Chương I TONG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CCU 1.1 Trên thế giới Hoa đỗ quyền rất phong phú da dạng, là sản phẩm chủ yếu ở châu A. Toàn thế giới có khoảng 900 loài, từ Chỉ né đến Malaisia có khoảng 280 loài, hầu hết là cây bụi và phụ sinh, Bắc Mỹ có 24 loi, châu Âu có 9 loài, châu Đại dương chỉ có 1 loài. Những vùng địa hình phức tap, khí hu mát mẻ, ẩm rất thích hợp cho các loài Đỗ quyên phát triển. Các vùng Van Nam, Tây Tạng, TẾ Xuyên (Trung Quốc) được xem là noi bắt nguồn trừng tâm phân bố 45 quyên thé giới.
Các nước Liên Xô cũ, ‘Trigu Tiên, Nhật Bản, Népan, Butan, Apganistan, Mianma, Ấn Độ, Mỹ và một số nước Châu Âu cũng có các quần xã đỗ quyền [32]. Theo nghiên cứu tại Trung Quốc có đến hơn 500 loài đỗ quyên. Đỗ quyên hoang dại thường mọc trong rừng thưa ying núi hoặc nơi khe suối núi cao, thấy ở vn đồng bằng; thường mọc thành đám rải rắc có cây thường xanh, bán thường xanh và cây bại hoặc gỗ nhỏ rất ít thấy Cấy gỗ. Đỗ quyên có nhiều nhất là 3 tình: ‘Van Nam, Tay Tạng và Tứ Xuyên, VỀ có rất nhiều loài đặc biệt, nhất là ở Van Nam có loài Đỗ quyên chết vàng, Đỗ quyên nhạc ngựa và hoa Đỗ quyên Tây Tạng, Đỗ quyên chấm đỏ, Đỗ quyên TẾ ấu (cần long), Đỗ quyên lá to, Đỗ quyên núi cáo Thanh Hải, Đỗ quyên cười roim Đài Loan,.
Những loài hoa đó déu có giá ti thưởng thức rất cao và 6) đẾ UR tở thành loài hoa quí [25] “Theo nghiên cứu cia Đằng Quốc Tương (Trung Quốc đỗ quyên được quy nạp vào 5 dạng sống: Loại cây bụi núi cao, loại cây bụi ẩm núi cao, loi cây bụi bạn sinh, loại cây bụi là chủ yếu mưa mùa trên núi, loại cây bụi phụ sinh [39] “Cũng một tài liệu nghiên cứu về tính đa dạng của cây Đỗ quyên tai Trung “Quốc cho thấy: Thông thường trong tự nhiên đỗ quyên có cây gỗ nhỏ thường xanh, cây bụi rụng lá bán thường xanh, cây bụi thấp dang bồ lan, phụ sinh. Mac dù đỗ quyên đã trải qua sự thuần hoá lâu dài, nhưng vẫn giữ được đặc tính mọc cụm. Ta thường thấy cây thân đơn độc là do chat tia mà tạo nên, những cây đó có thân cành to, lá to; cây dang trải rộng thường có cành nhỏ lá nhỏ. Lá cũng rất đa dạng có loại mọc lệch, mọc vòng; có loại lá hình bầu đục, hình tròn, hình trứng ngược, hình bầu cdục dài, hình dang kim bing; có loại là có rang cưa, gân lá lõm xuống; có loại lá lượn sóng, mặt sau lá có lông to, vay lá hoặc không có lông.
Căn cứ vào độ dài của lá người ta chia ra loại lá to trên 4cm, loại lá vừa 2,5~4em, loại lá nhỏ dưới 2,5m. "Màu sắc của lá có mầu xanh, mầu xanh sim, màu cà phê nhạt, mau đỏ nhạtcòn có loại van Đốm, có loại thay đổi màu lá theo mùa. Vé hoa lại càng đa dang hơn, người ta căn cứ vào mau hoa chia ra 6 loại màu đỏ, mầu hồng, mầu trắng, màu hỗn hợp, màu xanh, mầu vàng. Trên cơ sở kỳ ra hoa mà chia ra hoa mùa xuân, hoa mùa xuân hè, hoa mùa thu đông.
