Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Hoa lan thuộc nhóm thực vật có hoa lớn trong tự nhiên với khoảng 25.000 loài bản địa và hơn 30.000 giống lai nhân tạo trên thế giới. Bên cạnh giá trị thẩm mỹ, ngành sản xuất và kinh doanh hoa lan mang lại hiệu quả kinh tế cao so với nhiều loại cây trồng nông nghiệp khác. Tại Việt Nam, điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa phân hóa đa dạng là môi trường sống thuận lợi cho nhiều loài lan bản địa quý hiếm, trong đó có chi lan Hài (Paphiopedilum).
Lan hài Vệ Nữ (Paphiopedilum hirsutissimum), hay còn gọi là hài Lông hoặc hài Tiên, là loài lan đất và thạch sinh phân bố chủ yếu tại các vùng núi đá vôi phía Bắc (Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn) và khu vực Nam Tây Nguyên (Lâm Đồng). Loài cây này sở hữu hình thái hoa độc đáo, màu sắc đan xen giữa xanh nhạt, tím thẫm và tía nâu, hoa bền từ 26–30 ngày, thích hợp cho nhiều hình thức sử dụng như trồng chậu trang trí nội thất hoặc cắm cành. Tuy nhiên, trong tự nhiên, lan hài Vệ Nữ có vùng phân bố chia cắt, tái sinh chậm và chịu áp lực khai thác thương mại quá mức. Loài này đã được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam (1996, 2007) với cấp đánh giá "Bị đe dọa" (T) và thuộc Danh mục Thực vật rừng, Động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (Nhóm I) theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của Chính phủ nhằm nghiêm cấm khai thác vì mục đích thương mại.
Việc di thực và thuần hóa lan hài Vệ Nữ từ môi trường núi đá tự nhiên về điều kiện đồng bằng đòi hỏi phải nắm vững các chỉ tiêu sinh trưởng và khả năng thích nghi khí hậu. Nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu thực nghiệm phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen và định hướng quy trình canh tác tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ, khóa luận đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm thực vật và sinh trưởng của lan hài Vệ Nữ nguồn gốc tự nhiên (Paphiopedilum hirsutissimum) vụ Xuân - Hè tại Gia Lâm - Hà Nội”.
Mục tiêu nghiên cứu:
Đánh giá đặc điểm thực vật và khả năng sinh trưởng của lan hài Vệ Nữ có nguồn gốc tự nhiên trong điều kiện vụ Xuân - Hè, từ đó tìm ra các biện pháp canh tác phù hợp tại khu vực Gia Lâm - Hà Nội.
Nhiệm vụ nghiên cứu (theo văn bản):
- Nghiên cứu các đặc điểm thực vật học của giống lan hài Vệ Nữ.
- Theo dõi khả năng sinh trưởng, phát triển của giống lan hài Vệ Nữ nguồn gốc tự nhiên trồng tại Gia Lâm - Hà Nội.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Cây lan hài Vệ Nữ (Paphiopedilum hirsutissimum) thu thập từ môi trường rừng núi đá tự nhiên tại tỉnh Cao Bằng (tổng số 60 cây giống bố trí trong 31 chậu thí nghiệm).
- Không gian nghiên cứu: Khu nhà lưới thí nghiệm thuộc Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam (thị trấn Trâu Quỳ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội).
- Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 08/03/2021 đến ngày 08/09/2021 (vụ Xuân - Hè năm 2021).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung phân loại và căn cứ pháp lý
- Vị trí phân loại thực vật: Cây hoa lan thuộc họ Phong lan (Orchidaceae), bộ Phong lan (Orchidales), phân lớp Hành (Liliidae), lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae), ngành Ngọc lan - Thực vật hạt kín (Magnoliophyta). Loài lan hài Vệ Nữ mang tên khoa học Paphiopedilum hirsutissimum (Lindl.) Stein; đồng danh: Cypripedium hirsutissimum Lindl., Cypripedium esquirolei Schlechter (1919), Cordula esquirolei (Schlechter) Hu (1925).
- Văn bản quản lý và bảo tồn: Sách Đỏ Việt Nam (1996, 2007) và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm.
- Yêu cầu ngoại cảnh theo y văn: Lan hài Vệ Nữ là loài không có giả hành, mô dự trữ nước tập trung chủ yếu ở phiến lá; cây ưa ánh sáng tán xạ yếu, độ ẩm không khí tối ưu từ 60–70%, nhiệt độ sinh trưởng ban ngày 22–27°C và ban đêm 12–16°C.
