Các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn thanh toán không dùng tiền mặt của gen z trên địa bàn thành phố hà nội

Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định thanh toán không tiền mặt của Gen Z tại Hà Nội. Nghiên cứu chuyên sâu về thói quen tiêu dùng và công nghệ tài chính.

• Tác giả: Đỗ Phương Nga
• Người hướng dẫn: TS. Tô Lan Phương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn thanh toán không dùng tiền mặt của Gen Z trên địa bàn thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Niên luận
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.1.1. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2. Tổng quan nghiên cứu trong nước
• 1.2. Khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Khái niệm liên quan về các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn thanh toán không dùng tiền mặt của GenZ
• 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm của GenZ
• 2.1.2. Thanh toán không dùng tiền mặt
• 2.2. Các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn phương thức thanh toán không dùng tiền mặt của GenZ
• 2.2.1. Yếu tố Công nghệ
• 2.2.2. Yếu tố Điều kiện sử dụng
• 2.2.3. Yếu tố Ảnh hưởng xã hội
• 2.2.4. Yếu tố Chương trình khuyến mãi
• 2.2.5. Yếu tố Sự tiện ích
• 2.2.6. Yếu tố Chi phí giao dịch
• 2.2.7. Yếu tố nhân khẩu học
• 2.2.8. Yếu tố bảo mật
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.1.2. Dạng thức của mô hình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Tiếp cận nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp chọn mẫu
• 3.2.3. Phương pháp thu thập và xử lí dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả chạy thống kê mô tả
• 4.1.1. Mức độ sử dụng
• 4.1.2. Các yếu tố tác động
• 4.1.2.1. Đánh giá độ tin cậy của thang đo (phân tích Cronbach’s Alpha)
• 4.1.2.1.1. Chạy biến “Công nghệ”
• 4.1.2.1.2. Chạy biến “Điều kiện sử dụng”
• 4.1.2.1.3. Chạy biến “Ảnh hưởng xã hội”
• 4.1.2.1.4. Chạy biến “Chương trình khuyến mãi”
• 4.1.2.1.5. Chạy biến “Tiện ích”
• 4.1.2.1.6. Chạy biến “Chi phí giao dịch”
• 4.1.2.1.7. Chạy biến “Nhân khẩu học”
• 4.1.2.1.8. Chạy biến “Bảo mật”
• 4.1.2.1.9. Chạy biến phụ thuộc “Quyết định lựa chọn TTKDTM”
• 4.1.2.2. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.1.2.2.1. Quá trình chạy EFA với biến độc lập
• 4.1.2.2.2. Quá trình chạy EFA với biến phụ thuộc
• 4.2. Kiểm định sự tương quan (Pearson Correlation)
• 4.3. Kiểm định mô hình hồi quy tuyến tính (OLS model)
• 5. CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN VÀ KẾT LUẬN
• 5.1. Thảo luận về kết quả nghiên cứu
• 5.1.1. Tính kế thừa
• 5.1.2. Đề xuất kiến nghị, khuyến nghị
• 5.1.2.1. Đối với nhà cung cấp dịch vụ
• 5.1.2.2. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 2: ĐÁNH GIÁ ĐỘ TIN CẬY CỦA THÁNG ĐO (CRONBACH’S ALPHA)
• PHỤ LỤC 3: PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ EFA
• PHỤ LỤC 4: KIỂM ĐỊNH SỰ TƯƠNG QUAN (PEARSON CORRELATION)
• PHỤ LỤC 5: KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH HỒI QUY TUYẾN TÍNH (OLS MODEL)

Tóm tắt

I. Gen Z Hà Nội Thanh Toán Không Tiền Mặt Tổng Quan Nhanh 55 Ký Tự

Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, nhiều phát minh mới mang lại tiện ích cho người dùng và góp phần phát triển kinh tế. Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế đòi hỏi hình thức thanh toán phải thuận tiện và an toàn hơn. Cùng với sự phát triển của công nghệ và Internet, đặc biệt là số lượng người dùng smartphone ngày càng tăng, nhiều hình thức thanh toán không tiền mặt ra đời để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Trong thời đại kinh tế số, việc thúc đẩy thanh toán không tiền mặt là xu hướng tất yếu. Theo ông Nguyễn Quang Hưng - Chủ tịch HĐQT CTCP Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas), đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy phát triển thanh toán số, người dân có xu hướng chuyển sang mua sắm trực tuyến và sử dụng thanh toán điện tử nhiều hơn. Đa số người dùng dịch vụ thanh toán không tiền mặt là thế hệ Gen Z.

1.1. Vì sao Gen Z Hà Nội Ưa chuộng Thanh Toán Không Tiền Mặt

Dự kiến, đến năm 2025, Gen Z sẽ chiếm khoảng 1/3 lực lượng lao động tại Việt Nam và có ảnh hưởng lớn đến thị trường lao động cũng như thói quen tiêu dùng. Các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán không tiền mặt đang tích cực tiếp cận nhóm khách hàng trẻ Gen Z bằng cách thấu hiểu hành vi tiêu dùng. Thanh toán không tiền mặt được khuyến khích sử dụng như một phương thức thanh toán chính yếu, mang lại nhiều lợi ích thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững và tạo sự minh bạch trong các giao dịch. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều rủi ro và hình thức này chưa thực sự đạt kỳ vọng phát triển. Do đó, nghiên cứu về Gen Z và thanh toán không tiền mặt tại Hà Nội là rất quan trọng.

