Luận án nghiên cứu về tác dụng của véc ni fluor trong phòng ngừa và điều trị sâu răng

Luận án nghiên cứu tác dụng của véc ni fluor trong phòng ngừa và điều trị sâu răng, cung cấp giải pháp hiệu quả cho sức khỏe răng miệng.

• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Nha Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Véc Ni Fluor Trong Phòng Ngừa Và Điều Trị Sâu Răng
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu và mô học của men răng
• 1.2. Bệnh sâu răng. Định nghĩa bệnh sâu răng và sâu răng giai đoạn sớm
• 1.3. Bệnh căn sâu răng. Sinh lý bệnh quá trình sâu răng
• 1.4. Dịch tễ học bệnh sâu răng và sâu răng giai đoạn sớm
• 1.5. Điều trị và dự phòng sâu răng
• 1.6. Các phương pháp chẩn đoán sâu răng sớm
• 1.6.1. Quan sát bằng mắt thường
• 1.6.2. Các kỹ thuật tăng cường hình ảnh
• 1.6.2.1. Kỹ thuật QLF (Quantiative Light Fluorescence)
• 1.6.2.2. Laser huỳnh quang (Diagnodent)
• 1.7. Phân loại sâu răng. Vai trò của véc-ni fluor trong phòng và điều trị sâu răng
• 1.7.1. Các tác dụng của véc-ni fluor. Phân loại véc-ni fluor
• 1.7.2. Một số nghiên cứu về sử dụng véc-ni fluor phòng sâu răng
• 1.8. Nghiên cứu về sâu răng và sâu răng giai đoạn sớm trên thực nghiệm
• 1.8.1. Vai trò của chu trình pH trong thực nghiệm
• 1.8.2. Vai trò của kính hiển vi điện tử trong nghiên cứu trên thực nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.4. Tiến hành nghiên cứu
• 2.2. Nghiên cứu can thiệp
• 2.2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.4. Tiến hành nghiên cứu
• 2.2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.6. Các tiêu chuẩn sử dụng
• 2.2.7. Nhận định kết quả. Các biến số nghiên cứu
• 2.2.8. Theo dõi, quản lý bệnh nhân
• 2.2.9. Hạn chế sai số nghiên cứu
• 2.3. Nghiên cứu thực nghiệm
• 2.3.1. Đối tượng nghiên cứu thực nghiệm
• 2.3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.4. Quy trình tiến hành nghiên cứu
• 2.3.5. Xử lý số liệu
• 2.3.6. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng sâu răng, về tỷ lệ hiện mắc sâu răng vĩnh viễn hàm lớn thứ nhất (răng số 6)
• 3.2. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Tình trạng sâu răng của đối tượng nghiên cứu
• 3.4. Đánh giá hiệu quả của véc-ni trên tổn thương sâu răng vĩnh viễn qua nghiên cứu can thiệp
• 3.5. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.6. Hiệu quả của véc-ni fluor trên tổn thương sâu răng vĩnh viễn qua sự thay đổi tỷ lệ sâu răng
• 3.7. Hiệu quả của véc-ni fluor trên tổn thương trên các mặt răng
• 3.8. Hiệu quả của véc-ni fluor trên quá sự tiến triển của tổn thương sâu răng
• 3.9. Kết quả quá trình khử khoáng và tái khoáng hóa của fluor vào men răng
• 3.10. Giá trị Diagnodent trên mẫu nghiên cứu
• 3.11. Một số hình ảnh vi điển tử vùng thân răng bình thường và sau khử khoáng
• 3.12. Một số hình ảnh vi điển tử vùng răng sau tái khoáng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng sâu răng hàm lớn thứ nhất (răng số 6)
• 4.2. Đặc điểm mẫu nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 4.3. Thực trạng bệnh sâu răng vĩnh viễn
• 4.4. Hiệu quả của véc-ni fluor 5% trên tổn thương sâu răng vĩnh viễn qua nghiên cứu can thiệp
• 4.5. Bàn luận về phân bố học sinh trong nghiên cứu can thiệp
• 4.6. Hiệu quả phòng và điều trị sâu răng vĩnh viễn của véc-ni fluor 5%
• 4.7. Quá trình tái khoáng hóa của fluor vào men răng
• 4.8. Đặc điểm của tổn thương sâu răng giai đoạn sớm trên thực nghiệm
• 4.9. Hình ảnh vi thể của tổn thương sâu răng giai đoạn sớm trên thực nghiệm
• 4.10. Hiệu quả sử dụng véc-ni fluor đối với tổn thương sâu răng sớm trên thực nghiệm
• 4.11. Điểm mới, tính giá trị và khả năng áp dụng của luận án
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về véc ni fluor