Vật liệu và phương pháp bố trí thực nghiệm
- Vật liệu cây trồng: 60 cây lan hài Vệ Nữ tự nhiên thu thập từ các mỏm đá hoặc thân gỗ mục tại Cao Bằng, phân bổ thành 31 cụm chậu nhựa thí nghiệm.
- Thành phần và xử lý giá thể: Hỗn hợp gồm vỏ thông lớn (1,5–2 cm), vỏ thông nhỏ (0,5–0,8 cm), vỏ lạc hun và đá thấm thủy. Giá thể được ngâm khử trùng trong 36 giờ bằng dung dịch nước sôi kết hợp vôi bột nhằm triệt tiêu nấm mốc và mầm bệnh trước khi trồng.
- Chế độ chăm sóc và bảo vệ thực vật:
- Tưới nước: Tưới đẫm định kỳ 5–7 ngày/lần trong điều kiện mát mẻ (tháng 3, 4, 5); tăng tần suất lên 1–2 ngày/lần trong các tháng nắng nóng cao điểm (tháng 6, 7, 8), thực hiện vào sáng sớm.
- Dinh dưỡng: Bón thúc phân bón NPK tỷ lệ 30:10:10+TE; bón bổ sung phân tan chậm màu trắng xuất xứ Nhật Bản trên bề mặt giá thể; phun Vitamin B1 Thái Lan nồng độ 15 giọt/lít nước định kỳ 7–10 ngày/lần vào chiều mát để kích thích phát triển hệ rễ.
- Phòng trừ sâu bệnh: Phun nước vôi trong định kỳ 7–10 ngày/lần; xử lý thuốc bảo vệ thực vật ngừa nấm thối nhũn và đốm lá (Daconil Nhật Bản, Kinkinbul) nồng độ 1 g/lít nước định kỳ 15 ngày/lần.
- Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm đơn yếu tố được bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên hoàn toàn.
Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xử lý số liệu
- Chỉ tiêu đo đếm:
- Cây mẹ và lá: Chiều cao cây, kích thước cổ rễ, số lá thật, số lá bẹ, chiều dài lá dài nhất, chiều rộng lá to nhất, độ dày lá, kích thước mở cổ lá (chu kỳ đo 15 ngày/lần).
- Măng non: Số lượng măng/cụm, chiều cao măng, đường kính thân măng, số lá thật, số lá bẹ, chiều rộng lá măng, độ dày lá măng, độ mở cổ lá măng (chu kỳ đo 15 ngày/lần).
- Hoa và nụ: Chiều dài cuống hoa, chiều dài và chiều rộng nụ hoa, kích thước hoa nở, kích thước bóng hoa, màu sắc cánh - môi - thùy, độ bền hoa (đo 1–3 ngày/lần).
- Sâu bệnh hại: Tỷ lệ cây bị hại (%) và phân cấp mức độ hại theo thang điểm từ 1 đến 5 (Điểm 1: không triệu chứng; Điểm 2: <20% số cây bị hại; Điểm 3: 21–50%; Điểm 4: 51–75%; Điểm 5: >75%).
- Thu thập và xử lý số liệu: Dữ liệu thực nghiệm được đo đạc bằng thước thẳng kim loại và thước panme cơ khí; số liệu thống kê được tính toán giá trị trung bình ($\bar{X}$) và độ lệch chuẩn ($\pm SD$) bằng phần mềm Microsoft Excel và IRRISTAT 4.0.
Nội dung chính theo từng chương
PHẦN 1: MỞ ĐẦU
Trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về giá trị thẩm mỹ, kinh tế của ngành sản xuất hoa lan; phân tích tính cấp thiết của việc bảo tồn và khai thác bền vững nguồn gen lan hài Vệ Nữ (Paphiopedilum hirsutissimum) tại Việt Nam. Xác định mục tiêu tổng quát và 2 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể về đặc điểm thực vật học và động thái sinh trưởng của loài lan này trong vụ Xuân - Hè tại Gia Lâm - Hà Nội.
PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
Hệ thống hóa tài liệu về lịch sử phát hiện, phân loại học hoa lan trên thế giới (từ Theophrastus, Dioscorides, Linnaeus, John Lindley đến các hệ thống 6 họ phụ) và tại Việt Nam (nghiên cứu của J. Loureiro, Guillaumin, Phạm Hoàng Hộ, L. V. Averyanov). Cung cấp dẫn liệu thực vật học, sinh thái rừng núi đá (độ cao 700–1800 m) và tình trạng bảo tồn loài Paphiopedilum hirsutissimum theo Sách Đỏ và Nghị định 32/2006/NĐ-CP. Tổng hợp kết quả nghiên cứu nhân giống, phân tích đa dạng di truyền RAPD-PCR, nuôi cấy in vitro của các tác giả trong nước (Khuất Hữu Trung, Hà Thị Thúy, Phạm Thị Kim Hạnh, Nguyễn Quang Thạch, Lê Minh Nguyệt) cùng điều kiện phát triển nghề trồng hoa tại huyện Gia Lâm.
PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG VÀ NỘI DUNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Mô tả chi tiết 60 cây giống lan hài Vệ Nữ thu thập từ Cao Bằng trồng trong 31 chậu nhựa; quy trình xử lý giá thể hỗn hợp vỏ thông, vỏ lạc hun, đá thấm thủy bằng nước sôi và nước vôi bột trong 36 giờ; chế độ tưới, bón phân NPK 30:10:10+TE, phân trắng Nhật, Vitamin B1 và thuốc Daconil. Thiết lập sơ đồ bố trí thí nghiệm ngẫu nhiên, hệ thống mẫu biểu theo dõi chỉ tiêu đo đếm hình thái thân, lá, măng, hoa, thang điểm phân cấp sâu bệnh (1–5) và phương pháp xử lý số liệu trên phần mềm Microsoft Excel và IRRISTAT 4.0.
PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
Công bố dữ liệu mô tả hình thái rễ (có lớp vỏ lụa velamen, đầu rễ non màu hồng nhạt đến trắng ngà), thân rễ cực ngắn (dạng nén chặt), phiến lá gấp chữ V và cấu trúc hoa đơn có lông phủ dày ở cuống, đài hoa uốn lượn và môi hình túi. Trình bày số liệu kích thước cây mẹ, măng và hoa trước khi trồng (ngày 03/03/2021); phân tích chuỗi số liệu động thái sinh trưởng măng non (đường kính thân, chiều cao, độ mở cổ lá, chiều rộng lá) qua các mốc đo từ 15/03/2021 đến 30/08/2021. Đánh giá chất lượng hoa (độ bền 26–30 ngày) và thống kê tỷ lệ phát sinh 5 đối tượng sâu bệnh hại chính trong nhà lưới.
PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
Tóm tắt các kết quả đạt được về đặc tính hình thái, khả năng tăng trưởng của măng non và độ bền hoa của lan hài Vệ Nữ trong vụ Xuân - Hè; chỉ ra ảnh hưởng bất lợi của nền nhiệt độ cao mùa hè tại Gia Lâm làm chậm tốc độ sinh trưởng. Đưa ra các khuyến nghị canh tác cụ thể về biện pháp che chắn hạ nhiệt, duy trì độ ẩm giá thể và các hướng nghiên cứu bổ sung trong vụ Thu - Đông.
Kết quả và đóng góp
1. Đặc điểm thực vật học của cây mẹ trước khi bố trí thí nghiệm
Dữ liệu đo đếm ban đầu vào ngày 03/03/2021 trên 60 mẫu cây mẹ thu thập từ tự nhiên cho thấy kích thước thân lá mang tính ổn định cao, kích thước tán lá vừa phải, phù hợp với tiêu chuẩn hoa chậu trang trí nội thất:
| Chỉ tiêu theo dõi |
Giá trị trung bình ($\bar{X} \pm SD$) |
Giá trị nhỏ nhất (Min) |
Giá trị lớn nhất (Max) |
| Kích thước cổ rễ (cm) |
$1,11 \pm 0,60$ |
— |
— |
| Chiều cao cây mẹ (cm) |
$35,41 \pm 12,67$ |
24,00 (Cây 2 - Cụm 11) |
49,50 (Cây 1 - Cụm 24) |
| Số lá thật trên thân (lá) |
$4,05 \pm 1,98$ |
— |
— |
| Số lá bẹ trên thân (lá) |
$0,17 \pm 1,00$ |
— |
— |
| Chiều dài lá thân mẹ (cm) |
$33,32 \pm 13,09$ |
23,00 (Cây 2 - Cụm 11) |
48,50 (Cây 1 - Cụm 24) |
| Chiều rộng lá thân mẹ (cm) |
$1,69 \pm 0,56$ |
1,30 (Cây 1 - Cụm 31) |
2,50 (Cây 1 - Cụm 8) |
| Độ dày lá thân mẹ (cm) |
$0,06 \pm 0,01$ |
0,04 |
0,07 |
| Kích thước mở cổ lá mẹ (cm) |
$2,14 \pm 0,98$ |
1,16 (Cây 1 - Cụm 30) |
3,76 (Cây 1 - Cụm 2) |
Đối với các măng non hiện diện tại thời điểm thu thập (trung bình 1–2 măng/cây mẹ): Số lá thật đạt $2,38 \pm 2,57$ lá; số lá bẹ đạt $1,83 \pm 1,80$ lá; chiều cao lá măng đạt $15,37 \pm 18,76$ cm; chiều rộng lá măng đạt $1,61 \pm 2,63$ cm; độ dày lá măng đạt $0,04 \pm 0,03$ cm; kích thước mở cổ lá măng đạt $1,64 \pm 1,26$ cm.
