Nghiên Cứu Đặc Điểm Giải Phẫu Hệ Thống Cân Cơ Nông Vùng Mặt và Mối Liên Quan Với Thần Kinh Mặt

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm giải phẫu hệ thống cân cơ nông vùng mặt và mối liên quan với thần kinh mặt ở người Việt trưởng thành.

• Tác giả: Lê Quang Tuyền
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Đăng Diệu
• Trường học: Học viện Quân y
• Chuyên ngành: Khoa học Y sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Giải Phẫu Hệ Thống Cân Cơ Nông Vùng Mặt Người Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu các dây chằng, lớp và khoang vùng mặt
• 1.2. Danh pháp các dây chằng, lớp và khoang vùng mặt
• 1.3. Nguyên tắc chung các lớp vùng mặt
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương tiện nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phẫu tích đại thể các lớp vùng mặt, dây chằng, khoang và dây thần kinh mặt
• 2.5. Khảo sát vi thể các lớp, dây chằng vùng mặt và thần kinh mặt
• 2.6. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm giải phẫu cân cơ nông vùng mặt và ranh giới giữa các vùng
• 3.2. Lớp da vùng mặt
• 3.3. Lớp mô dưới da vùng mặt
• 3.4. Lớp cân cơ nông vùng mặt
• 3.5. Lớp dưới cân cơ nông
• 3.6. Mối liên quan hệ thống cân cơ nông vùng mặt với các nhánh dây thần kinh mặt
• 3.7. Đặc điểm chung thần kinh mặt
• 3.8. Khảo sát mối tương quan đại thể và vi thể lớp cân cơ nông vùng mặt với các nhánh thần kinh mặt
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm giải phẫu hệ thống cân cơ nông mặt
• 4.2. Cấu tạo chung năm lớp vùng mặt
• 4.3. Các lớp vùng mặt và các thành phần đi qua
• 4.4. Mối liên quan của các nhánh thần kinh mặt với các lớp, dây chằng vùng mặt
• 4.5. Đặc điểm chung các nhánh thần kinh mặt
• 4.6. Liên quan các nhánh thần kinh mặt với các lớp, dây chằng vùng mặt
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Giải Phẫu Cân Cơ Mặt Người Việt

Nghiên cứu giải phẫu hệ thống cân cơ nông vùng mặt người Việt trưởng thành là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh gia tăng các chấn thương vùng mặt và sự phát triển của phẫu thuật thẩm mỹ. Các chấn thương do tai nạn giao thông, tai nạn lao động thường để lại di chứng sẹo co kéo, ảnh hưởng đến chức năng và thẩm mỹ. Quá trình lão hóa cũng gây ra tình trạng dãn da, nếp nhăn và tích tụ mỡ dưới da. Việc hiểu rõ cấu trúc giải phẫu cân cơ nông giúp phẫu thuật viên hạn chế tối đa các tổn thương như liệt mặt, tổn thương tuyến nước bọt mang tai. Nghiên cứu này tập trung vào việc khảo sát chi tiết các đặc điểm giải phẫu và mối liên quan của hệ thống cân cơ nông với các cấu trúc quan trọng như thần kinh mặt, tuyến nước bọt mang tai, và động mạch thái dương nông. Mục tiêu là cung cấp kiến thức chính xác, cặn kẽ về các biến đổi giải phẫu trên người Việt, từ đó nâng cao hiệu quả và an toàn trong phẫu thuật.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Giải Phẫu Cân Cơ Nông

Nghiên cứu giải phẫu cân cơ nông có ý nghĩa thiết thực trong nhiều lĩnh vực. Trong phẫu thuật tạo hình, việc nắm vững cấu trúc giải phẫu giúp phẫu thuật viên thực hiện các thủ thuật chính xác, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa kết quả thẩm mỹ. Trong điều trị chấn thương, kiến thức về cân cơ nông giúp phục hồi chức năng và thẩm mỹ cho bệnh nhân. Ngoài ra, nghiên cứu này còn góp phần vào việc xây dựng cơ sở dữ liệu giải phẫu người Việt, phục vụ cho công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Theo nghiên cứu của Lê Quang Tuyền (2019), hiểu biết cặn kẽ về giải phẫu cân cơ nông giúp xác định ranh giới của hệ thống này trên người Việt, hạn chế tối đa những tổn thương có thể xảy ra trong phẫu thuật.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Giải Phẫu Hệ Thống Cân Cơ Nông

Nghiên cứu này đặt ra hai mục tiêu chính. Thứ nhất, khảo sát đặc điểm giải phẫu của một số cân cơ nông vùng mặt, bao gồm vị trí, kích thước, cấu trúc và mối liên quan với các cấu trúc xung quanh. Thứ hai, xác định sự liên quan đại thể và vi thể giữa các nhánh của dây thần kinh mặt với hệ thống cân cơ nông. Việc đạt được các mục tiêu này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về cấu trúc giải phẫu vùng mặt người Việt, giúp phẫu thuật viên có cái nhìn toàn diện và chính xác hơn về khu vực này.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Giải Phẫu Cân Cơ Vùng Mặt

Nghiên cứu giải phẫu cân cơ vùng mặt đối mặt với nhiều thách thức. Sự phức tạp của cấu trúc giải phẫu, sự biến đổi giữa các cá thể, và sự hạn chế về phương pháp nghiên cứu là những yếu tố cần được xem xét. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào mô tả cấu trúc giải phẫu một cách đơn thuần, ít đi sâu vào mối liên quan giữa cân cơ nông và các cấu trúc quan trọng khác. Hơn nữa, các nghiên cứu trên thế giới thường được thực hiện trên người da trắng, có sự khác biệt về cấu trúc giải phẫu so với người Việt. Do đó, cần có những nghiên cứu chuyên sâu, áp dụng các phương pháp hiện đại để giải quyết những thách thức này và cung cấp thông tin chính xác, phù hợp với đặc điểm của người Việt.

2.1. Sự Biến Đổi Giải Phẫu Cân Cơ Nông Giữa Các Cá Thể

Một trong những thách thức lớn nhất trong nghiên cứu giải phẫu là sự biến đổi giữa các cá thể. Vị trí, kích thước, và cấu trúc của cân cơ nông có thể khác nhau đáng kể giữa người này và người khác. Sự biến đổi này có thể do nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, tuổi tác, giới tính, và các yếu tố môi trường. Để giải quyết thách thức này, cần có một mẫu nghiên cứu đủ lớn và đa dạng, bao gồm nhiều đối tượng với các đặc điểm khác nhau. Ngoài ra, cần áp dụng các phương pháp thống kê để phân tích dữ liệu và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự biến đổi giải phẫu.

2.2. Hạn Chế Về Phương Pháp Nghiên Cứu Giải Phẫu Cân Cơ

Các phương pháp nghiên cứu giải phẫu truyền thống, như phẫu tích trên tử thi, có những hạn chế nhất định. Phẫu tích có thể làm thay đổi cấu trúc giải phẫu, gây khó khăn cho việc quan sát và đo đạc chính xác. Ngoài ra, phẫu tích không thể cung cấp thông tin về chức năng của cân cơ nông trong cơ thể sống. Các phương pháp hiện đại, như siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), và chụp cộng hưởng từ (MRI), có thể khắc phục một số hạn chế của phẫu tích. Tuy nhiên, các phương pháp này cũng có những hạn chế riêng, như độ phân giải không cao hoặc chi phí đắt đỏ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Giải Phẫu Hệ Thống Cân Cơ Nông

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp phẫu tích đại thể và khảo sát vi thể để nghiên cứu hệ thống cân cơ nông. Phẫu tích đại thể được thực hiện trên các mẫu tử thi để quan sát và đo đạc các cấu trúc giải phẫu. Khảo sát vi thể được thực hiện trên các mẫu mô để nghiên cứu cấu trúc tế bào và mô học của cân cơ nông. Các dữ liệu thu thập được sẽ được xử lý và phân tích bằng các phương pháp thống kê để đưa ra kết luận về đặc điểm giải phẫu và mối liên quan của cân cơ nông với các cấu trúc khác.

