

1. Chuẩn hóa quy trình can thiệp sớm ngay từ giai đoạn rạn đỏ: Các bác sĩ chuyên khoa da liễu tại các bệnh viện và phòng khám thẩm mỹ cần khuyến khích bệnh nhân can thiệp trị liệu ngay khi vết rạn còn màu đỏ tím (Striae rubra). Thiết lập mức năng lượng laser phát xung từ 45 đến 51 J, độ rộng xung 0,7 ms trên hệ thống Laser CO2 Fractional nhằm rút ngắn liệu trình xuống 2 - 3 lần và nâng tỷ lệ phục hồi thẩm mỹ lên trên 85% trong vòng 8 tuần.
2. Áp dụng phác đồ kết hợp đa phương thức: Bắt buộc tích hợp liệu pháp laser vi phân đoạn với các sản phẩm bôi phục hồi da chứa Vitamin A, Vitamin E và phức hợp dầu thẩm thấu sâu (như Bio-Oil) 2 lần mỗi ngày trong tối thiểu 8 đến 12 tuần liên tục. Phác đồ này giúp tăng tốc độ biểu mô hóa, củng cố hàng rào bảo vệ da và hạ thấp tỷ lệ xuất hiện tăng sắc tố sau viêm xuống dưới mức 5%.
3. Thực hiện nghiêm ngặt quy trình test spot và bảo vệ quang học: Đối với bệnh nhân mang quang tuýp da sậm màu (Fitzpatrick Type IV và V), kỹ thuật viên và bác sĩ lâm sàng cần thực hiện kiểm tra phản ứng da (test spot) trước khi điều trị chính thức 14 ngày. Đồng thời, bắt buộc hướng dẫn bệnh nhân thoa kem chống nắng phổ rộng có chỉ số SPF 50+ trước khi tiếp xúc với ánh sáng 30 phút nhằm kiểm soát triệt để nguy cơ rối loạn sắc tố cục bộ.
4. Đưa thang điểm POSAS v2.0 vào hệ thống quản lý chất lượng bệnh án: Ban chủ nhiệm các khoa Da liễu và phẫu thuật tạo hình cần ứng dụng bộ công cụ đánh giá chuẩn hóa POSAS v2.0 vào phần mềm hồ sơ bệnh án điện tử để theo dõi định lượng 6 chỉ số thương tổn theo các mốc thời gian: trước điều trị, sau mỗi đợt chiếu tia, sau 1 tháng và sau 3 tháng kết thúc liệu trình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn Chuyên khoa Cấp II này là nguồn tài liệu học thuật và lâm sàng giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Bác sĩ chuyên khoa Da liễu và Phẫu thuật Thẩm mỹ: Nắm vững thông số cài đặt năng lượng laser chuẩn mực, cơ chế sinh học phân tử của quá trình tái tạo collagen lớp trung bì và phác đồ xử trí các phản ứng viêm sau laser trên làn da người Việt Nam.
• Học viên sau đại học, Bác sĩ Nội trú và Nghiên cứu sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo phương pháp luận chuẩn xác về thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng tự đối chứng, kỹ thuật chọn mẫu y học thực nghiệm và phương pháp ứng dụng phần mềm SPSS 18.0 để phân tích biến số da liễu.
• Kỹ thuật viên laser và Chuyên viên chăm sóc da thẩm mỹ: Hiểu rõ các nguyên tắc an toàn bức xạ laser, quy trình chăm sóc vô khuẩn vùng da tổn thương và phương pháp tư vấn bệnh nhân sử dụng mỹ phẩm phục hồi kết hợp kem chống nắng đúng cách.
• Bệnh nhân và người có nguy cơ rạn da cao: Hiểu đúng bản chất bệnh học của rạn da, phân biệt rõ giữa rạn đỏ có thể chữa lành nhanh và rạn trắng cần can thiệp kiên trì, từ đó chủ động lựa chọn cơ sở y tế uy tín để tiếp cận giải pháp điều trị khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Laser CO2 Fractional có thể xóa sạch hoàn toàn 100% vết rạn da lâu năm không?
Công nghệ Laser CO2 Fractional không thể làm mất hoàn toàn 100% vết rạn da trắng lâu năm về trạng thái da ban đầu khi chưa tổn thương. Tuy nhiên, liệu trình 3 đến 4 lần chiếu tia với năng lượng 45 - 51 J có thể giúp làm phẳng đáy rãnh rạn, thu hẹp diện tích tổn thương từ 60% đến 75% và phục hồi độ đàn hồi giúp vết rạn hòa tiệp với màu da xung quanh.