Về chỉ tiêu hoa ban đầu: Có 6/60 cây xuất hiện nụ hoa (tỷ lệ 10%); chiều dài cuống hoa đạt $5,34 \pm 4,37$ cm; chiều dài nụ hoa đạt $1,61 \pm 0,83$ cm; chiều rộng nụ hoa đạt $0,78 \pm 0,45$ cm.
2. Động thái tăng trưởng của măng non trong vụ Xuân - Hè 2021
Theo dõi định kỳ 15 ngày/lần từ ngày 15/03/2021 đến ngày 30/08/2021 cho thấy quá trình sinh trưởng của măng non phân hóa thành hai pha rõ rệt:
- Pha 1 (50–60 ngày đầu từ khi nhú mầm, tháng 3 đến giữa tháng 5): Tốc độ tăng trưởng chậm do cây trong giai đoạn bén rễ và chịu tác động của việc thay đổi môi trường sống. Đường kính thân măng tăng từ 0,807 cm lên 0,912 cm; chiều cao măng tăng từ 13,58 cm lên 15,04 cm; độ mở cổ lá tăng từ 1,75 cm lên 1,87 cm.
- Pha 2 (từ ngày thứ 61 trở đi, từ cuối tháng 5 đến 30/08): Tốc độ tăng trưởng thân lá gia tăng mạnh mẽ. Đường kính thân măng đạt 1,148 cm; chiều cao măng đạt 17,99 cm; độ mở cổ lá mở rộng lên 2,35 cm.
| Ngày đo đếm |
Đường kính thân măng ($\text{cm}$) |
Chiều cao thân măng ($\text{cm}$) |
Kích thước mở cổ lá măng ($\text{cm}$) |
Chiều rộng lá măng ($\text{cm}$) |
| 15/03 |
$0,807 \pm 0,33$ |
$13,58 \pm 19,92$ |
$1,75 \pm 1,03$ |
$1,41 \pm 0,83$ |
| 30/03 |
$0,846 \pm 0,33$ |
$14,27 \pm 17,70$ |
$1,80 \pm 1,08$ |
$1,45 \pm 0,79$ |
| 15/04 |
$0,854 \pm 0,33$ |
$14,35 \pm 17,68$ |
$1,80 \pm 1,08$ |
$1,45 \pm 0,78$ |
| 30/04 |
$0,906 \pm 0,36$ |
$14,73 \pm 17,47$ |
$1,86 \pm 1,05$ |
$1,46 \pm 0,79$ |
| 15/05 |
$0,912 \pm 0,39$ |
$15,04 \pm 17,75$ |
$1,86 \pm 1,05$ |
$1,47 \pm 0,78$ |
| 30/05 |
$0,921 \pm 0,43$ |
$15,08 \pm 17,69$ |
$1,87 \pm 1,06$ |
$1,48 \pm 0,78$ |
| 15/06 |
$0,974 \pm 0,47$ |
$15,38 \pm 16,92$ |
$2,08 \pm 0,88$ |
$1,49 \pm 0,77$ |
| 30/06 |
$1,048 \pm 0,50$ |
$16,35 \pm 16,51$ |
$2,10 \pm 0,91$ |
$1,50 \pm 0,77$ |
| 15/07 |
$1,088 \pm 0,54$ |
$16,43 \pm 16,48$ |
$2,19 \pm 0,98$ |
$1,54 \pm 0,76$ |
| 30/07 |
$1,104 \pm 0,54$ |
$17,21 \pm 16,69$ |
$2,19 \pm 1,14$ |
$1,56 \pm 0,65$ |
| 15/08 |
$1,126 \pm 0,54$ |
$17,39 \pm 16,49$ |
$2,24 \pm 1,14$ |
$1,56 \pm 0,65$ |
| 30/08 |
$1,148 \pm 0,54$ |
$17,99 \pm 16,47$ |
$2,35 \pm 1,05$ |
$1,56 \pm 0,65$ |
Đến cuối kỳ thí nghiệm (30/08/2021), đường kính thân măng lớn nhất ghi nhận đạt 1,86 cm (ở Cụm 8); măng có chiều cao lớn nhất đạt 29,00 cm (ở Cụm 12); kích thước mở cổ lá lớn nhất đạt 3,20 cm (ở Cụm 8).