3.1. Phẫu Tích Đại Thể Cân Cơ Nông Vùng Mặt

Phẫu tích đại thể là phương pháp chính để nghiên cứu cấu trúc giải phẫu của cân cơ nông. Quá trình phẫu tích được thực hiện cẩn thận, tỉ mỉ để tránh làm tổn thương các cấu trúc xung quanh. Các cấu trúc được quan sát và đo đạc bao gồm vị trí, kích thước, hình dạng, và mối liên quan với các cấu trúc khác. Các dụng cụ phẫu tích chuyên dụng được sử dụng để đảm bảo độ chính xác và an toàn. Các đường rạch da được thực hiện theo các đường Langer để giảm thiểu sẹo sau phẫu tích.

3.2. Khảo Sát Vi Thể Cấu Trúc Cân Cơ Nông Vùng Mặt

Khảo sát vi thể được thực hiện để nghiên cứu cấu trúc tế bào và mô học của cân cơ nông. Các mẫu mô được lấy từ các vị trí khác nhau trên vùng mặt và được xử lý bằng các phương pháp nhuộm màu khác nhau để làm nổi bật các cấu trúc tế bào và mô. Kính hiển vi quang học và kính hiển vi điện tử được sử dụng để quan sát và chụp ảnh các mẫu mô. Các cấu trúc được quan sát bao gồm các sợi collagen, sợi elastin, tế bào mỡ, và các mạch máu.

3.3. Phân Tích Thống Kê Dữ Liệu Nghiên Cứu Cân Cơ Nông

Dữ liệu thu thập được từ phẫu tích đại thể và khảo sát vi thể được xử lý và phân tích bằng các phương pháp thống kê. Các phương pháp thống kê được sử dụng bao gồm thống kê mô tả, thống kê suy luận, và phân tích hồi quy. Thống kê mô tả được sử dụng để tính toán các giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, và các giá trị thống kê khác. Thống kê suy luận được sử dụng để kiểm định các giả thuyết và so sánh các nhóm. Phân tích hồi quy được sử dụng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự biến đổi giải phẫu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Giải Phẫu Cân Cơ Nông Vùng Mặt

Nghiên cứu này đã thu được nhiều kết quả quan trọng về đặc điểm giải phẫu của cân cơ nông vùng mặt. Kết quả cho thấy cân cơ nông có cấu trúc phức tạp, bao gồm nhiều lớp và các thành phần khác nhau. Vị trí, kích thước, và cấu trúc của cân cơ nông có sự biến đổi giữa các cá thể. Mối liên quan giữa cân cơ nông và các nhánh của dây thần kinh mặt cũng được xác định rõ ràng. Các kết quả này cung cấp thông tin chi tiết về cấu trúc giải phẫu vùng mặt người Việt, giúp phẫu thuật viên có cái nhìn toàn diện và chính xác hơn về khu vực này.

4.1. Đặc Điểm Cấu Trúc Của Cân Cơ Nông Vùng Mặt

Nghiên cứu cho thấy cân cơ nông không phải là một cấu trúc đồng nhất mà bao gồm nhiều lớp và các thành phần khác nhau. Các lớp của cân cơ nông bao gồm lớp mỡ dưới da, lớp cân, và lớp cơ. Các thành phần của cân cơ nông bao gồm các sợi collagen, sợi elastin, tế bào mỡ, và các mạch máu. Cấu trúc phức tạp này cho phép cân cơ nông thực hiện nhiều chức năng khác nhau, bao gồm bảo vệ, nâng đỡ, và biểu hiện cảm xúc.

4.2. Mối Liên Quan Giữa Cân Cơ Nông Và Thần Kinh Mặt

Nghiên cứu đã xác định rõ ràng mối liên quan giữa cân cơ nông và các nhánh của dây thần kinh mặt. Các nhánh của dây thần kinh mặt đi qua cân cơ nông để chi phối các cơ mặt. Vị trí và đường đi của các nhánh thần kinh có thể khác nhau giữa các cá thể. Việc hiểu rõ mối liên quan này giúp phẫu thuật viên tránh làm tổn thương các nhánh thần kinh trong quá trình phẫu thuật.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Giải Phẫu Cân Cơ Nông

Kết quả nghiên cứu này có nhiều ứng dụng thực tiễn trong phẫu thuật tạo hình và điều trị chấn thương vùng mặt. Việc hiểu rõ cấu trúc giải phẫu của cân cơ nông giúp phẫu thuật viên thực hiện các thủ thuật chính xác, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa kết quả thẩm mỹ. Trong điều trị chấn thương, kiến thức về cân cơ nông giúp phục hồi chức năng và thẩm mỹ cho bệnh nhân. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu này còn có thể được sử dụng để phát triển các phương pháp điều trị mới cho các bệnh lý vùng mặt.

5.1. Ứng Dụng Trong Phẫu Thuật Thẩm Mỹ Vùng Mặt

Trong phẫu thuật thẩm mỹ, kiến thức về cân cơ nông giúp phẫu thuật viên thực hiện các thủ thuật nâng cơ mặt, căng da mặt, và tạo hình khuôn mặt một cách chính xác và an toàn. Việc hiểu rõ cấu trúc và chức năng của cân cơ nông giúp phẫu thuật viên đạt được kết quả thẩm mỹ tự nhiên và hài hòa.

5.2. Ứng Dụng Trong Điều Trị Chấn Thương Vùng Mặt

Trong điều trị chấn thương, kiến thức về cân cơ nông giúp phẫu thuật viên phục hồi chức năng và thẩm mỹ cho bệnh nhân. Việc hiểu rõ cấu trúc và mối liên quan của cân cơ nông với các cấu trúc khác giúp phẫu thuật viên tái tạo lại các cấu trúc bị tổn thương và phục hồi chức năng vận động của các cơ mặt.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Giải Phẫu Cân Cơ Mặt

Nghiên cứu này đã cung cấp nhiều thông tin quan trọng về đặc điểm giải phẫu của cân cơ nông vùng mặt người Việt. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu thêm. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc nghiên cứu sâu hơn về chức năng của cân cơ nông, sự biến đổi giải phẫu theo tuổi tác, và mối liên quan giữa cân cơ nông và các bệnh lý vùng mặt. Ngoài ra, cần phát triển các phương pháp nghiên cứu mới để quan sát và đo đạc cân cơ nông một cách chính xác và không xâm lấn.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Về Chức Năng Của Cân Cơ Nông

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc nghiên cứu sâu hơn về chức năng của cân cơ nông. Chức năng của cân cơ nông không chỉ giới hạn ở việc bảo vệ và nâng đỡ mà còn liên quan đến biểu hiện cảm xúc và giao tiếp. Việc hiểu rõ chức năng của cân cơ nông sẽ giúp phát triển các phương pháp điều trị mới cho các bệnh lý vùng mặt.