Dựa vào đường kính hoa mà chia ra loại hoa nhỏ đưới 4em, loại hoa vừa 4-7em và loi hoa lớn trên Tem, Căn cứ số tràng và sự sắp xếp tràng hoa mà chia ra hoa đơn trang, hoa tring tràng, hoa tring nửa tràng. Dựa trên hình đáng của hoa mà chia ra hoa 4 cánh, hoa nhiều cánh, hoa lỗi cánh, hoa cánh tring hep, hoa cánh tring rộng, hoa tring răng cưa, hs váy ngắn, hoa tring trdn, hoa tring sóng, hoa dang lan, hoa dang ống, hoa chữ đinh, hoa hình bướm, hoá dạng hoa mẫu đơn, hoa dang hoa trà. Hạt đỗ quyên cũng rất nhiều loại, đựa vào kích thước hạt mà chia ra hạt đài 1,7x 0,4-1,3mm, trong lƯỢng nghìn hat là 0,110-0,366mg [32] Dén nay, Trung Quốc là nước i đâu trong việc nghiên cứu ứng dung và khai thác các nguồn lợi từ các loài đỗ quyên, đặc biệt là trong lĩnh vực làm cảnh. Các nhà "khoa học Trung Quốc đã nghiên cứu khá sâu vẻ cay đỗ quyên, từ nghiên cứu phân loại đến nghiên cứu về đãc điển sinh thái và tác dụng của nó.
Họ đã tiến hành chọn giống, lai tạo, xây dựng difSé các quy trình nhân giống bằng hat, mô, hom. nhiều loài đỗ quyên có bơi dep (32]. "Hiện nay, mot số các nhà thực vật học và một số những nhà làm vườn nổi tiếng của các nước đã tổ chức thành một Hiệp hội Đỗ quyên Quốc tế nhằm sưu tắm, nghiên cứu các biện pháp nhân giống và lai tạo các loài đỗ quyên để phục vụ cho các mục đích bảo tổn và cảnh quan.2 Ở Việt Nam “Theo cuốn “Phân loại thực vật ở Việt Nam” [31] giới thiệu vé họ đỗ quyên “Cay gỗ, cây bụi, moc chủ yếu ở núi cao, khí hậu lạnh, lá mọc cách, đôi khi mọc vòng, nguyên hay khía rang, không có lá kèm. Hoa tự trùy hay tần, mang hoa lớn, thưa, đôi khi đơn độc, có lá bắc lớn, đài có 5 cánh xếp van, lợp hay ngủ điểm, rồi nhau hoàn toàn.
Trang hợp hình ống hay hình chuông, trên chia 5 thu xếp van, lop. Nhị 10 chiếc (t khi 5-20), đính trên ống trang, ri nhau hay đính ở gốc. Bao phấn 2 6, mở theo 2 lỗ ở đỉnh. gốc nhụy có triển tuyến mật, nguyên hay chia thuỳ.
Quả nang mở theo 5 mảnh, có đài bao bọc ở gốc, vỏ hoá 25. Hat nhiều, nhỏ, det đôi khi có mào”. ‘Theo nghiên cứu của Trần Cự [37] (2000) và Dang. Văn Hà [3] (2002) tại Tam Đảo cho thấy đã tìm thấy 6 loài đỗ quyên.
Phân bố các loài cây đỗ quyên ở xừng tự nhiên đều ở độ cao từ T00 m trở lên, tập tang nhiều ở độ cao trên 900 m, và các hướng phơi khác nhau thì mat độ phân bố khác nhau. Đỗ quyên sinh trưởng phát triển chủ yếu trên đất (erat vàng nhạt phát triển trên đá me Rhyonit, độ đốc từ 30-35". Đất hơi chua, min và đạm ở mức tfÚf bình, thành phần cơ giới nhẹ, xốp ẩm. Các trang thái rừng có đỗ quyền phân bố đều thuộc trạng thái rùng IVb với độ tàn che tir0,6-0,7.
Các te giả cũng đã để cập đến nghiên cứu mô tả một số đặc điểm hình thái, sinh thái của mỗi loài. Theo kết quả nghiên cứu thử nghiệm nhân giống bằng hom các loài đỗ quyên của Trần Cự tại Tam Đảo cho thấy: tỷ lệ ra rễ rất thấp (20-40%), thời gian hom ra rễ từ 30-40 ngày, có loại giảm hom 3 đợt, mỗi đợt 100 hom nhưng không thấy ra rễ. Tha vụ khác nhau thì tỷ lệ ra rễ cũng khác nhau, mùa. hề cho tỷ lệ cao hơn.