3. Chất lượng hoa và độ bền hoa
Mỗi chồi hoa chỉ hình thành duy nhất 1 bông hoa; cuống hoa thẳng đứng, dài từ 17–25 cm và được bao phủ lớp lông dày màu nâu tím. Hoa nở cân đối, màu sắc tương đồng với mẫu tự nhiên ngoài thực địa. Thời gian duy trì độ bền hoa nở trên cây dao động trong khoảng từ 26 đến 30 ngày. Vào giai đoạn cuối vụ khi thời tiết chuyển mùa hè nắng gắt, độ bền hoa có xu hướng giảm ngắn hơn so với hoa nở trong điều kiện râm mát vùng núi cao.
4. Tình hình phát sinh sâu bệnh hại
Trong suốt thời gian thí nghiệm, mức độ phát sinh sâu bệnh hại trên lan hài Vệ Nữ ở mức nhẹ đến trung bình, có 14/60 cây xuất hiện triệu chứng bệnh hoặc bị hại cơ học (tổng tỷ lệ nhiễm đạt 23,3%):
| Tên dịch hại |
Triệu chứng và tác nhân gây hại |
Tỷ lệ cây nhiễm (%) |
Số cây bị hại (trên 60 cây) |
| Bệnh đốm lá |
Xuất hiện các đốm nâu đen nhỏ rải rác trên phiến lá |
10,0% |
6 |
| Bệnh thối nhũn |
Vết bệnh úng nước lan nhanh ở gốc thân và bẹ lá do vi khuẩn |
6,6% |
4 |
| Bệnh khô lá |
Chóp và mép lá bị khô cháy cục bộ |
1,6% |
1 |
| Ốc sên |
Cắn phá mô lá non và đỉnh sinh trưởng |
3,3% |
2 |
| Sâu róm |
Ăn khuyết mép phiến lá non |
1,6% |
1 |
5. Giải pháp kỹ thuật và đóng góp của đề tài
- Giải pháp canh tác: Xác lập công thức giá thể phối trộn (vỏ thông, vỏ lạc hun, đá thấm thủy) qua khử trùng nước vôi sôi 36 giờ; quy trình bón phân NPK 30:10:10+TE kết hợp phân trắng Nhật Bản và định kỳ phun Vitamin B1 (15 giọt/lít) cùng thuốc Daconil (1 g/lít) để kiểm soát nấm thối nhũn và đốm lá.
- Đóng góp khoa học: Cung cấp bộ dẫn liệu định lượng chi tiết về các chỉ tiêu hình thái thực vật và động thái tăng trưởng kích thước thân măng, mở cổ lá, bản lá của lan hài Vệ Nữ thu thập tự nhiên khi thuần hóa tại vùng đồng bằng Bắc Bộ; chứng minh tính khả thi của việc trồng chậu loài lan rừng quý hiếm này trong điều kiện nhà lưới có kiểm soát.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Giá trị tham khảo
- Đối tượng thụ hưởng:
- Sinh viên, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Nông học, Hoa - Cây cảnh, Thực vật học, Lâm nghiệp và Công nghệ Sinh học.
- Cán bộ nghiên cứu tại các viện, trung tâm bảo tồn nguồn gen thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm.
- Các nhà vườn, nghệ nhân và cơ sở sản xuất kinh doanh hoa lan có định hướng thuần hóa các loài lan rừng bản địa sang mô hình trồng chậu thương phẩm.
- Nội dung giá trị phục vụ học tập và ứng dụng:
- Quy trình xử lý và phối trộn giá thể thông thoáng (vỏ thông, vỏ lạc hun, đá thấm thủy ngâm nước vôi sôi 36 giờ) áp dụng hiệu quả cho nhóm lan đất và thạch sinh.
