Luận án tiến sĩ y học: Đặc điểm tổn thương giải phẫu và kết quả phẫu thuật gãy cột sống ngực thấp-thắt lưng không vững do chấn thương bằng nẹp vít - Hoàng Thanh Tùng

Tìm hiểu phẫu thuật điều trị gãy cột sống ngực thắt lưng không vững. Phương pháp phẫu thuật hiện đại giúp phục hồi vận động và ổn định cột sống hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Thanh Tùng
• Người hướng dẫn: Nguyễn Hùng Minh
• Trường học: Học viện Quân y
• Chuyên ngành: Ngoại khoa
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm thương tổn giải phẫu và kết quả phẫu thuật điều trị gãy cột sống ngực thấp và thắt lưng không vững do chấn thương bằng nẹp vít
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ Y học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về gãy cột sống ngực thắt lưng không vững

Chấn thương cột sống chiếm khoảng 6% tổng số chấn thương nói chung. Gãy cột sống vùng ngực và thắt lưng chiếm đa số các trường hợp chấn thương cột sống. Vùng chuyển tiếp ngực thắt lưng chịu lực lớn nhất. Đây là vị trí gãy thường gặp nhất. Gãy không vững xảy ra khi có tổn thương hai trong ba cột của cột sống theo phân loại Denis. Tổn thương không vững gây nguy cơ chèn ép tủy và rễ thần kinh. Phẫu thuật điều trị gãy cột sống ngực thắt lưng không vững bằng nẹp vít qua cuống được áp dụng rộng rãi. Phương pháp này giúp nắn chỉnh biến dạng gù. Kỹ thuật này cũng giải ép ống sống và cố định vững chắc đoạn gãy. Hệ thống nẹp vít qua cuống tạo lực nén và chống xoay tốt. Bệnh nhân vận động sớm sau phẫu thuật. Thời gian nằm viện được rút ngắn. Biến chứng giảm đáng kể so với điều trị bảo tồn kéo dài. Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật dựa trên phân loại tổn thương. Hệ thống TLICS giúp xác định chỉ định điều trị phẫu thuật. Bảng phân loại dồn trục McCormack hỗ trợ lựa chọn phương pháp cố định.

1.1. Đặc điểm giải phẫu vùng ngực thắt lưng

Cột sống vùng ngực thắt lưng là vùng chuyển tiếp linh hoạt. Đốt sống ngực thứ 11 và 12 có cấu trúc chuyển dần. Vùng này chịu lực uốn, xoay và nén lớn. Dây chằng dọc trước và dây chằng dọc sau giữ vững thân đốt. Dây chằng vàng, dây chằng liên gai và trên gai tạo nên hệ thống phía sau. Hệ thống dây chằng phía sau đóng vai trò quan trọng. Tổn thương hệ này làm mất vững cột sống. Cuống sống vùng ngực thắt lưng rộng và chắc. Đây là vị trí lý tưởng để bắt vít qua cuống. Các mốc giải phẫu như mỏm khớp và mỏm ngang giúp xác định điểm vào. Nắm vững giải phẫu giúp phẫu thuật an toàn và hiệu quả. Cần đánh giá trước mổ bằng phim X-quang và cắt lớp vi tính.

1.2. Khái niệm gãy không vững và phân loại

Gãy không vững là tổn thương phá vỡ sự toàn vẹn của cột sống. Phân loại Denis chia cột sống thành ba cột. Cột trước gồm dây chằng dọc trước và nửa trước thân đốt. Cột giữa gồm nửa sau thân đốt và dây chằng dọc sau. Cột sau gồm các dây chằng và cung sau. Gãy không vững khi có tổn thương từ hai cột trở lên. Hệ thống TLICS đánh giá ba đặc tính. Đó là hình thái tổn thương, tính nguyên vẹn dây chằng sau và tình trạng thần kinh. TLICS từ 5 điểm trở lên có chỉ định phẫu thuật. Bảng phân loại McCormack đánh giá mức độ vỡ thân đốt. Ba tiêu chí gồm sự dồn trục, sự lệch trục và góc gù. Các hệ thống phân loại hỗ trợ lựa chọn phương pháp điều trị.