Nguyễp \ hit thin và GS. Võ Văn Chỉ thì khu vực day núi Hoàng, Liên - Sa Pa bước đầu đã phát Tiện có một số loài đỗ quyên: Đỗ quyên răng nhỏ, Đồ quyên hoa hồng, Đỗ quyên mộc lan, Đỗ quyên lá bình trứng, Đỗ quyên trên đá, BS quyên nhỏ. trong đó có loài chỉ phát hiện thấy ở Sa Pa, có giá tị cao để chữa bệnh, am cảnh, phục vụ cho phát triển du lich [30). Thong tin và các nghiên cứu về cây đỗ quyên ở Việt Nam nói chung và ở 'Vườn quốc gia Hoàng Liên còn hạn chế, chủ yếu mới chỉ dừng ở mức độ nghiên cứu.
phân loại và tinh da dang về các loài đỗ quyên. Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu trên cũng đã tạo ra cơ sở tốt để định hướng đúng cho hướng nghiên cứu của để tài Chương II ĐẶC ĐIỂM TỰ 'HIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CCU 2. Đặc điểm tự nhiên của khu vực nghiên cứu 2.1 VỊ trí địa lý 'Vườn quốc gia Hoàng Liên thuộc địa phân hành chính hai huyện: Sa Pa và “Than Uyên bao gôm các xã San Sa Hồ, Lao Chải, Tả Van, Bản Hồ, Mường Khoa, ‘Than Thuộc. Toa độ địa lý : 22°09-23" 30 độ vĩ Bắc; 103°00-103°59 độ kinh Đóng, cách Hà Nội 350km về phía Bong Nam, tiếp giáp với 5 hhyện: Van Bàn, Than 'Uyên, Sa Pa, Thi xã Lào Cai và huyện Phong Thổ tint Lai Châu.2 Địa hình, địa mạo 'Vuờn quốc gia Hoàng Liên gồm các hệ thống đỉnh núi cao trên 2000m thuộc day núi Hoàng Liên Sơn chạy theo hướng Tây Bắc - Dong Nam.
Đặc biệt, có đỉnh Fansipan cao 3.143m so với mat nước biển. Đây được coi là đỉnh cao nhất Việt Nam nổi riêng và Dong Dương nói chung Các hệ núi thoải dn theo hướng Dong Bắc và ‘Tay Nam tạo thành bai sườn chính của đấy Hoàng Liên Sơn. Trong đó, sườn Đông, Bắc thuộc huyện Sa Pa và sườn! Tay Nam thuộc huyện Than Uyên. Phần lớn các đỉnh có độ cao trung bình từ 2000-2500m.
Dang địa hình ch, yếu: rúi cao, thung lũng. Mức độ chia cất theo chiều ngang và chiều thing ding tấu rạnh tạo ra sự phốc tạp của địa hình và có độ đốc lớn, trung bình phổ biến 20-30 dẫn đến có hiện tượng sạt lở đất đá sy ra ở nhiều ơi trên sườn núi cao.3 Địa chất và thé nhưng 2.14 1 Địa chất ~ _ Nến địa chất của khu vực Vườn quốc gia Hoàng Liên có nguồn gốc kiến tạo thuộc kỷ Triat và chịu ảnh hưởng rất lớn của hoạt động tạo sơn Indexin. ~ _ Các loại đá chính thuộc hai nhóm đá mắc ma axit và đá biến chất: Granit, Gbai, la phổ biến nhất. Đá vôi trong đó Granit Amphibolit, Fili, = __ Các loại khoáng gồm có : FeS,, Au, Ag, 2.Thể 1 nhườ 2 ng ‘Quy luật phân bố các loại đất theo dai độ cao được thể hiện rất rỡ qua kết quả điều tra phân loại đất trong khu vực được chia ra làm 2 nhóm chính và S nhóm phụ, 8 loại chính và 29 loại phụ.
Trên các đai độ cao khác nhau quá trình phong hoá, hình thành các loại đất chính như sau; 1- Đất màn thô than bùn màu xám trên ni cao phân bẩtff ]700:2800m. 3- Đất màn Alit vàng mầu nhạt trên nổi cao phân bổtừ 1700:2800m. 3+ Đất Feralit mầu vàng dé trên núi cao phát triển trêh đá đút từ 700-1700m dé núi cao phái triển trên Wa biến chất ừ 700-1700, 4- Đất Feralit min vàng 5: Đất Feralit vàng dé vàng núi phát triển trên đá axit phát triển từ 300-700m. 6- Đất Feralit mùn vàng đổ núi cao phái triển trên đá biến chất từ 300-700m.
7- Đất Feralit biến đổi do trồng lúa.