6.2. Nghiên Cứu Về Biến Đổi Cân Cơ Nông Theo Tuổi Tác

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc nghiên cứu sự biến đổi giải phẫu của cân cơ nông theo tuổi tác. Quá trình lão hóa gây ra nhiều thay đổi trong cấu trúc và chức năng của cân cơ nông, dẫn đến các vấn đề thẩm mỹ như nếp nhăn và chảy xệ da. Việc hiểu rõ sự biến đổi này sẽ giúp phát triển các phương pháp điều trị lão hóa hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ y học với đề tài "Nghiên cứu đặc điểm giải phẫu hệ thống cân cơ nông vùng mặt và mối liên quan với thần kinh mặt trên người Việt trưởng thành" do nghiên cứu sinh Lê Quang Tuyền thực hiện tại Học viện Quân y (Bộ Quốc phòng), thuộc chuyên ngành Khoa học Y sinh (mã số: 9 72 01 01), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Đăng Diệu và GS.TS. Hoàng Văn Lương, bảo vệ năm 2019.

• Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Trong thực tiễn y khoa, chấn thương vùng hàm mặt do tai nạn giao thông, tai nạn lao động và sinh hoạt có xu hướng gia tăng, thường để lại di chứng sẹo co kéo phức tạp do tổn thương hệ thống cân cơ nông. Đồng thời, quá trình lão hóa tự nhiên làm suy giảm tính đàn hồi của da, dẫn đến tình trạng giãn da, hình thành nếp nhăn và tích tụ mỡ dưới hệ thống cân cơ nông. Mặc dù chuyên ngành phẫu thuật tạo hình - thẩm mỹ và phẫu thuật hàm mặt phát triển nhanh chóng, các can thiệp ngoại khoa vùng mặt vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây tai biến nghiêm trọng như liệt mặt do tổn thương các nhánh thần kinh mặt (dây thần kinh sọ số VII) hoặc đứt ống tuyến nước bọt mang tai. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thiếu hụt các mốc giải phẫu học ứng dụng chuẩn xác của hệ thống cân cơ nông (Superficial Musculoaponeurotic System - SMAS) và các dây chằng nâng đỡ. Trên thế giới, các cấu trúc này đã được nghiên cứu sâu nhưng còn nhiều điểm chưa thống nhất về danh pháp và mốc định vị; trong khi tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu chỉ mô tả SMAS một cách đơn thuần như một lớp mạc nông vùng mặt, chưa có dữ liệu giải phẫu nhân trắc và vi thể chi tiết trên người Việt trưởng thành.

• Mục tiêu nghiên cứu:

  1. Khảo sát đặc điểm giải phẫu một số cân cơ nông vùng mặt.
  2. Xác định sự liên quan đại thể và vi thể giữa các nhánh dây thần kinh mặt với hệ thống cân cơ nông vùng mặt.

• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống cân cơ nông vùng mặt (SMAS), các cơ bám da mặt (cơ trán, cơ vòng mắt, cơ vòng miệng, cơ bám da cổ), hệ thống dây chằng nâng đỡ, các khoang vùng mặt và các thành phần của dây thần kinh mặt (thân chính, các ngành, các nhánh phân chia ngoại vi).
  • Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu hình thái giải phẫu đại thể và cấu trúc vi thể trên thi thể người Việt Nam trưởng thành tại Bộ môn Giải phẫu học Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh và Học viện Quân y.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

• Các hướng nghiên cứu trước trong y văn quốc tế và trong nước:

  • Nguyên tắc danh pháp và phân loại dây chằng: Danh pháp giải phẫu Basel Nomina Anatomica (BNA 1895) xác lập các nguyên tắc chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Latin. Furnas D. (1989, 1994) là tác giả đầu tiên đưa ra khái niệm "dây chằng nâng đỡ" (retaining ligaments) vùng má với cấu trúc mô sợi phân nhánh dạng cây, đồng thời mô tả dây chằng cơ bám da cổ - tai, dây chằng da cơ cắn trước, mạc cơ bám da cổ - tai (platysma auricular fascia - PAF) và dây chằng hàm dưới. Gosain A. mô tả cấu trúc "lớp mạc - mỡ" và vai trò của các dây chằng trong việc phân chia khoang mỡ vùng mặt. Stuzin J. và cs (1992) phân loại hệ thống dây chằng nâng đỡ thành hai nhóm: (1) dây chằng da - xương (osteocutaneous) xuất phát từ màng xương như dây chằng gò má, dây chằng hàm dưới; và (2) dây chằng mạc - da (fasciocutaneous) kết hợp với mạc nông và mạc sâu như dây chằng da cơ cắn, dây chằng da tuyến mang tai.
  • Khái niệm SMAS và 5 lớp vùng mặt: Mitz V. và Peyronie M. (1976) lần đầu tiên mô tả cấu trúc hệ thống cân cơ nông (SMAS) ở lớp thứ ba của vùng mặt. Mendelson B. và cs (2008, 2009, 2013) hệ thống hóa nguyên lý 5 lớp giải phẫu vùng mặt (da, mô dưới da, cân cơ nông, mô liên kết lỏng lẻo/khoang ảo, mạc sâu/màng xương), làm sáng tỏ cấu trúc các khoang trượt dưới SMAS (như khoang tiền cơ cắn) và hệ thống dây chằng thái dương (vách thái dương trên - STS, vách thái dương dưới - ITS, liên kết dính thái dương - TLA). Knize D. (1995, 1996) và Moss C. và cs (2000) nghiên cứu chi tiết các liên kết dính và vách vùng thái dương, quanh ổ mắt. Kikkawa D. và cs (1996) mô tả đại thể và vi thể dây chằng quanh ổ mắt (dây chằng ổ mắt - gò má).
  • Cấu trúc mảng McGregor và vùng trước tai: McGregor (1959), Kaye B. (1981), Owsley J. (1993) và Brandt M. và cs (2012) khảo sát "mảng McGregor" và "bộ ba McGregor" (gồm nhánh xuyên động mạch ngang mặt, ống tuyến nước bọt mang tai và nhánh gò má thần kinh mặt). Lore (1973), Botti G. (2008, 2012), Özdemir R. và cs (2002), Labbé D. và cs (2006), O'Brien J. và cs (2013) tranh luận về bản chất của mạc PAF, mạc Lore và mạc màng nhĩ - tuyến mang tai.
  • Khoang mỡ và khoang mặt: Rohrich R. và Pessa J. (2007, 2008) phân định các khoang mỡ má (má trong, má giữa, thái dương ngoài - má). Reece E. và cs (2008) xác định vách xương hàm dưới.
  • Giải phẫu thần kinh mặt: Myint K. và cs (1992), Kwak H. và cs (2004), Upile T. và cs (2007) khảo sát vị trí thoát ra của thân chính thần kinh mặt tại lỗ trâm chũm và khoảng cách tới góc hàm. Tsai S.C-S và cs (2002) phân loại kiểu phân chia thân chính thần kinh mặt thành 3 nhóm (Nhóm 1: 24,7%; Nhóm 2: 42,0%; Nhóm 3: 33,3%). Davis R. và cs (1956) xây dựng bảng phân loại kinh điển gồm 6 dạng phân nhánh và thông nối của thần kinh mặt. Kandari Q. (2011) mô tả chi tiết đường đi của ngành thái dương - mặt và ngành cổ - mặt.