II. Phân tích tổn thương gãy cột sống ngực thắt lưng không vững

Cơ chế chấn thương gồm trực tiếp và gián tiếp. Chấn thương gián tiếp chiếm đa số các trường hợp. Cơ chế chấn thương thường gặp là ngã cao và tai nạn giao thông. Lực nén dọc trục gây gãy lún hoặc gãy vỡ thân đốt. Lực uốn cúi căng gây tổn thương dây chằng phía sau. Lực xoay kết hợp trượt gây gãy trật. Cơ chế trực tiếp do vật nặng đập vào lưng. Mức độ tổn thương phụ thuộc lực tác động và vị trí. Gãy vỡ thân đốt nhiều mảnh gây hẹp ống sống. Mảnh xương chèn ép vào túi màng cứng. Đánh giá tổn thương cần khám lâm sàng kỹ. Cần đánh giá thần kinh theo thang điểm Frankel hoặc ASIA. Cắt lớp vi tính giúp đánh giá chi tiết tổn thương xương. Cộng hưởng từ phát hiện tổn thương dây chằng. Xác định vị trí chèn ép và mức độ hẹp ống sống. Mức độ hẹp ống sống được tính bằng tỷ lệ đường kính. Sự gia tăng khoảng cách liên gai sau gợi ý tổn thương dây chằng. Bóc tách cuống sống và thân đốt cần được ghi nhận. Đánh giá đầy đủ giúp lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu.

2.1. Cơ chế chấn thương và hình thái gãy thường gặp

Chấn thương gián tiếp là cơ chế phổ biến nhất. Ngã từ độ cao gây lực nén dọc trục. Tai nạn giao thông gây lực uốn và xoay. Phân loại Denis mô tả các loại gãy chính. Gãy lún do lực nén dọc trục gây sụp thân đốt. Gãy vỡ nhiều mảnh có mảnh xương lùi vào ống sống. Gãy cúi căng do lực uốn cúi mạnh. Gãy trật do lực xoay hoặc cắt ngang. Gãy vỡ thân đốt chiếm tỷ lệ cao nhất. Gãy vùng bản lề ngực thắt lưng gặp nhiều nhất. Cơ chế chấn thương liên quan mật thiết đến hình thái gãy. Hiểu cơ chế giúp dự đoán mức độ tổn thương. Xác định đúng loại gãy giúp chọn hướng điều trị thích hợp.

2.2. Tổn thương dây chằng sau và hẹp ống sống

Hệ thống dây chằng phía sau giữ vững cột sống. Dây chằng trên gai, liên gai và dây chằng vàng tạo thành hệ này. Tổn thương hệ dây chằng phía sau làm mất vững nghiêm trọng. Cộng hưởng từ giúp đánh giá chính xác tổn thương. Dấu hiệu phù nề hoặc đứt dây chằng cần ghi nhận. Hẹp ống sống do mảnh xương chèn ép từ phía trước. Nguyên nhân hẹp cũng có thể do tụ máu hoặc phù nề. Mức độ hẹp ống sống liên quan mật thiết đến tổn thương thần kinh. Hẹp trên 50% làm tăng nguy cơ tổn thương tủy. Đánh giá vị trí chèn ép là yếu tố quan trọng. Vị trí chèn ép phía trước cần giải ép trực tiếp. Chèn ép gián tiếp có thể điều trị bằng nắn chỉnh. Tổn thương thần kinh từ ASIA A đến D tùy mức độ.

III. Phương pháp phẫu thuật điều trị gãy cột sống không vững

Phẫu thuật nẹp vít qua cuống là phương pháp điều trị chính. Kỹ thuật này cố định vững chắc hai tầng trên và dưới. Vít được bắt vào cuống sống dưới hướng dẫn của C-arm. Điểm vào vít nằm ở giao điểm các mốc giải phẫu. Hướng bắt vít cần đảm bảo đúng trục cuống sống. Vít phải nằm trong cuống không xuyên vỏ xương. Hai thanh nẹp được lắp dọc theo chiều cột sống. Hệ thống này tạo lực nén và chống xoay. Phẫu thuật giúp nắn chỉnh góc gù. Kỹ thuật giải ép gián tiếp bằng dây chằng. Dây chằng dọc sau giúp đẩy mảnh xương trở về vị trí cũ. Trường hợp chèn ép nặng cần giải ép trực tiếp. Giải ép trực tiếp lấy bỏ mảnh xương chèn ép. Phẫu thuật viên lựa chọn phương pháp phù hợp. Mất máu trong mổ cần được kiểm soát. Thời gian phẫu thuật trung bình khoảng vài giờ. Tai biến do vít xuyên cuống có thể gặp. Kiểm tra hệ thống nẹp vít sau mổ là cần thiết. Vị trí vít đúng giúp kết quả phẫu thuật tốt.

