Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị giảm đau thoái hóa khớp gối bằng siêu âm trị liệu kết hợp điện châm tại bệnh viện y học cổ truyền đồng tháp năm 2

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả điều trị giảm đau thoái hóa khớp gối bằng siêu âm trị liệu và điện châm tại bệnh viện y học cổ truyền Đồng Tháp.

• Tác giả: Võ Thị Mỹ Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Tôn Chi Nhân
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên Cứu Kết Quả Điều Trị Giảm Đau Thoái Hóa Khớp Gối Bằng Siêu Âm Kết Hợp Điện Châm Tại Bệnh Viện Y Học Cổ Truyền Đồng Tháp
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lƣợc về giải phẫu khớp gối
• 1.1.1. Diện khớp
• 1.1.2. Màng hoạt dịch
• 1.1.3. Cấu tạo và thành phần chính của sụn khớp gối
• 1.2. Tổng quan về THK gối
• 1.2.1. Theo Y học hiện đại (YHHĐ)
• 1.2.1.1. Định nghĩa bệnh THK gối
• 1.2.1.2. Phân loại THK gối
• 1.2.1.2.1. THK gối nguyên phát
• 1.2.1.2.2. THK gối thứ phát
• 1.2.1.3. Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh và các yếu tố nguy cơ của thoái hoá khớp
• 1.2.1.3.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 1.2.1.3.2. Các yếu tố nguy cơ của THK
• 1.2.2. Theo Y học cổ truyền (YHCT)
• 1.2.2.1. Quan niệm YHCT
• 1.2.2.2. Nguyên nhân và bệnh sinh theo y học cổ truyền
• 1.2.2.3. Các thể lâm sàng thường gặp
• 1.3. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của thoái hóa khớp gối
• 1.3.1. Lâm sàng
• 1.3.2. Cận lâm sàng
• 1.3.2.1. Xét nghiệm
• 1.3.2.2. Các phương pháp thăm dò hình ảnh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 2.2. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 3.3. Đánh giá kết quả giảm đau theo thang điểm VAS và cải thiện vận động theo thang điểm WOMAC trên hai nhóm
• 3.4. Mối liên quan giữa nhóm tuổi, nghề nghiệp và chỉ số BMI của nhóm nghiên cứu với kết quả giảm đau theo VAS
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Giảm Đau Thoái Hóa Khớp Gối Hiệu Quả

Thoái hóa khớp gối là một vấn đề sức khỏe phổ biến, đặc biệt ở người lớn tuổi, gây ảnh hưởng lớn đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của phương pháp điều trị kết hợp siêu âm điều trị và điện châm trong việc giảm đau cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Đồng Tháp. Mục tiêu là cung cấp bằng chứng khoa học về tính hiệu quả của phương pháp này, từ đó mở ra hướng điều trị mới, ít xâm lấn và an toàn hơn cho bệnh nhân. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại để nâng cao hiệu quả điều trị.

1.1. Thoái Hóa Khớp Gối Gánh Nặng Bệnh Tật Tuổi Cao

Thoái hóa khớp gối là một bệnh lý mạn tính, tiến triển chậm, gây đau nhức và hạn chế vận động. Bệnh thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt là phụ nữ. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi tác, giới tính, thừa cân, tiền sử chấn thương khớp gối và yếu tố di truyền. Đau khớp gối là triệu chứng chính, ảnh hưởng đến khả năng đi lại, vận động và sinh hoạt hàng ngày. Việc tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả, an toàn và ít tác dụng phụ là một nhu cầu cấp thiết.

1.2. Siêu Âm và Điện Châm Giải Pháp Giảm Đau Từ YHCT

Siêu âm điều trị và điện châm là hai phương pháp điều trị không dùng thuốc, được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền. Siêu âm tạo ra các sóng âm tần số cao, có tác dụng giảm đau, chống viêm và kích thích tái tạo mô. Điện châm sử dụng các kim châm tác động lên các huyệt đạo, giúp điều hòa khí huyết, giảm đau và cải thiện chức năng vận động. Sự kết hợp của hai phương pháp này có thể mang lại hiệu quả điều trị cao hơn so với việc sử dụng riêng lẻ.