Véc ni fluor là một trong những phương pháp hiệu quả trong việc phòng ngừa sâu răng và điều trị sâu răng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng véc ni fluor có khả năng làm giảm tỷ lệ sâu răng lên đến 33%. Điều này cho thấy hiệu quả véc ni trong việc bảo vệ men răng và ngăn chặn sự tiến triển của tổn thương sâu răng. Véc ni fluor hoạt động bằng cách cung cấp fluor cho men răng, giúp tăng cường khả năng kháng acid và giảm thiểu sự mất khoáng. Theo các nghiên cứu, việc sử dụng véc ni fluor không chỉ giúp bảo vệ răng mà còn có tác dụng tích cực trong việc chăm sóc răng miệng cho trẻ em, đặc biệt là trong giai đoạn phát triển. Việc áp dụng véc ni fluor trong thực hành nha khoa đã trở thành một tiêu chuẩn vàng trong nghiên cứu nha khoa hiện đại.

1.1. Cơ chế tác dụng của véc ni fluor

Cơ chế tác dụng của véc ni fluor chủ yếu dựa vào khả năng tái khoáng hóa men răng. Khi men răng bị mất khoáng do tác động của acid, véc ni fluor giúp cung cấp fluor vào cấu trúc men, từ đó tạo ra fluorapatite, một dạng khoáng chất có khả năng kháng acid tốt hơn so với hydroxyapatite thông thường. Nghiên cứu cho thấy rằng tác dụng của fluor không chỉ dừng lại ở việc tái khoáng mà còn giúp làm giảm sự phát triển của vi khuẩn gây sâu răng. Việc sử dụng véc ni fluor trong phương pháp phòng ngừa đã được chứng minh là an toàn và hiệu quả, đặc biệt là trong việc bảo vệ răng cho trẻ em. Các nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng việc áp dụng véc ni fluor định kỳ có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ sâu răng ở trẻ em, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe răng miệng cho thế hệ tương lai.

II. Hiệu quả của véc ni fluor trong điều trị sâu răng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng véc ni fluor không chỉ có tác dụng trong phòng ngừa sâu răng mà còn có hiệu quả trong điều trị sâu răng giai đoạn sớm. Việc áp dụng véc ni fluor Enamelast 5% NaF cho nhóm học sinh có tổn thương sâu răng giai đoạn sớm đã cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong tình trạng răng miệng. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng véc ni fluor có khả năng làm giảm sự tiến triển của tổn thương sâu răng, từ đó giúp bảo tồn răng và giảm thiểu chi phí điều trị. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chi phí điều trị sâu răng ngày càng tăng cao. Việc sử dụng véc ni fluor trong chăm sóc răng miệng không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe răng miệng mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc phòng ngừa sâu răng.

2.1. Nghiên cứu thực nghiệm về véc ni fluor

Nghiên cứu thực nghiệm về véc ni fluor đã chỉ ra rằng việc áp dụng véc ni fluor có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ sâu răng ở trẻ em. Các nghiên cứu đã thực hiện trên nhiều đối tượng khác nhau, từ trẻ em đến người lớn, và kết quả cho thấy véc ni fluor có tác dụng tích cực trong việc bảo vệ răng khỏi sự tấn công của vi khuẩn. Đặc biệt, trong các nghiên cứu can thiệp, nhóm sử dụng véc ni fluor cho thấy sự cải thiện rõ rệt về tình trạng sâu răng so với nhóm chứng. Điều này chứng tỏ rằng véc ni fluor không chỉ là một phương pháp phòng ngừa hiệu quả mà còn là một giải pháp khả thi trong điều trị nha khoa hiện đại.

III. Tính ứng dụng của véc ni fluor trong nha khoa

Véc ni fluor đã trở thành một phần không thể thiếu trong chăm sóc răng miệng hiện đại. Tính ứng dụng của véc ni fluor không chỉ giới hạn trong phòng ngừa mà còn mở rộng ra điều trị sâu răng giai đoạn sớm. Việc áp dụng véc ni fluor trong các chương trình chăm sóc sức khỏe răng miệng tại trường học và cộng đồng đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm tỷ lệ sâu răng. Các nha sĩ khuyến khích việc sử dụng véc ni fluor như một phần của chế độ chăm sóc răng miệng hàng ngày, đặc biệt là cho trẻ em. Điều này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe răng miệng mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc phòng ngừa sâu răng.