1.2. Nghiên cứu này Hướng đến Đối tượng nào tại Hà Nội

Nghiên cứu tập trung vào địa bàn Hà Nội, nơi tập trung nhiều Gen Z và đa dạng các phương thức thanh toán không tiền mặt. Mục tiêu của nghiên cứu là giúp nhà cung cấp dịch vụ đánh giá được các yếu tố tác động đến lựa chọn thanh toán không tiền mặt của Gen Z, từ đó có chiến lược phát triển sản phẩm phù hợp. Đồng thời, nghiên cứu cũng đưa ra một số kiến nghị đối với chính phủ để tạo điều kiện thuận lợi cho dịch vụ thanh toán không tiền mặt, nhằm mở rộng tệp khách hàng Gen Z và đẩy mạnh hình thức thanh toán này tại Việt Nam.

II. Thách Thức Rào Cản Thanh Toán Không Tiền Mặt Của Gen Z 59 Ký Tự

Mặc dù thanh toán không tiền mặt được khuyến khích và mang lại nhiều lợi ích, vẫn còn tồn tại những thách thức và rào cản. Một trong số đó là vấn đề về an toàn thanh toán và bảo mật. Nhiều người dùng, đặc biệt là Gen Z, vẫn còn lo ngại về việc rò rỉ thông tin cá nhân và các rủi ro liên quan đến thanh toán điện tử. Ngoài ra, sự tiện lợi của thanh toán không tiền mặt cũng chưa thực sự được đảm bảo ở mọi nơi, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn hoặc các cửa hàng nhỏ lẻ. Việc thiếu cơ sở hạ tầng và sự chấp nhận rộng rãi từ phía người bán cũng là một trong những rào cản lớn.

2.1. Mối Lo Ngại về Bảo Mật Ảnh Hưởng đến Quyết Định của Gen Z

Nghiên cứu cần tập trung vào việc tìm hiểu mức độ lo ngại về bảo mật của Gen Z khi sử dụng thanh toán không tiền mặt. Cần xác định những yếu tố nào khiến họ cảm thấy không an toàn và những biện pháp nào có thể giúp tăng cường sự tin tưởng của họ đối với các hình thức thanh toán điện tử. Các nhà cung cấp dịch vụ cần chú trọng đến việc nâng cao an toàn thanh toán và truyền thông một cách hiệu quả về các biện pháp bảo mật để trấn an người dùng.

2.2. Tính Tiện Lợi Yếu Tố Quan Trọng Quyết Định Lựa Chọn của Gen Z

Sự tiện lợi là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thanh toán không tiền mặt của Gen Z. Nghiên cứu cần đánh giá mức độ tiện lợi của các hình thức thanh toán điện tử hiện nay và tìm ra những điểm cần cải thiện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng. Các nhà cung cấp dịch vụ cần nỗ lực mở rộng mạng lưới chấp nhận thanh toán không tiền mặt và cải thiện trải nghiệm người dùng để tăng cường sự tiện lợi.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hành Vi Thanh Toán Của Gen Z 59 Ký Tự

Để hiểu rõ hơn về hành vi thanh toán không tiền mặt của Gen Z tại Hà Nội, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Một trong những phương pháp phổ biến là khảo sát bằng bảng hỏi, giúp thu thập thông tin về nhận thức, thái độ và thói quen của người dùng. Ngoài ra, phỏng vấn sâu cũng là một phương pháp hữu ích để tìm hiểu sâu hơn về những yếu tố tác động đến quyết định thanh toán của họ. Dữ liệu thu thập được cần được phân tích một cách kỹ lưỡng để đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị.

3.1. Sử dụng Bảng Hỏi Khảo Sát Gen Z Cách nào hiệu quả

Việc thiết kế bảng hỏi khảo sát cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của dữ liệu thu thập được. Bảng hỏi cần bao gồm các câu hỏi về nhân khẩu học của Gen Z, thói quen sử dụng thanh toán không tiền mặt, nhận thức về các hình thức thanh toán điện tử và những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của họ. Cần sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu và tránh các câu hỏi mang tính chất gợi ý.

3.2. Phỏng Vấn Sâu Gen Z Bí quyết thu thập thông tin giá trị

Phỏng vấn sâu là một phương pháp nghiên cứu định tính giúp thu thập thông tin chi tiết và sâu sắc về hành vi thanh toán của Gen Z. Cần lựa chọn những người tham gia phỏng vấn đại diện cho các nhóm đối tượng khác nhau trong Gen Z và có kinh nghiệm sử dụng thanh toán không tiền mặt. Người phỏng vấn cần có kỹ năng lắng nghe và đặt câu hỏi mở để khuyến khích người tham gia chia sẻ những suy nghĩ và trải nghiệm của họ một cách tự nhiên.

IV. Yếu Tố Tác Động Quyết Định Thanh Toán Không Tiền Mặt 58 Ký Tự

Nghiên cứu cần xác định rõ các yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định thanh toán không tiền mặt của Gen Z. Các yếu tố này có thể bao gồm: công nghệ, điều kiện sử dụng, ảnh hưởng xã hội, chương trình khuyến mãi, sự tiện ích, chi phí giao dịch, nhân khẩu học và bảo mật. Cần đánh giá mức độ tác động của từng yếu tố để đưa ra những khuyến nghị phù hợp cho các nhà cung cấp dịch vụ và cơ quan quản lý nhà nước. Từ tài liệu gốc, một nghiên cứu của Phan Ái Ngân (2017) cho thấy hiệu quả mong đợi là yếu tố quan trọng nhất.