II. Vấn Đề Đặt Ra Hiệu Quả Giảm Đau Thực Tế Của Phương Pháp

Mặc dù siêu âm điều trị và điện châm đã được sử dụng trong điều trị thoái hóa khớp gối, nhưng bằng chứng khoa học về hiệu quả của phương pháp này vẫn còn hạn chế. Nhiều nghiên cứu trước đây có cỡ mẫu nhỏ, thiết kế nghiên cứu chưa chặt chẽ, hoặc chưa so sánh với các phương pháp điều trị khác. Do đó, cần có những nghiên cứu quy mô lớn, thiết kế khoa học để đánh giá một cách khách quan và toàn diện hiệu quả của phương pháp này. Nghiên cứu này nhằm giải quyết vấn đề này, cung cấp bằng chứng tin cậy về hiệu quả giảm đau của siêu âm kết hợp điện châm.

2.1. Thiếu Bằng Chứng Khoa Học Về Hiệu Quả Điều Trị

Nhiều phương pháp điều trị thoái hóa khớp gối hiện nay, bao gồm cả y học hiện đại và y học cổ truyền, vẫn còn thiếu bằng chứng khoa học vững chắc về hiệu quả. Điều này gây khó khăn cho các bác sĩ trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho bệnh nhân. Việc thực hiện các nghiên cứu lâm sàng có đối chứng, mù đôi là cần thiết để đánh giá một cách khách quan hiệu quả của các phương pháp điều trị khác nhau.

2.2. Tác Dụng Phụ và Chi Phí Điều Trị Bài Toán Cần Giải

Các phương pháp điều trị thoái hóa khớp gối bằng thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau và chống viêm, có thể gây ra nhiều tác dụng phụ, ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân. Ngoài ra, chi phí điều trị bằng thuốc cũng là một gánh nặng đối với nhiều bệnh nhân, đặc biệt là những người có thu nhập thấp. Các phương pháp điều trị không dùng thuốc, như siêu âm và điện châm, có thể là một lựa chọn thay thế an toàn và hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Khách Quan Tại Đồng Tháp

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Đồng Tháp trong giai đoạn 2018-2019. Thiết kế nghiên cứu là thử nghiệm lâm sàng có đối chứng, so sánh hiệu quả giảm đau giữa nhóm bệnh nhân được điều trị bằng siêu âm kết hợp điện châm và nhóm đối chứng được điều trị bằng phương pháp thông thường. Các chỉ số đánh giá bao gồm thang điểm đau VAS, thang điểm WOMAC và các chỉ số lâm sàng khác. Dữ liệu được phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS.

3.1. Đối Tượng Nghiên Cứu Bệnh Nhân Thoái Hóa Khớp Gối

Đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân được chẩn đoán thoái hóa khớp gối theo tiêu chuẩn của Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ (ACR). Các tiêu chí loại trừ bao gồm bệnh nhân có các bệnh lý khác ảnh hưởng đến khớp gối, bệnh nhân đang sử dụng các thuốc giảm đau mạnh, và bệnh nhân có chống chỉ định với siêu âm hoặc điện châm.

3.2. Quy Trình Điều Trị Siêu Âm và Điện Châm Theo Phác Đồ

Nhóm nghiên cứu được điều trị bằng siêu âm và điện châm theo phác đồ chuẩn. Siêu âm được thực hiện với tần số 1 MHz, cường độ 1 W/cm2, trong thời gian 15 phút. Điện châm được thực hiện trên các huyệt đạo quanh khớp gối, với tần số 2 Hz, cường độ vừa phải, trong thời gian 30 phút. Nhóm đối chứng được điều trị bằng các phương pháp thông thường, như thuốc giảm đau, thuốc chống viêm và vật lý trị liệu.

3.3. Đánh Giá Kết Quả Thang Điểm VAS và WOMAC

Hiệu quả điều trị được đánh giá bằng thang điểm đau VAS (Visual Analog Scale) và thang điểm WOMAC (Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index). Thang điểm VAS đánh giá mức độ đau của bệnh nhân trên một thang từ 0 đến 10. Thang điểm WOMAC đánh giá các khía cạnh khác nhau của thoái hóa khớp gối, bao gồm đau, cứng khớp và chức năng vận động.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Giảm Đau Rõ Rệt Với Siêu Âm Điện Châm

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm bệnh nhân được điều trị bằng siêu âm kết hợp điện châm có mức độ giảm đau đáng kể so với nhóm đối chứng. Thang điểm đau VAS giảm trung bình 3 điểm ở nhóm nghiên cứu, so với 1 điểm ở nhóm đối chứng. Thang điểm WOMAC cũng cho thấy sự cải thiện đáng kể về chức năng vận động ở nhóm nghiên cứu. Không có tác dụng phụ nghiêm trọng nào được ghi nhận trong quá trình nghiên cứu.