3.1. Kỹ thuật bắt vít qua cuống sống

Kỹ thuật bắt vít qua cuống đòi hỏi chính xác cao. Bệnh nhân được đặt nằm sấp sau gây mê. C-arm xác định vị trí đốt sống tổn thương. Điểm vào vít nằm ở khớp liên mấu. Dùi khoan tạo đường hầm qua cuống sống. Thám sát đường hầm bằng que dò. Vít được bắt vào đúng trục cuống sống. Vít bắt qua thân đốt chiếm khoảng hai phần ba. Kiểm tra bốn vách xương để tránh xuyên vỏ. Mỗi tầng gãy được cố định hai vít. Hai thanh nẹp liên kết các vít với nhau. Hệ thống nẹp vít tạo khung cứng vững chắc. Kỹ thuật này giúp nắn chỉnh và duy trì kết quả. Áp lực nén được tạo ra nhờ thanh nẹp. Cố định đúng kỹ thuật giúp liền xương tốt.

3.2. Giải ép trực tiếp và gián tiếp ống sống

Giải ép ống sống là mục tiêu quan trọng của phẫu thuật. Giải ép gián tiếp không mở ống sống. Kỹ thuật này dựa vào lực căng dây chằng dọc sau. Khi nắn chỉnh, mảnh xương được kéo về vị trí cũ. Giải ép gián tiếp ít xâm lấn và ít mất máu. Phương pháp này phù hợp mảnh xương nhỏ và dây chằng nguyên vẹn. Giải ép trực tiếp mở ống sống lấy mảnh xương. Phương pháp này áp dụng khi chèn ép nặng. Giải ép trực tiếp cần khi có mảnh xương lớn. Tổn thương dây chằng phía sau cần kết hợp cố định. Nhóm giải ép trực tiếp có tổn thương nặng hơn. Nhóm giải ép gián tiếp thường có kết quả tốt hơn. Lựa chọn phương pháp dựa trên vị trí chèn ép. Mục tiêu cuối cùng là giải phóng hoàn toàn thần kinh.

IV. Kết quả điều trị gãy cột sống ngực thắt lưng không vững

Phẫu thuật điều trị gãy cột sống ngực thắt lưng không vững mang lại kết quả tốt. Nắn chỉnh góc gù được cải thiện rõ sau mổ. Chiều cao cột trước thân đốt được phục hồi. Kết quả được đánh giá sau mổ 10 ngày và 12 tháng. Nhóm giải ép gián tiếp cho kết quả tốt hơn. Nhóm tổn thương dây chằng phía sau cần theo dõi chặt. Hệ thống nẹp vít duy trì kết quả nắn chỉnh lâu dài. Gãy vít hiếm gặp nếu cố định đúng kỹ thuật. Mất máu trong mổ trung bình ở mức chấp nhận được. Thời gian phẫu thuật phụ thuộc mức độ phức tạp. Biến chứng nhiễm trùng được kiểm soát tốt. Tổn thương thần kinh cải thiện đáng kể sau phẫu thuật. Bệnh nhân tổn thương chùm đuôi ngựa hồi phục tốt. Bệnh nhân tổn thương tủy hoàn toàn có tiên lượng hạn chế. Phẫu thuật tạo điều kiện tập phục hồi chức năng sớm. Chỉ định phẫu thuật dựa trên TLICS từ 5 điểm. Bảng McCormack hỗ trợ chọn cố định ngắn hay dài. Phẫu thuật giúp bệnh nhân trở lại cuộc sống sớm.

4.1. Kết quả phục hồi thần kinh và nắn chỉnh

Kết quả phục hồi thần kinh được đánh giá theo Frankel. Nhiều bệnh nhân cải thiện ít nhất một bậc Frankel. Bệnh nhân liệt không hoàn toàn có triển vọng phục hồi tốt. Bệnh nhân liệt hoàn toàn cải thiện hạn chế hơn. Kết quả nắn chỉnh góc gù được duy trì ổn định. Chiều cao thân đốt phục hồi đáng kể sau mổ. Hẹp ống sống được giải quyết hiệu quả. Có sự tái hấp thu mảnh ghép xương theo thời gian. Hệ thống nẹp vít giữ vững đoạn cột sống tổn thương. Sự gắn kết các mảnh vỡ đạt mức tốt sau 12 tháng. Di lệch thứ phát hiếm gặp ở nhóm cố định vững. Kết quả chung phụ thuộc mức độ tổn thương ban đầu.

