Chương 1: Những vấn đề cơ bản về hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa của các quốc gia Chương 2: Thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam. 6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ XUẤT NHẬP KHẨU HÀNG HÓA CỦA CÁC QUỐC GIA 1.1 Đặc điểm của xuất nhập khẩu hàng hóa và ảnh hƣởng của nó tới việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng 1.1 Một số khái niệm cơ bản về xuất nhập khẩu và hệ thống chỉ tiêu Xuất nhập khẩu: Theo qui định về chế độ và tổ chức quản lý hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu thì hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu phải nhằm phục vụ nền kinh tế trong nước phát triển trên cơ sở khai thác và sử dụng có hiệu quả các tiềm năng và thế mạnh sẵn có về lao động, đất đai và các tài nguyên khác của nền kinh tế, giải quyết công ăn việc làm cho nhân dân lao động, đổi mới trang thiết bị kỹ thuật và qui trình công nghệ sản xuất, thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá đất nước, đáp ứng các yêu cầu cơ bản và cấp bách về sản xuất và đời sống, đồng thời góp phần hướng dẫn sản xuất, tiêu dùng và điều hòa cung cầu để ổn định thị truờng trong nước. Hoạt động xuất nhập khẩu là nội dung chính trong hoạt động ngoại thương, là một khâu của qúa trình tái sản xuất xã hội, là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế quốc dân; thực hiện chức năng lưu thông đối ngoại, góp phần đưa nền kinh tế đất nước hội nhập vào cộng đồng kinh tế thế giới để tham gia tích cực vào phân công hợp tác quốc tế. Thông qua xuất nhập khẩu hoạt động ngoại thương của các doanh nghiệp làm đa dạng hoá và làm tăng khối lượng sử dụng cho đất nước, đồng thời làm tăng tổng sản phẩm trong nước(GDP), góp phần tích luỹ để mở rộng sản xuất và cải thiện đời sống nhân dân.
Xuất nhập khẩu hàng hóa là hoạt động kinh doanh buôn bán hàng hóa trên phạm vi quốc tế. Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là cả một hệ thống các quan hệ mua bán phức tạp có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm mục tiêu 7 lợi nhuận, thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao mức sống của nhân dân. Xuất nhập khẩu là hoạt động dễ đem lại hiệu quả đột biến nhưng có thể gây thiệt hại lớn vì nó phải đối đầu với một hệ thống kinh tế khác từ bên ngoài mà các chủ thể trong nước tham gia xuất nhập khẩu không dễ dàng khống chế được. Xuất nhập khẩu là việc mua bán hàng hoá với nước ngoài nhằm phát triển sản xuất kinh doanh đời sống.
Song mua bán ở đây có những nét riêng phức tạp hơn trong nước như giao dịch với người có quốc tịch khác nhau, thị trường rộng lớn khó kiểm soát, mua bán qua trung gian chiếm tỷ trọng lớn, đồng tiền thanh toán bằng ngoại tệ mạnh, hàng hoá vận chuyển qua biên giới cửa khẩu, cửa khẩu các quốc gia khác nhau phải tuân theo các tập quán quốc tế cũng như địa phương. Hoạt động xuất nhập khẩu được tổ chức thực hiện với nhiều nghiệp vụ, nhiều khâu từ điều tra thị trường nước ngoài, lựa chọn hàng hoá xuất nhập khẩu, thương nhân giao dịch, các bước tiến hành giao dịch đàm phán, ký kết hợp đồng tổ chức thực hiện hợp đồng cho đến khi hàng hoá chuyển đến cảng chuyển giao quyền sở hữu cho người mua, hoàn thành các thanh toán. Mỗi khâu, mỗi nghiệp vụ này phải được nghiên cứu đầy đủ, kỹ lưỡng, đặt chúng trong mối quan hệ lẫn nhau,tranh thủ nắm bắt những lợi thế nhằm đảm bảo hiệu quả cao nhất, phục vụ đầy đủ kịp thời cho sản xuất, tiêu dùng trong nước. Hệ thống chỉ tiêu thống kê: là tập hợp những chỉ tiêu thống kê phản ánh tình hình kinh tế - xã hội chủ yếu của đất nước để thu thập thông tin kinh tế, xã hội phục vụ các cơ quan, lãnh đạo Đảng và nhà nước các cấp trong việc đánh giá, dự báo tình hình, hoạch định chiến lược, chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ và đáp ứng nhu cầu thông tin thống kê của các tổ chức, các cá nhân khác.
Hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa: là tập hợp những chỉ tiêu thống kê phản ánh tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa của đất nước; trong đó, chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa là tiêu chí mà biểu hiện bằng số của nó phản ánh quy mô, tốc độ phát triển, cơ cấu và hiệu quả của hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa trong điều kiện không gian và thời gian cụ thể.2 Đặc điểm xuất nhập khẩu hàng hóa và ảnh hưởng của nó tới việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa 1.1 Đặc điểm xuất nhập khẩu hàng hóa Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa là hoạt động diễn ra phức tạp hơn nhiều so với hoạt động kinh doanh trong nước. Hoạt động xuất nhập khẩu có những đặc điểm chủ yếu như sau: - Hàng hóa được trao đổi trong xuất nhập khẩu rất đa dạng và phong phú, bao gồm nhiều loại hàng hóa khác nhau. - Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa là hoạt động được thực hiện trên phạm vi quốc tế vì thế thời gian lưu chuyển hàng hóa trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu bao giờ cũng dài hơn so với thời gian lưu chuyển hàng hóa trong hoạt động kinh doanh nội địa. Bên cạnh đó, hoạt động xuất nhập khẩu chịu sự điều chỉnh của nhiều nguồn luật như điều ước quốc tế và ngoại thương, luật quốc gia của các nước tiến hành trao đổi trong hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, tập quán Thương mại quốc tế…vì thế thủ tục cho hoạt động xuất nhập khẩu rất phức tạp và mất nhiều thời gian thực hiện.