4.1. So Sánh Mức Độ Đau VAS Giảm Đáng Kể Sau Điều Trị

Phân tích thống kê cho thấy sự khác biệt về mức độ giảm đau giữa hai nhóm là có ý nghĩa thống kê (p < 0.05). Điều này chứng tỏ rằng siêu âm kết hợp điện châm có hiệu quả giảm đau tốt hơn so với phương pháp điều trị thông thường. Mức độ giảm đau này có thể giúp bệnh nhân cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm sự phụ thuộc vào thuốc giảm đau.

4.2. Cải Thiện Vận Động WOMAC Tăng Sau Liệu Trình

Thang điểm WOMAC cho thấy sự cải thiện đáng kể về chức năng vận động ở nhóm nghiên cứu. Bệnh nhân có thể đi lại, leo cầu thang và thực hiện các hoạt động hàng ngày dễ dàng hơn sau khi được điều trị bằng siêu âm kết hợp điện châm. Sự cải thiện này có thể giúp bệnh nhân duy trì sự độc lập và giảm nguy cơ tàn tật.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Phác Đồ Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của phương pháp điều trị kết hợp siêu âm và điện châm trong việc giảm đau và cải thiện chức năng vận động cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng phác đồ điều trị chuẩn cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối tại các bệnh viện y học cổ truyền và các cơ sở y tế khác. Phương pháp này có thể được sử dụng như một lựa chọn thay thế hoặc bổ sung cho các phương pháp điều trị khác.

5.1. Đề Xuất Phác Đồ Điều Trị Chuẩn Cho Bệnh Viện

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất một phác đồ điều trị chuẩn cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối tại các bệnh viện y học cổ truyền. Phác đồ này bao gồm việc sử dụng siêu âm và điện châm theo một quy trình cụ thể, kết hợp với các bài tập vận động trị liệu và tư vấn về chế độ ăn uống và sinh hoạt phù hợp.

5.2. Lợi Ích Cho Bệnh Nhân Giảm Đau Tăng Vận Động

Việc áp dụng phương pháp điều trị kết hợp siêu âm và điện châm có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối, bao gồm giảm đau, cải thiện chức năng vận động, giảm sự phụ thuộc vào thuốc giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống. Phương pháp này cũng có thể giúp bệnh nhân trì hoãn hoặc tránh được phẫu thuật thay khớp.

VI. Kết Luận Siêu Âm Điện Châm Hướng Đi Mới Cho Giảm Đau

Nghiên cứu này đã chứng minh hiệu quả của phương pháp điều trị kết hợp siêu âm và điện châm trong việc giảm đau và cải thiện chức năng vận động cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối. Phương pháp này có thể được sử dụng như một lựa chọn thay thế hoặc bổ sung cho các phương pháp điều trị khác. Cần có thêm các nghiên cứu quy mô lớn hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài và chi phí hiệu quả của phương pháp này.

6.1. Hạn Chế Nghiên Cứu và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm cỡ mẫu nhỏ và thời gian theo dõi ngắn. Cần có thêm các nghiên cứu quy mô lớn hơn, thời gian theo dõi dài hơn và thiết kế nghiên cứu chặt chẽ hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài và chi phí hiệu quả của phương pháp này. Các nghiên cứu tiếp theo cũng nên tập trung vào việc xác định các yếu tố dự báo đáp ứng điều trị và tối ưu hóa phác đồ điều trị.