- Hệ thống tiêu chí và phương pháp thu thập dữ liệu thực vật học, động thái sinh trưởng măng non và đo đếm hình thái hoa định kỳ.
- Cơ sở dữ liệu về tần suất nhiễm sâu bệnh hại (đốm lá, thối nhũn, ốc sên) cùng phác đồ phòng trừ bằng nước vôi trong, Daconil và Vitamin B1 trong điều kiện tiểu khí hậu nhà lưới đồng bằng.
Câu hỏi thường gặp
1. Nguồn gốc vật liệu và quy mô mẫu nghiên cứu trong khóa luận được xác định như thế nào?
Vật liệu nghiên cứu gồm 60 cây giống lan hài Vệ Nữ (Paphiopedilum hirsutissimum) được thu thập tự nhiên từ các thân cây mục và mỏm núi đá vôi tại tỉnh Cao Bằng. Toàn bộ 60 cây giống được chia thành 31 chậu nhựa thí nghiệm và bố trí ngẫu nhiên hoàn toàn trong khu nhà lưới của Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
2. Công thức giá thể và kỹ thuật xử lý giá thể trong nghiên cứu gồm những gì?
Giá thể trồng gồm hỗn hợp: Vỏ thông lớn kích thước 1,5–2 cm, vỏ thông nhỏ kích thước 0,5–0,8 cm, vỏ lạc hun và đá thấm thủy. Trước khi trồng, toàn bộ giá thể được trộn đều và ngâm liên tục trong 36 giờ bằng dung dịch nước sôi kết hợp vôi bột nhằm tiêu diệt nấm mốc và vi khuẩn gây hại.
3. Quy luật tăng trưởng của măng non lan hài Vệ Nữ diễn ra như thế nào trong vụ Xuân - Hè?
Sinh trưởng măng non chia làm 2 giai đoạn rõ rệt: Trong 50–60 ngày đầu (15/03 đến 15/05), măng tăng trưởng chậm do cây phải thích ứng và hồi phục bộ rễ (đường kính thân tăng từ 0,807 cm lên 0,912 cm; chiều cao tăng từ 13,58 cm lên 15,04 cm). Từ ngày thứ 61 trở đi (cuối tháng 5 đến 30/08), măng tăng trưởng mạnh mẽ, đạt đường kính thân trung bình 1,148 cm và chiều cao trung bình 17,99 cm vào cuối tháng 8.
4. Tỷ lệ nhiễm sâu bệnh hại trên các cây thí nghiệm là bao nhiêu và loài nào xuất hiện nhiều nhất?
Trong tổng số 60 cây thí nghiệm có 14 cây bị nhiễm sâu bệnh hại (tỷ lệ 23,3%). Bệnh xuất hiện phổ biến nhất là bệnh đốm lá chiếm 10,0% (6 cây), tiếp theo là bệnh thối nhũn chiếm 6,6% (4 cây), ốc sên gây hại 3,3% (2 cây), bệnh khô lá chiếm 1,6% (1 cây) và sâu róm gây hại 1,6% (1 cây).
5. Chất lượng và độ bền của hoa lan hài Vệ Nữ nở tại Gia Lâm đạt mức nào?
Mỗi cây chỉ hình thành duy nhất 1 bông hoa với cuống hoa dài phủ lông dày; hoa nở có màu sắc tươi sáng, cân đối. Độ bền tự nhiên của hoa nở trên cây dao động từ 26 đến 30 ngày.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Phúc Diệu Thư đã đánh giá chi tiết đặc điểm thực vật học và động thái sinh trưởng của 60 mẫu lan hài Vệ Nữ (Paphiopedilum hirsutissimum) nguồn gốc tự nhiên tại Gia Lâm - Hà Nội vụ Xuân - Hè 2021. Kết quả thực nghiệm khẳng định cây có khả năng thích ứng với điều kiện nhà lưới đồng bằng, đạt kích thước thân măng cao trung bình 17,99 cm, mở cổ lá 2,35 cm và duy trì độ bền hoa 26–30 ngày. Đề tài đã xây dựng được dữ liệu thực nghiệm có giá trị khoa học về kỹ thuật giá thể, phân bón và kiểm soát dịch hại, đóng góp thiết thực cho công tác bảo tồn nguồn gen và thuần hóa loài lan rừng quý hiếm này.