Tại sao rạn da màu đỏ tím lại đáp ứng điều trị nhanh hơn rạn da màu trắng?
Rạn da đỏ (Striae rubra) là giai đoạn tổn thương mới hình thành, tại đây hệ mao mạch vẫn đang tăng sinh và nguyên bào sợi còn hoạt tính trao đổi chất cao. Khi chiếu tia laser bước sóng 10.600 nm, năng lượng nhiệt dễ dàng kích hoạt chu trình tái tạo collagen, mang lại tỷ lệ phục hồi trên 80% chỉ sau 2 đến 3 lần điều trị. Ngược lại, rạn da trắng đã chuyển sang dạng sẹo xơ vô mạch teo biểu bì nên cần thời gian can thiệp dài hơn.

Liệu trình điều trị rạn da bằng Laser CO2 Fractional kéo dài bao nhiêu lần và khoảng cách giữa các lần là bao lâu?
Một liệu trình điều trị chuẩn mực thường kéo dài từ 2 đến 4 lần can thiệp tùy thuộc vào mức độ sâu và tuổi đời của vết rạn. Khoảng cách an toàn giữa mỗi lần điều trị là từ 3 đến 4 tuần nhằm đảm bảo lớp thượng bì được biểu mô hóa hoàn chỉnh và các bó sợi collagen mới ở lớp trung bì có đủ thời gian tái cấu trúc vững chắc.

Người có làn da châu Á (Fitzpatrick Type III - IV) có gặp nguy cơ tăng sắc tố sau khi bắn laser không?
Da người châu Á chứa mật độ hạt hắc sắc tố melanin cao nên có nguy cơ tăng sắc tố sau viêm (PIH) nếu sử dụng mức năng lượng quá cao hoặc làm lạnh không đủ. Nghiên cứu chứng minh rằng khi áp dụng đúng thông số kỹ thuật (công suất 10 W, độ rộng xung 0,7 ms), kết hợp bôi phục hồi Bio-Oil và chống nắng SPF 50+, hiện tượng tăng sắc tố chỉ xuất hiện thoáng qua và thoái lui hoàn toàn sau 1 đến 2 tháng.

Cần chăm sóc vùng da sau điều trị laser như thế nào để đạt hiệu quả tối ưu?
Trong 24 giờ đầu sau khi can thiệp, bệnh nhân cần giữ sạch vùng da, làm dịu bằng nước khoáng xịt lạnh và thoa mỡ kháng sinh dự phòng. Trong 14 ngày tiếp theo, duy trì bôi dầu dưỡng Bio-Oil 2 lần mỗi ngày để cấp ẩm sâu và kích thích tái tạo biểu mô. Khi ra ngoài trời, bắt buộc phải che chắn kỹ và bôi kem chống nắng chỉ số SPF 50+ trước 30 phút đối với các vùng da hở tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng.

Kết luận

• Rạn da là thương tổn trung bì phổ biến khởi phát chủ yếu ở độ tuổi thanh xuân ($22,24 \pm 6,04$ tuổi), trong đó nữ giới chiếm tỷ lệ áp đảo 84,0% do ảnh hưởng từ thai kỳ và thay đổi thể trọng.
• 100% bệnh nhân không xuất hiện triệu chứng ngứa cơ năng, tổn thương phân bố chủ yếu tại bụng, đùi, mông dưới hai dạng chính là rạn da đỏ và rạn da trắng.
• Liệu pháp Laser CO2 Fractional bước sóng 10.600 nm chứng minh hiệu quả vượt trội trong việc tái tạo bề mặt da, giúp thu nhỏ diện tích và làm phẳng đáy rãnh rạn từ 60% đến trên 80% sau 2 đến 4 lần can thiệp.
• Sự kết hợp đồng bộ giữa năng lượng laser chuẩn hóa (45 - 51 J) và chế độ chăm sóc phục hồi tại chỗ với dầu Bio-Oil giúp kiểm soát an toàn nguy cơ biến chứng và đem lại tỷ lệ hài lòng trên 80% cho người bệnh.
• Công trình mở ra hướng tiếp cận chuẩn hóa trong điều trị da liễu thẩm mỹ công nghệ cao, khẳng định vai trò tiên phong của kỹ thuật bóc tách vi phân đoạn tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.