6.2. Tương Lai Của Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối

Việc kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại có thể mang lại những tiến bộ đáng kể trong điều trị thoái hóa khớp gối. Các phương pháp điều trị không dùng thuốc, như siêu âm và điện châm, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giảm đau, cải thiện chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bác sĩ y học cổ truyền và y học hiện đại để phát triển các phác đồ điều trị toàn diện và hiệu quả cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thoái hóa khớp là hậu quả của quá trình cơ học và sinh học làm mất cân bằng giữa tổng hợp và hủy hoại của sụn và xƣơng dƣới sụn. Bệnh rất thƣờng gặp và là một trong những nguyên nhân chính gây giảm, mất khả năng vận động ở ngƣời cao tuổi. Năm 2010, ở Mỹ có trên 27 triệu ngƣời mắc bệnh thoái hóa khớp, trong khi con số này ở Anh là trên 8 triệu ngƣời [49]. Ở Việt Nam thoái hóa khớp đứng hàng thứ 3 (4,66%) trong các bệnh có tổn thƣơng khớp, trong đó thoái hóa khớp gối chiếm 56,5% tổng số các bệnh khớp do thoái hóa cần điều trị nội trú [18].

Thoái hóa khớp gối là nguyên nhân gây tàn tật cho ngƣời có tuổi đứng hàng thứ hai sau bệnh tim mạch [40]. Điều trị đau và hạn chế vận động do thoái hóa khớp gối, Y học hiện đại có nhiều phƣơng pháp khác nhau. Điều trị nội khoa bảo tồn sử dụng các thuốc nhƣ: thuốc giảm đau, NSAIDs, steroid nội khớp… Điều trị ngoại khoa nhƣ: thay khớp, nội soi khớp, bệnh nhân phải trải qua cuộc phẫu thuật lớn với không ít biến chứng. Ngành Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng có nhiều phƣơng pháp điều trị nhƣ: nhiệt trị liệu, điện trị liệu và các bài tập vận động trị liệu [22].

Các phƣơng pháp điều trị không dùng thuốc với ƣu thế ít tác dụng không mong muốn, phù hợp với tính chất bệnh lý thoái hóa khớp mạn tính, hay tái phát của ngƣời lớn tuổi đang ngày càng đƣợc đánh giá cao. Điện châm là phƣơng pháp điều trị không dùng thuốc rất phổ biến và đƣợc sử dụng rộng rãi của chuyên ngành Y học cổ truyền. Siêu âm trị liệu là một phƣơng pháp nhiệt sâu trong vật lý trị liệu, trong những năm gần đây với sự phát triển của công nghệ và những hiểu biết mới về siêu âm, phƣơng pháp này đƣợc ứng dụng ngày một nhiều trong điều trị thoái hóa khớp gối [26]. 2 Nhằm kết hợp và tận dụng các ƣu thế của Y học hiện đại và Y học cổ truyền với mục đích nâng cao hiệu quả điều trị thoái hóa khớp gối, chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị giảm đau thoái hóa khớp gối bằng siêu âm trị liệu kết hợp điện châm tại bệnh viện Y học cổ truyền Đồng Tháp năm 2018-2019”.

Đề tài đƣợc tiến hành với các mục tiêu cụ thể sau: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân bị thoái hóa khớp gối đƣợc điều trị bằng siêu âm trị liệu và điện châm tại Bệnh viện Y học cổ truyền Đồng Tháp năm 2018-2019. Đánh giá kết quả giảm đau của phƣơng pháp siêu âm trị liệu kết hợp điện châm trong điều trị bệnh thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Y học cổ truyền Đồng Tháp năm 2018-2019. Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến kết quả giảm đau của phƣơng pháp siêu âm trị liệu kết hợp điện châm trong điều trị bệnh thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Y học cổ truyền Đồng Tháp năm 2018-2019.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sơ lƣợc về giải phẫu khớp gối 1. Diện khớp Khớp gối là khớp có cấu tạo giải phẫu phức tạp, bao gồm các khớp bản lề giữa xƣơng đùi và xƣơng chày (khớp đùi chày); xƣơng đùi và xƣơng bánh chè (khớp đùi chè). Khớp gối gồm các thành phần: đầu dƣới xƣơng đùi, đầu trên xƣơng chày, xƣơng bánh chè, sụn chêm, hệ thống gân dây chằng và bao khớp [10].

Màng hoạt dịch Màng hoạt dịch bao phủ toàn bộ mặt trong của khớp. Đó là một màng mỏng giàu các mạch máu và mạch bạch huyết, mặt hƣớng vào khoang khớp nhẵn bóng có lớp tế bào biểu mô bao phủ. Các tế bào này có nhiệm vụ tiết ra dịch khớp. Dịch khớp có tác dụng bôi trơn ổ khớp, giảm ma sát giữa các bề mặt sụn khi khớp cử động và cung cấp dinh dƣỡng cho sụn khớp [5].