3.1. Đề xuất ứng dụng véc ni fluor trong cộng đồng

Để nâng cao hiệu quả của véc ni fluor trong phòng ngừa sâu răng, cần có các chương trình giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc chăm sóc răng miệng. Các nha sĩ và chuyên gia y tế nên tổ chức các buổi hội thảo, tư vấn cho phụ huynh và trẻ em về cách sử dụng véc ni fluor đúng cách. Ngoài ra, việc cung cấp véc ni fluor miễn phí hoặc với giá ưu đãi cho trẻ em tại các trường học cũng là một giải pháp khả thi. Điều này không chỉ giúp giảm tỷ lệ sâu răng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ em, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tổ chức Sức khỏe Thế giới khi tổng kết về tình trạng sâu răng toàn cầu năm 2003 đã đưa ra kết luận: sâu răng vẫn còn là một vấn đề sức khỏe răng miệng ảnh hưởng đến 60 - 90% học sinh và đại đa số người trưởng thành. Đặc biệt tỷ lệ mắc gia tăng ở các nước đang phát triển là kết quả của tiếp xúc không đầy đủ với fluor [61], [62], [63]. Theo điều tra cơ bản răng miệng toàn quốc năm 2001 tỷ lệ mắc bệnh đang ở mức độ cao và có chiều hướng tăng lên theo tuổi: ở trẻ 6-8 tuổi: 25,4%, ở trẻ 9-11 tuổi: 54,6%, ở trẻ 12 tuổi: có 56,6% bị sâu răng, DMFT = 1,87 và ở trẻ 15 tuổi có 67,6%, DMFT = 2,16 [17]. Trong đó tỷ lệ sâu răng giai đoạn sớm độ tuổi 7-8 là 78,8% [3].

Thực trạng này ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cuộc sống và sinh hoạt hàng ngày của trẻ. Với phương pháp điều trị truyền thống cực kỳ tốn kém, là căn bệnh đắt thứ tư để điều trị ở hầu hết các nước công nghiệp; trong khi đó nhiều nước có thu nhập thấp thì chỉ riêng chi phí điều trị sâu răng sẽ vượt mức tổng ngân sách chăm sóc sức khỏe cho trẻ em [60], [62], [65]. Sâu răng không được phát hiện ở giai đoạn sớm khiến cho bác sĩ không thể lựa chọn phương pháp điều trị nào khác ngoài phục hồi, thay vì dùng các biện pháp không xâm lấn. Trong 20 năm qua việc bỏ sót các tổn thương sâu răng sớm đã hình thành nên sự bảo thủ trong quản lý lâm sàng sâu răng.

Việc tìm ra được nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh của bệnh sâu răng đã dẫn tới sự thay đổi trong dự phòng và điều trị sâu răng. Nha khoa hiện đại với các phương pháp tiên tiến giúp phát hiện tổn thương sâu răng sớm trên lâm sàng giúp ngăn chặn quá trình tiến triển của sâu răng. Quan điểm ngày nay không chỉ dừng lại ở mức khoan trám các tổn thương sâu răng đã tạo thành lỗ sâu mà còn bao gồm phòng và điều trị các tổn thương sâu răng sớm (chưa tạo lỗ sâu) nhằm giảm chi phí và tăng hiệu quả điều trị [89]. Với hơn 50 năm nghiên cứu trên thực nghiệm và lâm sàng, fluor đóng vai trò là tác nhân tiêu chuẩn vàng trong dự phòng và điều trị sâu răng [72], làm hạ thấp tỷ lệ và mức độ trầm trọng của sâu răng trên toàn cầu, nghiên cứu của Marinho VC và cộng sự, qua phân tích tổng hợp các nghiên cứu can thiệp bằng véc-ni fluor cho thấy véc-ni fluor làm giảm sâu răng là 33% [66], [71].