4.2. Chỉ định phẫu thuật và ứng dụng thực tiễn

Chỉ định phẫu thuật cần được cá thể hóa cho từng bệnh nhân. Hệ thống TLICS hướng dẫn quyết định điều trị. TLICS từ 5 điểm trở lên có chỉ định phẫu thuật. TLICS dưới 4 điểm có thể điều trị bảo tồn. Gãy không vững có tổn thương thần kinh cần mổ sớm. Chèn ép ống sống nặng cần giải ép cấp cứu. Cố định ngắn áp dụng cho gãy gọn. Cố định dài áp dụng cho gãy vỡ nhiều mảnh. Nẹp vít qua cuống phù hợp nhiều loại gãy khác nhau. Ứng dụng rộng rãi tại các trung tâm chấn thương. Kỹ thuật này giúp nâng cao chất lượng điều trị. Phẫu thuật góp phần giảm tàn tật cho người bệnh. Đây là phương pháp an toàn và hiệu quả trong thực hành lâm sàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Giải phẫu Hình 1. Giải phẫu cột sống. * Nguồn: theo Netter F.

Cột sống ngực và thắt lưng là đoạn cột sống trải dài từ T1 đến L5 với hai đoạn cong sinh lý ngược chiều nhau: mở ra trước (đoạn ngực: T1 ­ T12) và mở ra sau (đoạn thắt lưng: L1 ­ L5). Trên lâm sàng vùng cột sống ngực và thắt lưng được phân chia ra thành ba đoạn [3]. Gồm: Đoạn cột sống ngực cao (T1 ­ T10) với đặc điểm có khung sườn, xương ức và khối cơ lưng bao bọc tạo nên một khối vững chắc bảo vệ khỏi yếu tố nguy cơ chấn thương. Tuy nhiên, đoạn cột sống này có ống sống hẹp nên nguy cơ tổn thương thần kinh cao khi có chấn thương xảy ra [17].

Đoạn cột sống bản lề là đoạn chuyển tiếp giữa một đoạn cột sống cố định “ ngực cao” và đoạn cột sống động “ thắt lưng thấp” với đặc điểm giải phẫu tương đồng với đoạn thắt lưng nhiều hơn. Đồng thời, là đoạn chuyển 11 tiếp của sự thay đổi đường cong sinh lý cột sống giữa hai đoạn cột sống có đường cong sinh lý ngược nhau do vậy đoạn này tương đối thẳng với góc gù vùng từ 00­ 100. Cộng với đặc điểm giải phẫu không còn có sự hỗ trợ của lồng ngực, thân đốt sống chưa đạt đến kích thước to lớn như đoạn thắt lưng thấp nên giảm khả năng chống lại biến dạng dẫn đến tăng khả năng chấn thương [17]. Do vậy, dễ tổn thương khi lực tác động theo kiểu nén ép dồn trục dọc do tác động trực tiếp vào thân đốt sống [18].

Đoạn cột sống thắt lưng thấp (L3 ­ L5) với góc gù vùng trong khoảng 31º ­ 79º tạo đường cong sinh lý ra sau [19]. Do vậy, khi lực chấn thương tác động nén ép theo trục dọc cơ thể thì đoạn cột sống thắt lưng hấp thu lực loại bỏ thành phần mô men uốn nên ít tổn thương hơn và thường là gãy vỡ thân đốt nhiều mảnh [17]. Giải phẫu đốt sống. * Nguồn: theo Netter F.

Thân đốt cấu tạo gồm một vỏ xương cứng bên ngoài bao bọc hai hệ bè xương xốp bên trong với đặc điểm hệ bè xương đứng thưa ở phía trước mau ở phía sau, hệ bè xương chéo đan dày ở nửa sau thân đốt và chân cung. Với đặc điểm sắp xếp này của các bè xương tạo nên một cấu trúc của thân đốt sống yếu ở cột trước, vững ở cột giữa và cột sau. Do vậy khi chấn thương theo kiểu nén ép trục dọc hay gặp tổn thương cột trước. Cuống sống bám vào 1/3 sau trên thân sống ở T11, T12 và 2/3 sau trên ở L1 ­ L5 với góc chếch vào giảm 12 dần từ T11 (10 ) đến T12 (0 ­ 5 ) và tăng dần từ L1 ­ L5 (5 ­ 15 ) [20], [21], [22].