• Khoảng trống luận án giải quyết: Luận án tập trung giải quyết khoảng trống dữ liệu giải phẫu nhân trắc, đại thể và mô học vi thể về hệ thống cân cơ nông (SMAS), các dây chằng nâng đỡ, khoang tiền cơ cắn và sự phân nhánh, đường đi của thần kinh mặt trên đối tượng người Việt trưởng thành; đối chiếu các bảng phân loại quốc tế (Tsai S., Davis R.) với đặc điểm thực tế trên người Việt nhằm phục vụ ứng dụng ngoại khoa an toàn.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

• Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng:

  • Mô hình 5 lớp cấu trúc vùng mặt: Lớp 1 (Da), Lớp 2 (Mô mỡ - xơ dưới da), Lớp 3 (Hệ thống cân cơ nông - SMAS và các cơ bám da mặt có nguồn gốc phôi thai từ cung mang thứ hai), Lớp 4 (Mô liên kết lỏng lẻo, khoang trượt vô mạch và hệ thống dây chằng nâng đỡ), Lớp 5 (Mạc sâu và màng ngoài xương).
  • Khái niệm dây chằng nâng đỡ vùng mặt (retaining ligaments): Phân định giữa dây chằng da - xương (osteocutaneous) và dây chằng mạc - da (fasciocutaneous), cấu trúc mô sợi phân nhánh dạng cây kết nối từ màng xương/mạc sâu xuyên qua SMAS đến chân bì da.
  • Khái niệm khoang mặt (facial spaces) và khoang tiền cơ cắn (premasseter space) như các khoảng trượt vô mạch an toàn phục vụ phẫu tích.
  • Hệ thống phân loại hình thái phân chia và thông nối thần kinh mặt theo Tsai S.C-S và Davis R.

• Phương pháp nghiên cứu thực tế:

  • Phương pháp phẫu tích đại thể: Phẫu tích từng lớp theo trình tự chuẩn hóa trên thi thể người Việt trưởng thành: rạch da theo các đường rạch giải phẫu quy ước; bóc tách lớp mô dưới da; bộc lộ và xác định ranh giới mạc PAF, lớp SMAS, các cơ trán, cơ vòng mắt, cơ vòng miệng, cơ bám da cổ; phẫu tích hệ thống dây chằng (dây chằng góc mắt ngoài, dây chằng ổ mắt, dây chằng gò má, các dây chằng cơ cắn, dây chằng hàm dưới, bộ ba McGregor); bộc lộ khoang tiền cơ cắn; phẫu tích thân chính thần kinh mặt từ lỗ trâm chũm, các ngành phân chia và toàn bộ các nhánh ngoại vi (nhánh trán, nhánh ổ mắt, nhánh gò má, nhánh má, nhánh bờ hàm dưới, nhánh cổ).
  • Phương pháp đo đạc nhân trắc giải phẫu: Sử dụng bộ dụng cụ đo đạc chuyên dụng (thước kẹp cơ học, compa đo độ cong, thước milimet) để đo chiều dày da, chiều dày mô dưới da, kích thước các cơ bám da, kích thước diện tích SMAS, chiều dài và đường kính thân chính thần kinh mặt, khoảng cách từ góc xương hàm dưới đến điểm phân chia thân chính, góc tạo bởi ngành trên và ngành dưới, chiều dài và đường kính các ngành phân nhánh.
  • Phương pháp khảo sát vi thể (Mô học): Thu thập các mẫu mô đại diện tại các vị trí giải phẫu (da, mô dưới da, SMAS, các dây chằng nâng đỡ, các nhánh thần kinh mặt tại cung gò má và phía trên cung gò má 1 cm, 2 cm). Mẫu mô được cố định, đúc khối parafin, cắt lát tiêu bản và nhuộm Hematoxylin - Eosin (H-E) cũng như nhuộm ba màu Masson (Masson's trichrome). Quan sát, chụp ảnh và phân tích cấu trúc sợi collagen, mô mỡ, sợi cơ và bao bó thần kinh bằng kính hiển vi quang học kỹ thuật số Olympus DP73.
  • Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thu thập được quản lý và xử lý thống kê y học bằng phần mềm SPSS (Statistical Product and Services Solutions), tính toán các giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, tỷ lệ phần trăm và so sánh đối chiếu với các nghiên cứu trong và ngoài nước.

• Nguồn tư liệu và dữ liệu: Mẫu nghiên cứu gồm các nửa mặt thi thể người Việt trưởng thành được bảo quản và xử lý tại Bộ môn Giải phẫu học, phục vụ nghiên cứu hình thái học y sinh học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện cơ sở lý luận và các công trình nghiên cứu giải phẫu vùng mặt trên thế giới và tại Việt Nam:

• Danh pháp và cấu trúc 5 lớp vùng mặt: Phân tích nguyên tắc danh pháp BNA, cấu trúc 5 lớp mô mềm mặt, bản chất phôi thai học của các cơ bám da mặt phát sinh từ cung mang thứ hai kéo theo sự phân bố của dây thần kinh mặt đi ngay dưới da. Mô tả định nghĩa SMAS của Mitz V. và Peyronie M. (1976) tại lớp thứ 3 và cấu trúc mô liên kết lỏng lẻo ở lớp thứ 4 đóng vai trò như mặt phẳng trượt.
• Hệ thống dây chằng nâng đỡ và cấu trúc liên kết: Tổng hợp các nghiên cứu của Furnas D., Stuzin J., Mendelson B., Moss C., Alghoul M. về mảng McGregor (kích thước khoảng 3 cm x 3,5 cm), mạc cơ bám da cổ - tai (PAF), dây chằng quanh tai, dây chằng da cơ cắn, dây chằng da gò má (kích thước đo đạc của Furnas D., Özdemir R., Brandt M.), dây chằng quanh ổ mắt (Kikkawa D., Muzaffar A.), hệ thống dây chằng vùng thái dương (vách thái dương trên, vách thái dương dưới, liên kết dính thái dương theo Knize D. và Moss C.) và dây chằng hàm dưới (cách bờ dưới xương hàm dưới 1 cm).
• Các khoang vùng mặt: Mô tả khoang tiền cơ cắn (gồm khoang dưới, giữa và trên tiền cơ cắn), mối liên quan với mạc cơ cắn và các cấu trúc giải phẫu quan trọng (nhánh gò má, thùy phụ tuyến mang tai, ống tuyến mang tai) cùng cấu trúc các khoang mỡ má (má trong, má giữa, thái dương ngoài - má theo Rohrich R.).
• Giải phẫu thần kinh mặt: Tổng thuật đường đi của thân chính thần kinh mặt sau khi rời lỗ trâm chũm (nằm sâu 1 - 2 cm dưới da), mối liên quan với tuyến mang tai, động mạch cảnh ngoài, tĩnh mạch sau hàm; các kiểu phân chia thân chính theo Tsai S.C-S (3 dạng); 6 dạng phân nhánh và thông nối theo Davis R.; đường đi và các mốc nguy hiểm của ngành thái dương - mặt (nhánh trán, nhánh ổ mắt, nhánh gò má) và ngành cổ - mặt (nhánh má, nhánh bờ hàm dưới, nhánh cổ), đặc biệt là mối tương quan giữa nhánh bờ hàm dưới với động mạch mặt và bờ dưới xương hàm dưới.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết phương tiện, quy trình phẫu tích và kỹ thuật xét nghiệm vi thể:

• Phương tiện nghiên cứu: Bộ dụng cụ phẫu tích phẫu thuật chuyên dụng; bộ dụng cụ đo đạc nhân trắc giải phẫu; hệ thống kính hiển vi quang học Olympus DP73 truyền hình ảnh kỹ thuật số; hóa chất cố định và phẩm nhuộm mô học (H-E, phẩm nhuộm ba màu Masson).
• Quy trình phẫu tích đại thể: Thực hiện các đường rạch da vùng mặt chuẩn; bóc tách lớp mô dưới da (lớp thứ 2); phẫu tích lớp PAF đi vào tuyến mang tai tìm thân chính thần kinh mặt; bóc tách lớp SMAS và các cấu trúc nằm dưới SMAS; phẫu tích tỉ mỉ các nhánh thần kinh mặt; khảo sát các dây chằng góc mắt ngoài, ổ mắt, gò má, cơ cắn, bộ ba McGregor và dây chằng hàm dưới; phẫu tích bộc lộ khoang tiền cơ cắn; xác định ranh giới và đo đạc kích thước SMAS; đo chiều dài, đường kính thân chính và các ngành thần kinh mặt; đo khoảng cách từ góc hàm đến điểm phân chia thân chính; xác định mối liên quan giữa tam giác thái dương với tĩnh mạch liên lạc.
• Quy trình khảo sát vi thể: Lấy các mẫu mô tại các vị trí quy định (da, mô dưới da, các cơ bám da, các dây chằng, các mẫu mô thần kinh mặt tại cung gò má, 1 cm và 2 cm phía trên cung gò má); xử lý mô học, nhuộm H-E và Masson; quan sát, đối chiếu và đọc kết quả mô bệnh học vi thể.
• Xử lý số liệu: Phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU GIẢI PHẪU ĐẠI THỂ VÀ VI THỂ                   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [1. Phẫu tích đại thể 5 lớp vùng mặt]                                            |
|    Rạch da -> Lớp 2 (xơ mỡ) -> Lớp 3 (SMAS, cơ bám da) -> Lớp 4 (khoang, TK VII)  |
|                                                                                   |
| [2. Đo đạc nhân trắc giải phẫu]                                                  |
|    - Chiều dày da, mô mỡ; Kích thước cơ trán, vòng mắt, vòng miệng, cơ bám da cổ  |
|    - Kích thước SMAS; Chiều dài/đường kính thân chính & các ngành thần kinh mặt    |
|    - Khoảng cách góc hàm - điểm chia; Góc phân chia ngành trên/dưới               |
|                                                                                   |
| [3. Khảo sát vi thể mô học (Olympus DP73)]                                       |
|    - Cắt mẫu mô dây chằng, cơ, SMAS, thần kinh mặt (tại cung gò má, +1cm, +2cm)   |
|    - Nhuộm Hematoxylin-Eosin (H-E) và nhuộm ba màu Masson                         |
|                                                                                   |
| [4. Phân tích & Xử lý số liệu]                                                    |
|    - Tổng hợp thống kê bằng phần mềm SPSS                                         |
|    - Phân loại hình thái theo Davis R. và Tsai S.; Đề xuất phân nhóm ứng dụng    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Trình bày toàn bộ hệ thống số liệu định lượng và phát hiện hình thái học:

• Đặc điểm kích thước các lớp và cơ vùng mặt: Cung cấp bảng số liệu về chiều dày da, chiều dày mô dưới da tại từng vùng chức năng trên mặt; kích thước cơ trán, cơ vòng mắt, cơ vòng miệng và cơ bám da cổ ở 1/3 dưới.
• Đặc điểm hệ thống SMAS và dây chằng: Xác định kích thước lớp cân cơ nông vùng mặt; mô tả hai dạng hình thái của SMAS (Dạng 1 và Dạng 2); xác định vị trí sợi dày lên ở vách thái dương, dây chằng góc mắt ngoài, dây chằng gò má, các dây chằng cơ cắn và dây chằng hàm dưới; mô tả hình thái và các thành phần cấu trúc nằm trong khoang tiền cơ cắn (lớp đệm khối mỡ má).
• Hình thái và kích thước thần kinh mặt:
  • Chiều dài và đường kính thân chính thần kinh mặt; khoảng cách từ góc xương hàm dưới tới vị trí phân chia thân chính.
  • Số lượng ngành tách ra từ thân chính (tỷ lệ phân chia thành 2 ngành và tách 3 ngành ở hai bên); số ngành trung bình; góc tạo bởi ngành trên và ngành dưới; chiều dài và đường kính của ngành trên và ngành dưới.
  • Tỷ lệ các dạng phân nhánh và thông nối thần kinh mặt theo phân loại Davis R. và phân loại Tsai S.
  • Đặc điểm phân nhánh từ ngành trên (nhánh trán, nhánh ổ mắt, nhánh gò má, nhánh thái dương trong hố thái dương) và từ ngành dưới (nhánh má, nhánh bờ hàm dưới, nhánh cổ).
• Mối tương quan đại thể và vi thể giữa thần kinh mặt và SMAS:
  • Nhánh trán: đi qua mạc PAF trước bình tai, đi dưới SMAS và mạc thái dương đỉnh, đi qua/dưới dây chằng góc mắt ngoài hướng về cung mày và cơ trán, có liên quan mật thiết với tĩnh mạch liên lạc vùng thái dương; cấu trúc vi thể của nhánh trán tại mức cung gò má, 1 cm và 2 cm phía trên cung gò má.
  • Nhánh ổ mắt: đi trên xương gò má chạy vào mặt sâu cơ vòng mắt.
  • Nhánh má: đi vào tuyến mang tai, chui qua dây chằng cơ cắn, đi dưới cơ gò má lớn và liên quan chặt chẽ với bộ ba McGregor.
  • Nhánh bờ hàm dưới: bắt chéo động mạch mặt, tương quan vị trí so với bờ dưới thân xương hàm dưới.

Hạng mục cấu trúc giải phẫu	Chi tiết hình thái và mốc liên quan ghi nhận trong nghiên cứu
Hệ thống SMAS	Phân định Dạng 1 và Dạng 2; liên tục với cơ trán ở trên, cơ bám da cổ ở dưới, che phủ tuyến mang tai và cơ cắn.
Mạc PAF	Mạc cơ bám da cổ - tai vùng trước bình tai, cấu trúc chuyển tiếp kết nối SMAS với bao tuyến mang tai.
Khoang tiền cơ cắn	Khoang trượt vô mạch nằm dưới SMAS, trên mạc cơ cắn; chứa lớp đệm mỡ má.
Bộ ba McGregor	Nhánh gò má thần kinh mặt, ống tuyến nước bọt mang tai và nhánh xuyên động mạch ngang mặt.
Thân chính thần kinh VII	Thoát lỗ trâm chũm, phân nhánh thành 2 ngành chính (ngành trên, ngành dưới) hoặc 3 ngành.
Nhánh trán (TK VII)	Đi qua PAF trước bình tai, dưới dây chằng góc mắt ngoài, bắt chéo cung gò má (khảo sát vi thể tại mốc 1 cm, 2 cm).
Nhánh má (TK VII)	Chui qua dây chằng cơ cắn, chạy dưới cơ gò má lớn, thông nối mạng lưới phong phú.
Nhánh bờ hàm dưới (TK VII)	Bắt chéo phía nông hoặc sâu so với động mạch mặt tại vùng bờ dưới xương hàm dưới.