4.1. Ảnh hưởng của Yếu Tố Công Nghệ đến Gen Z Hà Nội

Yếu tố công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thanh toán không tiền mặt trong Gen Z. Sự phát triển của các ứng dụng thanh toán di động, ví điện tử và các công nghệ QR code đã tạo ra những phương thức thanh toán nhanh chóng và tiện lợi. Nghiên cứu cần đánh giá mức độ chấp nhận và sử dụng các công nghệ này trong Gen Z và tìm ra những yếu tố nào khiến họ ưa chuộng hoặc từ chối sử dụng chúng.

4.2. Tác Động của Chương Trình Khuyến Mãi đến Quyết Định Thanh Toán

Chương trình khuyến mãi và ưu đãi có thể là một yếu tố quan trọng thu hút Gen Z sử dụng thanh toán không tiền mặt. Các chương trình giảm giá, hoàn tiền hoặc tích điểm có thể tạo ra động lực cho người dùng chuyển sang sử dụng các hình thức thanh toán điện tử. Nghiên cứu cần đánh giá hiệu quả của các chương trình khuyến mãi hiện nay và tìm ra những loại ưu đãi nào được Gen Z quan tâm nhất.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Phát Triển TTKDTM Cho Gen Z 59 Ký Tự

Kết quả nghiên cứu về các yếu tố tác động đến quyết định thanh toán không tiền mặt của Gen Z có thể được ứng dụng để phát triển các sản phẩm và dịch vụ thanh toán điện tử phù hợp với nhu cầu của họ. Các nhà cung cấp dịch vụ cần chú trọng đến việc nâng cao sự tiện lợi, an toàn và bảo mật của các hình thức thanh toán điện tử. Đồng thời, cần xây dựng các chương trình khuyến mãi hấp dẫn và truyền thông một cách hiệu quả về những lợi ích của thanh toán không tiền mặt.

5.1. Nâng Cao An Toàn Bảo Mật Ưu tiên hàng đầu cho Gen Z

An toàn và bảo mật là những yếu tố quan trọng hàng đầu đối với Gen Z khi sử dụng thanh toán không tiền mặt. Các nhà cung cấp dịch vụ cần đầu tư vào các công nghệ bảo mật tiên tiến và tuân thủ các tiêu chuẩn bảo mật quốc tế. Đồng thời, cần cung cấp cho người dùng những thông tin rõ ràng và dễ hiểu về các biện pháp bảo mật để giúp họ cảm thấy an tâm hơn khi sử dụng thanh toán điện tử.

5.2. Xây dựng chiến dịch truyền thông hiệu quả cho Gen Z

Chiến dịch truyền thông cần tập trung vào việc làm nổi bật những lợi ích của thanh toán không tiền mặt đối với Gen Z, như sự tiện lợi, tốc độ, khuyến mãi và khả năng quản lý chi tiêu. Cần sử dụng các kênh truyền thông phù hợp với Gen Z, như mạng xã hội, video trực tuyến và các ứng dụng di động. Nội dung truyền thông cần sáng tạo, hấp dẫn và gần gũi với Gen Z để thu hút sự chú ý của họ.

VI. Tương Lai Thanh Toán Không Tiền Mặt Gen Z Tại Hà Nội 57 Ký Tự

Thanh toán không tiền mặt sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai, đặc biệt là với sự tham gia tích cực của Gen Z. Các công nghệ mới như blockchain, trí tuệ nhân tạo và Internet of Things sẽ mở ra những cơ hội mới cho thanh toán điện tử. Tuy nhiên, để đảm bảo sự phát triển bền vững của thanh toán không tiền mặt, cần giải quyết những thách thức về an toàn, bảo mật và khả năng tiếp cận.

6.1. Blockchain AI Ứng dụng tiềm năng cho TTKDTM

Công nghệ blockchain có thể giúp tăng cường tính an toàn và minh bạch của các giao dịch thanh toán không tiền mặt. Trí tuệ nhân tạo có thể được sử dụng để phát hiện gian lận và cải thiện trải nghiệm người dùng. Nghiên cứu cần khám phá những ứng dụng tiềm năng của blockchain và AI trong lĩnh vực thanh toán điện tử và đánh giá tác động của chúng đến Gen Z.

6.2. Chính sách nào để TTKDTM tiếp cận Gen Z dễ dàng

Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ để thúc đẩy thanh toán không tiền mặt và đảm bảo khả năng tiếp cận cho mọi người, đặc biệt là Gen Z. Các chính sách này có thể bao gồm việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng thanh toán điện tử, giảm thiểu chi phí giao dịch và tăng cường giáo dục về thanh toán không tiền mặt. Cần có sự hợp tác giữa chính phủ, các nhà cung cấp dịch vụ và người dùng để tạo ra một hệ sinh thái thanh toán không tiền mặt an toàn, tiện lợi và hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng sự phổ cập của mạng Internet và điện thoại thông minh (smartphone) đã thúc đẩy các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) phát triển nhanh chóng. Tại Việt Nam, quá trình chuyển dịch sang thanh toán số diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt sau giai đoạn đại dịch Covid-19. Theo số liệu của Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas), trong quý I/2022, hoạt động thanh toán qua mạng lưới Napas đã tăng 89% về số lượng giao dịch và 123% về giá trị giao dịch so với cùng kỳ năm 2021.