Để tiếp tục phát triển phác đồ điều trị rạn da chuyên sâu, các cơ sở y tế cần triển khai áp dụng quy trình can thiệp chuẩn hóa này trong vòng 1 đến 3 tháng tới. Hãy liên hệ bộ phận chuyên môn hoặc tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ để cập nhật chi tiết các thông số kỹ thuật lâm sàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cấu trúc da Da có cấu tạo gồm ba lớp: lớp biểu bì (thượng bì), lớp bì (trung bì) và lớp mỡ dưới da. Cấu trúc da Nguồn: William Montagna F. Lớp biểu bì (thượng bì) Thượng bì là lớp ngoài cùng trong ba lớp tạo nên da, các lớp bên trong bao gồm hạ bì và trung bì.

Lớp thượng bì là một hàng rào ngăn nhiễm trùng do các mầm bệnh từ môi trường và điều hòa lượng nước khỏi cơ thể vào trong không khí qua thoát hơi nước qua thượng bì. Thượng bì bao gồm nhiều lớp tế bào dẹt nằm trên một lớp tế bào đáy gồm các tế bào hình trụ. 4 Các hàng tế bào phát triển từ tế bào gốc trong lớp đáy. Cơ chế tế bào điều hòa nước và natri (ENaCs) được tìm thấy trong tất cả các lớp thượng bì.

Thượng bì của con người là một ví dụ đặc trưng của biểu mô, đặc biệt là một biểu mô vảy phân tầng. Thượng bì là bao gồm 4 hoặc 5 lớp, tùy thuộc vào khu vực da. Những lớp thứ tự từ ngoài vào trong là: - Lớp sừng: bao gồm từ 10 đến 30 lớp tế bào đa diện, không nhân (bước biệt hóa cuối cùng của tế bào keratinocyte), lòng bàn tay và gan chân có nhiều lớp nhất. Các tế bào sừng được bao quanh bởi vỏ protein.

Hầu hết chức năng hàng rào bảo vệ của biểu bì đều đến từ lớp này. - Lớp sáng (chỉ ở lòng bàn tay và gan bàn chân): thượng bì của hai vùng này được dày hơn là nhờ lớp thượng bì có 5 lớp thay vì 4 lớp. - Lớp hạt: các tế bào keratinocyte mất hạt nhân và bào tương nằm ở lớp hạt. Chất béo nằm trong các tế bào keratinocyte được giải phóng vào khoang ngoại bào qua xuất bào để tạo thành một hàng rào lipid bảo vệ trên da.

Những chất béo phân cực được sau đó chuyển thành chất béo không phân cực và sắp xếp song song với các tế bào bề mặt. Ví dụ glycosphingolipids trở thành ceramides và phospholipid trở thành axit béo tự do. - Lớp gai - Lớp đáy Lớp Malpighian có mặt ở cả lớp đáy và lớp gai. Thượng bì ngăn cách với hạ bì bởi màng đáy [56].

Lớp chân bì (dermis) Lớp này còn gọi là trung bì, được cấu tạo từ các sợi mô liên kết bền chặt, gồm các thụ quan, tuyến nhờn, tuyến mồ hôi, lông và bao lông, cơ co chân lông, mạch máu, dây thần kinh. 5 Về cấu trúc chân bì gồm 3 thành phần: những sợi chống đỡ, sợi tạo keo là những sợi thẳng không phân nhánh cấu tạo bởi những chuỗi polypeptit (khoảng 20 loại axit amin). Sợi tạo keo có thể bị phá huỷ bởi men collagenase do vi khuẩn tiết ra. Sợi chun là những sợi lớn hơn có phân nhánh, nó bắt nguồn từ sợi tạo keo.

Sợi lưới tạo thành màng lưới mỏng bao bọc quanh mạch máu, tuyến mồ hôi. Cấu trúc của nó giống hệt sợi tạo keo. Chất cơ bản là một màng nhầy gồm trytophan, tyrosin,.Nó bị phá huỷ bởi tryosin. Tế bào gồm tế bào xơ hình thoi hoặc hình amíp, có tác dụng làm da lên sẹo.