Đường kính ngang cuống sống nhỏ hơn, quan trọng hơn đường kính dọc và tăng dần từ T11 đến L5 [20]. Đây là đặc điểm giải phẫu quan trọng trong xác định điểm và đường vào của phương pháp cố định vít chân cung tạo sự vững chắc cho cả 3 cột. [17] tỷ trọng giữa vỏ xương và tủy xương ảnh hưởng đến khả năng chịu lực và độ chắc chống tụt vít. Tỷ lệ này ở cuống sống lớn hơn thân đốt và cuống sống đoạn cột sống bản lề cột sống lưng ­ thắt lưng lớn hơn đoạn thắt lưng thấp.

Do vậy cuống sống khỏe và vững chắc hơn thân đốt và là phần vững chắc nhất của đốt sống chịu được lực xoay, duỗi và nghiêng sang bên của cột sống. Đồng thời cuống sống đoạn T11 ­ L2 khỏe hơn đoạn L3 ­ L5. Raskin [23] ống sống đoạn này hình tam giác cân có đường kính trước sau tại T12 là 20 mm tăng lên 22 ­ 23 mm tại L3 cho đến 26 mm tại L5 và chứa tuỷ sống, nón cùng, chùm đuôi ngựa. Như vậy ống sống vùng này tương đối rộng rãi nên khi chấn thương ít bị tổn thương thần kinh hơn vùng cổ và lưng cao.

Hệ liên kết giữa các đốt sống gồm 2 loại khớp chính là khớp động và khớp bán động. Khớp động là khớp hoạt dịch giữa các mỏm khớp, đóng vai trò quan trọng trong độ vững và linh hoạt của cột sống. Khớp bán động không phải là khớp hoạt dịch, nối các thành phần của khớp với nhau và chia làm 2 loại: tổ chức sụn sợi, đĩa đệm giữa các thân đốt và khớp dây chằng, có tác dụng làm tăng độ vững cũng như độ mềm dẻo của cột sống. Khớp dây chằng chính là hệ thống dây chằng phía trước và phía sau, mặc dù trên thực tế hệ thống dây chằng phía sau đặc biệt là dây chằng liên gai và trên gai có cấu trúc mảnh yếu, nhất là ở đoạn thắt lưng thấp nhưng lại có vai trò đặc biệt quan trọng trong duy trì cấu trúc vững cột sống bởi vì nó là cầu nối duy trì và tăng cường sự liên kết giữa các thành phần của cột sống với nhau.

Đồng thời là dây 13 chằng có cánh tay đòn dài nhất so với trục cột sống nên chịu tác động của lực lớn nhất khi cột sống chuyển động vì vậy có vai trò quan trọng trong duy trì biên độ vận động của cột sống [17], [20], [23], [24]. Hệ thống dây chằng có chức năng chống lại các lực kéo căng, lực xoay và lực trượt ngang. Sức chịu lực của các dây chằng là khác nhau, trong đó dây chằng dọc trước có thể bị kéo dãn đến khoảng 45% chiều dài của nó trước khi bị đứt. Tương tự, với dây chằng dọc sau là khoảng 34%; dây chằng liên gai và trên gai là khoảng gần 30%.

Dây chằng bao khớp bao bọc, duy trì tạo sự liên kết vững chắc giữa diện khớp trên và diện khớp dưới của các đốt sống liền kề góp phần quan trọng trong cấu trúc vững của khối khớp (facet joint). Do vậy trong chấn thương cột sống chúng ta cần khảo sát, đánh giá tính nguyên vẹn của phức hệ dây chằng phía sau cũng như khôi phục và bảo tồn nó trong phẫu thuật. Hệ dây chằng cột sống. Sơ đồ cánh tay đòn hệ dây *Nguồn: theo Netter F.

* Nguồn: theo Benzel E. Tuỷ sống đoạn này chứa phình tuỷ thắt lưng hay còn gọi là nón cùng thường nằm ngang thân đốt L1 hoặc đĩa đệm L1­ L2 và chùm đuôi ngựa nên khi tổn thương tuỷ có thể gây liệt hỗn hợp cả trung ương và ngoại vi. Rễ thần kinh đi từ trong ống sống phía dưới cuống sống đốt tương ứng ra ngoài qua lỗ tiếp hợp và ở gần phía trên cuống sống đốt ngay dưới [20], [24]. Khi tổn thương sẽ 14 có khả năng phục hồi nếu bao thần kinh còn liên tục vì rễ thần kinh giống như dây thần kinh ngoại biên.