Chương 4: Bàn luận

Chương này phân tích, đối chiếu kết quả nghiên cứu với y văn trong nước và quốc tế:

• Về cấu tạo 5 lớp và hệ thống SMAS: Khẳng định tính tương đồng về cấu trúc 5 lớp trên người Việt với mô hình của Mendelson B. và Stuzin J.; phân tích ý nghĩa của cấu trúc dạng cây của các liên kết sợi và vai trò của lớp mô liên kết lỏng lẻo ở lớp thứ 4 trong việc tạo mặt phẳng bóc tách phẫu thuật.
• Về các dây chằng nâng đỡ và khoang mặt: Phân tích sự thống nhất và khác biệt về danh pháp mạc PAF, mạc Lore, dây chằng da cơ cắn và dây chằng gò má giữa các tác giả (Furnas D., Stuzin J., Özdemir R., Seo Y.); nhấn mạnh giá trị phẫu thuật của khoang tiền cơ cắn như một "khoảng an toàn" vô mạch.
• Về đặc điểm nhân trắc và phân nhánh thần kinh mặt:
  • So sánh số thân chính thần kinh mặt, tỷ lệ có ngành thứ ba tách ra từ thân chính và chiều dài thân chính thần kinh mặt giữa người Việt với người da trắng, người Hàn Quốc và người Malaysia trong các nghiên cứu của Kwak H., Upile T., Tsai S., Kandari Q.
  • So sánh tỷ lệ các dạng phân nhánh theo phân loại Davis R. và Tsai S.; thảo luận về tính đặc thù hình thái trên người Việt và đề xuất phân nhóm dạng phân nhánh thần kinh mặt của tác giả.
• Ứng dụng ngoại khoa lâm sàng:
  • Đề xuất áp dụng lâm sàng đường rạch trước PAF để tiếp cận an toàn vào khoang dưới SMAS.
  • Xác định đường vẽ định vị trên da của nhánh trán khi bắt chéo cung gò má và hướng đi về phía cung mày dựa trên phân tích thiết đồ vi thể cắt ngang tại vị trí 1 cm và 2 cm phía trên cung gò má.
  • Đưa ra khuyến cáo bảo vệ nhánh bờ hàm dưới khi can thiệp vùng góc hàm và mạch máu mặt, cũng như bảo tồn nhánh má khi bóc tách qua dây chằng cơ cắn và bộ ba McGregor.

---

Kết quả và những đóng góp mới

• Đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận:

  • Cung cấp hệ thống dữ liệu nhân trắc giải phẫu và mô học vi thể đầy đủ, chuẩn xác đầu tiên trên người Việt trưởng thành về kích thước 5 lớp vùng mặt, độ dày da, mô dưới da, kích thước các cơ bám da mặt (cơ trán, cơ vòng mắt, cơ vòng miệng, cơ bám da cổ) và diện tích, ranh giới hệ thống SMAS.
  • Làm sáng tỏ cấu trúc mô học và mối tương quan giải phẫu đại thể - vi thể giữa hệ thống SMAS, mạc PAF, hệ thống dây chằng nâng đỡ (gò má, cơ cắn, góc mắt ngoài, hàm dưới) và các khoang mặt (khoang tiền cơ cắn) với các nhánh của dây thần kinh mặt.
  • Xác lập dữ liệu đối chiếu về tỷ lệ các dạng phân chia thân chính (theo Tsai S.) và các dạng phân nhánh, thông nối ngoại vi của thần kinh mặt (theo Davis R.) trên người Việt; đề xuất bảng phân nhóm dạng phân nhánh thần kinh mặt có giá trị phân loại học.

• Đóng góp mới về mặt thực tiễn và ứng dụng lâm sàng:

  • Xác định chính xác các mốc giải phẫu an toàn: mốc trước bình tai qua mạc PAF, mốc khoang tiền cơ cắn vô mạch, mốc bắt chéo cung gò má của nhánh trán (tại các khoảng cách 1 cm, 2 cm trên cung gò má) và điểm bắt chéo động mạch mặt của nhánh bờ hàm dưới.
  • Đề xuất kỹ thuật ứng dụng đường rạch trước PAF để đi vào mặt phẳng dưới SMAS trong phẫu thuật căng da mặt trẻ hóa và phẫu thuật tạo hình vùng mặt, giúp phẫu thuật viên thao tác nhanh, chuẩn xác, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương các nhánh thần kinh mặt (gây liệt mặt) và ống tuyến nước bọt mang tai.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:

  • Nghiên cứu được thực hiện trên mẫu thi thể người Việt trưởng thành được xử lý và bảo quản theo quy trình giải phẫu, do đó độ co rút và thể tích mô mềm, lớp mỡ dưới da có thể có sai khác nhất định so với cơ thể sống trong điều kiện phẫu thuật thực tế.
  • Số lượng mẫu khảo sát vi thể tập trung tại một số vị trí mốc chuyển tiếp trọng điểm (như vùng cung gò má và thái dương), chưa bao phủ toàn bộ mọi biến thể vi thể trên toàn bộ diện tích khuôn mặt.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Ứng dụng và kiểm chứng các mốc giải phẫu định vị, kỹ thuật bóc tách qua đường rạch trước PAF vào phẫu thuật lâm sàng trên người sống (phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ căng da mặt, phẫu thuật cắt tuyến mang tai, phẫu thuật kết hợp xương hàm mặt).
  • Mở rộng nghiên cứu đối chứng hình thái giải phẫu hệ thống SMAS và các khoang mỡ theo các nhóm lứa tuổi khác nhau nhằm lượng hóa chi tiết mức độ biến đổi cấu trúc do quá trình lão hóa.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:

  • Phẫu thuật viên Tạo hình - Thẩm mỹ: Nắm vững các mốc bóc tách an toàn dưới SMAS, mốc định vị nhánh trán và nhánh bờ hàm dưới nhằm phòng ngừa tai biến liệt mặt trong phẫu thuật căng da mặt trẻ hóa.
  • Phẫu thuật viên Hàm mặt, Tai Mũi Họng và Ngoại Chấn thương: Tham khảo các mốc nhận diện bộ ba McGregor, đường đi thần kinh mặt trong tuyến mang tai và khoang tiền cơ cắn để thực hiện an toàn phẫu thuật cắt tuyến mang tai, xử trí vết thương chấn thương hàm mặt và tái tạo sẹo co kéo.
  • Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên chuyên ngành Giải phẫu học, Khoa học Y sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về nhân trắc giải phẫu học hình thái vùng đầu mặt cổ trên người Việt Nam.

• Phần nội dung đáng tham khảo chuyên sâu:

  • Chương 2 và Chương 3: Quy trình phẫu tích 5 lớp vùng mặt, số liệu nhân trắc chi tiết của SMAS, các cơ bám da và các chỉ số đo đạc thân chính, ngành, nhánh thần kinh mặt.
  • Chương 4: Bàn luận đối chiếu quốc tế về phân loại thần kinh mặt theo Davis R., Tsai S. và các phân tích giải phẫu ứng dụng đường rạch trước PAF, thiết đồ vi thể nhánh trán trên cung gò má.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống cân cơ nông vùng mặt (SMAS) nằm ở lớp nào trong cấu trúc giải phẫu 5 lớp của mặt và có mối liên hệ như thế nào với các cơ bám da?
Trong cấu trúc 5 lớp của vùng mặt, SMAS nằm ở lớp thứ ba. Về nguồn gốc phôi thai, SMAS và các cơ bám da mặt cùng phát triển từ cung mang thứ hai. Ở vùng trán, SMAS liên tục với cơ trán và cân trên sọ (galea aponeurotica); ở vùng mi mắt liên tục với cơ vòng mắt; ở 1/3 dưới mặt liên tục với cơ bám da cổ (platysma).

2. "Bộ ba McGregor" là gì và phẫu thuật viên cần lưu ý điều gì khi tiếp cận vùng này?
Bộ ba McGregor là phức hợp giải phẫu nằm tại vùng mảng McGregor (dây chằng gò má), gồm 3 thành phần chính: (1) nhánh xuyên của động mạch ngang mặt, (2) ống tuyến nước bọt mang tai, và (3) nhánh gò má của dây thần kinh mặt. Khi bóc tách vạt da hoặc SMAS qua vùng này, phẫu thuật viên phải nhận diện chính xác để tránh làm đứt ống tuyến mang tai và tổn thương nhánh gò má gây liệt vận động cơ vùng mặt.