Thế hệ Z (Gen Z) – nhóm dân số sinh từ khoảng năm 1997 đến năm 2012 – được dự báo sẽ chiếm khoảng 1/3 lực lượng trong độ tuổi lao động tại Việt Nam vào năm 2025. Đây là thế hệ sinh ra trong thời kỳ bùng nổ công nghệ, có khả năng tiếp cận dịch vụ số nhanh, tư duy tài chính độc lập và thói quen tiêu dùng hiện đại. Mặc dù TTKDTM mang lại nhiều lợi ích về tính minh bạch và lưu thông dòng tiền, song tại thị trường Việt Nam vẫn còn tồn tại rào cản tâm lý e ngại về rủi ro bảo mật và thói quen sử dụng tiền mặt. Do đó, đề tài "Các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn thanh toán không dùng tiền mặt của Gen Z trên địa bàn thành phố Hà Nội" được thực hiện nhằm làm rõ các động lực thúc đẩy và rào cản đối với hành vi thanh toán của nhóm khách hàng trẻ này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

1. Mục tiêu tổng quát: Xác định và đo lường mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn phương thức TTKDTM của thế hệ Gen Z tại Hà Nội, cung cấp cơ sở thực tiễn cho các nhà cung cấp dịch vụ và cơ quan quản lý.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Khái quát thực trạng sử dụng dịch vụ TTKDTM của Gen Z tại Việt Nam.
   • Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn dịch vụ TTKDTM của Gen Z.
   • Đánh giá mức độ và chiều hướng tác động của từng nhân tố đến quyết định lựa chọn phương thức TTKDTM.
   • Xác định nhân tố có ảnh hưởng mạnh nhất dưới góc độ của nhà cung cấp dịch vụ, từ đó đề xuất hệ thống khuyến nghị cho doanh nghiệp và kiến nghị chính sách đối với cơ quan quản lý Nhà nước.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn phương thức TTKDTM của Gen Z.
• Khách thể khảo sát: Thế hệ Gen Z sinh sống, học tập và làm việc trên địa bàn thành phố Hà Nội.
• Phạm vi không gian: Địa bàn thành phố Hà Nội.
• Góc độ tiếp cận: Dưới góc độ quản trị và phát triển sản phẩm của nhà cung cấp dịch vụ TTKDTM.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và các khái niệm nghiên cứu

Đề tài tổng hợp các mô hình lý thuyết hành vi và chấp nhận công nghệ phổ biến như Lý thuyết hành động hợp lý (TRA), Lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB), Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM), Mô hình kết hợp chấp nhận và sử dụng công nghệ mở rộng (UTAUT2), cùng các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước (Venkatesh et al., 2003; QingYang et al., 2015; Mahfuzur Rahmana et al., 2020; Bùi Nhất Vương, 2021).

Mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm 8 nhóm yếu tố tác động (biến độc lập) và 1 biến phụ thuộc:

• Công nghệ (CN): Giao diện ứng dụng, tính rõ ràng của hướng dẫn, khả năng truy cập và độ ổn định hệ thống.
• Điều kiện sử dụng (DK): Cơ sở hạ tầng kỹ thuật, thiết bị thông minh kết nối mạng và kiến thức về TTKDTM.
• Ảnh hưởng xã hội (XH): Tác động từ gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, người nổi tiếng, uy tín nhà cung cấp và chính sách khuyến khích từ Chính phủ.
• Chương trình khuyến mãi (KM): Các ưu đãi tài chính, chính sách giảm giá, voucher so với thanh toán tiền mặt.
• Sự tiện ích (TI): Khả năng tiết kiệm thời gian, công sức, thanh toán hóa đơn từ xa và quản lý chi tiêu.
• Chi phí giao dịch (CP): Mức phí chuyển tiền, duy trì dịch vụ và tính hợp lý của biểu phí giao dịch.
• Nhân khẩu học (NKH): Đặc điểm thế hệ tiếp cận công nghệ sớm, xu hướng mua sắm trực tuyến và kỳ vọng trải nghiệm.
• Bảo mật (BM): Gồm bảo mật dữ liệu thông tin cá nhân và kiểm soát rủi ro, gian lận tài chính.
• Biến phụ thuộc (Y): Quyết định lựa chọn TTKDTM của Gen Z.

Dạng thức mô hình hồi quy tuyến tính bội đề xuất: $$Y_i = \beta_0 + \beta_1 X_{1i} + \beta_2 X_{2i} + \beta_3 X_{3i} + \beta_4 X_{4i} + \beta_5 X_{5i} + \beta_6 X_{6i} + \beta_7 X_{7i} + \beta_8 X_{8i} + U_i$$

Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu

• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu phi ngẫu nhiên theo hình thức chọn mẫu thuận tiện (convenience sampling). Theo nguyên tắc chọn mẫu của Tabachnick và Fidell (1991), kích thước mẫu tối thiểu thỏa mãn công thức $n \ge 50 + 8p$ (với $p = 8$ biến độc lập, $n \ge 50 + 8 \times 8 = 114$).
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua bảng câu hỏi khảo sát trực tuyến gửi tới sinh viên, thanh niên thuộc thế hệ Gen Z tại Hà Nội. Tổng số phiếu thu về hợp lệ đạt 313 mẫu. Thang đo Likert 5 điểm (từ 1 = Rất không ảnh hưởng/Hoàn toàn không đồng ý đến 5 = Rất ảnh hưởng/Hoàn toàn đồng ý) được áp dụng cho 35 biến quan sát độc lập và 4 biến quan sát phụ thuộc.
• Quy trình xử lý dữ liệu định lượng: Thực hiện trên phần mềm SPSS qua 5 bước: (1) Thống kê mô tả; (2) Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng Cronbach’s Alpha; (3) Phân tích nhân tố khám phá (EFA); (4) Kiểm định hệ số tương quan tuyến tính Pearson; (5) Kiểm định mô hình hồi quy đa biến bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS).