Tổ chức bào hình thoi hoặc hình sao, nó có thể biến thành đại thực bào đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể. Tương bào tham gia quá trình chuyển hoá heparin, histamin. Ngoài các thành phần trên ở trung bì còn có những động mạch, tĩnh mạch, bạch mạch (hệ thống này được bắt nguồn từ các đám rối ở sâu) và hệ thống thần kinh của da [1], [56]. Dấu hiệu lâm sàng của rạn da Các vùng bất thường trên da có dạng dải hay sọc màu xanh hoặc tím.

Màu sắc của các vết rạn này thay đổi theo thời gian và phai dần đi [4]. Các vết rạn da thường không giống nhau. Chúng rất đa dạng tùy thuộc vào thời gian xuất hiện, nguyên nhân gây ra vết rạn da, nơi xuất hiện trên cơ thể và loại vết rạn da mắc phải. Theo nghiên cứu nhiều chủng tộc rạn da được tìm thấy thường ở trên mông, bắp đùi, đầu gối, bụng, vùng thắt lưng [1], [2].

Sơ đồ phân bố rạn da Nguồn: Ud‐Din S. (2016) [52] Rạn ra không gây ra cảm giác đau hoặc ngứa ngáy mà chỉ biểu hiện bằng những vệt dài thành từng đám nhỏ,lớn trên bề mặt da. Định nghĩa rạn da Rạn da là tình trạng collagen và elastin đứt gãy, tổ chức liên kết dưới da bị phá vỡ, da mất tính đàn hồi và kết quả là các vết rạn dần xuất hiện trên da. Do quá trình phát triển đột ngột nhanh chóng, khiến cơ thể không kịp thích nghi [5].

Cơ chế rạn da Các mô của rạn da tương tự như vết sẹo và sự phát triển của rạn da cũng tương tự như vết thương hoặc hình thành sẹo [2]. Cấu trúc mô học của rạn da Nguồn: Ud‐Din S. (2016) [52] Rạn da là tổn thương trên da, biểu hiện bằng những đường giãn chằng chịt, bề mặt da biến dạng nhăn nhúm thường xuất hiện ở những vùng da mỏng yếu.Vết rạn xảy ra khi các tế bào da bị kéo giãn không đủ để thích nghi với sự thay đổi của cơ thể, nhất là thay đổi về trọng lượng. Xét về mặt sức khoẻ, y tế, đây là một tình trạng hoàn toàn bình thường.

Tuy nhiên, về mặt thẩm mỹ, rạn da ảnh ưởng nghiêm trọng tới vẻ đẹp hình thể và vẻ đẹp của làn da, khiến bạn cảm thấy khó chịu, mất tự tin. Da của chúng ta có tính đàn hồi khá cao. Tuy nhiên, khi bị kéo giãn đột ngột, làm gián đoạn quá tình sản xuất collagen (loại chất protein cấu thành các mô liên kết trong da). Đồng thời cấu trúc của các collagen trong lớp trung bì của da bị phá vỡ.

Do đó, da không còn đàn hồi như trước nữa [5], [49]. Nguyên nhân và các yếu tố gây ra rạn da 1. Da bị kéo giãn quá mức Thực ra rạn da chính là những vết sẹo để lại trên da do da sau khi bị kéo giãn không thể trở lại trạng thái ban đầu. Vì vậy, các vết rạn da có thể được 8 coi như một dạng thương tổn của da.

Các nhà khoa học cho rằng, khi các collagen bị phá huỷ, các mao mạch nhỏ dưới da cũng bị kéo giãn, tạo thành các vạch vằn màu đỏ hoặc đỏ tím trên da. Đồng thời, quá trình sản sinh các sắc tố trong da cũng mất đi, do đó các vết rạn đó nhanh chóng chuyển sang màu trắng ngà. Nội tiết tố Một nguyên nhân khác dẫn đến rạn da đó là một loại nội tiết tố có tên là glucocorticoid. Vào thời kỳ dậy thì, mang thai, béo phì lượng nội tiết tố này trong cơ thể tăng cao và được các mao mạch vận chuyển đi khắp cơ thể, gây ra các vết rạn trên những vùng da mỏng và yếu.