3. Thân chính thần kinh mặt sau khi rời lỗ trâm chũm thường phân chia như thế nào?
Thân chính thần kinh mặt sau khi chui ra khỏi lỗ trâm chũm (nằm sâu dưới da khoảng 1 - 2 cm) sẽ đi vào tuyến mang tai và phân chia thành 2 ngành chính: ngành trên (ngành thái dương - mặt, kích thước lớn hơn) và ngành dưới (ngành cổ - mặt), hoặc trong một số trường hợp tách thành 3 ngành. Vị trí phân chia này nằm cách góc xương hàm dưới một khoảng xác định (khoảng 21 - 35 mm trong y văn) và chủ yếu nằm phía trên góc hàm.

4. Mạc cơ bám da cổ - tai (PAF) có ý nghĩa ứng dụng lâm sàng như thế nào theo đề xuất của luận án?
Mạc PAF là cấu trúc mạc kết nối giữa SMAS và bao tuyến mang tai ở vùng trước bình tai. Luận án đề xuất ứng dụng đường rạch trước PAF để đi thẳng vào mặt phẳng vô mạch dưới SMAS. Lớp da phủ trên PAF không di động do dính chắc, việc rạch trước bờ trên PAF cho phép tiếp cận nhanh chóng, chuẩn xác vào khoang trượt an toàn mà không làm tổn thương các nhánh thần kinh mặt nằm sâu bên dưới.

5. Nhánh bờ hàm dưới của thần kinh mặt có mối tương quan giải phẫu như thế nào với động mạch mặt và xương hàm dưới?
Nhánh bờ hàm dưới (thuộc ngành cổ - mặt) chạy hướng ra trước và bắt chéo qua động mạch mặt. Vị trí đi của nhánh này có thể nằm ở phía trên hoặc phía dưới bờ dưới thân xương hàm dưới tùy thuộc vào vị trí tương quan với động mạch mặt; ở người cao tuổi có tình trạng sa trễ mô mềm, nhánh này có thể nằm thấp hơn bờ dưới xương hàm dưới. Do có rất ít nhánh thông nối bù trừ, nhánh bờ hàm dưới là một trong những nhánh dễ bị tổn thương nhất trong các can thiệp ngoại khoa vùng hàm dưới.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của Lê Quang Tuyền là công trình nghiên cứu hình thái học toàn diện về hệ thống cân cơ nông (SMAS), hệ thống dây chằng nâng đỡ, các khoang vùng mặt và mối liên quan với thần kinh mặt trên người Việt trưởng thành. Bằng phương pháp phẫu tích đại thể kết hợp khảo sát vi thể mô học và đo đạc nhân trắc giải phẫu trên thi thể, tác giả đã cung cấp bộ dữ liệu định lượng chuẩn xác và làm sáng tỏ cấu trúc các lớp giải phẫu vùng mặt. Công trình xác lập cơ sở khoa học cho các mốc định vị ngoại khoa quan trọng và đề xuất đường rạch trước PAF vào dưới SMAS, góp phần nâng cao hiệu quả và tính an toàn trong phẫu thuật tạo hình - thẩm mỹ và phẫu thuật hàm mặt tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm giải phẫu các dây chằng, lớp và khoang vùng mặt 1. Danh pháp các dây chằng, lớp và khoang vùng mặt 1. Nguyên tắc định danh Trong quá trình thu thập dữ kiện và hoàn thành cuốn sách BNA, hội đồng đã nhất trí đưa ra các nguyên tắc sau: 1.

Mỗi cấu trúc chỉ được đặt duy nhất một thuật ngữ. Tất cả các thuật ngữ phải bằng tiếng Latin. Mỗi quốc gia có quyền tự do dịch những thuật ngữ chính thống Latin đó thành tiếng bản xứ của riêng họ. Tất cả các thuật ngữ cần ngắn gọn và đơn giản.

Những thuật ngữ sẽ là các dấu hiệu chỉ điểm cho trí nhớ. Các cấu trúc liên quan mật thiết về mặt vị trí và hình thể sẽ phải có các tên gọi càng giống nhau càng tốt. Các tính từ phân biệt sẽ được sắp xếp thành từng cặp đối lập. Các từ chỉ về tên người sẽ không được sử dụng trong danh pháp giải phẫu đại thể và vi thể chính thống [1].

* Định nghĩa và phân loại Khái niệm “dây chằng” theo từ điển y khoa Dorland được định nghĩa là một dải mô sợi nối giữa xương và sụn, nhằm hỗ trợ và củng cố khớp [2]. Tuy nhiên, các dây chằng vùng đầu mặt lại được mô tả có nguyên ủy ở xương hoặc mạc và có bám tận ở da. Vì vậy, nhiều tác giả khi nghiên cứu về dây chằng đã sử dụng những thuật ngữ khác nhau để mô tả. là người đầu tiên sử dụng danh pháp “dây chằng nâng đỡ” khi ông mô tả các dây chằng nâng đỡ của vùng má.

Về mặt vi thể, ông ghi nhận cấu trúc của dây chằng có hình ảnh tương tự như cây, với gốc cây là vị trí dày 4 lên ở màng xương hoặc dày lên của mạc sâu, từ đó sẽ phân thành nhiều nhánh tiếp cận với lớp cân cơ nông và đến bám tận tại lớp da. Mạng lưới các sợi phân nhánh này được đặt tên là mô liên kết chân bì da, trong đó dây chằng là một phần của hệ thống các vách ngăn sợi lớn, phức tạp trong lớp dưới da [3]. Cấu tạo này cũng được Gosain A. mô tả trong cấu trúc “lớp mạc - mỡ” của khuôn mặt, những thành phần của các dây chằng nâng đỡ được mở rộng vào lớp dưới da nằm nông có thể đóng vai trò trong việc hình thành các vách và phân chia lớp này thành các khoang mỡ của mặt [4].

Khái niêm này đã nhận được sự đồng thuận của nhiều tác giả khác do cũng tìm thấy một số ranh giới vách nằm dưới da chồng lấp lên vị trí các các dây chằng nâng đỡ nằm sâu hơn và ghi nhận các dây chằng nâng đỡ cùng với các vách sợi dưới da tạo thành các vùng kết dính sẽ phân chia khuôn mặt thành các khoang nông và sâu [5]. Vị trí giải phẫu các dây chằng nâng đỡ trên mặt * Nguồn: theo Alghoul M. và cs (2013) [6] Theo Stuzin J. và cs, các dây chằng nâng đỡ được phân loại thành: (1) dây chằng da - xương xuất phát từ màng xương (như dây chằng gò má, dây chằng hàm dưới) và (2) dây chằng mạc - da (như dây chằng da cơ cắn, dây 5 chằng da tuyến mang tai), những dây chằng này sẽ kết hợp cùng với mạc nông và mạc sâu của mặt [7], [8].

cùng với Moss C. và cs đã mô tả cấu tạo vi thể của một dây chằng nâng đỡ thực sự là những mô sợi được sắp xếp thành hình trụ và có cấu trúc giống như mô liên kết chân bì da mà Furnas D. Với định nghĩa này, các tác giả đã xem dây chằng gò má và dây chằng cơ cắn chính là những dây chằng nâng đỡ thực sự [9], [10]. và cs cũng đã tìm thấy và mô tả thêm một số những dạng liên kết khác của dạng dây chằng như: vách hoặc các liên kết dính (chủ yếu được tìm thấy trong vùng thái dương và vùng quanh ổ mắt), nhưng ông cho rằng các vách và liên kết dính không phải là những dây chằng nâng đỡ thực sự vì chúng không bám tận trực tiếp vào lớp da mà thay vào đó các vách lại có liên kết trực tiếp lên hệ thống cân cơ nông vùng mặt (SMAS) và gián tiếp lên lớp da thông qua mô liên kết chân bì da [10].

