CHƯƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan nghiên cứu 1.1 Tổng quan nghiên cứu nước ngoài TTKDTM ngày càng trở lên phổ biến, đặc biệt với thế hệ trẻ. Phương thức thanh toán này như một điều kiện bắt buộc để thúc đẩy sự phát triển của một quốc gia. Chính vì vậy, để phát triển hình thức TTKDTM rộng rãi luôn là mối quan tâm của chính phủ cũng như các nhà cung cấp dịch vụ. Với nghiên cứu các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn TTKDTM, sử dụng kết quả từ mô hình nghiên cứu để đo lường và đánh giá tác động của các yếu tố đến quyết định lựa chọn TTKDTM là cấp thiết.
Bàn luận về vấn đề này, QingYang, Chuan Pang, LiuLiu, David C.Michael Tarn (2015), đã khám phá ra các yếu tố về nhận thức rủi ro và lòng tin - Hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hành vi thanh toán trực tuyến của người tiêu dùng. Nghiên cứu phân loại nhận thức rủi ro thành hai loại có bản chất khác nhau là nhận thức rủi ro hệ thống và nhận thức rủi ro trong giao dịch theo các vai trò khác nhau ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng. Nhóm tác giả đề xuất mô hình về niềm tin và các khía cạnh rủi ro dựa trên khuôn khổ của TRA, TPB, TAM VÀ DTPB. Mô hình được thu thập dữ liệu từ 870 người được hỏi ở Thượng Hải và Macao, Trung Quốc, hầu hết đều là thế hệ trẻ.
Kết quả cho thấy trong giai đoạn thanh toán trực tuyến hiện nay của Trung Quốc, người tiêu dùng đã xây dựng lòng tin trước hết là tiền đề cho những nhận thức rủi ro của họ có thể chia làm hai loại là rủi ro hệ thống liên quan tích cực đến lòng tin và rủi ro giao dịch liên quan tiêu cực đến lòng tin. Đối với Mahfuzur Rahmana, Izlin Ismail and Shamshul Bahric (2020) khi nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng TTKDTM ở Malaysia đã kết luận rằng hiệu suất kỳ vọng và điều kiện thuận lợi có ảnh hưởng đáng kể đến việc áp dụng TTKDTM, bảo mật, ảnh hưởng xã hội, sự tiến bộ cũng có mối quan hệ chặt chẽ với phương thức thanh toán này. Kết quả thu được từ dữ liệu thu thập được bằng bảng hỏi từ 301 mẫu quan sát. Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng lý thuyết chung đã được thiết lập và áp dụng công nghệ UTAUT2 và phân tích cấu trúc AMOS được áp dụng cho dữ liệu bằng cách sử dụng mô hình phương trình cấu trúc.
Nghiên cứu về hình thức thanh toán trên thiết bị di động (MPAS) – một trong những hình thức TTKDTM của Debarun Chakraborty, Aaliyah Siddiqui, Mujahid Siddiqui, Nripendra P.Rana and Ganesh Dash (2022), mô hình nghiên cứu gồm các biến niềm tin ban đầu (INT), sự tham gia của khách hàng (COI) được sử dụng để tạo ra mô hình thực nghiệm bằng cách sử dụng phương trình cấu trúc với dữ liệu thu thập được từ 880 người tiêu dùng Ấn Độ. Kết quả thu được cho thấy giá trị chức năng (FUV), điều kiện (COV), nhận thức (EPV), cảm xúc (EMV), có tác động tích cực đến ý định sử dụng MPAS. Kết quả nghiên cứu chứng minh tất cả giá trị tiêu dùng, ngoại trừ giá trị xã hội (SOV) đều ảnh hưởng tích cực đến ý định sử dụng MPAS. Nghiên cứu khuyến nghị nhà cung cấp muốn thúc đẩy MPAS phải 6 lOMoARcPSD|48904900 tập trung vào FUV, COV, EPV, EMV.