Thêm vào đó là sự phát triển nhanh chóng của công nghiệp hóa chất cho ra đời các sản phẩm 2 chứa fluor ngày càng đa dạng về chủng loại và chất lượng cũng như cách sử dụng [69]. Trên thế giới các nghiên cứu về véc-ni fluor đã tập trung làm rõ cơ chế tác dụng, hiệu quả phòng và điều trị sâu răng, liều lượng và cách dùng. của các dạng véc-ni fluor khác nhau. Tuy nhiên những nghiên cứu này vẫn còn nhiều hạn chế như chưa đưa ra được một phương pháp hoàn hảo (hiệu quả cao, an toàn, đơn giản khi sử dụng và có thể áp dụng rộng rãi tại cộng đồng), chưa tìm ra liều lượng tối ưu cho các giai đoạn của tổn thương sâu răng [67], [68].

Tại Việt Nam đến nay mặc dù có rất nhiều công trình nghiên cứu về sâu răng ở tất cả các lứa tuổi, song đa số những nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở việc chẩn đoán được sâu răng ở các giai đoạn muộn, vì vậy việc phòng và điều trị bệnh cho hiệu quả còn thấp. Có nhiều nghiên cứu nhưng chưa đầy đủ về tình trạng sâu răng của trẻ em trong việc sử dụng véc-ni fluor để can thiệp dự phòng và điều trị sâu răng. Xuất phát từ các vấn đề trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu sử dụng véc-ni fluor trong dự phòng và điều trị sâu răng” với mục tiêu chung và mục tiêu chuyên biệt sau: 1. Xác định thực trạng sâu răng vĩnh viễn số 6 của học sinh 7-8 tuổi tại thành phố Hà Nội năm 2017.

Đánh giá hiệu quả sử dụng véc-ni fluor Enamelast 5% NaF trên nhóm học sinh có tổn thương sâu răng giai đoạn sớm. Mô tả quá trình khoáng hóa của véc-ni fluor Enamelast 5% NaF vào men răng trên thực nghiệm. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Giải phẫu và mô học men răng - Men răng có nguồn gốc ngoại bì, men răng là một tổ chức cứng nhất cơ thể.

- Về mặt lý học: men răng cứng, giòn, trong và cản tia X, với tỷ trọng từ 2,3 - 3 so với ngà răng. Màu sắc của men răng tùy thuộc vào tỷ lệ thành phần các dạng tinh thể, khoảng cách và sự sắp xếp của các tinh thể men. + Với men răng của răng mới mọc, thường có màu trong và có ánh xanh, do thành phần tinh thể có các muối của kim loại Fe, Mg, Al,. Khi men răng trưởng thành các muối này dần được thay thế làm cho men răng mất ánh xanh và trắng hơn.

+ Với men răng bị hủy khoáng hoặc sâu răng giai đoạn sớm, men có màu trắng đục, ngày nay đặc điểm này được ứng dụng trong chẩn đoán và theo dõi sâu răng sớm trên lâm sàng. + Men răng phủ toàn bộ thân răng, dày mỏng tùy vị trí khác nhau, dày nhất ở núm răng là 1,5mm và mỏng nhất ở vùng cổ răng. - Về mặt hóa học gồm: + Thành phần vô cơ Thành phần chính của khoáng chất men răng bao gồm canxi, phosphat và các ion Hydroxy, 3 thành phần này tham gia cấu thành Hydroxyapatit (3 [(PO4)2Ca3] Ca (OH)2) là dạng tinh thể chính của men răng. Các thành phần khác như: F, Fe, Mg, Mn, Sn, Na, K, Cl,.

tham gia cấu tạo nên các dạng tinh thể khác của men răng, tuy các dạng tinh thể khác này chỉ chiếm một phần tỷ lệ nhỏ trong các tinh thể cấu thành men răng nhưng chúng lại có vai trò quan trọng ảnh hưởng tới tính chất hóa lý và sức đề kháng của men răng. Có sự liên quan chặt chẽ theo tỷ lệ của phospho và fluor trong men và ngà răng. Nồng độ phospho trong men là 17,4% và trong ngà là 13,5%, lượng fluor thường ≤ 10% [22]. Nồng độ của fluor trong mô răng: đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và đều có cùng một kết luận là nồng độ của fluor trong mô răng thay đổi rất nhiều từ người này sang người khác, nhưng có liên quan chặt chẽ với nồng độ fluor trong môi trường, 4 đặc biệt là fluor trong nước uống vào thời kỳ khoáng hóa của răng [12].

