ĐẶT VẤN ĐỀ Không gian xanh cho một đô thị mới xứng tâm với vị thế 1000 năm văn hoá, mang dam bản sắc dan tộc là điều mà các nhà khoa học và chuyên môn cần phải đầu t- nghiên cứu. “Trong những năm gần đây việc nhân giống phát triển cây lâm nghiệp, theo h- ống là cây xanh, cây bóng mát trồng tại các dai d- ờng lớn, khu đô thị, khu công nghiệp, khu tập trừng dân c-. ngày càng đ-ợc quan tâm và chú trọng. Có rất nhiều loài cây Lâm nghiệp có đặc điểm hình thái đẹp: thân thing, phân cành ở độ cao từ 2 - 2.5 m, là cây thân gỗ lâu năm, ít sâu bệnh, lá th-ðng xanh, rụng lá vào mùa khô, hoa quả không gây ô nhiễm môi tr-ờng ge xem là phù hợp để lựa chon làm cây xanh đô thị.
Việc sử dung cây lâm nghiệp làm cây xanh đô thị là một h- ing đi đúng din: Giải quyết việc bảo tồn I-u giữ các nguồn giống gen bản địa, phát huy tính đa tác dụng của cây gỗ: không chỉ có tắc dụng lấy gỗ mà còn có giá trị vẻ mặt mỹ quan tạo không gian xanh và hiện dai cho đô thị trong t- ơng lai, cây xanh với tỷ lệ lớn trong diện tích khu đô thị hiện đại sẽ làm giảm 6 nhiễm môi trường, làm giảm các tác nhân gây ra một số bệnh cho con người, gây ảnh hưởng lớn đến môi trường sống của các loài động vật và giảm hiệu ứng nha kính. 3iảm ôn độ không khí, giảm bức xạ nhiệt: Tán lá xanh ngăn cách ánh. nắng mat tri, tạo bóng ram mát là giảm bớt c-ờng độ ánh sáng chiếu lên mat đất, đồng thời lấy nang |-ong mat trời dé tiến hành quang hợp, do đó làm hạ thấp ôn độ không khí so với vùng không có cây xanh. Sự chênh lệch ôn độ không khí giữa vùng có cây xanh và vùng không có.
ly xanh sẽ tạo nên sự thay đổi áp suất không khí, từ đó hình thành những luồng gió đối I-u nhẹ làm ‘cho khong khí d-ge thông thoáng, mát mẻ; Làm sạch không khí, giảm bụi và giảm độ ồn: Khói bụi đ-ọc giữ lại một phần đáng kể bởi tấn lá, nhánh lá của cây xanh, sau đó đ-ợc n- Ge m-a hoà tan. Quá trình hô hấp và quang hợp, cây xanh khong ngừng bổ sung -gng i bị hao hụt cho môi tr- ờng xung quang và hấp thụ khí COs. ‘Theo đánh giá ct Bộ Tài Nguyên Môi Tr- ong, hiện nay vi c trồng cây xanh ở đô thị n-Ge ta còn rất ít và ch a dat tiêu chuẩn về độ che phủ cũng nh- cân bằng hệ sinh thái. Tại các vùng đô thị hoá nhanh, bộ khung bảo vệ môi tr-ờng là những vành đai xanh không đ- ợc quy hoạch và bảo vệ.
KTS, Ngọc Nghêm: Thủ đô Hà Nội của chúng ta vừa thiếu công viên, phân bố không đồng đều, ch- a đáp ứng d-ge yêu cầu sử dạng của cộng đồng và thiếu sự định h- ớng nâng cấp đồng bộ, quản lý chat chẽ. Trong điều chỉnh quy hoạch chung của Thành phố đến năm 2020 đ-ợc. phê duyệt năm 1998 thì tới năm 2020, tiêu chuẩn đất c xanh đô thị phải đạt 16 m°/ng-ờï, đất cây xanh khu ở đạt 2m’/ng-di, Tổng diện tích đất công viên: 4000 ha. Voi những nhu cầu cấp bách ở trên, Tôi xin dé xuất nghiên cứu vấn dé sau Nghiên cứu một sốđặc diém sinh học của 3 loài cây: Sến xanh (Viết) (Mimusops elengi var.