Các nội tiết tố này tác động vào lớp trung bì bằng cách ngăn chặn sự hình thành collagen và elastin là các protein liên kết trong da, phá vỡ cấu trúc của da, hình thành các vết rạn nhỏ. Lâu dần, các tế bào của lớp trung bì bị phá hủy ngày càng nhiều, và các vết rạn này càng lộ rõ. Sử dụng thuốc và hoá chất Các vết rạn da còn có thể xuất hiện khi quá trình sản xuất collagen bị gián đoạn do cơ thể hấp thụ một số loại thuốc hoặc hoá chất. Điều này có nghĩa là, một số loại thuốc và hoá chất ngăn chặn sự sản xuất collagen, gây ra các vết rạn da.

Rạn da khi mang thai Da bị kéo dãn trong thời gian mang thai cũng gây nên rạn da. Trong thời kỳ mang thai từ tháng thứ 4 hoặc tháng thứ 6 các vết rạn thường xuất hiện ở bụng, hông, đùi, ngực, nách. Tỉ lệ rạn da thường ở phụ nữ gấp 2,5 lần so với nam và thường thấy ở 90% phụ nữ có thai [2], [45]. Rạn da thường gặp ở thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai.

Rạn da trong thai kỳ lúc đầu phát triển ở bụng và sau đó là vùng ngực. Nếu mẹ bạn bị ran da, bạn cũng có nguy cơ cao Nên nhớ rằng rạn da không phải do di truyền, nhưng bạn lại được thừa hưởng làn da từ bố mẹ mình. Do đó, nếu mẹ bạn bị rạn da thì rất có thể bạn cũng sẽ bị rạn da. Đặc điểm lâm sàng, phân loại rạn da 1.

Đặc điểm lâm sàng Thương tổn thương cơ bàn của rạn da biểu hiện bằng những đường giãn chằng chịt, bề mặt da biến dạng nhăn nhúm thường xuất hiện ở những vùng da mỏng yếu. Rạn da làm mất đi khả năng đàn hồi của da [5], [21]. Vi trí: rạn da thường xuất hiện ở vùng ngực, bụng, mông, đùi, đầu gối và bắp chân [5], [21], [23], [45]. Triệu chứng Những người bị rạn da không ai giống ai cả, chúng tùy thuộc vào khoảng thời gian mà bạn gặp phải chúng, nguyên nhân gây ra, vị trí chúng trên cơ thể của bạn và loại da của bạn là gì.

Những dạng rạn da thường gặp bao gồm: Những vệt lõm ngang hoặc dọc trên da. Những vệt màu tím hoặc xanh, đen, đỏ, hồng. Những vệt sáng màu mà sẽ mờ dần sang màu nhạt hơn. Những vệt lõm da trên bụng, vú, hông, mông hoặc đùi.

Những vệt phủ trên vùng lớn của cơ thể [5], [33]. Phân loại rạn da Vết rạn được hình thành qua hai thời kỳ: Thời kỳ đầu, biểu hiện lúc đầu là những vạch đỏ, đỏ tím trên da (có thể ngứa hoặc không tại vết rạn da). Thời kỳ thứ hai da đã chuyển sang màu trắng, xám hơi ánh lên và hình thành các đường rạch lõm [10]. Phận loại da theo thang Fitzpatrick Type I [điểm 0-6]: da rất nhạy cảm, luôn luôn bị bỏng nắng và không bao giờ rám nắng, da trắng, rất sáng, tóc đỏ hay vàng hoe, mắt xanh, có nhiều tàn nhang.

Type II [điểm 7-13]: da rất dễ nhạy cảm với ánh nắng mặt trời, thường bị bỏng nắng và khó rám nắng. Da trắng sáng, tóc đỏ hay vàng hoe, mắt xanh hay nâu đỏ. Type III [điểm 14-20]: da nhạy cảm với ánh nắng mặt trời, có thể rám nắng nhưng đôi khi bị bỏng nhẹ. Da màu beige, trắng với bất kỳ màu mắt hay màu tóc nào, rất thường gặp.

Type IV [điểm 21-27]: da hiếm khi bị bỏng nắng và dễ rám nắng. Da màu beige hơi nâu, đặc trưng của da người vùng Địa Trung Hải. Type V [điểm 28-34]: da ít nhạy cảm với ánh nắng mặt trời, rất dễ rám nắng và rất hiếm khi bỏng nắng. Da nâu, đặc trưng của da người gốc Tây Ban Nha.

Type VI [điểm 35-36]: da rất dễ rám nắng và không bao giờ bị bỏng nắng, da đen. Phân loại da theo Fitzpatricks Nguồn: Roberts WE (2009) [48] 11 1. Các phương pháp điều trị rạn da 1.