Chính phủ có thể thúc đẩy MPAS bằng cách tăng cường, tập trung xây dựng lòng tin thông qua các chính sách để tăng độ tin cậy trong MPAS. Bên cạnh các yếu tố ảnh hưởng đã được nghiên cứu trong nghiên cứu trước, yếu về về sự hiểu biết tài chính cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn phương thức TTKDTM. Yếu tố này đã được B. Świecka (2018) nghiên cứu bằng cách thu thập dữ liệu bằng khảo sát theo phương pháp CAPI từ tháng 2 đến 1/3/2018.
Số liệu thu thập từ 1100 người (15-60 tuổi), 52% là phụ nữ. Nội dung khảo sát gồm 4 vấn đề: Các phương thức thanh toán đang được sử dụng, Yếu tố tác động làm tăng TTKDTM, Các phương thức thanh toán thay cho tiền mặt, Kiến thức tài chính, kĩ năng tài chính trong thanh toán. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm sử dụng thẻ, điện thoại để thanh toán ít hơn nhóm người chỉ thanh toán bằng tiền mặt. Những người TTKDTM thuộc nhóm người trẻ tuổi, thường sống ở các thành phố lớn và có kiến thức tài chính cao hơn.
Những người được khảo sát đánh giá thấp về kiến thức tài chính của họ trong TTKDTM, kiến thức rất tốt (1%), kiến thức tốt (30%), kém (26%), khó nói (4%), không có kiến thức (9%). Để phát triển hình thức TTKDTM rộng rãi, đối tượng người dùng hướng đến không chỉ là giới trẻ, người dùng riêng lẻ mà các doanh nghiệp cũng rất được quan tâm. Bàn luận về vấn đề này, Afizan Amer, Irwan Ibrahim, Farrah Othman and Siti Hajar Bt Md Jan (2020) đã thực hiện nghiên cứu nhằm tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực dịch vụ của Malaysia. Nhóm tác giả thực hiện khảo sát mẫu gồm 105 doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Melaka sau đó, sử dụng bảng hỏi có thang đo Likert 7 điểm để thu thập dữ liệu.
Nghiên cứu kết hợp với phương pháp thống kê mô tả và suy luận để phân tích dữ liệu. Kết quả nghiên cứu nhận định rằng yếu tố dễ sử dụng, nhận thức hữu ích và nhận thức rủi ro là những yếu tố quan trọng để các doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt. Mặt khác, hệ thống TTKDTM là trọng tâm trong việc duy trì sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Malaysia vì vậy, hệ thống TTKDTM phải được khuyến khích nghiêm túc áp dụng.2 Tổng quan nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam, TTKDTM không còn xa lạ với nhiều người, tuy nhiên độ phủ sóng của hình thức này vẫn còn hạn chế. Do đó, để phát triển phương thức TTKDTM tại Việt Nam, các nhà cung cấp dịch vụ nhận thấy việc nghiên cứu các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn TTKDTM là điều cần thiết để qua đó có những điều chỉnh về sản phẩm cho phù hợp với người dùng Việt.
Phan Ái Ngân (2017) đã tiến hành nghiên cứu để tìm hiểu phản ứng của người tiêu dùng khi sử dụng các phương thức thanh toán bán lẻ không dùng tiền mặt. Tác giả xác định mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng phương thức thanh toán bán lẻ không dùng tiền mặt của người tiêu dùng tại Tp. Hồ Chí Minh. Theo đó, sau khi tìm hiểu, tổng hợp 7 lOMoARcPSD|48904900 thông tin về các nghiên cứu trước đây và mở rộng các yếu tố khảo sát theo kinh nghiệm và phân tích của tác giả để đưa ra mô hình nghiên cứu đề xuất các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng phương thức thanh toán bán lẻ không dùng tiền mặt của người tiêu dùng tại Tp.