poilanei Lecomte), Chiếu liêu (Terminalia chebula Retz,), Mã nhà chùa (Mitrephora thorelii Pierre) là cơ sở cho việc lựa chọn làm ey xanh cho Thủ đô Hà Nội. Cay lam nghiệp với những -u điểm nổi bat: Cay than gỗ lâu năm, dáng thẳng, phân cành cao, ít sau bệnh, ít rụng lá theo mùa, hơn thế nữa việc trồng cây lâm nghiệp cho đô thị Hà Nội là một cách để giữ gìn những nguồn giống, gen bản địa tốt nhất Ch- ong 1 TONG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN COU ‘Theo nghiên cứu của Viện nghiên cứu Canada (FCA), một cây khoẻ. mạnh có thé hấp thụ khoảng 2.5 kg COs/năm, một cây tr- ng thành có thể hấp thụ từ 3000 đến 7000 hạt bui/m`. Một cây tr- ởng thành có thể cung cấp I-ơng ©; cần thiết cho 4 ng-i Theo nghiên cứu của Đại học (Michigan State University, Urban Forestry), sự hiện diện của cây xanh ở gần nhà giảm 30% I-ợng không khí 6 nhiễm.
Một cây tr-ởng thành hút mất 450 lít n-ớc trong đất rồi lại trả vẻ không khí -ới dạng hơi n-ớc để làm mới không khí. Một cây Phong có đ-ờng kính 30 em, trong một mùa có thể hút đ-ợc I-ơng chất kim loại nặng trong đất nh-: 60mg cadmium, 140 mg chrome, 820 mg Nickel, và 5200 mg chì. Theo một nghiên cứu của Mỹ vẻ giá trị đất ở thì sự hiện điện của một cay xanh làm tăng thêm 18 % gid trị môi t- ong, “Trong khoảng m: ði năm trổ lại đây, trong hệ thống cây xanh cho đô thị đã xuất hiện nhiều cây bóng mát có hình thái dep mắt, góp phần tôn tạo cảnh ‘quan đô thị, tang vẻ đẹp thẩm mỹ cho các hè phố, công viên. Một trong những, loài cây đó là cây Sến xanh (cây Viết), cây Chiều liêu, loài cây mới d-a vào trong để tài nghiên cứu Mũ nhà chùa, đây là những loài cây bản địa của Việt Nam, à những loài cây có tán hình trứng, gọn xanh quanh năm, đẹp mắt, trạng lá nên thích hợp với việc trồng tạo cảnh quan cho đô thị 1.1-Vấn để nghiên cứu cây xanh cho các đỏ thị tại Việt Nam.
Không gian xanh là nhu cầu thiết yến của môi tr-dng đô thị giao tiếp công đồng nên cần phải đ-ợc xem xét để phân bố đồng đều, để hài hoà giữa nội thành và ngoại thành, giữa các khu chức năng đô thi, thuận tiện cho mọi dân c- tiếp cận. Cée chỉ số xanh theo thống kê là - Độ che phủ chung của cây xanh toàn Thành phố là 11. Trong đó: Nội thành độ che phủ chung là: 7%, phân bố không đồng déu, quận có độ che phủ thấp nhất là Quận Hai Bà Tr-ng (4.3%), cao nhất là Quận Thanh Xuân có độ el e phủ chunglag (13.2, phân bố không đồng đều, Huyện có độ che phủ cao nhất là Huyện Sóc Sơn (19%), và thấp nhất là Gia Lam (6.8%) - Số cây xanh bình quân/nạ-ời (toàn Thành Phố có số cây xanh bình quản là: 47 cây/ng-ời. Phân bố không đồng đều giữa ngoại thành và nội thành.
Nội thành trung bình 0.3 cây/ng- di, ngoại thành trung bình 9.7 cây/nạ- di - Diện tích công viên - v-ờn hoa/ng-di toàn thành phố trung bình là: 1,09 mÈ/ng-ời. Cao nhất là Quận Ba Đình (5.68 m”/ng-ời), thấp nhất là Quận ‘Thanh Xuân (0.03mŸ/jnạ- di). Các công viên - v-ờn hoa có diện tích lớn th- ng, tập trung tại các quận trung tâm. “Thực trạng trên cho thấy các chỉ tiêu trên đều thấp hơn nhiều so với đô thị các n- c trên Thế Giới bởi vậy cần phải d-ợc quan tam nhiều hơn.