- Do hoạt động xuất nhập khẩu được thực hiện trên nhiều quốc gia vì thế giá trị xuất nhập khẩu hàng hóa được gán cho từng loại hàng hóa dựa theo quy định cụ thể của mỗi một Quốc gia, nhưng phổ biến là sử dụng giá loại CIF hay giá loại FOB.2 Ảnh hưởng của đặc điểm xuất nhập khẩu hàng hóa tới việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa Từ những đặc điểm xuất nhập khẩu hàng hóa, có thể thấy được ảnh hưởng của nó tới hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa như sau: - Do hàng hóa được trao đổi trong xuất nhập khẩu hàng hóa rất đa dạng và phong phú nên cần phải tạo ra khuôn khổ lý thuyết về phương pháp luận cho việc thu thập và xử lý thông tin xuất nhập khẩu hàng hóa, cần phải có quy định cụ thể về những loại hàng hóa nào được tính trong thống kê xuất nhập khẩu, loại hàng hóa 9 nào không được tính trong thống kê xuất nhập khẩu…Nhìn chung, trong việc xác định phạm vi thống kê hàng hóa (tính hay không tính vào thống kê xuất nhập khẩu hàng hóa), hầu hết các quốc gia đều tuân theo qui định chung của cơ quan thống kê Liên hợp quốc. Bên cạnh đó, đơn vị tính lượng cho từng loại mặt hàng cũng cần được quy ước cụ thể, phù hợp với yêu cầu trong nước, tuy nhiên, đơn vị tính trọng lượng này cũng nên đảm bảo có khả năng so sánh quốc tế. Do số lượng các loại mặt hàng rất lớn, nên cần có sự phân tổ các loại hàng hóa theo các Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu tuân theo chuẩn mực quốc tế như: Danh mục phân loại Thương mại Quốc tế Tiêu chuẩn, Danh mục phân ngành hoạt động kinh tế tiêu chuẩn Quốc tế (SITC), Danh mục phân loại hàng hóa theo ngành kinh tế rộng,… - Do hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa được thực hiện trên phạm vi quốc tế, thủ tục phức tạp, thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng như thời gian thực hiện các thủ tục xuất nhập khẩu kéo dài, vì vậy cần xác định cụ thể thời điểm mà hàng hóa được thống kê là xuất khẩu hoặc nhập khẩu. - Ngoài ra, để cho quá trình thu thập thông tin thống kê xuất nhập khẩu diễn ra thuận lợi, nhanh chóng và đảm bảo tính so sánh quốc tế, các quốc gia nên sử dụng loại giá cho các mặt hàng xuất nhập khẩu theo khuyến nghị của Cơ quan thống kê Liên hợp quốc: trị giá thống kê của hàng nhập khẩu là giá loại C.F và trị giá thống kê của hàng xuất khẩu là giá loại F.2 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa theo chuẩn mực quốc tế Hệ thống chỉ tiêu đánh giá xuất nhập khẩu hàng hóa được phân theo 3 nhóm: - Nhóm chỉ tiêu phản ánh quy mô xuất nhập khẩu hàng hóa - Nhóm chỉ tiêu phản ánh cơ cấu xuất nhập khẩu hàng hóa - Nhóm chỉ tiêu phản ánh hiệu quả xuất nhập khẩu hàng hóa 1.1 Nhóm chỉ tiêu phản ánh quy mô xuất nhập khẩu hàng hóa Nhóm chỉ tiêu này cho biết tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm) và được tính bằng USD.
10 Để nghiên cứu quy mô xuất nhập khẩu hàng hóa, có thể sử dụng: Lượng hàng hóa xuất nhập khẩu (đơn vị hiện vật) và giá trị xuất nhập khẩu (đơn vị giá trị). Quy mô xuất nhập khẩu hàng hóa theo đơn vị hiện vật chủ yếu được áp dụng với các hàng hóa là sản phẩm vật chất, là cơ sở để tính các chỉ tiêu giá trị xuất nhập khẩu. Theo đơn vị hiện vật thì quy mô xuất nhập khẩu được tính theo lượng hàng xuất nhập khẩu của các mặt hàng đó trong mỗi thời kỳ, đơn vị tính thường là tấn, cái.1 Chỉ tiêu quy mô xuất khẩu hàng hóa - Tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa theo đơn vị giá trị được tính theo công thức: Trong đó: : tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa : kim ngạch xuất khẩu của mặt hàng i - Quy mô xuất khẩu hàng hóa theo nhóm hàng, theo một số mặt hàng chính biểu hiện bằng giá trị hàng hóa xuất khẩu của nhóm hàng, từng mặt hàng đó trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm) và được tính bằng USD. Quy mô xuất khẩu theo mặt hàng n Xi Pxi q xi i 1 Trong đó: Xi: Trị giá xuất khẩu theo mặt hàng i.