Cấu tạo và thành phần chính của sụn khớp gối Sụn khớp bình thƣờng màu trắng ánh xanh, nhẵn bóng, ƣớt, có độ trơ, có tính chịu lực và tính đàn hồi. Sụn khớp bao bọc ở các đầu xƣơng, đáp ứng chức năng sinh lý là bảo vệ đầu xƣơng và dàn đều sức chịu lực lên toàn bộ bề mặt khớp. Trong tổ chức sụn không có thần kinh và mạch máu, là vùng vô mạch nên sụn khớp nhận các chất dinh dƣỡng nhờ sự khuyếch tán từ tổ chức xƣơng dƣới sụn thấm qua các proteoglycan và từ các mạch máu của màng hoạt dịch thấm qua dịch khớp [5]. 4 Thành phần chính của sụn khớp gồm chất căn bản và các tế bào sụn.

Tế bào sụn có chức năng tổng hợp nên chất căn bản. Chất căn bản của sụn có ba thành phần chính là nƣớc chiếm 80%, các sợi collagen và proteoglycan chiếm 5- 10% [5]. Điều hòa sinh tổng hợp các chất căn bản của sụn khớp là các polypeptide trung gian nhƣ: yếu tố tăng trƣởng giống insulin 1 (IGF-1: Insulin like growth factor 1), yếu tố tăng trƣởng chuyển dạng β (TG-β: Transforming growth factor β), yếu tố tăng trƣởng nguyên bào sợi (FGF: Fibroblast growth factor). Các yếu tố tăng trƣởng này cùng với các protein tạo xƣơng (BMPs: Bone morphogenetic proteins) đƣợc xếp vào nhóm tăng đồng hóa sụn, có tác dụng kích thích tổng hợp chất căn bản sụn [51].

Giải phẫu khớp gối [5] 5 1. Tổng quan về thoái hóa khớp (THK) gối 1. Theo Y học hiện đại (YHHĐ) 1. Định nghĩa bệnh THK gối Trƣớc kia, THK (còn gọi là hƣ khớp) đƣợc coi là bệnh lý của sụn khớp, song ngày nay, bệnh đƣợc định nghĩa là tổn thƣơng của toàn bộ khớp, bao gồm tổn thƣơng sụn khớp là chủ yếu, kèm theo tổn thƣơng xƣơng dƣới sụn, dây chằng, các cơ cạnh khớp và màng hoạt dịch.

Tổn thƣơng diễn biến chậm tại sụn kèm theo các biến đổi hình thái, biểu hiện bởi hiện tƣợng hẹp khe khớp, tân tạo xƣơng (gai xƣơng) và đặc xƣơng dƣới sụn [22]. Hình ảnh khớp gối bình thƣờng và bị thoái hóa [5] 1. Phân loại THK gối * THK gối nguyên phát - Sự lão hóa: là nguyên nhân chính của THK ở những ngƣời trên 50 tuổi. Cùng với sự thay đổi tuổi tác, sự thích ứng của sụn khớp với các tác nhân tác động lên khớp ngày càng giảm, dẫn đến sự hủy hoại sụn khớp.

- Yếu tố di truyền: những yếu tố nhƣ hàm lƣợng Collagen và khả năng tổng hợp Proteoglycan của sụn đƣợc mang tính di truyền. 6 * THK gối thứ phát - Sau chấn thƣơng: Gẫy xƣơng gây lệch trục, can lệch, các vi chấn thƣơng liên tiếp do nghề nghiệp. Các tổn thƣơng này dẫn đến rối loạn phân bố lực và tổn thƣơng sụn khớp sớm. - Sau các bệnh lý xƣơng sụn: Hoại tử xƣơng, hoại tử sụn do viêm, viêm khớp dạng thấp, bệnh gút, … - Sau các bệnh lý khác: bệnh nội tiết (đái tháo đƣờng, to viễn cực, cƣờng giáp trạng, cƣờng cận giáp trạng…), rối loạn đông máu (bệnh Hemophilie) [22].

Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh và các yếu tố nguy cơ của thoái hoá khớp * Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh Tổn thƣơng chủ yếu của THK là phá hủy sụn khớp, tái cấu trúc xƣơng dƣới sụn và viêm màng hoạt dịch. Mặc dù nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của các quá trình này còn chƣa đƣợc biết rõ nhƣng các phân tử gây viêm đƣợc xuất tiết ra nhƣ các Cytokine tiền viêm đã thể hiện rõ vai trò trong cơ chế bệnh sinh THK. Trong đó, Interleukin 1(IL-1) và yếu tố hoại tử u (TNFα) có vai trò quan trọng trong quá trình thoái biến cấu trúc sụn và đã trở thành mục tiêu của nhiều liệu pháp điều trị. Interleukin-1 gây ra quá trình dị hóa trong THK và là yếu tố chính gây phá hủy sụn khớp do nó ức chế sự tổng hợp các thành phần của chất căn bản nhƣ: Collagen, Proteoglycan của tế bào sụn và thúc đẩy quá trình thoái hóa Proteoglycan của chất cơ bản sụn, trong khi đó TNFα gây quá trình viêm [50],[29].

Thực tế các cytokine này làm giảm tổng hợp chất ức chế BMPs và tăng đáng kể sự tổng hợp BMPs. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Ngọc Châu (2012) cho thấy nồng độ IL-1 và TNFα ở bệnh nhân THK gối tăng cao hơn ngƣời bình thƣờng [6]. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu hiện nay đã chỉ ra rằng các 7 gốc tự do tham gia quá trình dị hóa sụn, NO có vai trò thúc đẩy interleukin-1β gây THK chủ yếu bằng cách ức chế tổng hợp các chất căn bản, sợi Collagen và tăng hoạt tính của BMPs. Hơn nữa NO còn làm tăng tổng hợp các yếu tố gây viêm (PGE2) gây chết tế bào sụn theo chƣơng trình [8].

Nhƣ vậy, tổn thƣơng khớp trong THK là tập hợp của nhiều tổn thƣơng trong đó tổn thƣơng chính ở sụn khớp với sự tham gia của nhiều yếu tố nhƣ quá tải khớp, vi chấn thƣơng,… và các chất trung gian hóa học gây viêm nhƣ: IL-1, TNFα, IL-17, IL-18,…Các Cytokine nhƣ: IL-10 và IL-1ra có vai trò ức chế sản xuất cũng nhƣ hoạt tính của các Cytokine tiền viêm trong khi các Cytokine khác nhƣ IL-4, IL-6 điều hòa quá trình này. Các yếu tố tăng trƣởng IGF-1, TGF-β, FGF, và BMPs tham gia vào quá trình tổng hợp chất căn bản của sụn [45],[3],[37],[57]. * Các yếu tố nguy cơ của THK - Tuổi: Tần suất mắc thoái hóa tăng dần theo tuổi. Theo NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey), tỉ lệ THK gối ở ngƣời trẻ từ 25-30 tuổi là 0,1%, và trên 55 tuổi là 80% [41] - Giới: Nhiều nghiên cứu cho thấy nữ giới có nguy cơ mắc bệnh THK nhiều hơn nam giới.

Nguyên nhân tại sao cho đến nay còn chƣa đƣợc biết rõ nhƣng nhiều giả thuyết cho rằng có thể liên quan đến hormone, gen hoặc các yếu tố chƣa xác định khác [54] - Nghề nghiệp: Cơ chế vẫn chƣa rõ ràng nhƣng có thể do trọng lực quá tải mà khớp phải chịu và tính chất công việc lập đi lập lại trong một khoảng thời gian dài [57] - Béo phì: (phân loại dựa vào chỉ số BMI theo tiêu chuẩn Châu Á). Ở những ngƣời béo phì (BMI > 27), chỉ số khối cơ thể tăng một đơn vị sẽ làm 8 tăng 15% nguy cơ mắc THK [42]. Ảnh hƣởng của béo phì trên THK do nhiều yếu tố bao gồm: nội tiết, chuyển hóa, sinh cơ học. Các NC gần đây đã chứng minh rằng tăng khối mỡ đặc biệt ở vùng trung tâm sẽ hoạt hóa các yếu tố sinh hóa tạo ra các chất nhƣ: Leptin hoặc Adiponectin làm tăng quá trình viêm trong sụn khớp thoái hóa, gây phá hủy tế bào sụn khớp [43].

Theo Y học cổ truyền (YHCT) 1.