Men răng bao gồm các hợp chất vô cơ dạng tinh thể chủ yếu là: Hydroxyapatit (3[(PO4)2Ca3] Ca (OH)2) chiếm 90 - 95%, còn lại là các tinh thể dạng muối Carbonat của Mg và một lượng nhỏ Clorua, Fluorua và Sunfat của Natri và Kali [82]. Tỷ lệ các thành phần hóa học của men răng có sự thay đổi ở ngay trong từng cá thể, từng răng và vị trí men răng. Sự thay đổi này phụ thuộc vào thành phần hóa học ban đầu của men răng, sự sắp xếp của các tinh thể, thời gian và môi trường miệng. + Thành phần hữu cơ chiếm khoảng 1% trong đó có protein chiếm một phần quan trọng.

- Cấu trúc tổ chức học: Quan sát trên kính hiển vi thấy hai loại đường vân: + Đường Retzius thấy trên tiêu bản cắt ngang là các đường chạy song song nhau và song song với đường viền ngoài của lớp men cũng như với đường ranh giới men, ngà ở phía trong. + Đường trụ men chạy suốt chiều dày men răng, đôi khi có sự gấp khúc và thay đổi hướng đi của trục men. + Trụ men có đường kính từ 3 - 6 m khi cắt ngang trụ men ta thấy hướng đi của trụ men tạo ra các dải sáng tối xen kẽ chính là dải Hunter – Schrege. - Cấu trúc siêu vi của men: + Thấy thành phần hữu cơ có cấu trúc sợi và sắp xếp dọc theo trụ men, có vùng lại hợp với trụ men một góc 400, thành phần vô cơ là các khối tinh thể to nhỏ không đều dài 1m, rộng 0,04 - 1m, các tinh thể trong trụ men sắp xếp theo hình xương cá đôi khi theo hình lốc.

Có ba dạng tinh thể chủ yếu của trụ men là Hydroxyapatit, Fluorapatite, Carbonat, chất giữa trụ men là các tinh thể giả apatit (thay PO4 = CaCO3, MgCO3, CaF2,. + Cấu trúc tinh thể hydroxyapatite [108] Cấu trúc khoáng này rất quan trọng, nó giải thích vì sao men răng tổn thương trong môi trường hòa tan acid. Thành phần khoáng của men cơ bản là một hydroxyapatite canxi được thay thế (substituted canxi hydroxyapatite), công thức hợp thức của hydroxyapatite là Ca10(PO4)6(OH)2. 5 Cấu trúc này cho thấy sự phân bố của các ion quanh cột hydroxyl trung tâm kéo dài theo hướng trục c theo hướng trục của tinh thể.

Trên hình sơ đồ ta thấy ion hydroxyl được bao quanh bởi lần lượt các tam giác ion Ca (Ca II) và PO4, các tam giác này sắp xếp lần lượt và xoay lệch nhau một góc 600 theo trục c-axis. Đến lượt các tam giác ion này lại được bao quanh bởi lục giác ion Ca (Ca I). Cấu trúc toàn thể của tinh thể có thể được coi là một serie các đĩa hình lục giác xếp chồng lên nhau và lệch góc nhau lần lượt 600. Cấu trúc mạng tinh thể của hydroxyapatite [108] Tuy nhiên trong cấu trúc men răng cũng như tất cả cấu trúc khoáng khác, có nhiều biến thể trong cấu trúc của chúng.

Các biến thể có thể là khuyết ion, đặc biệt là ion Ca và hydroxyl. Hydroxyl đã được báo cáo là thấp hơn 20 - 30% ở trong men so với apatite hợp thức. Các ion ngoại lai như là carbonat, fluoride, natri và magiê cũng thường xuyên được tìm thấy trong cấu trúc tinh thể. Do đó công thức tinh thể có thể thay đổi dưới dạng sau Ca10-x-y(HPO4)v(PO4)6-x(CO3)w(OH)2-x-y, trong đó v + w = x.

Các khuyết hay thay thế như vậy có ảnh hưởng sâu sắc đến đặc tính của apatite, đặc biệt liên quan đến khả năng hòa tan trong môi trường pH thấp. - Sự kết hợp của các ion ngoại lai vào trong apatite men [108]. Quá trình trao đổi chất của men răng và môi trường miệng diễn ra liên tục và thường xuyên trong suốt đời sống của răng tuy nhiên mức độ trao đổi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cấu trúc men, pH, thành phần khoáng chất của nước bọt, thời gian, … Sự kết hợp của fluoride điển hình được cho là do sự thay thế của ion fluoride vào các khoảng trống của hydroxyl hoặc chúng đẩy ion hydroxyl trong cột 6 hydroxyl theo trục c-axis.