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Chương I tổng hợp hệ thống tài liệu nghiên cứu quốc tế và trong nước về lĩnh vực thanh toán điện tử và hành vi người tiêu dùng:

• Nghiên cứu quốc tế: QingYang et al. (2015) phân tích nhận thức rủi ro hệ thống và rủi ro giao dịch tác động tới niềm tin tại Trung Quốc; Mahfuzur Rahmana et al. (2020) chỉ ra kỳ vọng hiệu suất và điều kiện thuận lợi thúc đẩy TTKDTM tại Malaysia; Debarun Chakraborty et al. (2022) phân tích các giá trị chức năng, điều kiện và cảm xúc đối với ý định dùng ứng dụng thanh toán di động tại Ấn Độ; B. Świecka (2018) chứng minh vai trò của hiểu biết tài chính; Afizan Amer et al. (2020) khảo sát việc áp dụng thanh toán không tiền mặt tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Malaysia.
• Nghiên cứu trong nước: Phan Ái Ngân (2017) khảo sát thanh toán bán lẻ tại TP. Hồ Chí Minh; Nguyễn Thị Bích Triều (2021) nghiên cứu về thanh toán mã QR; Bùi Nhất Vương (2021) và Nguyễn Thị Liêm (2020) phân tích ý định dùng ví điện tử tại Cần Thơ và Bắc Ninh; Bùi Thị Mến et al. (2020) xác định tính hữu dụng và tiện lợi thúc đẩy giới trẻ Hà Nội dùng ví điện tử; Nguyễn Ngọc Dung et al. (2021) phân tích ý định sử dụng thanh toán di động.
• Khoảng trống nghiên cứu: Mặc dù các đề tài trước đã khai thác nhiều khía cạnh của thanh toán số, các công trình chuyên biệt đo lường hành vi lựa chọn TTKDTM của đối tượng Gen Z tại địa bàn Hà Nội còn hạn chế, đặc biệt trong việc đánh giá đồng thời tác động của khuyến mãi, chi phí và mức độ an toàn thông tin.

CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN

• Khái niệm và đặc điểm Gen Z: Nhóm sinh từ 1997 đến 2012; có khả năng làm chủ công nghệ cao, tư duy tài chính độc lập, tiêu dùng khôn ngoan, có xu hướng dẫn dắt trào lưu xã hội và ưu tiên sử dụng dịch vụ số thay vì phương thức truyền thống.
• Bản chất và các hình thức TTKDTM: Định nghĩa là hình thức chuyển dịch vốn thông qua tài khoản hoặc bù trừ qua tổ chức trung gian thanh toán. Hệ thống hóa 6 phương thức TTKDTM phổ biến: Séc (Cheque), Thư tín dụng (L/C), Thẻ ngân hàng (thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng, thẻ trả trước), Mobile Banking, Quét mã QR Code và Ví điện tử (Momo, ZaloPay, ShopeePay, ViettelPay...).
• Xây dựng nội hàm 8 nhân tố tác động: Định nghĩa chi tiết các yếu tố Công nghệ, Điều kiện sử dụng, Ảnh hưởng xã hội, Chương trình khuyến mãi, Sự tiện ích, Chi phí giao dịch, Nhân khẩu học và Bảo mật.

CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

• Trình bày mô hình nghiên cứu đề xuất với 8 biến độc lập tác động đến quyết định lựa chọn TTKDTM.
• Thiết kế bảng hỏi khảo sát gồm 2 phần: Thông tin cá nhân (giới tính, năm sinh, địa bàn tạm trú) và Nội dung khảo sát hành vi (thực trạng sử dụng, loại hình dịch vụ, thang đo đánh giá các yếu tố tác động).
• Thiết lập quy trình phân tích định lượng trên SPSS với các tiêu chuẩn kiểm định cụ thể: Hệ số Cronbach's Alpha tổng thể $\ge 0,6$ và tương quan biến - tổng $\ge 0,3$; Hệ số KMO từ 0,5 đến 1,0 và kiểm định Bartlett có $\text{Sig.} < 0,05$; Tổng phương sai trích $\ge 50%$; Trị số Eigenvalue $> 1$; Hệ số tải nhân tố Factor Loading $> 0,5$.

CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương IV trình bày chi tiết số liệu phân tích định lượng từ 313 mẫu khảo sát tại Hà Nội:

1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu

Tiêu chí	Phân loại	Tần số (người)	Tỷ lệ (%)
Giới tính	Nữ	220	70,3%
	Nam	93	29,7%
Năm sinh	2001	81	25,9%
	2000	38	12,1%
	Các năm khác (1997 - 2012)	194	62,0%
Mức độ sử dụng TTKDTM	Đã sử dụng	276	88,2%
	Chưa sử dụng (chủ yếu sinh từ 2007-2012)	37	11,8%

2. Đánh giá độ tin cậy thang đo (Cronbach’s Alpha)

Tất cả 8 thang đo biến độc lập và 1 thang đo biến phụ thuộc đều đạt độ tin cậy cao, không có biến quan sát nào bị loại do tương quan biến - tổng đều lớn hơn 0,3:

• Thang đo Công nghệ (CN): 4 biến, Cronbach’s Alpha = 0,766
• Thang đo Điều kiện sử dụng (DK): 3 biến, Cronbach’s Alpha = 0,608
• Thang đo Ảnh hưởng xã hội (XH): 5 biến, Cronbach’s Alpha = 0,736
• Thang đo Chương trình khuyến mãi (KM): 5 biến, Cronbach’s Alpha = 0,805
• Thang đo Tiện ích (TI): 4 biến, Cronbach’s Alpha = 0,803
• Thang đo Chi phí giao dịch (CP): 3 biến, Cronbach’s Alpha = 0,860
• Thang đo Nhân khẩu học (NKH): 4 biến, Cronbach’s Alpha = 0,709
• Thang đo Bảo mật (BM): 7 biến, Cronbach’s Alpha = 0,796
• Thang đo Biến phụ thuộc Quyết định TTKDTM (Y): 4 biến, Cronbach’s Alpha = 0,885

3. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)

• Biến độc lập: Hệ số KMO = 0,742, kiểm định Bartlett’s có $\text{Sig.} = 0,000$. Phân tích trích được 8 nhân tố tại mức giá trị Eigenvalue = 1,043 ($> 1$). Tổng phương sai trích đạt 60,723% ($> 50%$), giải thích được 60,723% sự biến thiên của dữ liệu gốc.
• Biến phụ thuộc: Hệ số KMO = 0,828, kiểm định Bartlett’s có $\text{Sig.} = 0,000$, trích được 1 nhân tố duy nhất với Eigenvalue = 2,984, tổng phương sai trích đạt 74,606%.

4. Phân tích tương quan Pearson và Hồi quy tuyến tính (OLS)

• Kiểm định tương quan Pearson cho thấy chỉ có 4 biến độc lập có ý nghĩa thống kê tương quan với biến phụ thuộc $Y$ ($\text{Sig.} < 0,05$): Chương trình khuyến mãi ($r = 0,206$), Tiện ích ($r = 0,161$), Bảo mật ($r = 0,141$), Chi phí giao dịch ($r = 0,119$). Các biến CN, DK, XH, NKH không có tương quan tuyến tính có ý nghĩa với $Y$.
• Kết quả hồi quy OLS:
  • Hệ số $R^2$ hiệu chỉnh ($\text{Adjusted } R^2$) = 0,520, cho biết 4 biến độc lập đưa vào giải thích được 52% sự biến thiên trong quyết định lựa chọn TTKDTM của Gen Z; 48% còn lại do sai số và các yếu tố ngoài mô hình.
  • Giá trị thống kê Durbin-Watson = 1,949 (thuộc khoảng 1,5 - 2,5), chứng minh không xảy ra hiện tượng tự tương quan chuỗi bậc nhất giữa các phần dư.
  • Kiểm định ANOVA có mức ý nghĩa $\text{Sig.} = 0,000$ ($< 0,05$), khẳng định mô hình hồi quy đa biến phù hợp với tổng thể.
  • Phương trình hồi quy chuẩn hóa thu được: $$Y = 0,163 \times X_4 - 0,094 \times X_5 + 0,081 \times X_8 + 0,033 \times X_6$$ (Trong đó: $Y$: Quyết định lựa chọn TTKDTM; $X_4$: Chương trình khuyến mãi; $X_5$: Chi phí giao dịch; $X_6$: Sự tiện ích; $X_8$: Bảo mật).

CHƯƠNG V: THẢO LUẬN VÀ KẾT LUẬN

• Thảo luận kết quả: Yếu tố Chương trình khuyến mãi có tác động lớn nhất ($\beta = 0,163$), phản ánh đặc trưng tài chính phụ thuộc hoặc chưa ổn định của Gen Z. Tiếp theo là Chi phí giao dịch ($\beta = -0,094$), Bảo mật thông tin & tài chính ($\beta = 0,081$) và Sự tiện ích ($\beta = 0,033$).
• Đề xuất hệ thống khuyến nghị quản trị cho nhà cung cấp dịch vụ và cơ quan quản lý Nhà nước.
• Nêu rõ các giới hạn của bài nghiên cứu về phạm vi khảo sát và mẫu dữ liệu.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Thứ tự tác động	Nhân tố	Hệ số hồi quy chuẩn hóa ($\beta$)	Mức ý nghĩa ($\text{Sig.}$)	Kết luận tác động
1	Chương trình khuyến mãi ($X_4$)	$+0,163$	$< 0,05$	Tác động dương mạnh nhất
2	Chi phí giao dịch ($X_5$)	$-0,094$	$< 0,05$	Tác động âm (rào cản chi phí)
3	Bảo mật ($X_8$)	$+0,081$	$< 0,05$	Tác động dương
4	Sự tiện ích ($X_6$)	$+0,033$	$< 0,05$	Tác động dương
Loại bỏ	CN, DK, XH, NKH	Không có ý nghĩa	$> 0,05$	Ít/không tác động trực tiếp

Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn

• Tính kế thừa và tính mới: Nghiên cứu đã kế thừa các mô hình đo lường hành vi chấp nhận công nghệ, đồng thời bổ sung kiểm chứng thực nghiệm các nhân tố đặc thù (khuyến mãi, chi phí, rủi ro an toàn số) tác động trực tiếp lên thế hệ Gen Z tại thị trường đô thị Hà Nội.
• Giải pháp kiến nghị cho Nhà cung cấp dịch vụ TTKDTM:
  • Tận dụng các kênh truyền thông số và mạng xã hội để quảng bá các tính năng, nâng cao nhận thức người dùng.
  • Tăng cường liên kết dịch vụ TTKDTM với các hệ thống thẻ ngân hàng để tối ưu hóa thao tác chuyển tiền và giảm chi phí giao dịch.
  • Xây dựng biểu phí linh hoạt, hợp lý; áp dụng chính sách miễn phí hoặc hỗ trợ chi phí cho khách hàng Gen Z trong giai đoạn đầu trải nghiệm.
  • Thiết kế các gói khuyến mãi định kỳ, ưu đãi theo dịp lễ, tết, tặng thưởng cho giao dịch thường xuyên để giữ chân người dùng.
  • Nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ, cải thiện tính ổn định, tối ưu hóa giao diện ứng dụng.
  • Hợp tác với nhà mạng viễn thông mở rộng vùng phủ sóng Internet, hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật.
  • Thiết lập các cơ chế xác thực tài khoản hiện đại, bảo mật thông tin cá nhân và giám sát ngăn ngừa gian lận tài chính.
• Kiến nghị đối với Cơ quan quản lý Nhà nước:
  • Tiếp tục rà soát, hoàn thiện khung khổ pháp lý cho hoạt động TTKDTM và các mô hình công nghệ tài chính mới.
  • Nâng cấp và hiện đại hóa hạ tầng thanh toán quốc gia, bảo đảm vận hành liên tục, an toàn và chi phí thấp.
  • Tăng cường kiểm tra, giám sát phòng chống rửa tiền, gian lận và tài trợ khủng bố trong giao dịch điện tử.
  • Mở rộng chi trả an sinh xã hội, lương hưu qua các phương thức TTKDTM.
  • Ban hành chính sách khuyến khích doanh nghiệp phát triển hạ tầng Internet tốc độ cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản niên luận đã chỉ rõ các hạn chế chính:

• Hạn chế về tính đại diện của mẫu: Khảo sát được thực hiện trên cỡ mẫu $N = 313$, trong đó cơ cấu giới tính chưa thực sự cân bằng (nữ giới chiếm 70,3%) và tập trung phần lớn vào nhóm sinh năm 2001 (25,9%). Phạm vi nghiên cứu chỉ giới hạn trên địa bàn thành phố Hà Nội nên chưa khái quát được toàn bộ thế hệ Gen Z trên phạm vi toàn quốc.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Do hạn chế về thời gian và nguồn lực, dữ liệu được thu thập chủ yếu qua bảng hỏi trực tuyến (Google Form), thiếu các buổi phỏng vấn sâu hoặc khảo sát trực tiếp (offline), dẫn đến khả năng kiểm soát chất lượng phản hồi chưa tuyệt đối chặt chẽ.
• Trình độ chuyên môn của tác giả: Nghiên cứu được thực hiện dưới hình thức niên luận đại học của sinh viên, kỹ năng phân tích và kinh nghiệm khảo sát thực tế còn ở mức khởi đầu.
• Hướng mở cho các nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng quy mô mẫu khảo sát ra nhiều tỉnh/thành phố khác, cân đối cơ cấu nhân khẩu học, kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (phỏng vấn chuyên gia, thảo luận nhóm) và áp dụng các mô hình phân tích cấu trúc tuyến tính hiện đại hơn (như PLS-SEM hoặc CB-SEM).

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Hệ thống thông tin quản lý, Quản trị Kinh doanh, Marketing: Cung cấp mẫu hình nghiên cứu định lượng hoàn chỉnh từ khâu tổng quan tài liệu, thiết kế bảng hỏi thang đo Likert, đến quy trình xử lý dữ liệu thực tế trên SPSS (Cronbach’s Alpha, EFA, Pearson Correlation, OLS Regression).
• Bộ phận phát triển sản phẩm và Marketing tại các Ngân hàng thương mại, Tổ chức trung gian thanh toán và Công ty Fintech: Nắm bắt chính xác mức độ nhạy cảm về giá (chi phí giao dịch) và vai trò quyết định của các chương trình khuyến mãi đối với hành vi tiêu dùng số của nhóm khách hàng trẻ Gen Z.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nhân tố nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến quyết định lựa chọn TTKDTM của Gen Z theo kết quả nghiên cứu?

Theo phương trình hồi quy chuẩn hóa, biến Chương trình khuyến mãi ($X_4$) có hệ số $\beta = 0,163$ lớn nhất trong mô hình. Điều này chứng minh các chính sách ưu đãi, giảm giá, hoàn tiền tác động mạnh nhất đến quyết định thanh toán không tiền mặt của Gen Z.

2. Cỡ mẫu khảo sát thực tế là bao nhiêu và có phân bổ nhân khẩu học như thế nào?

Mẫu nghiên cứu gồm 313 quan sát hợp lệ là Gen Z tại Hà Nội. Trong đó, nữ giới chiếm 70,3% ($n = 220$), nam giới chiếm 29,7% ($n = 93$); tập trung đông nhất ở nhóm sinh năm 2001 (25,9%) và sinh năm 2000 (12,1%); tỷ lệ người đã từng sử dụng dịch vụ TTKDTM đạt 88,2%.

3. Tại sao các yếu tố Công nghệ, Điều kiện sử dụng, Ảnh hưởng xã hội và Nhân khẩu học không có mặt trong phương trình hồi quy OLS cuối cùng?

Trong bước kiểm định tương quan Pearson ở Chương IV, mức ý nghĩa kiểm định ($\text{Sig.}$) giữa 4 biến này với biến phụ thuộc $Y$ đều lớn hơn 0,05. Do không thỏa mãn điều kiện tương quan tuyến tính có ý nghĩa thống kê, 4 biến này đã bị loại trước khi đưa vào phân tích hồi quy đa biến.

4. Mô hình hồi quy OLS đạt được độ giải thích biến thiên và mức độ tương quan chuỗi như thế nào?

Mô hình đạt hệ số $R^2$ hiệu chỉnh bằng 0,520 (giải thích được 52% sự thay đổi của quyết định lựa chọn TTKDTM). Hệ số Durbin-Watson đạt 1,949, nằm trong khoảng cho phép từ 1,5 đến 2,5, chứng minh các phần dư không bị tự tương quan chuỗi bậc nhất.