Đây là yếu tố không chỉ có ý nghĩa về cải tạo vi khí hậu, bảo vệ môi tr-ồng, có giá trị về kinh tế, tạo cảnh quan đô thị mỹ quan, tạo điều kiện sống tốt mà còn là không gian nghỉ ngơi gi tạo điều kiện thân thiện với đô thị và giao tiếp giữa các c- dân cộng đồng. Khi đọc trồng một cách hợp lý, cây xanh góp phần lớn trong việc cải tạo môi tr-ờng không khí, cải thiện đời s ing con ng-ời. Một cây bóng mát lớn, “inh lá sum suê có thể giữ đ- ợc tới 10kg bui/ngay. Do vậy một hàng cây, một cụm cây, một v-ờn cây đã giữ lại một I-gng bụi rất lớn.
Cây bóng mát cồn làm giảm tiếng ồn. Một dai cây bóng mát trồng đúng kỹ thuật sẽ có tác dung nh- một bức t-ờng chắn tiếng ồn. Cây xanh Hà Nội là một chiếc máy điều hoà, cung cấp Os, thu lại khí COs, có tác dung ion hoá không khí lon, làm. sạch không khí làm tang sức khoẻ cho con ng-ai, Nếu có hàng cây bóng mát hợp lý sẽ tạo đ-ợc hành lang theo h-éng gió thịnh hành, tạo thành ống dẫn gió đ-a không khí trong lành vào trung tâm thành phố, không khí vận chuyển I-u thong, Quan điểm xây đựng đồng bộ không gian xanh: Không gian xanh công công có giá trị và phát huy vai trò khi có giải pháp xây dựng đồng bộ từ bộ đô thị đến từng khu chức năng, đến từng công trình.
Những khu phố mới xây phải đảm bảo điện tích cây xanh tối thié theo Quy chuẩn xây dựng hành và cụ thể theo để xuất là phải gắn với không gian công cộng, để đáp ứng nh cầu hàng ngày, th- ờng xuyên, hoặc định kỳ của ng- ời dân. trong những tr-òng hợp thuận lợi vẻ đất đai có thể tăng diện tích cây xanh v- gt qua nạ- ðng tối thiểu trong Quy chuẩn. Phát triển không gian xanh là quá trình nang cao chất I-ợng cuộc sống nhân loại trong phạm vi đáp ứng d- ợc của hệ sinh thái Không gian xanh cho đô thị là vấn để nghiên cứu không còn là mới ở. các n- Ốc trên thế giới, mà đặt vấn dé nghiên cứu cây xanh cho đô thị đ- ợc đặc biệt quan tâm và chú trọng, đây là vấn dé cẩn d-ợc đầu t- nghiên cứu nữa trong thời gian tới ở Việt Nam.
Vấn để cây xanh cho đô thị Hà Nội Yeu cầu cud lĩnh vực cây xanh đô thị và khu dân e- rất đa dang, từ. đ-ờng phố đến các loại công viên, sân v-ờn nơi làm việc, tr-ờng học, bệnh. viện, khu nghỉ mát, khu công nghiệp, khu dân c-, đình chùa. Do đó cản nhiều loài cây trồng để đáp ứng các yêu cầu khác nhau, nh- ng các loại cây trồng hiện nay còn t-ong đối ít.
Thành Phố Hà Nội đã điều tra thống kê đ- ge hơn 100 loài cây, trong đó có những loài mới chỉ có từ 1 - 2 cá thể, tuy vậy các loài cây trồng phổ biến, th-ờng chỉ có 25 - 30 loài (Ngô Quang Be, 2006), Hign trạng cây xanh do thị Hà Nội Hà No - đô thị có c i tiêu cây xanh thấp nhất thế giới với ch-a diy 2mÌnạ-ời. Trong khi đó trên thế gi chỉ tiêu diện tích cây xanh công cộng nội thành bình quan đầu ng-ời nhiều thành phố đạt rất cao: Các thành Phố của Nhật đạt 7,5m /ng- di, London: 26.9mP/ng-ời, Berlin 27,4m /ng- di, NewYork 29.Ngoài ra Thủ đô còn thiếu sự đa dạng vẻ chủng loại cây trồng, hầu hết là những chủng loại cây đã quá quen thuộc mà lại bộc lộ những nh-ợc điểm không còn phù hợp là cây xanh trồng cho đô thị hiện đại nữa. “Thêm vào đó là việc quy định các tiêu chuẩn nào để cay xanh đạt các yêu cầu vẻ (chiều cao, đ-ờng kính gốc, dạng tán (tuổi)?