Hồ Chí Minh gồm bảy nhân tố: hiệu quả mong đợi, nỗ lực mong đợi, ảnh hưởng xã hội, các điều kiện thuận lợi, nhận thức rủi ro, nhận thức chi phí và khuyến mãi. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhân tố ảnh hưởng quan trọng nhất đến ý định sử dụng các phương thức thanh toán bán lẻ không dùng tiền mặt chính là sự hiệu quả, hữu ích của các phương thức thanh toán này mang đến cho người tiêu dùng. Ngoài ra, trong môi trường làm việc, môi trường sống bắt buộc người tiêu dùng cần có nhu cầu thực hiện các thanh toán bán lẻ nhanh, gọn, an toàn. TTKDTM được coi như một bước đột phá từ thành quả của công nghệ.
Thật vậy, TTKDTM được phát triển với nhiều hình thức thanh toán, trong đó, thanh toán bằng mã QR đang ngày càng được ưa chuộng. Bàn luận về hình thức thanh toán này, Nguyễn Thị Bích Triều (2021) đã thực hiện nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định thanh toán bằng mã QR của nhân viên văn phòng tại Thành phố Hồ Chí Minh gồm chất lượng thông tin, nguồn tin cậy, nhận thức hữu dụng, nhận thức dễ sử dụng, ảnh hưởng xã hội tác động đến ý định thanh toán bằng mã QR. Tác giả thu thập dữ liệu bằng bảng câu hỏi khảo sát gồm 24 câu được gửi đến 380 người khảo sát thông qua hai cách khảo sát trực tiếp và khảo sát thông qua google form, trong đó có 360 mẫu hợp lệ. Đề tài sử dụng SEM để đánh giá mô hình nghiên cứu.
Kết quả cho thấy chất lượng thông tin, nguồn tin cậy có ảnh hưởng đến nhận thức hữu dụng đồng thời nhận thức hữu dụng và nhận thức dễ sử dụng có tác động đến ý định thanh toán bằng mã QR của nhân viên văn phòng. Tuy nhiên, yếu tố ảnh hưởng xã hội không ảnh hưởng đến ý định thanh toán bằng mã QR của nhân viên văn phòng trong đề tài này. Kết quả nghiên cứu góp phần giúp cho nhà quản trị trong doanh nghiệp, ngân hàng xây dựng, cải thiện ứng dụng thanh toán bằng mã QR nhằm thu hút người tiêu dùng sử dụng hình thức thanh toán này nhiều hơn. Bên cạnh hình thức thanh toán bằng mã QR, thanh toán bằng ví điện tử đã trở thành công cụ thanh toán quen thuộc với giới trẻ.
Theo nghiên cứu của Bùi Nhất Vương (2021) nhằm khám phá ra những yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử thông qua vai trò trung gian của thái độ đối với sử dụng sản phẩm. Tác giả thu thập dữ liệu từ 201 đáp viên có hiểu biết về ví điện tử Momo, ZaloPay, AirPay, ViettelPay tại thành phố Cần Thơ, đã được phân tích để cung cấp bằng chứng. Kết quả từ mô hình phương trình cấu trúc bình phương nhỏ nhất một phần (PLS-SEM) chỉ ra rằng nhận thức uy tín, điều kiện thuận lợi, hiệu quả kỳ vọng và ảnh hưởng xã hội có ảnh hưởng tích cực đến ý định sử dụng ví điện tử. Bên cạnh đó, nghiên cứu này đã đề xuất cách tiếp cận mới để dự đoán biến ý định sử dụng ví điện tử thông qua vai trò trung gian của thái độ của khách hàng để dự đoán ý định sử dụng ví điện tử của người tiêu dùng.
Cụ thể, biến hiệu quả mong đợi và ảnh hưởng xã hội chỉ tác động gián tiếp đến ý định sử dụng ví điện tử; nhận thức uy tín đã tác động trực tiếp và gián tiếp đến ý định sử dụng ví điện tử, và điều kiện thuận lợi chỉ tác động trực tiếp đến ý định sử 8 lOMoARcPSD|48904900 dụng ví điện tử.