Do đó, các tác giả đã đề xuất sử dụng một thuật ngữ khái quát hơn là “các dây chằng của lớp mô nông” để bao gồm những dây chằng nâng đỡ thật sự và các dạng liên kết khác [6]. Như vậy, những dây chằng nâng đỡ khuôn mặt có cấu tạo là những liên kết sợi rất chắc xuất phát từ màng xương hoặc lớp mạc sâu từ đó xuyên qua, thẳng góc với các lớp của mặt và bám vào lớp da. Những dây chằng này có vai trò làm các điểm cố định để nâng đỡ, ổn định da và lớp cân cơ nông (superficial musculoaponeurotic) vào các lớp mạc sâu nằm bên dưới cũng như phần sọ mặt tại một số vị trí giải phẫu nhất định [6].Vì vậy, đa số các tác giả đã sử dụng thuật ngữ “dây chằng nâng đỡ của khuôn mặt” để giải thích các dây chằng đề cập trước đó trên khuôn mặt [6], [11], [12], [13]. Danh pháp Bảng 1.

Danh pháp các dây chằng nâng đỡ mặt Danh pháp dây chằng Từ đồng nghĩa giả định 1. Vùng gò má - Mảng McGregor - D/C gò má (Furnas D. Vùng quanh tai - D/C cơ bám da cổ - tai - D/C tai - cơ bám da cổ (Botti G. 1989) [3] - D/C da - tuyến mang tai - Mạc cơ bám da cổ - tai (Furnas D.

1992) [7] - Mạc cơ bám da cổ - tai - D/C cơ bám da cổ - tai (Furnas D. - D/C da tuyến mang tai (Stuzin J. 1992) [7] 2008) [16] - Mạc cơ bám da cổ - tai (Furnas D. 1994) [19] - D/C cơ bám da cổ - tai (Botti G.

2012) [18] - D/C da - tuyến mang tai trước tai (Özdemir R. 2002) [15] - Mạc thái dương - tuyến - Mạc Lore (Labbé G. 2006) [20] mang tai (Lore 1973) [17] - Mạc thái dương - tuyến mang tai (Labbé G. Vùng quanh cơ cắn - D/C da cơ bám da cổ trước - D/C da cơ cắn (Stuzin J.

1989) [3] - D/C da tuyến mang tai - cơ cắn (Özdemir R. 2002) [15] - D/C da cơ bám da cổ - Vách xương hàm dưới (Reece E. Nguyên lý chung các lớp vùng mặt Các lớp của vùng mặt có thể được mô tả qua các chi tiết đặc trưng sau: - Lớp da đầu là cấu trúc đặc trưng căn bản giúp hiểu rõ giải phẫu vùng mặt, đây là phần ít biệt hoá nhất của mặt. Các lớp vùng mặt * Nguồn: theo Mendelson B.

(2009) [22] - Mặt được cấu tạo từ nhiều lớp mô mềm phủ lên nền xương phía dưới. Gồm 5 lớp: da, lớp dưới da, lớp cân cơ nông, lớp mô liên kết lỏng lẻo và lớp mạc sâu. Các lớp này không đồng nhất hay không cùng nguồn gốc, chúng được phân hoá thành từng vùng chức năng riêng biệt. - Vùng có chức năng quan trọng là những vùng nằm trên các hốc xương trên mặt như mi mắt, gò má và miệng.

- Cấu trúc mô sợi đan chéo giúp hỗ trợ kết dính các lớp da tại các vùng trên mặt vào xương sọ. Thành phần các sợi của hệ thống này xuyên qua tất cả các lớp của mặt [2]. - Tại vị trí chuyển tiếp giữa phần xương mặt và các hốc (ổ mắt và ổ miệng) đều có sự chuyển tiếp về cấu trúc giải phẫu. - Cấu trúc phức tạp của mặt có được là do sự cân bằng giữa các mô cử động được và các mô cố định, được hỗ trợ bởi hệ thống các dây chằng.

8 Cấu trúc giải phẫu phức tạp của vùng mặt đều do sự hiện diện của các hốc xương và các yêu cầu về chức năng của chúng. Có sự chuyển đổi về giải phẫu tại ranh giới của các hốc xương và nền xương mặt [23], [24], [25]. Cấu tạo chung năm lớp của vùng mặt 1. Lớp da Chiều dày của lớp da thay đổi tuỳ theo vùng chức năng và thường có xu hướng tỉ lệ nghịch với khả năng di động của vùng đó.

Lớp da mỏng nhất ở vùng mí mắt, dày nhất ở vùng trán và vùng đỉnh mũi. Các vùng da càng mỏng, nếu có nhiều cử động sẽ càng có xu hướng thay đổi [26]. Da có 2 lớp chính, phía trên là biểu bì, là lớp biểu mô lát tầng sừng hóa, tiếp theo là lớp bì tạo bởi mô liên kết sợi collagen có tính đàn hồi, có chứa mạch máu, thần kinh và các thụ thể cảm giác, có chức năng nâng đỡ lớp biểu bì. Bên dưới có lớp mô dưới da còn gọi là lớp hạ bì, gồm nhiều lớp mô mỡ.

Lớp này liền kề với cân sâu hoặc màng ngoài xương [27], [28], [29]. Lớp xơ – mỡ dưới da Gồm 2 phần: (1) lớp mỡ dưới da (tạo nên độ dày và khả năng cử động của da). (2) lớp mạng lưới mô sợi có nhiều mạng liên kết nối lớp da ở trên với SMAS phía dưới. Hai thành phần trên đều đa dạng về khối lượng, sự cân đối và cách bố trí tuỳ theo từng vùng cụ thể trên mặt.

Từng phân vùng của vùng giữa mặt sẽ có độ dày mô mỡ dưới da khác nhau: Lớp dưới da mỏng nhất ở phân vùng mí mắt - gò má, nơi nối với mí mắt; Phân vùng gò má có lớp dưới da tương đối dày và đồng nhất hơn, trong khi phân vùng mũi - môi có lớp mỡ dưới da dày nhất vùng mặt. Vùng có lớp mỡ dưới da càng dày thì mô sợi càng nhiều, càng có nhiều xu hướng chảy xệ và yếu đi theo thời gian [16], [30], [31]. Thuật ngữ “giữa mặt” để chỉ ⅓ giữa mặt, để phân biệt với ⅓ trên và dưới của mặt, được xác định bằng đường nằm ngang phía trên của cung gò má và 9 kéo dài bắt đầu ngay điểm trên bình tai đến khóe mắt ngoài, và đường ở dưới kéo dài từ điểm dưới bình tai đến ngay dưới mép miệng. Vùng giữa mặt có mặt trước và mặt bên * Nguồn: theo Mendelson B.

và cs (2008) [32] Vùng gò má giữa là một phần của vùng giữa mặt, ở mặt trước và có giới hạn trên là mí mắt dưới và giới hạn dưới là rãnh má môi và môi. Gò má giữa có hình tam giác, hẹp phía dưới do sự tạo góc của nếp mũi môi. Bên trong, gò má giữa kết hợp một phần nhỏ với cánh mũi. Bờ ngoài của gò má giữa liên tục với má ngoài, bao quanh phần nhô của xương gò má và phía dưới.

Gò má giữa được hình thành bởi sự hội tụ của 3 phần: phần mi, phần má và phần mũi môi.