5. Khảo sát ghi nhận những hình thức thanh toán không dùng tiền mặt cụ thể nào?

Bảng hỏi và cơ sở lý luận của nghiên cứu ghi nhận 6 hình thức: Séc, Thư tín dụng (L/C), Thẻ ngân hàng, Mobile Banking, Quét mã QR Code và Ví điện tử (Momo, ShopeePay, ZaloPay, ViettelPay...).

---

Kết luận

Bài niên luận năm 2022 của sinh viên Đỗ Phương Nga (Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN) đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và đo lường thực nghiệm các nhân tố tác động đến quyết định lựa chọn TTKDTM của Gen Z tại Hà Nội. Dựa trên cỡ mẫu $N = 313$, nghiên cứu chỉ ra 4 yếu tố tác động thực chất theo thứ tự giảm dần là Chương trình khuyến mãi, Chi phí giao dịch, Bảo mật và Sự tiện ích, giải thích 52% sự biến thiên của hành vi lựa chọn. Kết quả này cung cấp các căn cứ thực tiễn quan trọng cho các ngân hàng, trung gian thanh toán và cơ quan quản lý trong việc mở rộng mạng lưới thanh toán số tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan nghiên cứu 1.1 Tổng quan nghiên cứu nước ngoài TTKDTM ngày càng trở lên phổ biến, đặc biệt với thế hệ trẻ. Phương thức thanh toán này như một điều kiện bắt buộc để thúc đẩy sự phát triển của một quốc gia. Chính vì vậy, để phát triển hình thức TTKDTM rộng rãi luôn là mối quan tâm của chính phủ cũng như các nhà cung cấp dịch vụ. Với nghiên cứu các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn TTKDTM, sử dụng kết quả từ mô hình nghiên cứu để đo lường và đánh giá tác động của các yếu tố đến quyết định lựa chọn TTKDTM là cấp thiết.

Bàn luận về vấn đề này, QingYang, Chuan Pang, LiuLiu, David C.Michael Tarn (2015), đã khám phá ra các yếu tố về nhận thức rủi ro và lòng tin - Hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hành vi thanh toán trực tuyến của người tiêu dùng. Nghiên cứu phân loại nhận thức rủi ro thành hai loại có bản chất khác nhau là nhận thức rủi ro hệ thống và nhận thức rủi ro trong giao dịch theo các vai trò khác nhau ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng. Nhóm tác giả đề xuất mô hình về niềm tin và các khía cạnh rủi ro dựa trên khuôn khổ của TRA, TPB, TAM VÀ DTPB. Mô hình được thu thập dữ liệu từ 870 người được hỏi ở Thượng Hải và Macao, Trung Quốc, hầu hết đều là thế hệ trẻ.

Kết quả cho thấy trong giai đoạn thanh toán trực tuyến hiện nay của Trung Quốc, người tiêu dùng đã xây dựng lòng tin trước hết là tiền đề cho những nhận thức rủi ro của họ có thể chia làm hai loại là rủi ro hệ thống liên quan tích cực đến lòng tin và rủi ro giao dịch liên quan tiêu cực đến lòng tin. Đối với Mahfuzur Rahmana, Izlin Ismail and Shamshul Bahric (2020) khi nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng TTKDTM ở Malaysia đã kết luận rằng hiệu suất kỳ vọng và điều kiện thuận lợi có ảnh hưởng đáng kể đến việc áp dụng TTKDTM, bảo mật, ảnh hưởng xã hội, sự tiến bộ cũng có mối quan hệ chặt chẽ với phương thức thanh toán này. Kết quả thu được từ dữ liệu thu thập được bằng bảng hỏi từ 301 mẫu quan sát. Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng lý thuyết chung đã được thiết lập và áp dụng công nghệ UTAUT2 và phân tích cấu trúc AMOS được áp dụng cho dữ liệu bằng cách sử dụng mô hình phương trình cấu trúc.

Nghiên cứu về hình thức thanh toán trên thiết bị di động (MPAS) – một trong những hình thức TTKDTM của Debarun Chakraborty, Aaliyah Siddiqui, Mujahid Siddiqui, Nripendra P.Rana and Ganesh Dash (2022), mô hình nghiên cứu gồm các biến niềm tin ban đầu (INT), sự tham gia của khách hàng (COI) được sử dụng để tạo ra mô hình thực nghiệm bằng cách sử dụng phương trình cấu trúc với dữ liệu thu thập được từ 880 người tiêu dùng Ấn Độ. Kết quả thu được cho thấy giá trị chức năng (FUV), điều kiện (COV), nhận thức (EPV), cảm xúc (EMV), có tác động tích cực đến ý định sử dụng MPAS. Kết quả nghiên cứu chứng minh tất cả giá trị tiêu dùng, ngoại trừ giá trị xã hội (SOV) đều ảnh hưởng tích cực đến ý định sử dụng MPAS. Nghiên cứu khuyến nghị nhà cung cấp muốn thúc đẩy MPAS phải 6 lOMoARcPSD|48904900 tập trung vào FUV, COV, EPV, EMV.

Chính phủ có thể thúc đẩy MPAS bằng cách tăng cường, tập trung xây dựng lòng tin thông qua các chính sách để tăng độ tin cậy trong MPAS. Bên cạnh các yếu tố ảnh hưởng đã được nghiên cứu trong nghiên cứu trước, yếu về về sự hiểu biết tài chính cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn phương thức TTKDTM.