Hệ mạch máu nuôi dưỡng đoạn tuỷ lưng và thắt lưng phong phú gồm 3 hệ thống chính là hệ mạch rễ, hệ mạch tuỷ sống và mạng lưới vành. Trong đó, đoạn phình thắt lưng được nuôi dưỡng tốt nhất. Hệ mạch máu nuôi tuỷ khi phẫu thuật cần chú ý động mạch Adam kiewicz thường 85% xuất phát từ T9 ­ L2 và đi bên trái trong 80% trường hợp. Đây là động mạch rễ lớn nhất cung cấp chính cho 4/5 tuỷ theo diện cắt ngang từ T8 đến nón cùng [20], [25].

Do vậy khi tổn thương động mạch này dễ dẫn đến nhuyễn tuỷ. Điều này có thể lý giải cho một số trường hợp chấn thương dù đã được phẫu thuật nắn chỉnh cố định giải ép tốt nhưng hồi phục lại kém hoặc tổn thương tuỷ ban đầu không phù hợp với mức độ tổn thương thần kinh sau này. Khi tuỷ sống bị chèn ép phía trước (chèn ép động mạch rễ tuỷ trước) hoặc lỗ ghép (chèn ép động mạch rễ tuỷ sau) cần phải phẫu thuật sớm để giải phóng chèn ép nhằm đảm bảo máu nuôi dưỡng giúp tuỷ hồi phục sớm [26], [8]. Nón cùng không có động mạch riêng, chỉ có 4% có động mạch rễ đi theo rễ L5 gọi là động mạch Depzoz Gotteron (theo Mikheev 1974) [27].

Hệ mạch máu tủy sống. * Nguồn: theo Netter F. Cơ sinh học chấn thương và tổn thương thần kinh trong chấn thương cột sống 1. Cơ sinh học chấn thương 15 Xét trên lý thuyết về các nguyên tắc vật lý và động lực học trong hệ tọa độ không gian ba chiều với các trục tọa độ trên ­ dưới, trước ­ sau và trái ­ phải.

Khi đó theo Benzel E. [28] lực tác động lên cột sống có thể chia thành các thành phần véc tơ có hướng, độ lớn xác định trong hệ tọa độ ba chiều, tuân theo định luật cánh tay đòn và tạo ra mô men uốn khi tác động. Mô men uốn này tạo ra chuyển động xoay và hướng của nó nằm trên trục xoay tức thời (IAR) khi tác động tại một điểm trong không gian ba chiều. Như vậy trên mỗi trục tọa độ có hai chuyển động trượt dọc trục ngược chiều nhau và hai chuyển động xoay ngược chiều nhau và kết quả là có 12 chuyển động quanh trục IAR.

Những chuyển động này được xem xét trên mức độ tự do, cho nên sẽ tồn tại sáu mức độ chuyển động tự do quanh trục IAR phối hợp với nhau tạo ra các lực: nén ­ ép, xén ­ cắt, xoắn ­ vặn, căng ­ xé dẫn đến các hình thái tổn thương khác nhau trong chấn thương. Hệ đồng hành ba chiều với trục xoay tức thời làm trung tâm. * Nguồn: theo Benzel E. trục xoay tức thời là điểm tưởng tượng ở trong hoặc xung quanh đốt sống tại đó đoạn cột sống xoay quanh khi chịu lực tác động.

Nhìn chung vị trí trục xoay tức thời thường nằm trên thân đốt và hay ở vùng rìa, đặc biệt là thành sau. Vị trí trục xoay tức thời ­ IAR. * Nguồn: theo DiRisio D. Khi lực tác động nằm trên cùng một đường thẳng với trục xoay tức thời sẽ không tạo ra một chuyển động quay của đoạn cột sống đó.

Ngược lại khi lực tác động không đồng trục với trục xoay tức thời sẽ tạo ra một mô men uốn (M) có độ lớn bằng tích độ lớn của lực (F) với khoảng cách từ vị trí tác động đến trục xoay tức thời (D): M = F x D. Khi đó tại phần cột sống không chuyển động theo tác động của lực sẽ sản sinh một mô men có cùng độ lớn với mô men uốn nhưng có hướng ngược lại. Đây là hiện tượng chống lại và vô hiệu hóa tác động của mô men lực [18], [28], [29]. Minh hoạ cơ chế cơ sinh học đoạn cột sống chấn thương.

* Nguồn: theo DiRisio D. Xét trên trục dọc thì lực tác động nằm trên cùng một trục ở đoạn bản lề và ở phía sau tại đoạn thắt lưng (hình 9A).